Stratgisch kader weerbaarheidsprogramma Kerkrade defintief

Deze groep is in kaart gebracht door binnen het vestigingenregister zorglocaties met overnachting te traceren. Hieruit zijn de volgende kwetsbare groepen met bijbehorende locaties van zorgpartijen geïdentificeerd:

Schokbestendigheid: Hier en nu | CBS / Kwetsbare groepen | CBS Kwetsbare groepen | RIVM 3 Onderzoeksrapport+Zicht+op+zorgen (1).pdf 4 2736_Volledige_Tekst_tcm28-257007.pdf 1 2

36

Kwetsbare groep Zorgbehoevenden woonzorg Ouderen Dementie Lichamelijk beperkt/ gehandicapt Zorgbehoevenden verpleegzorg Verstandelijk gehandicapten ggz

Kwetsbare jeugd

37

Zorgpartij

• •

Meander

• • • • • • •

Meander

• • •

Credohuis Parkstad

Annahuis

Dagelijks Leven Koraalgroep Radar Levantogroep Mondriaan Stichting Zonnewende Talent B.V. Tobas Jongeren thuis

Locaties

Aant.5

6 zorgcentra Annahuis

408 8

3 verpleeghuizen Het Mijnwerkershuis

241 22

10 locaties Op de Bies 7 woonvormen

68 119

Vroenhof Beschermd wonen Spekheide Huize Horizon

23 33 n/a

Credohuis Talent B.V. 2 locaties

7 6 10

Bijlage IX: Actielijst maatregelen gemeente Momenteel is deze nog in conceptfase.

38

Bijlage X: Kwetsbaarheid kinderen in crises https://www.unicef.nl/wat-we-doen/nieuws/2025-05-12-kinderen-ontbreken-in-nationale-crisisplannen

Kinderen ontbreken in nationale crisisplannen 12 mei 2025 Terwijl de overheid Nederlanders oproept om zich voor te bereiden op noodsituaties zoals oorlog, stroomuitval of overstromingen, maakt UNICEF zich grote zorgen over een onderbelichte groep: kinderen. Zij worden over het hoofd gezien in de crisisaanpak. In het nationale of regionaal rampenplan worden zij niet tot nauwelijks expliciet genoemd, laat staan serieus voorbereid op noodscenario’s. En dat terwijl kinderen in crisissituaties juist kwetsbaarder zijn en specifieke bescherming nodig hebben. © UNICEF/Daniella van Bergen UNICEF Nederland roept op tot directe actie: bereid kinderen beter voor op noodscenario’s én zorg dat hun belang en perspectief structureel worden meegenomen in alle crisisvoorbereiding. Volgens de VN-kinderrechtenorganisatie is het onaanvaardbaar dat kinderen onzichtbaar blijven in beleid dat bedoeld is om mensenlevens te beschermen. De organisatie doet daarom vandaag een dringende oproep aan de overheid: neem kinderen mee in alle crisisvoorbereidingen, geef ouders de juiste handvatten en zorg dat de behoeftes van kinderen ook in tijden van nood, zoals bij besluitvorming rondom noodmaatregelen, worden gewaarborgd. UNICEF-directeur Suzanne Laszlo waarschuwt dat het ontbreken van kindgerichte maatregelen grote gevolgen kan hebben: “Kinderen zijn geen mini-volwassenen.

