Bijlage 2 - Raad 27.05.2020 Actueel Nota EUREGIONALISERING Kerkrade

“KERKRADE, de Limburgse POORT naar DUITSLAND” KADERNOTA EUREGIONALISERING 2020

ND

LA TS

I

AR

DU

A TN

PO

OR

Kerkrade

Februari 2020

“KERKRADE, de Limburgse POORT naar Duitsland” KADERNOTA EUREGIONALISERING 2020

2|Pagina

“Kerkrade, de Limburgse poort naar Duitsland” Kadernota Euregionalisering 2020 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk

1

INLEIDING

4

Hoofdstuk

2

TERUGBLIK ‘Kerkrade – Herzogenrath’

6

Historisch perspectief Naoorlogse en informele, grensoverschrijdende samenwerking Kerkrade – Herzogenrath Instellen van een geïnstitutionaliseerd samenwerkingsverband (Eurode) Toekomstvisie Eurode Het belang en de duurzaamheid van Eurode – projecten Functie van Eurode en de rol van Kerkrade in grensoverschrijdende, innovatieve ontwikkelingen Eerdere Kerkraadse internationale c.q. grensoverschrijdende initiatieven

6

§ 2.1 § 2.2 § 2.3 § 2.4 § 2.5 § 2.6 § 2.7

Hoofdstuk § 3.1 § 3.2

Hoofdstuk § 4.1 § 4.2 § 4.3

§ 4.4

3

De (inter)nationale en (eu)regionale context van Kerkrade

6 7 8 9 12 13

15

Inleiding Formele basis voor de prioritering van grensoverschrijdende samenwerking § 3.2.1 Europees niveau § 3.2.2 Nationaal niveau § 3.2.3 (Eur)regionaal niveau § 3.2.4 (Inter)lokaal niveau

16 16 16 18 21

4

25

Kader Euregionalisering van Kerkrade

Inleiding Rol van Kerkrade Speerpunten § 4.3.1 Openbaar lichaam Eurode § 4.3.2 Eurode Business Center § 4.3.3 Profilering “Kerkrade-Grensstad” § 4.3.4 Participatie in (Eu-)regionale netwerken en deelname aan verdere ontwikkelingen Aanbevelingen en kaders

Bijlage 1 Infographic “Internationale Arbeidsmarkt Zuid-Limburg” (situatie euregionale arbeidsmarkt, najaar 2018) Bijlage 2 Enkele afbeeldingen uit De Gemeentegids 2019

15

25 25 27 27 28 29 32 34 37 en 38 39 en 40 3|Pagina

“Kerkrade, de Limburgse POORT naar DUITSLAND” KADERNOTA EUREGIONALISERING 2020

1. Inleiding Bij de aanbieding van de Begroting 2018, is aangegeven, dat het college aan uw Raad een ‘Nota Internationalisering’ zou aanbieden. Een nota met een dergelijke benaming wekt evenwel de indruk dat de reikwijdte van grensoverschrijdende samenwerking door en vanuit Kerkrade en zijn partners, verder zou reiken dan de dagelijkse praktijk tot nog toe laat zien. Deze laat zien dat grensoverschrijdend samenwerken vooral dán effectief en duurzaam kan zijn als de reikwijdte -geografisch gezienoverzichtelijk is; en dát is in de praktijk met nadruk de Euregio Maas-Rijn zoals op de omslag van deze nota is te zien. Omwille van een duidelijke positionering van de reikwijdte van het “internationale” beleid van de gemeente Kerkrade, wordt daarom de nadruk gelegd op “euregionalisering” van Kerkrade i.p.v. de aangekondigde ‘internationalisering’ en wordt in deze kadernota dan ook uitgegaan van verdere ‘euregionalisering’ van Kerkrade. “Het vrije verkeer van personen, diensten, goederen en kapitaal”, zo luiden de vier Europese vrijheden. Sinds het Verdrag van Schengen, enkele tientallen jaren geleden, kunnen Europese burgers vrij reizen binnen Europa, maar direct rijst de vraag hoe en in welke mate worden de vrijheden in de praktijk beleefd door diezelfde burger in zijn hoedanigheid als werknemer, werkgever, student, gepensioneerde, werkloze, grenswerker etc.

? Bovendien dringen vragen zich op als; Zijn de Europese binnengrenzen er nog en op welke manier kan of moet het Europese integratieproces verder vorm en inhoud krijgen ? Welke positie neemt lokaal openbaar bestuur daarbij in ? Vanuit deze optiek zal in deze nota worden ingegaan op de positie die Kerkrade hierbij -als grensstad bij uitstek- inneemt en welk toekomstbeeld daarbij voor het Kerkraads, lokaal bestuur moet worden geschetst. In het algemeen geldt dat een integratieproces gestalte krijgt door middel van samenwerking. Binnen het integratieproces van Europa in het bijzonder, is grensoverschrijdende samenwerking dan ook een gewenst perspectief. Momenteel is een heel scala aan ontwikkelingen gaande rond grensoverschrijdende samenwerking in het algemeen. Ontwikkelingen op diverse niveaus die enkele jaren geleden nauwelijks voor mogelijk werden gehouden, maar inmiddels actualiteit zijn en kansen bieden. Kansen, die naar mening van het college, voor Kerkrade een extra stimulans zouden moeten zijn om ze om te zetten in structuurversterkende vormen van samenwerking.

De vooruitzichten voor grensoverschrijdende samenwerking lijken voor Kerkrade gunstig omdat voor ons als grensgemeente, de basis wordt gevormd door jarenlange (praktijk) ervaringen en zeer concrete projecten en vormen van samenwerking-over-de-grens die niet alleen lokaal van aard zijn maar bovenal ook bovenlokale en euregionale reikwijdte hebben. Belangrijk daarbij is om als individuele gemeente een duidelijk toekomstbeeld in dat kader voor ogen te hebben en een visie daaromtrent vast te stellen. De totstandkoming van een visie op grensoverschrijdende samenwerking en verdere euregionalisering van Kerkrade maken deel uit van de voornemens zoals verwoord in de begroting 2018. Deze nota zal die visie nader concretiseren.

4|Pagina

Kerkrade als grensstad bij uitstek, heeft reeds een langjarige reputatie als het gaat om grensoverschrijdende samenwerking in alle mogelijke verschijningsvormen, van informeel tot formeel, lokaal en (eu)regionaal, internationaal, stedenuitwisselingen etc.. Eerst wordt in navolgend hoofdstuk in een terugblik een beschrijving gegeven van een ‘historisch perspectief’ in het kader van de situatie Kerkrade en Herzogenrath aan de ene kant en Eurode aan de andere, tot en met de ‘stand van zaken eind 2019’. De hieruit voortvloeiende ervaringen maken namelijk een verdere analyse en positionering van Kerkrade in Europese context en de daarbij geboden kansen, verderop in deze nota, inzichtelijker. Er zal daarna ook op andere verschijningsvormen worden ingegaan om vervolgens een overzicht te geven van de actuele situatie op de diverse niveaus (m.n. NL-D-EU) en vooral in de (eigen) Euregio Maas-Rijn (EMR) om af te sluiten met aanbevelingen en speerpunten voor Kerkrade in relatie tot verdere euregionalisering van de stad.

5|Pagina

2.

TERUGBLIK ‘Kerkrade – Herzogenrath’

§ 2.1 Historisch perspectief Sinds de 12e eeuw vormen de huidige gemeente Kerkrade en de buurgemeente Stadt Herzogenrath, sociaal-cultureel gezien, één gemeenschap. De historische driehoek, t.w. de burcht in Herzogenrath en de Abdij Rolduc en de Baalsbrugger Molen in Kerkrade, vormen nog een tastbare herinnering aan die vele eeuwen van verbondenheid. In 1815 tijdens het Verdrag van Wenen, wordt voor het eerst -in staatsrechtelijke zin- een scheiding aangebracht in het gebied dat tot dan toe gold als het Land van Rode. Doch van een echte, fysieke scheiding kwam het vooralsnog niet. Dat duurde tot Wereldoorlog I toen de eerste, fysieke grens werd gerealiseerd tussen Kerkrade en Herzogenrath. Het in staat van oorlog verkerende Duitsland moest o.a. overlopers, deserteurs, smokkelaars en anderen ervan weerhouden om Kerkrade te bereiken dat in het neutrale Nederland was gelegen. De fysieke barrières bleven in stand en de Tweede Wereldoorlog bevestigde deze toestand enkel. Op het moment waarop in het naoorlogse Europa -vanuit internationaal perspectief- de eerste pogingen worden ondernomen om nader tot elkaar te komen, worden er eerste stappen gezet naar Europese integratie. Zo vormde het Verdrag tot oprichting van een Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS-Verdrag) dat in 1951 werd gesloten, zich tot de voorloper van de latere Europese Unie.

