Presentatie BDO
Tekst van het document
© BDO Gemeente Kerkrade Reflectie op de programmabegroting 2027 © BDO Welkom en inleiding De financiële spelregels in het kort Hoe verhoudt Kerkrade zich tot het landelijk beeld? Reflectie op de begroting 2027 Programma © BDO “Korte lijnen, duidelijke afspraken en tijdige afstemming zorgen ervoor dat Kerkrade weet waar het aan toe is en niet voor verrassingen komt te staan.” Senior Manager Audit NICOLE BOVEND’EERDT “Echte waarde ontstaat wanneer de controle niet alleen terugkijkt, maar Kerkrade ook helpt om met vertrouwen vooruit te kijken.” Audit partner DENNIS MEEUWISSEN Even voorstellen BEN MAES Manager Advisory “Scherpe analyses koppelen aan toepasbare oplossingen om gemeenten te helpen zoveel mogelijk publieke waarde te creëren binnen gezonde financiële kaders.”
© BDO De financiële spelregels in het kort © BDO Rol van de gemeenteraad: kaders stellen, controleren en bijsturen Planning- en controlcyclus Kerkrade Bestuursrapportage 2027 Uiterlijk half nov. 2026 Tijdens het jaar Uiterlijk half juli 2028 Begroting 2027 Jaarrekening 2027 P&C Kerkrade vertaalt de politieke wensen bij de start van de raadsperiode naar een meerjarenbegroting, als basis voor de jaarlijkse begroting. De raad stelt de begroting 2027 uiterlijk halverwege november 2026 vast. De Bestuursrapportage volgt de realisatie van de lopende begroting en bevat geen nieuw beleid of nieuwe projecten. De jaarrekening sluit de cyclus af. © BDO Artikel 2. Indeling begroting en jaarstukken 1. De raad stelt de indeling van de programma’s met bijbehorende taakvelden vast. 2. De raad stelt binnen de programma’s de speerpunten van beleid vast waarop hij intensief wil sturen. 3. De raad stelt per programma de beleidsindicatoren vast. Deze bevatten ten minste de verplichte beleidsindicatoren, bedoeld in de geldende BBV-voorschriften. Artikel 5. Autorisatie begroting en investeringskredieten 1. De raad autoriseert met het vaststellen van de begroting en de daarin opgenomen financiële positie de totale lasten, de totale baten en investeringskredieten per programma.
… Bron: Financiële verordening van de gemeente Kerkrade En waar is dit vastgelegd? Als het om de financiën gaat, waar gaat de raad nu eigenlijk over? © BDO Gemeentelijke begroting heeft 4 belangrijke doelen De begroting is meer dan een financieel document Autoriseren Waar geeft de raad toestemming voor? Prioriteren Welke doelen en taken gaan voor? Uitvoeren Kunnen mensen, partners en systemen dit waarmaken? Leren Wat zegt realisatie over onze aannames?
© BDO De theorie Samenhang begroting en jaarstukken Overige gegevens Balans en toelichting Programma- rekening en toelichting Programma- verantwoordingParagrafen JaarrekeningJaarverslag FinancieelBeleid Financiële positie en toelichtingBaten en lasten en toelichtingProgrammaplanParagrafen Jaarstukken BegrotingVOORAFwat willen we bereiken en wat mag het kosten? ACHTERAF wat hebben we bereikt en wat heeft het gekost? verantwoording per onderdeel Elk onderdeel van de begroting krijgt in de jaarstukken zijn tegenhanger; ‘Overige gegevens’ komt alleen in de jaarstukken voor. © BDO Volgens het besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten Vereisten aan de begroting en de jaarstukken Voorafgaande toestemming (autorisatie door de gemeenteraad) Periodiciteit (Begrotingsjaar is kalenderjaar , 15 juli) Openbaarheid Transparantie (begrijpelijkheid, inzichtelijkheid, bestendige gedragslijn, duidelijkheid) Getrouw beeld, volledigheid, voorzichtigheid, toerekenen Rechtmatigheid © BDO Hoe verhoudt Kerkrade zich tot het landelijk beeld? © BDO Resultaat 2024: € 1,9 miljard (2023: € 1,7 miljard): • 21% van de gemeenten had een tekort van totaal € 0,45 miljard (vorig jaar ook 21%) • 79% had een overschot van totaal € 2,4 miljard (vorig jaar ook 79%) Het gemiddelde rapportcijfer stijgt van een 7,6 naar een 8,4. Aantal onvoldoendes neemt af van 77 naar 8.