Hun angsten, hun reacties en hun behoeften zijn fundamenteel anders. Als we hen niet serieus voorbereiden, lopen ze extra risico’s – fysiek, mentaal en emotioneel. Terwijl onze ervaring wereldwijd juist laat zien: als kinderen weten wat hen te wachten staat, handelen ze kalmer en veerkrachtiger in echte noodsituaties.” De coronacrisis heeft pijnlijk blootgelegd wat er misgaat als kinderen geen plek hebben in de crisisvoorbereiding, stelt UNICEF. Ontwikkelingsschade, mentale problemen en het gebrek aan perspectief stapelden zich op, terwijl de onderbouwing van ingrijpende maatregelen richting kinderen veelal ontbrak. Het duurde lang voordat de gevolgen voor en de geluiden die kinderen en tieners lieten horen serieus genomen werden. Pas toen er cijfers en signalen binnen kwamen van een stijging van eetstoornissen, depressieve gevoelens en leerachterstanden werd de druk vanuit de maatschappij opgevoerd en had ook de politiek hier publiekelijk oog voor. “Hun stem klonk nauwelijks door in de besluitvorming. De lessen uit die periode zijn glashelder: zonder structurele aandacht voor kinderen in crisisbeleid worden hun belangen opnieuw het eerst vergeten, en het laatst hersteld.”, stelt Laszlo. De VN-organisatie roept op tot directe aanpassingen in beleid en praktijk. Want als kinderen niet voorkomen in plannen, komen ze onvermijdelijk in de knel. UNICEF pleit voor gerichte actie.

Ter voorbereiding op het debat in de Tweede Kamer over Veiligheid en Weerbaarheid stuurt UNICEF vandaag een brief naar Kamerleden en het kabinet met daarin drie aanbevelingen:

39

1. Neem kinderen mee in rampenplannen: Kinderen worden op dit moment niet of nauwelijks expliciet meegenomen in alle nationale en regionale rampenplannen. Dat zou wel moeten. Specifiek moet er worden gedacht aan: Gezinsherenigingssystemen om te voorkomen dat kinderen en ouders elkaar kwijtraken Kindvriendelijke noodopvang met veilige ruimtes en psychosociale hulp Training voor hulpdiensten in het omgaan met kinderen 2. Geef ouders handvaten om kinderen beter voor te bereiden op rampen: Door kinderen te betrekken in de voorbereiding op rampen, ontwikkelen zij een groter gevoel van veiligheid en is de kans op ontwikkelschade op de lange termijn minder groot. Laszlo: “Als we kinderen geen uitleg en handvatten geven, slaan zorgen om in angst. Door met kinderen in gesprek te gaan en ruimte te geven aan hun gedachten en zorgen, én door hen actief voor te bereiden, voorkom je paniek. Het bepaalt hoeveel schade je later voorkomt”. Ouders moeten hiervoor handvaten krijgen zodat zij: Hun kinderen actief kunnen betrekken bij de voorbereiding op noodsituaties, bijvoorbeeld door samen een noodpakket samen te stellen met dingen die voor kinderen belangrijk zijn. Denk aan een favoriete knuffel, een vertrouwd boekje of een spelletje. Dat biedt praktische en emotionele houvast.

Samen met hun kind kunnen oefenen voor rampen: wat doe je als de stroom uitvalt? Waar spreken we af als we elkaar kwijt zijn? Wie bel je? 3. Zorg voor betere waarborging van kinderrechten in crisissituaties: Het VNKinderrechtenverdrag – waar Nederland zich aan heeft verbonden – stelt glashelder: het belang van het kind moet altijd een eerste overweging zijn in besluiten die hen raken. Dat is geen vrijblijvende wens, maar een juridische verplichting. Toch ontbreekt vaak elk spoor van die belangenafweging. Kinderrechten blijven onzichtbaar in beleid en besluitvorming – ook wanneer de gevolgen voor kinderen groot zijn. Besluitvorming moet daarom fundamenteel anders: het perspectief van kinderen moet standaard worden meegenomen, en inzichtelijk worden gemaakt. Niet omdat het belang van het kind altijd doorslaggevend moet zijn, maar omdat het altijd zichtbaar en serieus gewogen móet worden. Alleen dan kunnen bestuurders en politici worden aangesproken op hun keuzes. Alleen dan ontstaat eerlijke, toetsbare besluitvorming. En waar kennis over de impact op kinderen ontbreekt, moet die actief worden ingebracht. Want het idee dat een maatregel pas relevant is voor kinderen als die specifiek op hen is gericht, is misplaatst. Als beleid mensen raakt, dan raakt het kinderen – altijd. UNICEF roept op om expliciet in de crisisbesluitvorming een plek te reserveren voor kinderen.

Zodat zij niet over het hoofd worden gezien en hun belangen echt worden meegewogen.

