Def concept presentatie aanvraag Wbmgp

AANVRAAG WBMGP KERKRADE Informatieavond gemeenteraad 25 november 2025

Kerkrade, een stad met karakter.

Hier komen geschiedenis, gemeenschap en toekomst samen. In deze voormalige mijnstreek zijn mensen gewend om samen te werken, om met kracht en trots te bouwen aan een betere toekomst. Toch kent Kerkrade ook wijken waar het leven niet altijd even makkelijk is. Samen blijven we bouwen aan een Kerkrade waar iedereen kansen krijgt, waar verleden en toekomst elkaar versterken, en waar het hart van de gemeenschap altijd klopt.

De kracht van Kerkrade 1. Een breed woningaanbod 2. Balans herstellen 3. Aanpak leefomgeving 4. De inwoner centraal Het verhaal van Kerkrade is er één van veerkracht, samenwerking en trots. Door beleid, projecten en betrokkenheid te verbinden, groeit Kerkrade nog verder naar een stad waar iedereen zich overal thuis kan voelen. Samen maken we buurten sterker. Samen bouwen we aan een toekomst voor iedere Kerkradenaar.

Inhoudsopgave 1. Toelichting Wbmgp 2. De aanleiding om in te voeren 3. De urgentie 4. Toetsingscriteria rijk 5. De aangewezen buurten en straten 6. Onderbouwing noodzakelijkheid 7. Onderbouwing geschiktheid

8. Onderbouwing subsidiariteit 9. Onderbouwing proportionaliteit 10. Afstemming met stakeholders 11. De toekomstige uitvoering 12. De planning

1. Wet bijzonder maatregelen grootstedelijke problematiek ook wel bekend als de ‘Rotterdamwet’

• • • • • •

Mogelijkheid om te sturen op toewijzing van woningen in bepaalde gebieden met ernstige leefbaarheidsproblemen. Doel: het verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid in gebieden waar deze onder druk staat. Geldt voor alle huurwoningen zowel van corporaties als van particulier verhuurders. Een tijdelijke ontlasting voor buurten die structureel overbelast zijn geraakt. Door reguleren instroom ontstaat ruimte om te investeren in de bestaande gemeenschap, de sociaaleconomische samenstelling te verbeteren en de leefbaarheid en veiligheid te versterken. 3 artikelen van belang.

Artikel 8 • Geeft de bevoegdheid om in de aangewezen gebieden de toewijzing van huurwoningen te baseren op de aard van het inkomen. Dit betekent dat de gemeente kan eisen dat potentiële huurders een bepaald type inkomen hebben, zoals inkomen uit arbeid, bedrijf of bepaalde uitkeringen, om in aanmerking te komen voor een woning in dat gebied. •

Dit artikel geldt voor kandidaat-huurders: • Zonder inkomen c.q. met bijstand • En die komt van buiten regio Parkstad Limburg • Of de woontijd in de regio is korter dan 6 jaar

NB: uitzonderingen nog niet bepaald.

Artikel 9 • Geeft de bevoegdheid om in de aangewezen gebieden selectieve woningtoewijzing toe te passen. Dit betekent dat de gemeente bij de toewijzing van huurwoningen voorrang kan geven aan woningzoekenden die voldoen aan vooraf vastgestelde sociaaleconomische kenmerken. • Dit artikel geldt voor kandidaat-huurders: • Voorrang o.b.v. beroepsgroepen • Geldt voor iedereen zowel binnen als buiten regio Parkstad NB: voorkeursberoepen nog niet bepaald, alleen beroepsgroepen

Artikel 10 • Geeft de bevoegdheid om in de aangewezen gebieden selectieve woningtoewijzing toe te passen door bij de toewijzing rekening te houden met bepaalde criteria, zoals een verleden met (woon)overlast en/of crimineel gedrag. •

Dit artikel geldt voor iedereen: • Na screening door politie blijkt dat er verleden is met woonoverlast e/o crimineel gedrag • >18 jarige: tot 4 jaar terug kijken bij screening • 16-18 jarige: tot 2 jaar terug kijken bij screening • Geldt voor iedereen zowel binnen als buiten regio Parkstad

Aandachtspunten •

Tijdelijke maatregel van 4 jaar. Kan gemotiveerd 4x4 jaar verlengd worden.

•

Implementatieplan en huisvestingsverordening zijn noodzakelijk voor uitvoering.