Onderliggend zien we een oplopend saldo van de reserves van gemeenten tot € 43 miljard. Eerste landelijke resultaten jaarrekening 2025 laten grofweg hetzelfde patroon zien Resultaten jaarrekeningen 2024 positief, maar daarachter schuilen structurele uitdagingen Belangrijkste resultaten BDO Benchmark Gemeenten
Belangrijkste resultaten BDO Benchmark Gemeenten Beeld begrotingen 2025-2029 is verdeeld, het landschap blijft versnipperd | Bijna 70% van de gemeenten verwacht een meerjarig tekort. Dit tekort bedraagt € 3,4 miljard Begrotingsjaar | Verwacht resultaat in | Verwacht resultaat begroting 2026 in € | in begroting 2025 in € 2025 | 656 miljoen tekort | 667 miljoen tekort 2026 | 1,0 miljard tekort | 1,5 miljard tekort 2027 | 10 miljoen overschot | 638 miljoen tekort 2028 | 249 miljoen tekort | 575 miljoen tekort 2029 | 11 miljoen tekort | - © BDO Veelvoorkomend patroon bij gemeenten Netto lasten programma’s | Baten algemene | Resultaat dekkingsmiddelen 105 | 105 | 103 | 103 | 8 101 100 | 100 96 | 97 95 | 94 | 2 95 | 95 90 | 90 | 89 -3 85 | 85 80 | 80 | -7 Primitief | Eerste bijstelling | Tweede bijstelling | Jaarrekening © BDO © BDO Hier liggen incidentele oorzaken aan ten grondslag: Corona, Circulaires GF , Oekraïne-gelden, meevallers in de leges Ook Kerkrade heeft te maken met gunstiger uitvallende jaarrekeningresultaten € 0 € 1.000 € 2.000 € 3.000 € 4.000 € 5.000 € 6.000 € 7.000 € 8.000 2021 2022 2023 2024 2025 Saldo (€ * 1.000) Begrotings- en jaarrekeningresultaten per jaar (2021–2025) Begroting Begroting na wijziging Jaarrekening © BDO BDO Benchmark Nederlandse Gemeenten (jaarrekening 2024) Financiële ratio’s Kerkrade zijn goed tot voldoende, speelruimte is beperkt
RAPPORTCIJFER 7,4 onder het landelijke gemiddelde van 8,4 SOLVABILITEIT 22,4% (landelijk: 39,9%) bufferpositie NETTO SCHULDQUOTE (gecorrigeerd) 58,5% (landelijk: 31%) schuldpositie GRONDEXPLOITATIE 0,6% (landelijk: 5,16%) grondrisico STRUCTURELE RUIMTE 1% (landelijk: 3%) ruimte in exploitatie BELASTINGCAPACITEIT 102,5% (landelijk: 99,4%) lokale lastendruk Kernboodschap: de financiële ratio’s zijn goed tot voldoende, maar de financiële speelruimte is beperkt. Dit vraagt om scherpe keuzes en blijvende aandacht voor de financiële positie. Financiële ratio’s Kerkrade zijn goed tot voldoende, speelruimte is beperkt Kengetallen jaarstukken Kerkrade versus signaalwaarden provinciaal toezichthouder Landelijk Kengetal | Kerkrade | Kerkrade | Kerkrade | Kerkrade | gem.