§ 2.2 Naoorlogse en informele, grensoverschrijdende samenwerking Kerkrade – Herzogenrath Ondanks de fysieke grensbarrières tussen Kerkrade en Herzogenrath, leidden met name deze internationale ontwikkelingen op Europees niveau, ook tot eerste toenaderingen op lokaal niveau. Zo werden in de jaren ’60 van de vorige eeuw de vriendschappelijke banden tussen de beide gemeentelijke brandweerorganisaties aangehaald en werden de eerste gezamenlijke oefeningen voorbereid en gehouden. Dat de brandweerslangen niet op elkaar pasten, leidde tot een eerste NederlandsDuits koppelstuk dat daarmee hét symbool is geworden van grensoverschrijdende samenwerking.

In de decennia die volgen, wordt op lokaal niveau voortgeborduurd op de bestaande laagdrempelige samenwerking tussen beide brandweerorganisaties. Tot 1998 ligt de nadruk op informele samenwerking en worden diverse projecten gerealiseerd die er toe deden. Centraal stonden daarbij de bestuurlijke ideeën en wensen met duidelijke aandacht voor grensoverschrijdende toenadering en samenwerking. Toen in 1989 de Muur in Berlijn viel, was dit het moment voor de toenmalige bestuurders om ook het muurtje van Leicon blokken op de Nieuwstraat / Neustraβe verwijderd te krijgen. Met toestemming en financiële steun van betreffende overheden uit beider landen, werd ook dit muurtje afgebroken en werd in 1995 één gezamenlijke Europese Nieuwstraat / Neustraβe ingericht en in gebruik genomen.

6|Pagina

Direct daarop volgde het Woningbouwproject “Plitschard” met 150 zogenaamde “Hollandhäuser” in Herzogenrath. Minder zichtbaar, maar niet minder belangrijk zijn in die tijd het taalproject “Eurobabel” en de ondertekening van enkele grensoverschrijdende overeenkomsten zoals de ‘burenhulpovereenkomst inzake wederzijdse brandhulpverlening’. Deze min of meer ad hoc tot stand gekomen acties en projecten doen echter het besef groeien, dat de grensoverschrijdende samenwerking tussen Kerkrade en Herzogenrath niet enkel mag afhangen van bestuurders alléén. De grensoverschrijdende samenwerking zou een boegbeeld moeten gaan worden binnen de Europese integratie en éénwording, waarbij de samenwerking méér moet gaan worden “dan de som der afzonderlijkje delen”. Gezamenlijk wordt een gemeenschappelijke regeling uitgewerkt waarmee de institutionalisering van de grensoverschrijdende samenwerking tussen beide steden een feit wordt.

§ 2.3 Instellen van een geïnstitutionaliseerd samenwerkingsverband Na enkele decennia van informele samenwerking besluiten de gemeenteraden van Kerkrade en Herzogenrath tot het instellen van een “Openbaar Lichaam Eurode”. Sinds 1 januari 1998 bestaat er dan ook een zelfstandige, juridische entiteit “Eurode” en wordt er formeel samengewerkt. Vanaf die datum geeft Eurode inhoud aan de formele samenwerking op basis van de vastgestelde “Gemeenschappelijke Regeling Openbaar Lichaam Eurode”. De Algemene Raad Eurode, het Dagelijks Bestuur Eurode, de voorzitter en de secretaris hebben elk hun vastgestelde taken en vergaderen conform de daarvoor geldende richtlijnen en worden daarbij ondersteund door een vast, ambtelijk secretariaat. De focus is gericht op de in voormelde regeling nader omschreven doelstelling : “Het openbaar lichaam heeft tot doel de gezamenlijke belangen in grensoverschrijdende zin te behartigen, waarbij de meerwaarde van de grensoverschrijdende samenwerking gericht is op de bevordering en instandhouding van de gemeenschappelijke bandentussen burgers onderling en benutting van de grenscontacten in economische zin”.

me a s e s se t t en a h m a a s V te e t r a van h

De reikwijdte waarop de grensoverschrijdende samenwerking gestalte krijgt, loopt parallel aan (al) de wettelijke taakgebieden waarop een lokale overheid in zowel Nederland als Duitsland actief is / kan zijn. Over de volle breedte van de bevoegdheden die een lokale overheid heeft, kan worden gezocht naar mogelijkheden tot grensoverschrijdende samenwerking. De begrenzing van handelen wordt daarbij grotendeels bepaald door de inhoud, waarbij de onderscheiden, nationale rechtssystemen slechts één van de afwegingen zijn en -zeker in eerste aanleg, niet leidend zal zijn. In deze context heeft de formele samenwerking die dit jaar al meer dan 20 jaar bestaat, ook een ontwikkeling ondergaan. Rond de millenniumwissel betrof deze grensoverschrijdende samenwerking in eerste instantie grensoverschrijdende activiteiten in culturele, recreatieve en sportieve zin. De vergaderingen en bijeenkomsten van de Eurode gremia waren in beginsel dan ook daarop gericht. Eurode werd (.. en wordt nog steeds ..) daarbij gesteund door de Stichting Eurode 2000+ die bestaat uit Nederlandse en Duitse bestuursleden die gezamenlijke (Eurode-) activiteiten organiseren c.q. faciliteren.

De grensoverschrijdende samenwerking kreeg meer diepgang en vorm en inhoud nadat besloten was gezamenlijk - óp de Nederlands-Duitse grens - een grensoverschrijdend bedrijfsverzamelgebouw te realiseren, het Eurode Business Center (EBC). Dit in Europa eerste grensoverschrijdend bedrijfsverzamelgebouw trok in het begin veel ‘bekijks’ en 7|Pagina

er volgden bezoeken van tal van nationale en internationale hoogwaardigheidsbekleders die dit fenomeen wel wilden zien en de anekdotes daaromtrent wel wilden horen. Naast een aantal bedrijven was er tevens het ambtelijk secretariaat van Eurode en een Politiepost / Polizei Dienststelle gehuisvest. De symbolische waarde van het EBC én van Eurode werd op de kaart gezet! Later volgde een verdere ommezwaai in de functionaliteit van het gebouw nadat in 2008 het DuitsNederlands Belastingprotocol op het EBC van toepassing werd verklaard en de mogelijkheden voor de Nederlandse en Duitse ondernemers die in het EBC gehuisvest waren of wilden worden, aanzienlijk ruimer werden. Na een door o.a. het LIOF (Limburgs Instituut voor Ontwikkeling en Financiering ; mede-eigenaar van het EBC, samen met Kerkrade, Herzogenrath en de AGIT - Duitse financierder -) en de EBCbedrijfsleiding doorgevoerde actieve acquisitie, stroomde het EBC vol. Ondanks de wereldwijde crisis vonden er vanaf van ongeveer 2009 ruim 80 kleine bedrijven hun onderkomen, werken er anno 2019 in het gebouw meer dan 200 personen. Er heeft zelfs lange tijd een wachtlijst bestaan van kleinere bedrijven die graag in het EBC ruimte zouden willen huren.