•

Wet is ultimum remedium: verantwoordelijkheid goed uit te voeren.

•

Toezicht en handhaving cruciaal, net als voldoende capaciteit.

•

Monitoring is van belang  instroom, leefbaarheid, effect op andere buurten in Kerkrade/regio.

•

Effect na invoering kan tijd duren voordat zichtbaar wordt.

•

Voor sommige problemen is ander inzet van middelen geschikter; maar instrumentenkoffer is wel zeer goed gevuld met de Wbmgp

2. De aanleiding

Regionale aanpak wonen en leefbaarheid •

Jarenlange regionale samenwerking op gebied woningmarkt en leefbaarheid  gezamenlijk problemen aanpakken: • Woonvisie • Regiodeal • Gezamenlijke subsidieaanvragen • Aanpak particulier bezit • Integrale wijkenaanpakken ((B)OOST) • Regionale prestatieafspraken • Toekomstvisie wonen-welzijn-zorg incl. fair share • Gezamenlijke onderzoeken o.a. woonbehoefte, sturingsinstrumenten en veerkrachtanalyse

Veerkrachtanalyse • •

•

In het eerste kwartaal van 2025 zijn de nieuwe veerkrachtkaarten bekend geworden. Veerkracht laat zien hoe het gaat met een buurt. Het kan goed gaan met de leefbaarheid, maar slecht met de veerkracht van een buurt. Heerlen, Kerkrade en Brunssum scoren in de veerkrachtanalyse op plekken slecht.

Verhuisbewegingen: •

De instroom bijstandsgerechtigden levert netto positief saldo op per gemeente in Parkstad.

•

Daarbij specifiek de instroom specifiek bijstandsgerechtigden van buiten de regio naar Kerkrade uitgezocht.

Cijfers instroom van buiten regio naar Kerkrade met bijstand Totaal vanuit heel NL naar Kerkrade

Totaal aandeel PSL naar Kerkrade

2017

100

45

55

2018

90

50

40

2019

75

40

35

2020

90

40

50

2021

290

185

105

2022

240

145

95

Totalen

885

505

380

[1

Saldo heel NL minus PSL = Gemiddeld per instroom buiten regio jaar

63

• Kerkraads woonoffensief: inzet op herstellen balans woningmarkt en versterken leefbaarheid met jarenlange aanpak verkamering, splitsing en illegaal woninggebruik; invoering sturingsinstrumenten; inzet interventieteam • Overige kenmerken: • Eenzijdige woningvoorraad • Lokale hyperconcentratie armoede • Hoge doorstroom • Instroom armoede vanuit het land

Resultaten interventieteam: Heel 2024

1e half jaar 2025

controles

27

21

adressen

209

114

keer illegale kamerverhuur (incl. hercontroles) keer illegale woningsplitsing aangetroffen arbeidsmigranten

49

10

11

10

265

158

3. De urgentie

Vicieuze cirkel onbalans veerkracht en draagkracht doorbreken. Erkenning sociale en volkshuisvestingsproblematiek. Aansluiting op rijksbeleid. Noodzaak aanvullende regie. Inzet op verbeteren leefbaarheid. Door tijdelijk instroom kwetsbare personen in specifieke gebieden beperken ontstaat mogelijkheid om huidige leefbaarheidsmaatregelen effectiever uit te voeren. • Wbmgp toevoeging aan bestaand instrumentenkoffer. • • • • • •

4. Toetsingscriteria rijk

1.

Noodzakelijkheid: de aanwijzing is noodzakelijk voor het bestrijden van grootstedelijke problematiek in de gemeente

2.

Geschiktheid: de aanwijzing is geschikt om de beoogde problemen aan te pakken

3.

Subsidiariteit: minder ingrijpende maatregelen om hetzelfde doel te bereiken zijn uitgeput

4.

Proportionaliteit: de maatregel staat in redelijke verhouding tot het probleem dat ermee wordt aangepakt, rechten van betrokkenen worden zoveel mogelijk geborgd en er zijn voldoende alternatieven die geraakt worden, de duur en reikwijdte van de aanwijzing zijn niet ruimer dan noodzakelijk.

4. De aangewezen buurten en straten

Om tot de geselecteerde gebieden te komen, is een proces in 2 stappen doorlopen.