40

Bijlage XI: Kostenspecificatie weerbaarheidsprogramma Het betreft hier een groot project met nog veel onzekerheden aan zowel de kostenkant als aan de opbrengstenkant (bijdrage Rijk). Voorgesteld wordt dan ook om in 2025 een startbudget van € 250.000,- beschikbaar te stellen c.q. te reserveren. De kosten aan materialen en middelen bestaan uit: - Kosten voor het inrichten van gemeentelijke noodsteunpunten, onder andere aanschaf van vitale apparatuur waaronder aggregaten en verwarmingen. Daarnaast aanpassingen aan het stroomnetwerk van gebouwen voor het gebruik van aggregaten; - Kosten voor communicatie, waaronder informatiebijeenkomsten en publiekscampagnes; - Kosten voor het prepareren van het gemeentehuis en het flexiforum als gemeentelijk crisiscentrum. Onder andere aanschaf van aggregaten en aanpassingen hiervoor aan stroomnetwerk; - Kosten voor het aanpassen van de gemeentelijke opslag van brandstof bestemd voor noodzakelijke voertuigen en aggregaten; - Kosten voor aanschaf van een informatiesysteem, waarin de processen van het bedrijfscontinuïteitsmanagement en de weerbaarheidsopgave in worden vastgelegd. - Aanschaf van een analoog communicatiesysteem voor de in verbinding staande functionarissen van het weerbaarheidsprogramma en de noodsteunpunten.

- Kosten voor onderhoud en vervanging van vitale apparatuur, waaronder aggregaten, communicatiesysteem, verwarmingen etc.; - Abonnementskosten voor gebruik digitale crisis app, welke functionarissen ondersteunt in de uitvoering; - Kosten voor het organiseren en houden van noodzakelijke opleiding, training en oefenmomenten van eigen personeel in samenhang met netwerkpartners en samenleving; - Kosten voor opslag van apparatuur en vitale middelen; - Kosten die gemaakt dienen te worden voor de organisatie en onderhoud van toekomstige onderdelen van het uitvoeringsprogramma (aan verandering onderhevig). De personele kosten bestaan uit: Doelstelling is om de benodigde personele inzet zoveel als mogelijk uit de bestaande capaciteit te werven.

41

Noot: Zoals vermeld, zijn dit de eerste kosten die voor de opstart en de eerste onderdelen van het weerbaarheidsprogramma zijn gemoeid. De verwachting is dat deze kosten hoger worden bij nadere uitwerking van het uitvoeringsprogramma. Voor dekking van deze kosten zal de gemeente Kerkrade ook een beroep doen op bijdragen van de Rijksoverheid.

42

Bijlage XII: Begrippenkader Bedrijfscontinuïteit

Continuïteitsplan Crisisorganisatie

GRIP-structuur

Geopolitiek

Hybride dreiging

Maatschappelijke weerbaarheid

Noodbevel / noodverordening

Noodpakket

Noodplan

QuickScan

Redundantie

43

Het vermogen van een organisatie om haar essentiële processen voort te zetten tijdens en na een verstoring. Een plan waarin staat hoe een organisatie haar kritieke processen voortzet bij verstoringen. De gemeentelijke structuur en werkwijze voor het coördineren van acties tijdens rampen of verstoringen. Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdings Procedure; een opschalingssysteem voor crisisbeheersing. Geopolitiek is de studie van hoe geografische factoren zoals ligging, hulpbronnen en grenzen de machtsverhoudingen en het gedrag van staten op het wereldtoneel beïnvloeden Een combinatie van militaire en niet-militaire middelen (zoals cyberaanvallen, desinformatie, sabotage) om maatschappelijke ontwrichting te veroorzaken. Kenmerkt zich door het aanpassingsvermogen van inwoners en gemeenschappen om zich tegen verstoringen te wapenen en zich ertegen te beschermen. Het gaat om het voorkomen of beperken van de impact van een risico of bedreiging. Het is in feite de bescherming tegen de eerste klappen van een ramp of crisis. Juridische instrumenten waarmee een burgemeester in crisissituaties maatregelen kan nemen om de openbare orde te handhaven. Een verzameling basisbenodigdheden (zoals water, voedsel, EHBO, radio) om enkele dagen zelfstandig te overleven. Een vooraf opgesteld plan waarin staat wat te doen bij een noodsituatie, inclusief communicatie en vluchtroutes.