Naast de ontwikkeling van deze economisch en commerciële bedrijvigheid, ontwikkelde ook het Openbaar Lichaam Eurode zich met het EBC mee en wel in die zin dat het EBC vanaf 2008 steeds vaker door Eurode als locatie werd ingezet voor grensoverschrijdende activiteiten. Het inzicht groeide namelijk om het EBC tevens in te zetten als uitvalsbasis voor grensoverschrijdende publieke dienstverlening om zó tevens het ‘smoel’ te worden voor grensoverschrijdend samenwerken in het algemeen en voor Eurode in het bijzonder. Belangrijke ontwikkelingen voor Eurode in dat kader zijn de maandelijkse grenspendelaars adviesdagen en de daaruit voortvloeiende ontwikkeling van een grensinformatiepunt (GIP) in het EBC en het project waarbij de Nederlandse Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) het EBC als locatie gebruikt voor het uitreiken van IND-documenten voor de regio ten Zuiden van Eindhoven. Voor de bereikbaarheid van het EBC sèc, is de komst van een aparte bushalte bij het EBC voor een Veolia (thans: Arriva)) buslijndienst tussen het Busstation Kerkrade en het treinstation Herzogenrath, een sprong voorwaarts. Binnen Eurode groeide daarmee tevens het besef dat voortgaan op dezelfde voet, d.w.z. er sèc te willen zijn voor de bewoners van Eurode, stilstand zou betekenen.

Dit besef werd mede ingegeven door het feit dat de uniciteit van de Eurode-samenwerking en het ‘vlaggenschip EBC’ steeds meer nadruk kregen buiten het directe werkgebied van Eurode. Met name binnen de vele netwerken in de Euregio Maas-Rijn (EMR) dienden en dienen diverse Eurode initiatieven op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking als voorbeeld en ontwikkelen zich steeds verder (zie § 2.5). Een herijking van de visie op de eigen toekomst zou voor Eurode dan enige duidelijkheid moeten verschaffen.

§ 2.4 Toekomstvisie Eurode Inmiddels bleek dus, dat de Eurode-samenwerking zich deed gelden in de EMR en zich ontwikkelde tot één van de niet meer weg te denken partners als het gaat om grensoverschrijdende samenwerking op lokaal en (eu)regionaal niveau. “Bottom-up” en een concreet, pragmatische aanpak werden en worden niet alleen met woorden beleden, maar worden mede door Eurode in en rond het EBC in daden omgezet.

8|Pagina

Voor Eurode was dit dan ook het moment waarop beseft moest worden, dat de ‘bandbreedte’ van Eurode niet (meer uitsluitend) gekenmerkt zou moeten / mogen worden door de uitspraak, dat “niets onmogelijk is!”. Europese integratie lijkt een nobel streven, echter de positie die Eurode in dat streven inneemt is uitsluitend een beperkte. Daarom groeide het besef, dat de energie steeds meer gericht zou moeten zijn op het - sámen met andere binnen- en buitenlandse partners- realiseren van kleine, concrete stapjes voorwaarts ten behoeve van de burgers in de EMR. Niet enkel het eigen belang dient daarbij leidend te zijn, maar juist een gemeenschappelijk, grensoverschrijdend belang. Daarop heeft de Euroderaad dan ook in 2015 zijn ‘Toekomstvisie Eurode’ vastgesteld. Op basis van eigen ervaringen en concrete grensoverschrijdende activiteiten, projecten en samenwerkingen vanaf 1998, wordt een 20-tal aanbevelingen gedaan voor de focus van Eurode. Uiteindelijk leidt dit tot het vaststellen van een viertal speerpunten die ‘er voor Eurode toe doen’ en waarop het beleid en de werkzaamheden van Eurode in de (nabije) toekomst moeten zijn gericht. Het betreft:  Grensoverschrijdende planontwikkeling;  Duurzaamheid;  Sport en cultuur;  Grensoverschrijdende arbeidsmobiliteit.

Deze hernieuwde focus gaat uit van een actieve inzet van Eurode gekenmerkt door initiëren, signaleren en enthousiasmeren van personen en instellingen die daadwerkelijk in staat zijn (inhoudelijk gewenste) veranderingen in te zetten en die deze ontwikkelingen ook feitelijk kunnen beïnvloeden.

en, k n e sd e e p elen o d n Eur a lh a a n ijn z o i f g e i e t r l ac a a k en lo

§ 2.5 Het belang en de duurzaamheid van Eurode - projecten De afgelopen decennia zijn veel initiatieven door Kerkrade en Herzogenrath en vervolgens door Eurode genomen en inmiddels zijn uitgegroeid tot eigenstandige en duurzame vormen van grensoverschrijdende samenwerking in met name de EMR. Hieronder worden enkele sprekende voorbeelden opgesomd;  Brandweersamenwerking Kerkrade-Herzogenrath In eerste instantie beschikten zowel Kerkrade als Herzogenrath beiden over eigen gemeentelijke brandweerorganisaties. Op die voet volgen diverse initiatieven; -

De ontwikkeling van brandweerslangen-koppelstuk (een dergelijk koppelstuk is inmiddels op alle brandweerwagens langs de gehele Nederlands–Duitse grens aan beide zijden aanwezig !)

-

De brandweer - burenhulpovereenkomsten tussen Kerkrade en Herzogenrath zijn blijven bestaan tot het moment waarop de eigen Kerkraadse brandweerorganisatie is opgegaan in de Zuid-Limburgse Veiligheidsregio. Deze overeenkomsten zijn evenwel overgenomen en als basis gebruikt voor de verdere ontwikkeling van ’burenhulp’, echter nu vanuit euregionaal perspectief gezien.

9|Pagina

Deze euregionale samenwerking is daarmee uitgegroeid tot één van de spraakmakendste veiligheidsprojecten in Europa, nl. EMRIC+ (EMRIC staat voor Euregio Maas-Rijn Incidentenbestrijding en Crisisbeheersing). EMRIC is een uniek samenwerkingsverband van overheidsdiensten, die verantwoordelijk zijn voor brandweerzorg, technische hulpverlening, spoedeisende zorg en rampenbestrijding en crisisbeheersing in hun gebied. In een grensrijke regio zoals de Euregio Maas-Rijn kunnen de buitenlandse hulpdiensten vaak sneller ter plekke zijn dan de eigen diensten).

-

De taalcursussen t.b.v. uitruk- en bevelsstructuren die in eerste instantie een interlokaal karakter hadden, zijn ‘gemeengoed’ geworden en inmiddels binnen EMRIC verder ontwikkeld.



De politiepost in het EBC. In eerste instantie vervulde deze Nederland-Duitse politiepost een belangrijke rol in de Nl-D, euregionale samenwerking. De politiefunctionarissen die elk beschikten over de toegang tot hun eigen databestanden wisselden meer dan eens direct en informeel, operationele informatie uit. Tevens voerden zij gezamenlijke patrouilles uit in Kerkrade-Herzogenrath. Als gevolg van o.a. bezuinigingen aan de Nederlandse kant, betreft het thans enkel nog een bezetting van twee dagdelen per week en worden er nog gezamenlijke patrouilles uitgevoerd. Deze samenwerking op operationeel niveau is mede aanleiding geweest om het ‘EPICC’ (Euregionaal Politie Informatie- en Coöperatiecentrum) op te richten, als gevolg waarvan de functie en het belang van de politiepost in het EBC afnam. EPICC staat voor Euregionaal Politie Informatie- en Coöperatiecentrum en is het gemeenschappelijk centrum voor politiesamenwerking in de Euregio Maas-Rijn. EPICC heeft o.a. als taak informatie-uitwisseling en de ondersteuning bij operationele grensoverschrijdende maatregelen en acties, gemeenschappelijke surveillances enz. Het EPICC opereert op basis van Europese wetgeving, het Schengenverdrag en de beide afzonderlijke verdragen met België en Duitsland betreffende de grensoverschrijdende politiesamenwerking en wordt het centrum bezet door plm.

30 euregionale politie-ambtenaren uit Nl-B-D en aangevuld met collega’s van het NRW-Landes Kriminal Amt en de Bundespolizei.



