Evaluatierapport Vitaal Kerkrade maart 2023.pdf

Vitaal Kerkrade

Evaluatierapport maart 2023

Inhoud 1.

Inleiding ........................................................................................................................................... 3

2.

Projectomschrijving ......................................................................................................................... 4 2.1

Doelgroep en intake Vitaal Kerkrade ...................................................................................... 4

2.2

Algemene doelstelling Vitaal Kerkrade ................................................................................... 4

2.3

12-weken traject ..................................................................................................................... 4

3.

Monitor – Participatie ..................................................................................................................... 6

4.

Monitor – Vitale leefstijl .................................................................................................................. 8

5.

Vervolgprogramma.......................................................................................................................... 8

6.

Financiën ......................................................................................................................................... 9

7.

Evaluatie ........................................................................................................................................ 10 7.1 Algemeen..................................................................................................................................... 10 7.2 Uitdaging ..................................................................................................................................... 12

8.

Doorontwikkeling .......................................................................................................................... 13 8.1

Verdere inbedding in de klantreis ......................................................................................... 13

8.2 Nauwe samenwerking met het project Empowerment .............................................................. 14

1. Inleiding Dit evaluatierapport betreft de eerste drie groepen die het 12-weken programma van Vitaal Kerkrade hebben doorlopen. Het rapport start met een korte omschrijving van het project. Daarna wordt ingezoomd op de monitor en wordt het project op 3 facetten geëvalueerd: Participatie, Vitale Levensstijl en een meer algemene evaluatie. Er wordt kort stil gestaan bij het vervolgprogramma en er is een financiële paragraaf toegevoegd. In het laatste hoofdstuk wordt beschreven hoe Vitaal Kerkrade op basis van deze evaluatie verder ontwikkeld wordt.

2. Projectomschrijving 2.1 Doelgroep en intake Vitaal Kerkrade Klanten die in de doelgroepen tijdelijk arbeidsongeschikt, duurzaam arbeidsongeschikt en maatschappelijke participatie zijn ingedeeld volgens de diagnose in CompetenSys. Dit betreft klanten met een grote afstand tot de arbeidsmarkt: de onderste 3 treden van de participatieladder. Klanten worden aangemeld door hun eigen consulent en volgen daarna een intakegesprek. Deelname is verplicht, al moet er wel enige sprake zijn van motivatie om deel te nemen, omdat deelname anders geen zin heeft en ook mogelijk het groepsproces negatief beïnvloedt. De consulenten zijn getraind in motiverende gespreksvoering om klanten over de streep te helpen. Als een klant aan Vitaal Kerkrade deelneemt, wordt dit vastgelegd in een persoonlijk plan van aanpak. In dit plan van aanpak is opgenomen dat deelname verplicht is. Indien de klant niet of onvoldoende meewerkt aan het opstellen, uitvoeren en evalueren van het plan van aanpak dan kan de bijstandsuitkering tijdelijk verlaagd worden.

2.2 Algemene doelstelling Vitaal Kerkrade Het project Vitaal Kerkrade heeft als hoofddoel het vergroten van het aantal mensen dat participeert, conform de Participatiewet. Participatie wordt in dit geval ruim geïnterpreteerd en betekent in dit geval de deelname aan activiteiten die bijdragen aan de maatschappij als geheel. Concreet wordt beoogd om doelgroepen met een grote tot zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt (die dus niet ‘arbeidsfit’ zijn), met behulp en inzet van het programma weer ‘fit’ te maken (d.w.z. weer deel te nemen aan / te participeren in activiteiten en waar mogelijk ook weer aan het werk te krijgen). Dit zal dienen plaats te vinden met deels groepsgerichte en deels individueel gerichte activiteiten. Dit zijn niet enkel (bewegings)activiteiten, maar ook activiteiten bijvoorbeeld i.h.k.v. een gezonde levensstijl, deelname aan kookworkshops e.d. Vanuit het programma Vitaal Kerkrade kunnen deelnemers doorstromen naar vrijwilligerstrajecten en/of trajecten gericht op uitstroom naar werk. Vitaal Kerkrade maakt deel uit van een keten van maatregelen gericht op het ontwikkelen van cliënten Participatiewet. Vitaal Kerkrade sluit naadloos aan bij de uitgangspunten en ontwikkelingen binnen de nieuwe klantreis participatie.