Stap 1: basisselectie met uitgangspunt van minimaal 25% veel problemen en kwetsbaarheid: • Bij de bepaling is dezelfde methode als gemeente Heerlen  minimaal 25% rood focuskaart veerkrachtanalyse: dit betekent dat minimaal 25% van de huishoudens veel tot zeer veel overlast en onveiligheid en een hoge mate van kwetsbaarheid ervaart • Op deze manier is te zien welke buurten in Parkstad geselecteerd zijn  deze zijn zwart omrand •

Voor Kerkrade zijn dat 5 buurten: 1. Heilust 2. Kaalheide 3. Bleijerheide 4. Erenstein 5. Rolduckerveld

% scores buurten Kerkrade veerkracht focuskaart (2022)

CBS-buurtindeling

Spekholzerheide 2 Heilust 3 Terwinselen 4 Kaalheide 5 Gracht Verspreide huizen 6 Dentgenbach 7 Kerkrade-Centrum 8 Erenstein 9 Rolduckerveld 10 Holz 11 Nulland 12 Bleijerheide 13 Eygelshoven-Kom 14 Hopel 15 Waubacherveld 16 Vink 17 Chevremont 18 Haanrade 1

bovengemiddelde problemen, veel kwetsbaar

veel problemen, zeer weinig kwetsbaar

donkerbruin 0% 2% 0% 0% 1%

paars 0% 0% 0% 0% 0%

0% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 0%

10% 0% 0% 0% 1% 0% 1% 0% 0% 0% 0% 2%

min 30% roze, rood en roze/rood/donk rood en zeer veel donkerrood errood, waarvan donkerrood vanaf 25% rood veel problemen, veel problemen, problemen, zeer opgeteld min 15% opgeteld (dus met weinig kwetsbaar veel kwetsbaar veel kwetsbaar (afrondingen) (donker)rood (afrondingen) donkerrood erbij)

roze 31% 7% 1% 1% 8% 29% 60% 20% 18% 49% 32% 27% 11% 24% 5% 68% 8%

Bron: Circusvis en InFactResearch Analyse veerkracht Parkstad Limburg 2025

rood 1% 27% 0% 17% 1% 6% 29% 47% 23% 21% 28% 0% 0% 4% 0% 3% 0%

donkerrrood 0% 44% 0% 17% 0% 12% 0% 27% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 0%

vanaf roze 32% 79% 1% 36% 10%

ja/nee nee ja nee ja nee

47% 89% 93% 41% 70% 60% 27% 11% 29% 5% 71% 8%

nee ja ja ja ja ja ja nee nee nee nee nee nee

vanaf rood 1% 72% 0% 35% 1%

ja/nee nee ja nee ja nee

18% 29% 74% 23% 21% 28% 0% 0% 4% 0% 3% 0%

nee nee ja ja nee nee ja nee nee nee nee nee nee

2e stap selectie gebieden • Buiten de 5 geselecteerde

buurten zijn nog veel plekken die (donker)rood scoren  rode cirkels • Buurten en straten/stratenclusters waar ook (zeer) veel problemen zijn en kwetsbaarheid hoog • 2 buurten scoren zeer dicht bij de 25% rood: • Nulland: 21% rood en 49% roze • Holz: 23% rood en 18% roze

•

Straten en stratenclusters in ambtelijke scopesessies besproken.

•

Onze selectiemethode besproken met ambtelijk toetsers van het rijk: aanvullende cijfermatige en kwalitatieve onderbouwing noodzakelijk.

•

Heeft geleid tot toevoeging van buurt Nulland en 17 straten/complexen aan de reeds 5 geselecteerde buurten.

Definitieve selectie: Buurten: 1)

Heilust

2)

Kaalheide

3)

Bleijerheide

4)

Erenstein

5)

Rolduckerveld

6)

Nulland

Straten: 1) Schleidenstraat 2) Honéestraat 3) Nummer II straat 4) Nieuwstraat 5) Melchiorstraat 6) Burg. Savelberglaan 7) Franckstraat 8) Mucherveldstraat 9) Lempersstraat 10) Kipstraat 11) Deken Quodbachlaan 12) Complex Nieuwenhagerweg 13) Complex Willem Alexanderstraat 14) Complex Waubacherweg 15) St. Pieterstraat 16) Complex St. Pieterstraat-Akkerheide 17) Akerstraat

6. Onderbouwing noodzakelijkheid

Naast cijfers veerkrachtkaarten wordt door het rijk getoetst aan andere indicatoren die de noodzakelijkheid van de inzet van de Wbmgp bekrachtigen. [1