In de loop van 2009 bleek dat de verdergaande bezuinigingen op ministerieel niveau er toe leidden dat mensen wonende in Zuid-Nederland hun IND-documenten in Eindhoven (persoonlijk) moesten aanvragen en ophalen. Dat betekende niet alleen dat mensen met een dubbele nationaliteit die hun Nederlands IND-document moesten verlengen, maar ook alle asielaanvragers en alle overigen die onder die regeling vallen, telkens naar Eindhoven moesten; vanuit Zuid-Limburg een treinreis van één uur, enkele reis. Omdat Eurode deze handelwijze oordeelde als een burgeronvriendelijke overheidsservice, is betreffend bewindspersoon aangeschreven met het verzoek de uitreiking van de documenten vanuit het EBC te laten plaatsvinden, teneinde de mensen telkens een (trein) reis naar Eindhoven te doen besparen. In eerste instantie werd het verzoek afgewezen, maar na herhaald schriftelijk verzoek aan de staatssecretaris van o.a. Europese Zaken van destijds, werd samenwerking toegezegd. Hierna is het EBC voor een periode van ruim vier jaar de locatie geweest van de IND voor het uitreiken van IND-documenten. Vele duizenden documenten zijn in die jaren uitgereikt in het EBC als centrale uitreiklocatie voor Zuid-Limburg.

10 | P a g i n a

In de loop van 2014 is deze service in goed overleg overgebracht naar Maastricht waar de IND naast deze documenten nu, óók jaarlijks enkele duizenden documenten uitreikt aan studenten van de Universiteit aldaar en aan enkele honderden internationale kenniswerkers die in Zuid-Limburg werken. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) voert het vreemdelingenbeleid in Nederland uit. Dat betekent dat de IND alle verblijfsaanvragen beoordeelt van mensen die in Nederland willen wonen of die graag Nederlander willen worden. Het kan daarbij gaan om vluchtelingen die niet veilig zijn in eigen land en die daarom in Nederland asiel aanvragen. Maar ook om mensen die hier willen werken, studeren, of een gezin willen vormen met iemand die hier al woont. Daarnaast behandelt de IND naturalisatieverzoeken van mensen die hier al zó lang wonen dat zij zich Nederlander voelen en daarom een Nederlands paspoort willen aanvragen.



In beginsel faciliteerde Eurode de maandelijkse grenspendelaarsadviesdagen in het EBC. Tijdens die open en voor iedereen vrij toegankelijke dagen kwamen diverse specialisten op het gebied van grensoverschrijdende kennis van sociale zaken, belastingen, ziektekosten, sociale verzekeringen e.d. in het EBC bij elkaar om mensen persoonlijk te helpen met hun specifieke vragen en problemen. Toen deze maandelijkse service dreigde weg te vallen vanwege het aflopen van een Europees subsidie, is vanuit Eurode met uiteindelijk nog 10 andere instanties en organisaties uit Nl, D en B, een begin gemaakt met de institutionalisering van een noodzakelijke, grensoverschrijdende structuur voor persoonlijke informatie en advisering. Het sinds september 2012 in het EBC gehuisvest Grensinformatiepunt (GIP), is het eerste in zijn soort überhaupt. Inmiddels worden langs de gehele Nederlands – Duitse én Nederlands – Belgische grenzen dergelijke GIP’s ingericht en werken diverse Euregio’s langs voormelde grenzen samen op dit punt. Naast het ‘GIP Aken-Eurode’ dat twee locaties heeft (één in het EBC en de ander in Aken-Centrum -open sinds 2013-), volgen er GIP’s op meer plaatsen, zoals bijvoorbeeld : Mönchen-Gladbach, Terneuzen, Enschede en inmiddels ook Maastricht. De hosting-organisatie van het GIP Aken-Eurode, de Regio Aachen, heeft hierin samen met o.a.

de Provincie Limburg, Eurode en andere partners, baanbrekend werk verricht. Inmiddels is het GIP “Aken-Eurode” een enorm succes en niet meer weg te denken in de grensoverschrijdende dienstverlening in de EMR en ook verder langs de Nl-buitengrenzen. De (noodzaak tot) structurele financiering van de grensinfopunten is inmiddels erkend en ook al feitelijke omgezet in een gezamenlijk convenant op 25 november 2019 in Nijmegen GIP staat voor Grensinformatiepunt. Vanuit het GIP worden persoonlijk advies en informatie gegeven inzake grensoverschrijdende vragen en problemen en indien noodzakelijk doorverwezen naar ter zake bevoegde instanties. Het GIP organiseert spreekdagen en spreekuren, geeft presentaties en voorlichtingsbijeenkomsten alleen of samen met partner-organisaties binnen de Euregionale en Europese netwerken. Het GIP AkenEurode maakt deel uit van een netwerk van GIP’s langs de NL-B en NL-D grenzen.



Als meest actuele ontwikkeling moet de Service Grensoverschrijdende Arbeidsbemiddeling (SGA) worden vermeld. Deze ontwikkeling van grensoverschrijdende arbeidsbemiddeling als een complementaire functie op het GIP, is door Eurode als speerpunt in zijn toekomstvisie aangemerkt en is -in beginsel- vanuit Eurode aangezet.

11 | P a g i n a

In de loop van 2014 werd steeds duidelijker dat de euregionale arbeidsmarkt gekenmerkt werd door een situatie waarbij er aan de Duitse kant een tekort was aan personeel in de kinderopvang (invoering wettelijk recht op kinderopvang). Aan de Nederlandse kant openbaarde zich een overschot aan dergelijk personeel (ontslagen a.g.v. bezuinigingen). “Uitwisseling lag voor de hand en moest toch kunnen..” was het motto op lokaal, (eu)regionaal en (inter)nationaal niveau. Grensoverschrijdend samenwerken op dat punt leek eenvoudig, doch de praktijk bleek weerbarstig. Vanwege een geheel verschillend ingericht stelsel en systematiek van arbeidsbemiddeling in Duitsland en Nederland, zijn vanuit Eurode díe aan de overheid gelieerde actoren op het gebied van arbeidsbemiddeling en geleiding naar de arbeidsmarkt een taak hebben, bijeen gebracht. Vervolgens hebben de Provincie Limburg als subsidiënt te dezen en de gemeente Kerkrade, een aantal partners bereid gevonden om gezamenlijk vorm en inhoud te geven aan een frontoffice, t.w. de “Service Grensoverschrijdende Arbeidsbemiddeling” (SGA). Het betreft : UWV, Werkgevers Service Punt Parkstad (WSP Parkstad) , Arbeitsagentur AachenDüren, Job Center Städteregion Aachen en Sociale Zaken Maastricht Heuvelland (Podium 24). Kerkrade heeft inmiddels -als hostingorganisatie van SGA- de plek van Eurode ingenomen.

Op basis van een intentieovereenkomst en een businessplan is per 1 september 2016 daadwerkelijk gestart in het EBC met een team van specialisten afkomstig van de aangesloten partners. Eind 2018 is de projectfase afgerond en restte de financiële afrekening van het door de Provincie Limburg ontvangen subsidie. Voor de periode 2019 – 2020 hebben de partners op basis van het succes van dit project een ‘Voortgangsdocument’ ondertekend dat de basis vormde voor een verzoek tot aanvullend subsidie bij de provincie, dat ie toegekend (2019:50% en 2020: 25% eb v.a. 0%). Gedurende de periode 2019-2020 zal de financiering van SGA Euregio Maas-Rijn, Kerkrade-Herzogenrath (officiële benaming van SGA in het EBC) moeten worden verduurzaamd. De verduurzaming van de financiering betreft een intensief traject dat zal moeten worden afgelegd. De voortgang tot nog toe is bemoedigend.

-

Het Team Service Grensoverschrijdende Arbeidsbemiddeling (SGA) heeft tot doel: een gecoördineerde en adequate invulling van openstaande vacatures in de euregio te bewerkstelligen; ‘ ontzorging’ van zowel werknemers als werkgevers omtrent tewerkstelling over de grens. laagdrempelige ondersteuning bij sollicitatie mogelijkheden en bemiddeling voor werkzoekenden in de euregio informatie en advies voor werkgevers bij het grensoverschrijdend werven van personeel.