Belangrijke doelstelling van deze klantreis is kansarme klanten ondersteunen bij groei in zelfredzaamheid, zelfstandigheid, participatie en indien haalbaar, werk. Hiermee wordt ingespeeld op het veranderende klantenbestand. De bedoeling is dat klanten zich zo ver mogelijk door ontwikkelen, naar zijn of haar eigen vermogen. Door deze doorstroom ontstaat dan ook uitstroom.

2.3 12-weken traject Totaal 150 deelnemers, met focus op deelnemers uit Rolduckerveld. 2 doelstellingen: 1. Iedere deelnemer participeert of re-integreert na afloop van het programma naar zijn of haar eigen vermogen. 2. Iedere deelnemer weet na afloop van het programma hoe hij / zij een vitale levensstijl creëert en kan behouden.

Het programma is opgebouwd vanuit 4 componenten: •

Beweging

•

Voeding

•

Leefstijl

•

Participatie

Het programma duurt 12 weken. Elke week vinden twee bijeenkomsten plaats van 2 uur: telkens 1 uur workshop en 1 uur bewegen. Daarnaast vinden er gedurende het traject een aantal individuele gesprekken met de deelnemers plaats. De uitvoering gebeurt door eigen consulenten WIZ. Het beweeg gedeelte wordt deels uitbesteed aan TMF, met ondersteuning door Fontys studenten. Er wordt ook samengewerkt met de Vazom, SMK, Bibliotheek en het Westhoes.

3. Monitor – Participatie Deelnemers 14 12

Aantal deelnemers

12 10

10

10

10

10 8

8 6 4 2 0 Groep 1

Groep 2 Gestart

Groep 3

Afgerond

Aan deze cijfers is te zien dat de uitval gering is: de meeste mensen die starten aan het programma, maken het ook af. Op het proces van aanmelding en intake wordt in het hoofdstuk Evaluatie verder ingegaan.

Vervolgvoorziening Dagbesteding 7%

Geen 7%

Participatie 43%

Re-integratie 43%

Participatie

Re-integratie

Dagbesteding

Geen

De resultaten op het gebeid van participatie van de groepen die tot nu toe het project hebben afgerond zijn boven verwachting goed. Van de 28 deelnemers, zijn maar liefst 12 mensen bezig met

re-integratie richting werk. Nog eens 12 personen hebben een vervolgvoorziening die zich richt op participatie. Die participatie is zeer uiteenlopend; van vrijwilligerswerk tot het volgen van culturele activiteiten of sportlessen. Elke deelnemer heeft daarmee een stap(je) gezet om weer meer mee te doen in de samenleving. Slechts bij twee deelnemers was een vervolgvoorziening niet mogelijk. Dit heeft te maken met gezondheidsredenen. De doelstelling “iedereen participeert naar zijn of haar eigen vermogen” is daarmee zeker behaald.

Re-integratie 1 1

5 2

3 Relim

Vrijwilligerswerk

Werk

BBZ

Overig

Wanneer we verder inzoomen op de personen die in een re-integratie traject zitten, dan zien we dat 5 personen inmiddels gestart zijn bij Relim, het mensontwikkelbedrijf dat hun helpt om werknemersvaardigheden te ontwikkelen zodat ze hopelijk op termijn betaald werk kunnen gaan verrichten. Daarnaast zijn er 3 personen die vrijwilligerswerk zijn gaan doen, ook dit met het oog op een verdere doorontwikkeling richting betaald werk. Twee personen hebben inmiddels zelfs al betaald werk gevonden, waarvan een persoon fulltime en een parttime. Opgemerkt moet worden dat uitstroom naar werk geen doel op zich is van dit project, maar de gedachte “van doorstroom naar uitstroom” blijkt wel goed te werken. Dit heeft diverse gunstige effecten. Het beste meetbaar is het financiële effect: elke persoon die werk vindt, stroomt uit de uitkering. Echter zorgt het verhogen van de participatiegraad ook voor andere, niet direct meetbare positieve effecten. Denk daarbij aan een preventieve werking: mensen die zingeving hebben in het leven, voelen zich vaak beter en het risico op problemen binnen allerlei andere leefgebieden wordt daarmee verminderd.