| Kerkrade | A – minst | C – meest 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | benchmark | 2025 | risicovol | risicovol 2024 Netto schuldquote | 74,5% | 67,4% | 73,7% | 71,6% | - | 65,0% | < 90% | > 130% Gecorrigeerde netto | 60,2% | 53,8% | 60,2% | 58,5% | 31% | 52,4% | < 90% | > 130% schuldquote Solvabiliteitsratio | 17,6% | 19,7% | 19,7% | 22,4% | 39,9% | 26,0% | > 50% | < 20% Grondexploitatie | -0,4% | -0,8% | 0,2% | 0,6% | 5,16% | 0,5% | < 20% | > 35% Structurele | 4,7% | 0,9% | 0,6% | 1,0% | 3,0% | 1,0% | > 0% | < 0% exploitatieruimte Belastingcapaciteit | 109,6% | 121,7% | 98,3% | 102,5% | 99,4% | 100,0% | < 95% | > 105% © BDO Vaste activa groeien sinds 2017 sterker in Kerkrade Materiële vaste activa, 2017–2024. Vergelijking met het gemiddelde van de grootteklasse. Materiële vaste activa per jaar € 180 mln € 170 mln | +47,8% € 160 mln | groei Kerkrade 2017–2024 € 150 mln € 140 mln +33,0% € 130 mln groei grootteklasse € 120 mln | 2017–2024 € 110 mln € 100 mln 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 Grootteklasse gemiddeld | Kerkrade © BDO De gerealiseerde lasten in sociaal domein per inwoner stijgen in Kerkrade met ruim 15% Sociaal domein, 2017–2024. Vergelijking met de grootteklasse. Benchmarkgemeenten: dezelfde grootteklasse én dezelfde sociale structuur als Kerkrade.
Grootteklasse | Benchmarkgemeenten uit zelfde | Kerkrade (45.000–60.000 inwoners) | grootteklasse en sociale structuur 3.000 | 3.000 | 3.000 2.000 | 2.000 | 2.000 1.000 | 1.000 | 1.000 0 | 0 | 0 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 | 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 | 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Begroot | Gerealiseerd | Begroot | Gerealiseerd | Begroot | Gerealiseerd Kerkrade geeft per inwoner meer uit dan gemeenten in dezelfde grootteklasse. Een vergelijking met gemeenten met dezelfde sociale structuur nuanceert het beeld © BDO © BDO Financieel meerjarenbeeld gemeenten onzeker door landelijke ontwikkelingen ‘Ravijnjaar’ lijkt vooral opgeschoven: Tijdelijke Rijksmiddelen bieden voor nu soelaas maar veel gemeenten laten nog steeds tekorten zien (Ravijnjaar 2028) Sociaal domein: stijgende kosten Jeugd en Wmo en rijksmaatregelen (inkomensafhankelijke eigen bijdrage en uitname GF voor huishoudelijke hulp). Compensatie Jeugd nog steeds onzeker Onduidelijkheid over balans: sturingsruimte gemeenten versus verantwoordelijkheid voor bijbehorende uitgaven en inkomsten Vastgoed en infrastructuur: verduurzaming en hogere kosten vragen langjarige keuzes. Uitvoeringskracht: ambities afstemmen op beschikbare capaciteit. Digitale weerbaarheid: meer afhankelijkheid vraagt blijvende aandacht voor cyberveiligheid en continuïteit.