§ 2.6 Functie van Eurode en de rol van Kerkrade in grensoverschrijdende, innovatieve ontwikkelingen De functie die Eurode vervult in de euregionale grensoverschrijdende samenwerking, heeft -zoals beschreven- een ontwikkeling ondergaan die het best kan worden toegelicht door de veranderende slogan, namelijk van : “Van harte tesamen” naar “Europees denken, regionaal handelen en lokaal actief zijn”. “Eurode als bakermat van euregionale ontwikkelingen” is daarom ook een terechte constatering. Naast de interlokale -intern gerichte- functie van Eurode, tot uitdrukking komende in de vele Eurode activiteiten die rechtstreeks vallen binnen de reikwijdte van Eurode (Eurode wandeldag, Eurode voetbaltoernooi, Eurode schaaktoernooi, Eurodedag, Eurode wandelboekje, ontvangsten en presentaties etc), blijkt Eurode steeds vaker de initiator/aanjager te zijn voor grensoverschrijdende initiatieven met een bovenlokaal en euregionaal karakter.

12 | P a g i n a

Voormelde paragraaf laat dat duidelijk en bij herhaling zien, waarbij de vraag gerechtvaardigd is of Eurode wel volledig is toegerust om de potenties die vanuit beide functies uitgaan, ten volle te kunnen benutten. Met name de gang van zaken rond het SGA-project laat zien dat de personele- en functie specifieke capaciteiten van Eurode onvoldoende zijn en vanuit de gemeente moeten worden aangevuld; in geval van de Service Grensoverschrijdende Arbeidsbemiddeling (SGA), blijkt dit overduidelijk en heeft Kerkrade die rol op zich genomen. Daarnaast is op de schaal van Zuid-Limburg een ontwikkeling actueel naar centrale en gecoördineerde aansturing en integratie van grensoverschrijdende dienstverlening in het algemeen. Concreet gaat het dan o.a. om de grensinfopunten en de SGA’s in Het EBC en in Maastricht. Uitgangspunt in deze ontwikkeling is dat de grensoverschrijdende dienstverlening op de schaal van Z-L, vanuit Kerkrade de Nederlands-Duitse relatie centraal staat en in Maastricht de Nederlands – Belgische. Kerkrade is mede leading in deze ontwikkeling die uiteindelijk lokaal en bovenlokaal draagvlak moet krijgen in heel Zuid-Limburg dat complementair een rol heeft binnen de Euregio Maas-Rijn.

§ 2.7 Eerdere Kerkraadse internationale c.q. grensoverschrijdende initiatieven In het verleden is Kerkrade naast Eurode, nog op een enkel ander internationaal c.q. grensoverschrijdend vlak actief geweest. Stedenbanden Van 1975 tot 2005 heeft Kerkrade deel uitgemaakt van een stedenband met het Franse Versailles, het Engelse Winchester en het Duitse Giessen. Bij raadsbesluit van 22 oktober 1975 werd toegetreden tot de stedenband. In 1990 stapte Versailles uit de stedenband. Dat voorbeeld werd daarna opgevolgd door de Tsjechische gemeente Hradec Kralové. Vanuit de overweging dat de stedenband een te beperkt karakter had werd vanaf 1993 onder het etiket van jumelange-comité een poging gedaan de stedenband nieuw leven in te blazen. Dat is toen -behoudens enkele sportuitwisselingen- verder niet van de grond gekomen. Met formalisering van de samenwerking met Herzogenrath in 1998, kwam de (internationale) focus van Kerkrade te liggen op Eurode. Daarmee verschoof de prioriteit van een stedenband naar grensoverschrijdende en interlokale samenwerking. Het duurde tot 2006 dat Kerkrade officieel de stedenband van weleer beëindigde. Zoals voormalig burgemeester Som in een uitgave van de VNG “Nieuw elan in Gemeentelijke Internationale samenwerking” van eind 2015 ten aanzien van stedenbanden aangeeft: ”… Maar echte steden-uitwisselingen zijn hier (= Kerkrade) al niet meer sinds 2000.

De uitwisseling met andere steden stagneerde namelijk vaak. Op sportief of cultureel gebied werd er samengewerkt, maar dat had meer een toevallig karakter en er kwam niet echt iets uit. Je kunt wel stellen dat je moet ruiken aan andere culturen, maar wij (Eurode) hebben veel meer de intentie om vanuit onze situatie pragmatisch én vanuit de inhoud met elkaar grensoverschrijdend te werken.” Daarmee vatte de burgemeester exact samen welke belang anno 2015 aan grensoverschrijdende samenwerking werd toegekend (.. en nog steeds) én waarom Kerkrade vanuit haar perspectief, destijds is gestopt met de stedenbanden. Internationale hulp bij (humanitaire) rampen Tenslotte dient nog te worden vermeld dat Kerkrade een aantal malen in financieel opzicht de helpende hand heeft geboden aan gebieden en landen waar grote natuurrampen hebben huis gehouden. Te denken valt hierbij aan Azië in 2005 en Haïti in 2010. 13 | P a g i n a

Dergelijke -internationale- hulp is natuurlijk tijdloos en zal telkenmale van geval tot geval moeten worden bezien. Hierbij wordt wél de voorkeur uitgesproken voor het volgen van de landelijke initiatieven die op dit punt vanuit o.a. de V.N.G en het Kabinet uitgaan. De voorgaande ontwikkelingen en initiatieven vormen niet alleen vanuit historisch perspectief maar ook vanuit de geografische ligging van Kerkrade gezien, de basis voor een verder uitgewerkte grensoverschrijdende (lees: euregionale) visie voor Kerkrade, náást de intensieve samenwerking met Herzogenrath (Eurode). Vraag is evenwel of de huidge (inter)nationale en (eu)regionale context en ontwikkelingen een dergelijke, separate visie rechtvaardigen. Daarop zal in volgend hoofdstuk worden ingegaan.

14 | P a g i n a

3.

De (inter)nationale en (eu)regionale context van Kerkrade

Geografisch gezien ligt de Euregio Maas-Rijn centraal in Noord-West Europa. Kerkrade ligt vervolgens centraal in de Euregio Maas-Rijn (EMR) die zich uitstrekt van Aken e.o., richting Eupen, Luik, Maastricht, Hasselt, Maaseik, Roermond en vervolgens Heinsberg (zie hieronder). Daarnaast grenst Kerkrade voor méér dan de helft van haar grondgebied aan het buitenland (Herzogenrath én Aken). Als onderdeel van Parkstad Limburg en één van de grotere gemeenten in Zuid-Limburg dat als regio vrijwel voor 100% omsloten wordt door ‘buitenland’, lijkt in eerste instantie een heroriëntatie van het ïnternationale karakter van Kerkrade voor de hand te liggen. De inhoud en reikwijdte van (inter)nationale en (eu)regionale ontwikkelingen zullen daar echter meer duidelijkheid over moeten geven om op dat terrein als lokale overheid beleid te formuleren en ook concreet te handelen.

§ 3.1 Inleiding

2

3 4 5

3 1

2 2 2 2

5

2 6

1 4 3 2 2 2

7 8

2 2 2 2

1

4 2 4 3

1

Op de kaart is een aantal cijfers weergegeven waarvan elk cijfer correspondeert met de belangrijkste (inter) nationale en (eu)regionale ontwikkelingen c.q. projecten. Elk cijfer zal hierna worden toegelicht, zodat uiteindelijk kan worden bezien of daarmee een verantwoorde basis kan worden gelegd voor lokaal, euregionaal beleid van Kerkrade, complementair aan de bestaande Eurode-samenwerking. 15 | 15 P a|gPi an ga i n a

§ 3.2 Formele basis voor de prioritering van grensoverschrijdende samenwerking § 3.2.1 1

EUROPEES NIVEAU

De Europese Commissie heeft op 25 september 2017 de notitie ”Boosting growth and cohesion in EU border regions” vastgesteld.

EU internal border regions…  Cover 40% of the EU territory  Account for 30% of the population – 150 million people  Produce 30% of the EU's GDP  Host almost 2 million cross-border commuters, 1,3 million of which are cross border workers representing 0.6% of all persons employed across the EU (e.g. 450,000 in France, 270,000 in Germany, 140,000 in Poland and 135,000 in Slovakia) In deze notitie wordt het belang van de grensregio’s aangeduid en (voor het eerst!) gekwantificeerd. Zie kader hierboven. Op grond van het gekwantificeerd belang van de grensregio’s geeft de Commissie prioriteit aan de versterking van de euregio’s teneinde Europa concreet vorm en inhoud te geven.