Een korte peiling of nulmeting om inzicht te krijgen in de huidige situatie, bijvoorbeeld over de weerbaarheid van inwoners. Het aanleggen van alternatieve systemen of voorzieningen om uitval van vitale processen op te vangen.

Regulier crisisrecht

Samenredzaamheid

Scenario-oefening

Sociaal kapitaal

Staatsnoodrecht

(Maatschappelijke) veerkracht

Veiligheidsberaad

Vitale infrastructuur/processen

Vitale ketenpartners

Weerbare samenleving

Whole-of-government aanpak

44

Juridisch kader voor rampenbestrijding en crisisbeheersing op basis van bestaande wetten zoals de Gemeentewet en Wet veiligheidsregio’s. Het vermogen van mensen om elkaar te helpen in noodsituaties, bijvoorbeeld binnen buurten of netwerken. Een gesimuleerde crisissituatie waarmee de paraatheid van organisaties wordt getest en verbeterd. Vertrouwen, netwerken en samenwerking binnen een gemeenschap die bijdragen aan veerkracht. Bijzondere wetgeving die in werking treedt bij nationale noodsituaties, met extra bevoegdheden voor de overheid. Dit is een dynamisch proces van het collectief en verwijst naar het vermogen van een samenleving om na een ramp of crisis terug te veren naar een normale of nieuwe toestand. Het Veiligheidsberaad bestaat uit de voorzitters van de 25 veiligheidsregio’s die met elkaar van gedachten wisselen over strategische en integrale veiligheidsvraagstukken en -ontwikkelingen van nu en in de toekomst. Van de evaluatie van de Wet veiligheidsregio’s tot aan cyber security. Ook neemt het Veiligheidsberaad landelijk bestuurlijke standpunten in namens de veiligheidsregio’s en is gesprekspartner van de minister van Justitie en Veiligheid. Diensten en systemen die essentieel zijn voor het functioneren van de samenleving, zoals energie, drinkwater, zorg, voedselvoorziening, communicatie en transport.

Organisaties die samenwerken met de gemeente om essentiële diensten te leveren, zoals politie, GGD, brandweer, zorginstellingen. Een weerbare en veerkrachtige samenleving kan zowel het risico van verstoringen minimaliseren als zich snel herstellen en zich aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Een integrale samenwerking tussen verschillende overheidslagen en -organisaties om maatschappelijke doelen te bereiken.

Whole-of-society aanpak

Zelfredzaamheid

45

Een benadering waarbij overheid, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en burgers gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen voor veiligheid en weerbaarheid. Het vermogen van individuen om in een noodsituatie zelfstandig te overleven zonder directe hulp.

Samenvatting Algemeen Het weerbaarheidsprogramma van de gemeente Kerkrade geeft richting aan de invulling van de weerbaarheidsopgave waartoe het kabinet en de nationaal coördinator terrorisme bestrijding en veiligheid (NCTV) op 6 december 2024 alle gemeenten en Veiligheidsregio’s in Nederland toe hebben opgeroepen. Een weerbare maatschappij gaat over het vermogen van een samenleving om zich te beschermen tegen verstoringen, zich aan te passen en te herstellen. In een weerbare samenleving zijn inwoners zelf- en samen redzaam, blijven de basisbehoeften van inwoners vervuld en wordt de continuïteit van de maatschappij gewaarborgd. Een veerkrachtige samenleving is een dynamisch proces van het collectief en verwijst naar het vermogen van een samenleving om na een ramp of crisis terug te veren naar een normale of nieuwe toestand. Bij het ontwikkelen en versterken van de maatschappelijke veerkracht zijn sociaal kapitaal en vertrouwen belangrijke kernelementen, maar ook de samenwerking tussen verschillende gemeenschappen. Weerbaarheidsprogramma Het weerbaarheidsprogramma van onze gemeente verbindt drie belangrijke processen met elkaar: 1) Rampen- en crisisbestrijding vanuit de Wet Veiligheidsregio’s; 2) Bedrijfscontinuïteitsmanagement; 3) Weerbaarheidsopgave bij langdurige crises.