Dit maakt het voor gemeenten uitdagend om realistisch meerjarig te begroten © BDO De (financiële) begroting 2027 © BDO Onderdelen van de begroting OnderdeelBegroting 1. Programmaplan: Per programma: • Wat willen we bereiken? • Wat gaan we daarvoor doen? • Wat mag het kosten?Beleidsbegroting 2. Paragrafen 3. Overzicht van baten en lasten en de toelichting Financiële begroting 4. Uiteenzetting van de financiële positie en de toelichting 5. Bijlagen
Belangrijkste (financiële) opgaven in één oogopslag Kerkrade wil investeren in wijken, wonen, zorg en een vitaal centrum, binnen financiële kaders die vanaf 2028 krapper zijn. 1 | WONEN & WIJKEN | 2 | BETAALBAARHEID UITGAVEN | 3 | INVESTERINGS- EN | 4 | FINANCIËLE HOUDBAARHEID 2028 SOCIAAL DOMEIN | VERVANGINGSOPGAVE | EN 2029 1.300-1.500 | € 123,1 mln. | € 25,3 mln. | – € 4,85 mln. woningen | lasten sociaal domein 2027 | investeringen in 2027 | begrotingssaldo 2028 (52% van alle lasten) | (€ 30 mln. nieuwe leningen in 2027) | (– € 2,0 mln. in 2029; + € 0,05 mln. in in bestuursperiode 2026-2030 | 2030) (o.a. Rolduckerveld; Parkstadwet sinds 1 | 16,8% jongeren met jeugdhulp | Ambities op het gebied van openbare juli 2026) | ruimte, wegen, klimaatadaptatie en 1.200 Wmo-cliënten per 10.000 inwoners | energie – met impact op structureel saldo In 2025 en 2026 geen leningen, wel geïnvesteerd © BDO Hoe is Kerkrade tot een sluitende begroting 2027 gekomen? Van het saldo uit de meerjarenraming naar een sluitend begrotingssaldo 2027 — in vier stappen. + € 3,40 mln. + € 0,07 mln. | + € 2,24 mln. | + € 0,03 mln. – € 5,68 mln.
Saldo meerjarenraming | Hogere baten | Toenemende lasten | Reserves en belastingen | Begrotingssaldo 2027 2027 | algemene uitkering + 2,21; | gemeenschappelijke regelingen – | Reservemutaties (met name niet | € 29.000 positief na bestemming; jaarschijf 2027 uit de begroting | inkomensregelingen + 0,58; | 1,59; loonsom – 1,38; welzijn – | doorvoeren eerder begrote | begroting 2027 sluitend 2026 (stand november 2025) | Parkstadwet + 0,28; overige + 0,34 | 0,97; ICT – 0,41; overige – 1,34 | stortingen naar reserve exploitatie) + 1,28; Belastingen en leges + 0,96 Rode draad: T | erugdraaien beoogde dotatie aan reserves en hogere baten uit belastingen en leges leiden tot een sluitende begroting © BDO Ontwikkeling structureel saldo 2027 is structureel sluitend, 2028 en 2029 niet – in 2030 weer herstel 2027 | 2028 | 2029 | 2030 STRUCTUREEL SALDO | STRUCTUREEL SALDO | STRUCTUREEL SALDO | STRUCTUREEL SALDO + € 1,15 mln. | − € 3,36 mln. | − € 1,11 mln. | + € 0,94 mln. ✓ structureel sluitend | ✗ niet sluitend | ✗ niet sluitend | ✓ structureel sluitend Resultaat na bestemming | Resultaat na bestemming | Resultaat na bestemming | Resultaat na bestemming € 0,03 mln. | − € 4,85 mln. | − € 2,00 mln. | € 0,05 mln. Aandachtspunt: | Het grootste structurele tekort ligt in 2028: € 3,36 mln. Ook 2029 is niet structureel sluitend.
Tegelijkertijd vooralsnog geen noodzaak tot onomkeerbare keuzes omdat saldo in 2030 weer verbetert (provinciaal toezichthouder accepteert ook sluitende begroting in laatste jaarschijf). Wat betekent dat voor de raad? | Kwetsbaarheid het grootst in 2028-2029. Belangrijk om ontwikkeling van deze jaarschijven goed te monitoren. Daarbij rekening houden met onzekerheden in Gemeentefonds en Rijksbeleid (bijv. in sociaal domein) © BDO Prognose balans 2026–2030 Het balanstotaal groeit van € 274,9 mln. naar € 296,9 mln. Bedragen × € 1.000, per ultimo jaar | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 ACTIVA Vaste activa | 258.489 | 270.833 | 278.859 | 280.441 | 281.989 Vlottende activa | 16.439 | 14.938 | 14.938 | 14.938 | 14.938 Totaal activa | 274.928 | 285.771 | 293.797 | 295.379 | 296.927 PASSIVA Eigen vermogen | 60.352 | 60.929 | 59.227 | 58.598 | 61.697 Voorzieningen | 13.197 | 13.227 | 13.257 | 13.287 | 13.317 Vreemd vermogen lang | 113.140 | 138.140 | 121.957 | 108.474 | 95.091 Vlottende passiva | 88.240 | 73.475 | 99.357 | 115.021 | 126.823 Totaal passiva | 274.928 | 285.771 | 293.797 | 295.379 | 296.927 © BDO Prognose investeringen en verstrekte leningen € 111,5 mln.