§ 3.2.2

1

NATIONAAL NIVEAU

Duitsland ; Deelstaat Nordrhein-Westfalen In het coalitieakkoord dat in Düsseldorf op 16 juni 2017 is gepresenteerd, is opvallend veel ruimte voor Europa en internationale samenwerking waardoor het document Nederland een goede basis biedt voor het behoud en de verdere ontwikkeling van de samenwerking aan de grens met Nordrhein-Westfalen. Zo heeft Nederland een prominente plek en aandacht gekregen in het akkoord. Dat betreft o.a. de grensoverschrijdende samenwerking met als doel het leven en werken van de mensen over de grens heen, te vergemakkelijken. Dit is een opgave voor alle NRW-departementen. Op het gebied van Economie en Arbeidsmarkt wordt concreet en nadrukkelijk ingegaan op het versterken van de regionale arbeidsmarkt. In het kader van de Eures*- samenwerking wil NRW een deelstaat-breed systeem van arbeidsbemiddeling implementeren. Voor de grenspendelaars wil de coalitie een betrouwbare database bouwen op basis waarvan problemen in het grensverkeer kunnen worden geïdentificeerd en ontmanteld, vooral die welke een bureaucratisch karakter hebben. Ontwikkelingen als GIP*, SGA* en ITEM* spelen daar al zeer concreet op in. * zie hierna

2

Nederland Kabinet Ook in het Nederlandse Regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’ van 10 oktober 2017, wordt ten aanzien van het Buitenlands Beleid in Hoofdstuk 4.1, de voorkeur gegeven aan een realistisch buitenlands beleid dat o.a. de Nederlandse belangen dient en waarbij de focus komt te liggen op versterking en vergroting van de effectiviteit en waarbij de regering zich primair wil richten tot o.a. de buurlanden in Europa. Volgens het Regeerakkoord wil het Kabinet concreet werk maken van het wegnemen van belemmeringen die de mensen ervaren in de grensregio’s. 16 | P a g i n a

Samen met de Duitse en Belgische overheden, waarbij met name de Deelstaat Nordrhein-Westfalen (NRW) wordt genoemd (!) worden de belangrijkste knelpunten op het gebied van infrastructuur en sociale zaken en werkgelegenheid aangepakt. Ten aanzien van dit regeerakkoord kan met recht worden geconcludeerd dat ook in Nederland de ontwikkelingen als GIP*, SGA* en ITEM* daar al zeer concreet op inspelen. * zie hierna

3

Nederland Ministerieel niveau “Actieteam Grensoverschrijdende Economie en Arbeid” Het interbestuurlijk actieteam is geformeerd door de ministeries van Economische Zaken en BZK naar aanleiding van een opdracht vanuit de Tweede Kamer (mede op basis van aandringen van de VNG en diverse grensprovincies). In samenspraak met regionale overheden, de VNG, de Euregio’s en MKBNederland is het Actieteam eind 2015 gestart met haar werkzaamheden met als opdracht de grensoverschrijdende economie en arbeid een impuls te geven door stimulering van lopende initiatieven e.d.. Met name op de gebieden van informatievoorziening ( GIP ), arbeidsbemiddeling ( SGA ), buurtaal en cultuur, diploma-erkenning, stages en leerwerkplekken, infrastructuur (openbaar vervoer e.d.) en ondernemerschap, zijn alle lopende initiatieven in kaart gebracht. In 2017 is een eerste rapportage uitgebracht. Hiermee is voor het eerst een redelijk compleet beeld geschetst van de stand van zaken rond grensoverschrijdende samenwerking met het buitenland (vanuit Nederlands perspectief) en daarmee is het bestuurlijk en politiek inzicht in dit kader versterkt. Zaak is nu dat er ‘vertalingen’ gaan plaatsvinden van de vele acties en initiatieven zodat daarmee -op termijn- een zekere mate van duurzaamheid kan worden verkregen.

4

Kabinetsbrief aan Tweede Kamer d.d. 23 januari 2018, ‘Evaluatie informatiestructuur voor grensgangers’ Begin 2018 heeft de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid bij Kabinetsbrief van 23 januari 2018, de Tweede Kamer de rapportage “Eenheid in verscheidenheid, evaluatie informatiestructuur voor grensgangers tussen Nederland, Duitsland en België”, doen toekomen. Met deze rapportage is conform de planning een van de acties uitgevoerd van de agenda “Grenzen slechten, regio’s verbinden, mensen bewegen”. Deze agenda is opgesteld door het interbestuurlijk “Actieteam Grensoverschrijdende Economie en Arbeid” (zie hierboven onder 3). De in de rapportage nader onderbouwde meerwaarde van de huidige grensinformatiestructuur wordt door de staatssecretaris onderschreven en wenst gaarne het gesprek aan te gaan met stakeholders over structurele financiering (van de GIP´s’). Overigens ziet hij hierbij ook een duidelijke verantwoordelijkheid voor de decentrale partijen. Een en ander sluit ook aan bij het Regeerakkoord waarin staat: “Het Kabinet maakt werk van het wegnemen van belemmeringen die mensen ervaren in de grensregio’s “ (zie ook hierboven onder 2). Medio 2018 zendt de Staatssecretaris van BiZa en Koninkrijksrelaties, drs. Knops, de Tweede Kamer een schrijven inzake “grensoverschrijdende samenwerking (Kamerbrief, 20 april 2018, kenmerk: 20180000244202).

Op basis van het motto “Niet grenzen aan de groei, maar groeien aan de grens”, doet de staatssecretaris verslag van een aantal werkbezoeken dat hij heeft afgelegd in het kader van grensoverschrijdende samenwerking. Naast enkele opmerkingen over de voortgang van de verduurzaming van de financiering van de grensinfopunten, gaat hij ook in op o.m. de (grensoverschrijdende ) arbeidsbemiddeling. Zo geeft het UWV in zijn plan “Grensarbeid in de dienstverlening UWV” o.m. aan, dat voorzien wordt in structurele inzet op grensarbeid binnen de eigen organisatie.

17 | P a g i n a

Met name rond de noodzaak van de structurele financiering van de (inmiddels al > 10!) grensinfopunten langs de Nederlandse buitengrenzen, heeft de Nederlandse regering samen met de regering in NRW inmiddels al de noodzaak onderschreven om de financiering te verduurzamen van de grensinformatiepunten die samen een grensoverschrijdende advies- en informatiestructuur vormen. De implementatie van deze besluitvorming, heeft geruime tijd geduurd, maar is uiteindelijk op 25 november 2019 in Nijmegen door alle betrokken overheden en partners schriftelijk bekrachtigd. Met de begroting 2021 krijgt de feitelijke omzetting zijn beslag.

5

“Nederland – Noordrijn Westfalen ‘New Governance’ ” “Verkenning GROS-governance NRW-NL” / “Grenslandconferentie NL-NRW” (van NRW-Europa minister, dhr. Holthoff-Pförtner en “rijksheer/verkenner” CdK van Limburg, dhr. Theo Bovens) Deze "Verkenning/ Erkundung" is een vervolg op de voorbereidende werkzaamheden van het “Actieteam” (zie hiervóór onder 3) en bevat een groot aantal aanbevelingen om de samenwerking tussen NL en NRW (nog verder) te intensiveren, te ontwikkelen en te verduurzamen. In vervolg op de eerste verkenning is op 9 mei 2019 de eerste zgn. ‘Grenslandconferentie NL-NRW’ gehouden. Alle stakeholders, partners en overheden zijn in Venlo bijeen gekomen, enerzijds om elkaar op de hoogte te stellen van de laatste stand van zaken op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking tussen beide landen op velerlei gebied. Vervolgens zijn rond begin september drie Overdrachtsdocumenten gepresenteerd inzake ‘Mobiliteit’, ‘Onderwijs’ en ‘Arbeidsmarkt’, met daarin een beschrijving van de actuele situatie gevolgd door een groot aantal aanbevelingen. Opvallend vaak worden in deze aanbevelingen de reeds meerdere jaren succesvolle, grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van informatie en advies (GIP) en arbeidsbemiddeling (SGA), vermeld.