Bij de aanpak van de weerbaarheidsopgave gaan we uit van een volledige gemeenteorganisatie brede aanpak en samenwerking waarbij de hele samenleving is betrokken. Een aanpak en samenwerking met en tussen overheden, instanties, bedrijven en de inwoners. Een aanpak en samenwerking op (inter)nationaal, regionaal en lokaal niveau. We richten ons hierbij op een zo breed mogelijke, scenario gedreven aanpak, waarbij we starten vanuit de scenario’s stroom- en cyber(data)uitval. Kwetsbare groepen en jongeren De gemeente Kerkrade heeft hierbij speciaal aandacht voor de kwetsbare en minder zelfredzame personen alsmede de kinderen en jongeren in de samenleving. In de aanpak krijgen deze groepen prioriteit. Uitvoeringsprogramma Vanuit dit kaderstuk wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld waarin concrete acties worden vastgelegd om in dit kader genoemde beleidsdoelen te realiseren. Het uitvoeringsprogramma is verbonden aan de gemeentelijke actielijst van de VNG, waarin concrete actiepunten staan opgenomen voor gemeenten. Organisatie en borging De gemeente Kerkrade borgt door middel van dit weerbaarheidsprogramma dat in de eigen organisatie de drie genoemde processen van het weerbaarheidsprogramma hun plek hebben binnen de staande organisatie. De bestuurlijke verantwoordelijkheid 46

voor het tot stand komen en houden van dit programma ligt bij het college van Burgemeester en Wethouders. Portefeuillehoudster is de burgemeester. Door de organisatie brede aanpak is het voltallige directieteam en managementteam betrokken bij de sturing op de uitvoering van het weerbaarheidsprogramma. Het uitvoeringsprogramma en bijbehorende procesinrichting vindt plaats onder regie van de afdeling openbare orde en veiligheid in samenwerking met de afdeling informatie. Hiervoor wordt duurzaam op beide afdelingen een senior beleidsmedewerker (0,5 fte) aangesteld. Deskundigheid en coördinatie op de uitvoering van de drie processen van het weerbaarheidsprogramma wordt georganiseerd in een door aan ieder proces gekoppeld kernteam. Schaalbare crisisorganisatie Maatregelen vanuit het weerbaarheidsprogramma zijn (op en af)schaalbaar en zijn gekoppeld aan een schaalbare organisatiestructuur, zoals de crisisorganisatie van de Veiligheidsregio. De gemeentesecretaris activeert en schaalt op binnen het weerbaarheidsprogramma. Oefenen en trainen Onderdeel van het weerbaarheidsprogramma is opleiden, trainen en oefenen. Hierdoor is de gemeente alsmede de verbonden partners en samenleving beter voorbereid op crises en draagt dit bij aan het bereiken van de doelstellingen.

Daarnaast kan door het oefenen en trainen ook worden gemeten in welke mate onderdelen zijn georganiseerd van het weerbaarheidsprogramma. Financiële en personele kosten De landelijke investeringsagenda is nog in ontwikkeling en wat dit betekent voor gemeenten is geen zicht op. Derhalve zal bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma pas inzichtelijk worden wat de exacte kosten van het uitvoeringsprogramma zullen zijn en of hiervoor door de nationale overheid middelen voor worden vrij gemaakt. Gezien de urgentie en prioriteit die het weerbaarheidsprogramma binnen de gemeente heeft, wordt voor impactvolle onderwerpen nu al budget beschikbaar gesteld. Het betreft hier een groot project met nog veel onzekerheden aan zowel de kostenkant als aan de opbrengstenkant (bijdrage Rijk). Voorgesteld wordt dan ook om in 2025 een startbudget van € 250.000,- beschikbaar te stellen c.q. te reserveren.

47