• Leefbarometer 3.0: de geselecteerde buurten zitten op een grote tot zeer grote negatieve afwijking landelijk gemiddelde. • SES-WOA: Kerkrade scoort net als Heerlen meest negatief van NL met een score van -0,3. • Werk en inkomen: • Arbeidsongeschiktheid 14% in Kerkrade / 7% NL • Laagste 40% inkomensgroep: 44% in Kerkrade / 40% NL • Huishoudens tot 120% soc.min.: 18% Kerkrade / 12% NL • Arbeidsparticipatie: 61% Kerkrade / 71% NL • Bijstandsuitkeringen: 14,1% Kerkrade / 6,7% NL [1

• Onderwijs en jeugdzorg: • Laag opleidingsniveau: 37% Kerkrade / 26% NL • Jeugdzorg: 14% Kerkrade / 11% NL • Veiligheidsgegevens: • Bedreiging: 2,3 per 1000 Kerkrade / 1,4 per 1000 NL • Mishandeling: 2,7 per 1000 Kerkrade / 2,2 per 1000 NL • Vernieling: 5,4 per 1000 Kerkrade / 4,0 per 1000 NL • Inbraak: 1,7 per 1000 Kerkrade / 1,2 per 1000 NL • Verward persoon: 10 per 1000 Kerkrade / 8 per 1000 NL • Jeugdoverlast: 2 per 1000 Kerkrade / 5 per 1000 NL • Drugs-/drankoverlast: 4 per 1000 Kerkrade / 3 per 1000 NL [1

Conclusie: • De beschikbare cijfers laten zien dat in Kerkrade sprake is van een stapeling van diverse problemen. Niet één afzonderlijke oorzaak of kenmerk maakt deze aanvraag noodzakelijk; de noodzaak vloeit voort uit de gecombineerde problematiek. Kerkrade als geheel scoort substantieel lager dan het landelijk gemiddelde. • Het is dus noodzakelijk is om in te grijpen. [1

7. Onderbouwing geschiktheid

Bij geschiktheid wordt getoetst aan de gegevens over de inkomenssituatie en werk & inkomen voor artikels 8 en 9 en de veiligheidsgegevens over misdrijven en overlast voor artikel 10.

Inkomenssituatie en werk & inkomen: •

De buurten hebben sociaaleconomische kwetsbare bevolkingssamenstelling.

•

Bijstandsdichtheid Kerkrade is 2x zo hoog als NL. De buurten liggen op/rond het Kerkraads gemiddelde.

•

Artikel 8 is daarom geschikt voor reguleren van verhuisbewegingen naar deze buurten toe.

•

Artikel 9 is geschikt om nieuwe, minder kwetsbare bewoners toe te voegen aan de buurten, zodat de veerkracht verbeteren kan.

Veiligheid & overlast: •

Veiligheidscijfers en overlast en onveiligheid wat hoger dan NL gemiddelde.

•

Daarnaast toelichting gekregen op de ervaringen van stakeholders in de aangewezen buurten en straten als kwalitatieve onderbouwing.

•

Daarom is artikel 10 is geschikt om te voorkomen dat personen die met een door de politie vastgesteld overlastprofiel en/of crimineel verleden in aanmerking komen voor woningtoewijzing in de betreffende buurten.

Conclusie: • Uit de gepresenteerde data over de 6 buurten en de aangeduide problematiek in de 17 straten/complexen blijkt duidelijk dat deze gebieden een sociaaleconomisch kwetsbare bevolkingssamenstelling hebben en gebukt gaan onder onveiligheid en overlast. • De Wbmgp is daarom een geschikt instrument voor het reguleren van verhuisbewegingen naar deze gebieden toe. [1

8. Onderbouwing subsidiariteit

Bij subsidiariteit wordt getoetst of de gemeente al minder ingrijpende alternatieven/maatregelen toepast, maar waarmee het tot nu toe onvoldoende lukt om hetzelfde doel te bereiken.

Wat doet Kerkrade al? Kerkrade is al met veel programma’s en juridische instrumenten aan de slag om leefbaarheid aan te pakken, o.a.: •

Sociale programma’s waarbij mensen worden gestimuleerd en geholpen om weer (meer) in hun kracht te komen

•

Sociaal veilig en interventieteam  toezicht en handhaving

•

Ruimtelijk beleid zoals omgevingsvisie en omgevingsplannen

•

Woonoffensief: inzet op differentiatie wijken, beter mengen kwetsbare en nietkwetsbare doelgroepen, toevoegen nieuwe woningen

•

Integrale wijkenaanpak

Conclusie: •

Kerkrade laat geen mogelijkheden onbenut om leefbaarheid in de aangewezen gebieden te verbeteren.