Dit is niet alleen vanwege de voorbeeldfunctie die daarvan uitgaat en de successen ervan, maar tevens ook voor verdere, noodzakelijk geachte ontwikkeling, verduurzaming en ‘uitrol’ van deze initiatieven. Afgesproken is dat jaarlijks een ‘Grenslandconferentie NL-NRW’ zal worden gehouden. De volgende vindt dit jaar oop 10 juni in Duisburg (D), plaats. Aan de ene kant zijn in het verleden diverse grensoverschrijdende ontwikkelingen in onze grensregio voortgekomen uit Eurode, de samenwerking tussen Kerkrade en Herzogenrath. Maar aan de andere kant is juist de laatste jaren vanuit Kerkrade bestuurlijk druk en vaart gezet op het niveau van ZuidLimburg om eensgezind vorm te geven aan een gecoördineerde, grensoverschrijdende, publieke dienstverleningsstructuur waartoe niet alleen de beide SGA-locaties behoren ('Kerkrade-Herzogenrath' en 'Maastricht'), maar ook de beide grensinfopunten ('Aken-Eurode' en 'Maastricht') en het Expat Center Holland South te Maastricht. Juist deze “New-Governance” en de aanbevelingen in de Overdrachtsdocumenten, bieden voldoende handvatten en basis om de ontwikkelingen rond de grensoverschrijdende dienstverlening succesvol en voortvarend voort te zetten.

Bovendien hebben voormelde personen beiden een korte lijn naar en zijn bekend met GIP, SGA, EBC en Eurode en zijn daarom op voorhand goede ’ambassadeurs’ die voren verdere ontwikkelingen mede kunnen aanjagen.

§ 3.2.3 1

(EUR)EGIONAAL NIVEAU

Euregio Maas-Rijn (EMR), gevestigd te Eupen Zoals eerder aangegeven, wil de Europese Commissie Europa met de notitie ‘Boosting growth and cohesion in EU border regions’ verder concreet inhoud geven als het “Europa van de Euregio’s”. Anders gezegd: het zijn de grensregio’s die Europa een ‘smoel’ moeten (gaan) geven. In onze 3landen-regio is dat de Euregio Maas-Rijn (EMR). De EMR die in 1976 als werkgroep werd opgericht, vormt één van de oudste grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden in Europa. 18 | P a g i n a

De EMR heeft een 9-tal aandachtsgebieden waarop zij operationeel is. Echter het betreft voornamelijk zaken als “verbeteren”, “bevorderen”, “stimuleren”, “samenbrengen“, “in kaart brengen” e.d. in het kader waarvan uiteindelijk Interreg-subsidie kan worden aangevraagd bij de EMR. Nagenoeg de voltallige fte’s die werkzaam zijn voor de EMR, zijn op dit gebied actief. Gemist wordt dat daadwerkelijk concrete zaken en initiatieven die bottum-up gestalte hebben gekregen, worden beheerd / bestuurd door de EMR. De EMR zou bijv. de overkoepelende ‘zorg’ voor een GIP*, een instituut als ITEM* en een SGA* e.d., op zich kunnen nemen. Dit gebeurt al in andere Euregio’s, zoals bijvoorbeeld in de Euregio Rijn-Maas Noord (ten Noorden van de EMR) én in Dé EUREGIO (Enschede-Gronau). Tot voor kort was de structuur van de EMR een stichting naar Nederlands recht met een vijftal partners, t.w. : de beide Provincies Limburg, Eupen, de Provincie Liège en de Regio Aachen. Als gevolg hiervan stond de Euregio Maas-Rijn (EMR) sowieso al ver van alles af en belemmerde dat o.m. de inbreng van de lokale besturen. Als overkoepelend en grensoverschrijdend orgaan in onze drie-landenregio, zou de EMR daarom bij voorkeur een andere en publiekrechtelijke -en meer democratisch gelegitimeerdebestuursvorm moeten krijgen. Dat zou verdere ‘bottum-up’ ontwikkelingen zeker ten goede komen.

Medio 2018 is besloten de toenmalige Euregio Maas-Rijn om te vormen tot een Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking (EGTS). Een EGTS is een rechtspersoon volgens Europees recht die is opgezet om grensoverschrijdende transnationale of interregionale samenwerking in de Europese Unie te vergemakkelijken. Een EGTS stelt regionale en lokale overheden (maar ook nationale autoriteiten in kleinere of gecentraliseerde landen) en andere overheidsondernemingen van verschillende lidstaten in staat om groeperingen met een rechtspersoonlijkheid op te zetten om gezamenlijke diensten te leveren. Overeenkomstig de Europese EGTS-verordening kent de EGTS Euregio Maas-Rijn drie organen: de ‘Vergadering’, het ‘Bestuur’ en de ‘Voorzitter’. Daarnaast is er een ambtelijk bureau. Provinciale Staten van Limburg zijn vertegenwoordigd in de Vergadering. De Vergadering besluit hoofdzakelijk over de jaarlijkse begroting en het werkplan. Besluiten worden genomen met een gewone meerderheid van stemmen, tenzij het zwaarwegende, in de statuten aangeduide, besluiten betreft. Elke voormelde partnerregio heeft 7 stemgerechtigden en twee adviserende leden. De constituerende bijeenkomst van de EGTS Vergadering Euregio Maas-Rijn vond plaats op 4 april 2018.

Ondanks het feit, dat thans nog dezelfde voormalige 5 stichtingspartners, ook partner in de EMREGTS zijn, zal de toekomst moeten uitwijzen of deze bestuursvorm betere mogelijkheden biedt aan (verduurzaming) van bottum-up initiatieven. Temeer ook, daar, het werkterrein van de GIP’s (AkenEurode en Maastricht) *, de SGA’s (Kerkrade en Maastricht i.o.) * en Expat Center (Maastricht) *, het grondgebied omvatten en vallen binnen de reikwijdte van de EMR. Dat de directie van de EMR uit Eupen in het najaar van 2018 nog heeft vergaderd in het Eurode Business Center, is zonder meer positief te noemen. Tijdens die bijeenkomst hebben ze zich nl. tevens laten bijpraten over de grensoverschrijdende dienstverlening vanuit GIP en SGA vanuit het EBC. * zie hierna 2

Provincie Limburg Begin 2018 heeft Provinciale Staten van (Nederlands) Limburg, is geconstateerd, dat de Provincie Limburg in de ‘Programmabegroting 2018’ en volgende jaren het behoud van de huidige infrastructuur van de vier Grensinfopunten als doelstelling heeft. Tevens is geconstateerd, dat in het ‘Actieplan Grensoverschrijdend Leren en Werken’ eveneens de infrastructuur van de Grensinfopunten wordt versterkt en uitgebreid. Op basis van deze constateringen hebben Provinciale Staten een motie aangenomen op grond waarvan is besloten het College van Gedeputeerde Staten van Limburg op te dragen om samen met 19 | P a g i n a

de relevante partners van medeoverheden, onderwijs- en arbeidsmarktinstanties en bedrijfsleven de verankering van de Grensinfopunten in en rond Limburg mogelijk te maken en hiervoor gezamenlijk structureel afdoende begrotingsruimte te creëren. Aangegeven is, dat hier uiterlijk bij de Begroting 2019 op terug zou worden gekomen en dat Provinciale Staten voorafgaand schriftelijk zullen worden geïnformeerd over de uitvoering van de motie (Motie 2383, 23 februari 2018 PS Limburg). De besluitvorming ten aanzien van deze motie laat duidelijk zien dat ook de Provincie Limburg de meerwaarde van de Grensinfopunten onderkent en dat structurele financiering van de huidige (veelal project gefinancierde) Grensinfopunten een juiste stap is in de richting van verduurzaming van de grensoverschrijdende informatie- en adviesstructuur in en rond de (NL) Limburg. Deze besluitvorming wordt dan ook gevolgd door de positieve besluitvorming op het niveau van de regeringen van NL en NRW ( zie § 3.2.3, onder 4), strekkende tot structurele (mede-) financiering van de grensinfopunten. Zoals al aangegeven; op 25 november 2019 is groen licht gegeven aan duurzame financiering van de grensinfopunten. Feitelijke omzetting krijgt met de begroting 2021 zijn beslag.