4. Monitor – Vitale leefstijl Elke deelnemer heeft voorafgaand aan het traject en na afloop een vragenlijst ingevuld over zijn of haar leefstijl. Deze vragenlijst is opgenomen in de bijlage. De vragen zijn verdeeld over 4 categorieën: bewegen, voeding, leefstijl en participatie. De vragen zijn gebaseerd op de vragenlijst behorend bij het spinnenweb positieve gezondheid. Ze zijn geformuleerd in eenvoudige taal, zodat ze voor iedereen te begrijpen zijn. In de bijlage is de volledige monitor met de scores per persoon te vinden. Opgemerkt dient te worden dat het spinnenweb positieve gezondheid en ook de vragen die gesteld worden, in eerste instantie bedoeld zijn als gespreksinstrument. Het gaat dus niet om de absolute scores, maar om het verhaal daar achter en met name wat de deelnemers zélf vindt en waar deze deelnemer zelf aan zou willen werken. De scores per persoon zijn dus niet bedoeld als meetinstrument. Toch valt uit deze cijfers wel een aantal algemene conclusies te trekken. Ten eerste is te zien dat de scores zeker niet bij iedereen gestegen zijn na afronding van het traject. De gemiddelde stijging is slechts 0,5 per persoon. Hier is echter wel een logische verklaring voor: veel mensen vonden van zichzelf dat ze eigenlijk best goed bezig waren.

Tijdens Vitaal Kerkrade hebben zij veel kennis opgedaan over een vitale levensstijl en kregen zij het inzicht dat dit helemaal niet zo goed was. Een lagere score kan in dat geval wellicht juist positief geïnterpreteerd worden: de deelnemer heeft beter inzicht gekregen in zichzelf. Of de deelnemer hier uiteindelijk ook iets mee doet, is aan hem/haar zelf en wordt binnen dit project verder niet gemeten. Wordt verder ingezoomd per categorie, dan is te zien dat er binnen de categorie “beweging” de meeste groei te zien is en binnen de categorie “voeding” de minste. Ook dit is goed te verklaren door boven staande aanname: binnen Vitaal Kerkrade kwam mensen letterlijk in beweging: ze gingen 2x per week sporten / wandelen. Wat voeding betreft kregen ze vooral veel nieuwe kennis aangereikt en de verandering moeten ze zelf nog doorvoeren.

5. Vervolgprogramma Mensen die het 12-weken programma van Vitaal Kerkrade afgerond hebben, worden in het daaropvolgende jaar nog 3 keer uitgenodigd voor een terugkomdag. Deze dagen worden op diverse manieren ingevuld en zijn bedoeld om elkaar te ontmoeten en te inspireren. Bij de laatste terugkomdag wordt nog een laatste keer de vragenlijst ingevuld. De terugkomdagen worden door de deelnemers zeer positief ervaren. Zij vinden het fijn om elkaar weer te ontmoeten en hun verhaal bij elkaar kwijt te kunnen. Met name het bezoek aan de HuB., waarbij ze geïnformeerd werden over wat er allemaal te doen is in de HuB. en een rondleiding kregen, vonden de deelnemers erg nuttig. Velen van hen waren nog nooit in de HuB. geweest en wisten niet welke (gratis) activiteiten en hulp daar aangeboden worden. Daarnaast mogen de deelnemers een jaar lang gratis sporten of cultuur beoefenen via het

Volwassenenfonds. Uit de monitor van januari blijkt dat inmiddels 7 personen hiervan gebruik gemaakt hebben. 4 mensen hebben ervoor gekozen om te gaan zwemmen bij VIE, 1 persoon fitness en 1 persoon Taekwondo. 1 persoon gaat bij de Vazom een creatieve cursus volgen.