Totaal investeringen en verstrekte leningen 2026–2030 Jaar | Reguliere | Overige | Verstrekte | Totaal investeringen | investeringen | leningen 2026 | 29.283 | 3.430 | 833 | 33.546 2027 | 20.568 | 4.700 | 0 | 25.268 2028 | 18.168 | 3.400 | 0 | 21.568 2029 | 12.725 | 2.800 | 0 | 15.525 2030 | 12.770 | 2.800 | 0 | 15.570 Totaal | 93.514 | 17.130 | 833 | 111.477 Bedragen × € 1.000. De volledige projectuitsplitsing staat rechts. © BDO Prognose kengetallen Kengetallen blijven in prognoses in categorie ‘minst risicovol’ en ‘neutraal’ Kengetal | 2025 | 2026 | 2027 | Minst risicovol | Neutraal | Meest risicovol REK | BEGR | BEGR | (cat. A) | (cat. B) | (cat. C) Netto schuldquote | 65,0 | 82,6 | 82,9 | < 90 | 90–130 | > 130 Netto schuldquote gecorrigeerd | 52,4 | 69,1 | 70,3 | < 90 | 90–130 | > 130 voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio | 26,0 | 21,9 | 21,3 | > 50 | 20–50 | < 20 Grondexploitatie | 0,5 | 0,0 | 0,0 | < 20 | 20–35 | > 35 Structurele exploitatieruimte | 1,0 | 0,1 | 0,1 | > 0 | 0 | < 0 Belastingcapaciteit: woonlasten | 100,0 | 95,1 | - | < 95 | 95–105 | > 105 meerpersoonshuishouden © BDO © BDO Weerstandsvermogen: De mate waarin een gemeente in staat is om de financiële risico’s vanuit de reguliere exploitatie en onverwachte niet begrote tegenvallers financieel op te vangen zonder ingrijpende beleidswijzigingen.
Artikel 11 lid 1 BBV Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen: de weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken; alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. Weerstandsvermogen
Hoe ontwikkelt het weerstandsvermogen zich? Ratio is een score A in weerstandsnorm (risicomatrix Universiteit Twente) 2,1 | ratio zoals opgenomen in begroting 2027 (score A | € 18,3 mln. | weerstandscapaciteit per 1-1-2027 | € 9,0 mln. | gekwantificeerde risico's (6 clusters) vanaf 2,0) Buffer tegenover risico's — per 1 januari 2027 | Weerstandscapaciteit € 18,3 mln. Risico's € 9,0 mln. Ruimte boven risico's € 9,3 mln. waarvan € 9,5 mln. Algemene Reserve, € 7,5 mln. vrij deel reserve exploitatie en € 1,3 mln. Algemene Reserve OBK Weerstandsratio Score A vanaf 2,0 1,0 | 3,0Begroting 2027: 2,12030: 2,6 © BDO © BDO Kerkrade heeft een gezonde financiële positie, maar speelruimte is beperkt Afsluitende kernboodschap Kerkrade investeert De komende jaren wordt actief geïnvesteerd om ambities op het gebied van woningbouw, openbare ruimte en klimaatadaptatie te realiseren. Financiële positie gezond Financiële ratio’s zijn goed tot voldoende. Dit geldt ook voor de meerjarenprognose. Meerjarenperspectief vraagt monitoring De begrotingen 2027 en 2030 zijn structureel sluitend. Tekorten 2028 en 2029 vragen om monitoring. © BDO