•

Ondanks de inspanningen van gemeenten en partners scoren deze buurten op criteria nog steeds erg laag.

•

De Wbmgp is aanvullend in ons instrumentenkoffer.

•

Gebiedsaanwijzing Wbmgp is gerechtvaardigd.

9. Onderbouwing proportionaliteit

Bij proportionaliteit wordt getoetst of de maatregel in verhouding staat tot het probleem dat ermee wordt aangepakt. In dit geval wordt getoetst of er voldoende woonruimte in de regio overblijft voor woningzoekenden die nu niet meer in een Wbmgp-gebied terecht kunnen.

Omvang aanvraag: •

Betreft 5.637 huurwoningen en in Wbmgp gebied.

•

Dit is 50% van alle huurwoningen (11.271) in Kerkrade.

•

Er blijft dus nog ca. 50% huurwoningen over in Kerkrade.

•

Mutatiegraad is ca. 10% dus in de Wbmgp gebieden is dat jaarlijks ca. 559 huurwoningen. Voor de ca. gemiddeld 63 personen die per jaar van buiten regio komen, is er in rest van Kerkrade alternatief te vinden.

•

Het aandeel huurwoningen in Kerkrade, blijft ook na de geplande transformaties en herstructureringsplannen hoger dan de landelijke richtlijn van 30%.

Aanbod buiten Kerkrade: •

Daarnaast is er ruim aanbod in de regio PSL, Zuid-Limburg en Limburg. Wbmgpgebied Kerkrade Particuliere huurwoningen Huurwoningen corporaties

Aandeel van Woningvoorraad Zuid-Limburg%

Aandeel van Woningvoorraad Limburg%

1.258

Aandeel van Woningvoorraad Parkstad Limburg% 17.110 7%

49.787

3%

76.656

2%

4.400

39.282

86.073

5%

140.770

3%

11%

•

Via Woondeal zijn afspraken gemaakt dat er nieuwe woningen worden toegevoegd: ca. 5.091 sociale huur in Zuid-Limburg en ca. 10.155 in heel Limburg.

•

Beschikbaarheid neemt in geheel structureel toe.

Conclusie: • Er zijn voldoende passende alternatieve woonplekken buiten de aangewezen Wbmgp-gebieden. • Het maatschappelijk belang van het herstel van de leefbaarheid in zeer kwetsbare buurten weegt zwaarder dan de beperkte en tijdelijke inbreuk op de vestigingsvrijheid. [1

10. Afstemming stakeholders

Afstemming geweest met: •

Stadsregio Parkstad / Bestuurscommissie Wonen & Herstructurering

•

Afstemming Brunssum

•

Woningcorporaties

•

Provincie Limburg

•

Politie

•

Meander

•

Impuls

•

Deelname stuurgroep en werkgroep Heerlen-Brunssum-Kerkrade

11. De toekomstige uitvoering

Huisvestingsverordening • Noodzakelijk om te kunnen starten met uitvoering sturingsinstrumenten. • Eerst gericht op de Wbmgp  in voorjaar 2026 • Daarna toevoeging andere instrumenten  halverwege 2026

Implementatieplan: • Wordt thans aan gewerkt i.s.m. Heerlen, Brunssum, woningcorporaties en politie. • Uitvoering zelf doen  extra capaciteit benodigd • Ook evaluatie, monitoring en beleidsontwikkeling/-bijstelling vraagt continue extra capaciteit.

12. De planning

2025: • 3 december 2025 : behandeling aanvraag in commissie GEZ • 17 december 2025: behandeling aanvraag in raadsvergadering 2026: • 4 februari: behandeling huisvestingsverordening Wbmgp in commissie GEZ • 25 februari: behandeling huisvestingsverordening Wbmgp in raadsvergadering • Eind februari/begin maart: besluit minister op aanvraag • 1e en 2e kwartaal: opstellen implementatieplan incl. organisatie inrichting • 3e kwartaal: start uitvoering Wbmgp • 3e kwartaal: huisvestingsverordening met andere instrumenten naar raad

Vragen?