6. Financiën Kosten 12- weken traject:

€ 200.000

Kosten vervolgprogramma incl. 1 jaar sporten Volwassenenfonds:

€ 53.749

TOTAAL

€ 253.749

Kosten per deelnemer:

€ 253.749 / 150 =

€1691,66

Ook al is het genereren van uitstroom uit de uitkering geen hoofddoel van dit project, toch zien wij dat de doorstroom ook lijdt naar uitstroom. De financiële voordelen hier van zijn groot, zeker gezien de relatief lage kosten van dit traject. Inmiddels is 1 deelnemer volledig uit de uitkering gestroomd en heeft 1 deelnemer parttime werk gevonden. Per persoon die 5 jaar uit de uitkering blijft levert dit een minimale besparing op van: 1195,66 (uitkering alleenstaande per maand incl. vakantiegeld) * 12 maanden * 5 jaar = €71.739,60. Hier zijn alle indirecte kosten nog niet in meegenomen. Indien dus 4 personen duurzaam uitstromen, zou het gehele traject terug verdiend zijn.

7. Evaluatie 7.1 Algemeen Op basis van de monitor kan gesteld worden dat het 12-weken programma van Vitaal Kerkrade succesvol is. Met name de resultaten op het gebied van participatie zijn boven verwachting. Vrijwel alle deelnemers zijn een trede gestegen op de participatieladder. Dit toont aan dat een kleinschalig programma met een persoonlijke aanpak en een relatief klein budget tot goede resultaten kan leiden. Het succes van het project blijkt niet alleen uit de cijfers in de monitor, maar ook uit persoonlijke gesprekken met de deelnemers. Een van de deelnemers appte het volgende naar een van de workshopgevers:

De gedragsveranderingen rondom de vitale levensstijl zijn niet altijd goed meetbaar in cijfers, maar blijken vaak wel uit uitspraken van de deelnemers. Zo zei een deelnemer uit groep 1, een aantal weken na het afronden van het project:

“Ik ben zo trots op mezelf, ik drink helemaal geen cola meer!” Deze meneer dronk voorheen meerdere glazen cola per dag. Een andere deelnemer appte het volgende:

“Ik wil me nogmaals bedanken voor de motiverende workshops van Vitaal Kerkrade. En ook de gesprekken tijdens de wandelingen hebben er ook positief aan bijgedragen om meer actief op zoekte gaan naar een baan. En die heb ik nu al sinds een maand bij Hornbach bouwmarkt en wordt goed opgenomen in het tuin afdeling team. En zoals ik het zie blijf ik daar wel groeien en bloeien de komende jaren en verder. Dat wou ik toch nog met je delen. Groetjes.” Uit dit soort correspondentie blijkt niet alleen dat de deelnemer werk heeft gevonden, maar blijkt ook dat hij zélf de regie nam in zijn leven. Binnen Vitaal Kerkrade wordt vertrouwen opgebouwd: vertrouwen in elkaar, vertrouwen in het feit dat de gemeente er is om klanten te helpen, maar vooral vertrouwen in zichzelf. Daardoor durven mensen stappen te zetten en het heft in eigen handen te nemen. Uit diverse onderzoeken blijkt namelijk dat het (terug) winnen van vertrouwen een cruciale factor is om mensen die langdurig in de bijstand zitten daadwerkelijk een stapje verder te kunnen brengen, waar mogelijk zelfs naar werk. Alleen knelpunten wegnemen en stimuleringsmaatregelen bieden is niet genoeg. Maatwerk brengt mensen in beweging. Inzetten op het geven van persoonlijke aandacht, het (terug)winnen van vertrouwen en het bieden van zekerheid wordt aangeraden.

Onderzoek leert: Juist dit zijn de elementen die mensen, ook als ze langdurig in de bijstand zitten, daadwerkelijk een stapje verder kunnen brengen. Waar mogelijk zelfs naar werk. En als deze klant de regie weer meer in eigen handen neemt, stappen zet en handvaten heeft gekregen om zijn of haar leven te veranderen, dan straalt dit ook uit op zijn of haar omgeving; het gezin of de vriendenkring. Ook zie je dat deelnemers ook na het traject nog met elkaar in contact blijven. Zij maken dezelfde ontwikkeling door en vinden daardoor aansluiting bij elkaar.

7.2 Uitdaging De grootste uitdaging bij dit project zit in het beter inrichten van het proces rondom aanmelding en intake. Eerder in deze rapportage is al kort stil gestaan bij het proces van aanmelding en intake. Vanwege corona en interne werkdruk (Vitaal Kerkrade startte ongeveer tegelijk met het interne proces van de nieuwe klantreis ‘Participeren in Beweging’) liep de start vertraging op. Hierdoor hebben mensen erg lang op de wachtlijst gestaan om te mogen starten. Dit resulteerde erin dat de consulenten zeer veel intakes moesten voeren om de groepen van Vitaal Kerkrade te vullen en dat veel mensen niet konden starten. In de werkgroep Vitaal Kerkrade is de hele lijst op persoonsniveau geëvalueerd. Hieruit kwam naar voren dat het probleem 2-ledig was: Ten eerste vergt het creëren van motivatie tijd en aandacht. Doordat mensen lang op de wachtlijst stonden, was die motivatie weer weg gezakt. Klanten kwamen vaak niet opdagen wanneer zij werden opgeroepen voor een gesprek. De mogelijke tijdsinvestering van de consulenten van Vitaal Kerkrade is helaas beperkt. Als de persoon ook na een telefoontje en een tweede oproep niet op gesprek komt, dan houdt het voor hen op. Uiteraard wordt hier wel actie op ondernomen door de eigen consulent van deze klant.

Mogelijk is deelname aan een volgende groep van Vitaal Kerkrade dan wel aan de orde of wordt er een andere, beter passende voorziening voor de klant gezocht. Het tweede dat opviel is dat de doelgroep van Vitaal Kerkrade vaak te maken heeft met zeer diverse problematiek op allerlei leefgebieden, waardoor zij mentaal of fysiek (tijdelijk) niet in staat zijn tot deelname. In de tijd dat zij op de wachtlijst stonden, waren deze vaak verergerd of waren er nieuwe problemen bij gekomen. Deelname was daardoor (tijdelijk) niet meer mogelijk. In het laatste hoofdstuk “doorontwikkeling” wordt beschreven welke maatregelen er worden genomen om dit proces van aanmelding en intake te verbeteren.

8. Doorontwikkeling 8.1 Verdere inbedding in de klantreis Op basis van dit evaluatierapport kan gesteld worden dat het 12-weken traject Vitaal Kerkrade succesvol is en wordt voorgesteld om dit te blijven continueren. Momenteel draait de vierde groep. Bekeken wordt of de vijfde groep start in mei of na de zomervakantie. Dit is afhankelijk van de instroom. Het aantal mensen in de bijstand is historisch laag, ook in Kerkrade. De mensen die de weg naar de arbeidsmarkt nog niet hebben weten te vinden, worden vaak geconfronteerd met een breed scala aan problemen. Die variëren van gezondheidsproblemen tot schulden. Deze problematiek vraagt om een integrale aanpak waardoor de rol van de consulenten verandert. Vitaal Kerkrade is een voorbeeld van deze integrale aanpak. Hiermee bereiken wij echter slechts een kleine doelgroep. Uit diverse bijstandsexperimenten (bron: Stimulansz) blijkt dat persoonlijke aandacht werkt. Mensen die meer aandacht krijgen gaan er op het gebied van welbevinden op vooruit, ze voelen zich gezonder én hebben meer waardering voor de ondersteuning die zij vanuit de gemeente krijgen. Dit blijkt ook uit eerder onderzoek over persoonlijke begeleiding in de bijstand. Individuele aandacht werkt als een vliegwiel dat bijdraagt aan participatie en welzijn van mensen. Uit de monitoringsgegevens van de eerste 3 groepen van Vitaal Kerkrade blijkt het programma succesvol.

Vrijwel alle deelnemers participeren naar zijn of haar eigen vermogen en enkelen zitten zelfs in een re-integratie traject of hebben zelfs al een baan. De grootste uitdaging is het genereren van voldoende instroom. Dit heeft met name te maken met de kwetsbaarheid van de doelgroep en met de uitdaging om mensen te motiveren om actief deel te nemen (creëren van intrinsieke motivatie). Wettelijk gezien kan deelname verplicht worden. En als een deelnemer eenmaal de intake heeft afgerond, dan wordt Vitaal Kerkrade ook opgenomen in een persoonlijk plan van aanpak, waardoor deelname verplicht is en bij geen of onvoldoende medewerking kan dan de uitkering gekort worden. De crux zit hem in het vinden van een juiste balans tussen het verplichte karakter en het zoveel mogelijk stimuleren en creëren van intrinsieke motivatie. De consulenten van de mid-office hebben daarom een cursus motiverende gespreksvoering gevolgd. Individuele aandacht voor al onze klanten is met de huidige formatie van consulenten niet mogelijk. Daarom wordt voor gesteld om het groepsgericht werken in te zetten, waarbij klanten 1 x per week, onder begeleiding van zowel hun eigen consulent als een externe, letterlijk in beweging gebracht worden binnen diverse aspecten die horen bij een vitale levensstijl.

Een wekelijkse bijeenkomst in groepsverband kan de stap naar deelname aan een volledig programma of een ander project of traject verkleinen. Door klanten in een (kleine) groep wekelijks bij elkaar te brengen, is er toch een periode lang elke week een moment dat we ze zien en spreken én dat de klant actief bezig is. Tijdens zo’n groepsbijeenkomst is er ook altijd ruimte voor de consulenten om een van hun klanten even apart te nemen en daar een persoonlijk gesprek mee te voren. Door samen een activiteit te ondernemen, of dat nu koken, bewegen of een creatieve activiteit is, kan ook op een laagdrempelige manier het gesprek met de klant en tussen klanten onderling aangegaan worden. Hierdoor leren we onze klanten goed kennen en bouwen we een vertrouwensband met hen op. Zoals eerder aangegeven blijkt uit onderzoeken dat het (terug) winnen van vertrouwen een cruciale factor is om mensen die

langdurig in de bijstand zitten daadwerkelijk een stapje verder te kunnen brengen, waar mogelijk zelfs naar werk. Na afloop van een blok van bijeenkomsten zal van alle deelnemers het profiel in Competensys geüpdatet worden. Doordat we een beter beeld hebben van de ontwikkelmogelijkheden van de klant, kunnen wij daarna maatwerk bieden en de klant gericht doorverwijzen naar een project, traject of voorziening die hem of haar een stapje verder brengt in zijn of haar ontwikkeling. Die stap wordt door het groepsgericht werken alvast iets kleiner gemaakt; klanten worden gestimuleerd om actief bezig te zijn en komen letterlijk in elk geval 1 x per week al van de bank af. Doel van dit alles: van doorstroom naar uitstroom, oftewel klanten maximaal ontwikkelen. Indien uitstroom naar werk niet haalbaar is, zetten wij in op participatie naar zijn of haar eigen vermogen.

8.2 Nauwe samenwerking met het project Empowerment Het project Empowerment, dat uitgevoerd wordt door de bibliotheek, heeft veel raakvlakken met Vitaal Kerkrade. Zo richten zij zich min of meer op dezelfde groep, namelijk mensen met een uitkering en een grote afstand tot de arbeidsmarkt (met bij empowerment wel een nadruk op vrouwen). Ook het hoofddoel is deels gelijk: de participatie van de deelnemers verhogen. Zoomt men verder in op de afzonderlijke programma’s, dan zijn toch ook veel verschillen te zien. Geconcludeerd kan worden dat het programma van Empowerment zich vooral richt op het openen van de ogen van de deelnemers: mensen terug in hun kracht zetten en hen laten zien wat Kerkrade allemaal te bieden heeft. Vitaal Kerkrade borduurt hier eigenlijk op voort: daar leren mensen persoonlijke doelen te stellen en krijgen ze concrete handvaten om hun leven te veranderen. Ook is hierin de bewegingscomponent opgenomen, die bij empowerment niet zit. Verder wordt empowerment door externen en vrijwilligers gegeven en Vitaal Kerkrade juist door de eigen consulenten van de gemeente. Dit heeft beide voor- en nadelen en die moeten zo optimaal mogelijk worden benut. Er lopen momenteel gesprekken met de projectleider en uitvoerders van empowerment om beide programma’s nog beter op elkaar af te stemmen.

Een doorstroom van deelnemers vanuit Empowerment naar Vitaal Kerkrade zou daarbij een logische eerste stap zijn. Verder wordt bekeken of bepaalde onderwerpen gezamenlijk opgepakt kunnen worden, denk daarbij bijvoorbeeld aan digitale vaardigheden. De volgende stap zal dan zijn om te onderzoeken of deze programma’s verder in elkaar geschoven kunnen worden en uiteindelijk wellicht samen kunnen smelten. Dit wordt verwerkt in een eventuele nieuwe subsidieaanvraag die de bibliotheek voor 2024 gaat indienen.