De Provincie Limburg loopt op de portefeuille van grensoverschrijdende samenwerking meer dan eens voorop, weshalve de benoeming van de CdK van Limburg tot “Rijksheer-verkenner voor de grensoverschrijdende samenwerking tussen Nl en NRW” dan ook niet toevallig is. Meer dan eens neemt de Provincie Limburg haar verantwoordelijkheid als het gaat om grensoverschrijdende samenwerking vorm en inhoud te geven (zie hierna ook onder § 3.2.4, onder 4). 3 2

Regionale werkgroep gecoördineerd vanuit Gemeente Maastricht (mede op instigatie van Kerkrade) Zoals meermaals is aangegeven is het zaak de op diverse politieke en bestuurlijke niveaus uitgesproken en bevestigde noodzaak tot intensivering van de grensoverschrijdende samenwerking en in dat kader de verduurzaming van de reeds bestaande informatie- en adviesstructuur, ten uitvoer te brengen. Hiervan uitgaande is op instigatie van Kerkrade, door de Gemeente Maastricht het voortouw genomen om per direct een werkgroep te formeren bestaande uit vertegenwoordigers van de diverse partners betrokken bij de exploitatie en instandhouding van diverse Grensinfopunten in en rond (Zuid-) Limburg. De werkgroep, waarin ook de gemeente Kerkrade is vertegenwoordigd, is met zijn werkzaamheden eind april 2018 gestart. Betrokken bestuurders en ter zake bevoegde instanties worden geadviseerd over de wijze waarop o.a. de Grensinfopunten structureel gefinancierd kunnen worden teneinde te komen tot een verduurzaming van de bestaande, grensoverschrijdende advies en informatiestructuur en zo mogelijk de noodzaak tot verduurzaming van de financiering van de SGA ’s in Z-L verder onder de aandacht te brengen, zodat vervolgens op dit punt bestuurlijke stappen kunnen worden gezet.

Op dit moment is ambtelijk een notitie in voorbereiding bedoeld om draagvlak van alle Zuid-Limburgse gemeentebesturen te krijgen voor wat betreft de verduurzaming van de grensoverschrijdende dienstverleningsstructuur. Feit is, dat als deze structuur uiteindelijk niet alleen financieel, maar ook bestuurlijk kan rekenen op ieders steun, dit leidt tot een meer transparante euregionale arbeidsmarkt waar iederéén wel bij vaart.

4 2

De AG Charlemagne (ondergebracht bij Stadt Aachen) Charlemagne Grensregio, ook wel AG Charlemagne genoemd, verder : “AG” is een grensoverschrijdend samenwerkingsverband tussen gemeenten en regionale overheden gelegen rond het drielandenpunt van Nederland, Duitsland en België. De AG zet zich in voor de (door)ontwikkeling van een gezamenlijke, economische ruimte in de grensregio Parkstad-Aken-Duitstalig België en wel rond een drietal centrale thema’s, t.w. Arbeidsmarkt, Economie en Infrastructuur/Mobiliteit. De AG is een informatieplatform waarin de partners elkaar informeren over plannen en ontwikkelingen zodat mogelijk afstemming op elkaar kan geschieden. 20 | P a g i n a

De AG heeft de volgende partners:      

Duitstalige Gemeenschap België (ca. 77.000 inwoners en omvat de gemeenten Eupen, Kelmis, Lontzen, Raeren, Amel, Büllingen, Burg-Reuland, Bütgenbach en Sankt Vith) Stadt Aachen Gemeente Heerlen Stadsregio Parkstad Limburg (ca. 250.000 inwoners en bestaat uit de gemeenten Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Brunssum, Nuth, Voerendaal, Simpelveld en Onderbanken’. Gemeente Vaals (ca. 9.000 inwoners) StädteRegion Aachen (ca. 568.000 inw. en bestaat uit de gemeenten Aachen, Alsdorf, Baesweiler, Eschweiler, Herzogenrath, Monschau, Stolberg, Würselen, Simmerath en Roetgen).

Het bestuur van de AG wordt gevormd door de burgemeester (s) van de partnergemeente(n), de voorzitters van de stadsregio’s de minister-president van de Duitstalige Gemeenschap België (DG) en twee burgemeesters uit de DG. De werkgroepen, waarin de partners worden geïnformeerd over ontwikkelingen, initiatieven en projecten, worden bemensd door vakmedewerkers van de diverse partners. Daarnaast worden jaarlijks enkele evenementen georganiseerd (Nacht der Unternehmen e.d.). Een adviesraad, bestaande uit aan de politiek gelieerde bestuurders afkomstig van de partners, adviseert en informeert. De AG wordt ambtelijk ondersteund door twee ambtelijk medewerkers; een Nederlandstalige (Parkstad) én een Duitstalige (Stadt Aachen).

§ 3.2.4 1

(INTER) LOKAAL NIVEAU

Openbaar Lichaam Eurode (Kerkrade-Herzogenrath ; gevestigd in EBC Kerkrade) Van oudsher werkt Kerkrade al samen met Herzogenrath; eerst informeel en vanaf 1998 formeel in het Openbaar Lichaam Eurode. In 2015 heeft de Euroderaad zijn Toekomstvisie vastgesteld (“Europees denken, regionaal handelen en lokaal actief zijn”). Daarbij heeft Eurode op interlokaal, grensoverschrijdend niveau, zijn focus gelegd op een viertal aandachtsgebieden, t.w.: Grensoverschrijdende planontwikkeling, Duurzaamheid, Sport en Cultuur en Grensoverschrijdende arbeidsmobiliteit. Ook maakt Eurode deel uit van een enkel grensoverschrijdend platform en worden er incidenteel workshops georganiseerd. Eurode heeft een voorbeeld- en experimenteerfunctie als het gaat om het organiseren, faciliteren en initiëren van grensoverschrijdende initiatieven. Zie tevens hoofdstuk 2.

2

Team GWO (zetel : Belastingdienst, Bureau Buitenland Heerlen) Het Team Grensoverschrijdend Werken en Ondernemen (GWO), is belast met het (in hoofdzaak) telefonisch informeren en adviseren van werknemers en werkgevers inzake vragen over belastingheffing in Nederland, België of Duitsland bij grensoverschrijdende situaties, ten aanzien van:  inkomstenbelasting in Nederland, België of Duitsland,  belastingverdragen die Nederland, België of Duitsland met andere landen hebben afgesloten,  loonheffingen bij grensoverschrijdend inlenen en uitzenden van personeel In het GWO-team werken de Belgische, Duitse en Nederlandse belastingdiensten samen. Verder organiseert het Team GWO presentaties en voorlichtingssessies ten behoeve van werkgevers en neemt deel aan diverse werksessies vanuit de diverse instituties in vooral Zuid-Limburg, waaronder het GIP, Expat Center, ITEM, SGA enz.

21 | P a g i n a

3

Grensinformatiepunt ‘Aken – Eurode’ (GIP) (Eurode Business Center Kerkrade – Herzogenrath en Katschhof Aken)) Vanuit het GIP worden persoonlijk advies en informatie gegeven inzake grensoverschrijdende vragen en problemen en indien noodzakelijk doorverwezen naar ter zake bevoegde instanties. Het GIP organiseert spreekdagen en spreekuren, geeft presentaties en voorlichtingsbijeenkomsten alleen of samen met partnerorganisaties binnen de Euregionale en Europese netwerken. Het GIP Aken-Eurode maakt deel uit van een netwerk van GIP’s langs de NL-B en NL-D grenzen. Het GIP in het EBC is in 2012 geopend en in Aken in 2013. De directe partners van het GIP Aken-Eurode financieren het GIP nog steeds. De GIP-partners zijn o.m. de Regio Aachen e.V., Provincie Limburg, Stadt Aachen, Städteregion Aachen, Stadsregio Parkstad Limburg, Openbaar Lichaam Eurode, Industrie- und Handelskammer Aachen, Duitstalige Gemeenschap België en de gemeenten Vaals en Gulpen-Wittem. Nu op regeringsniveaus al een startschot is gegeven aan de duurzame financiering van de grensinfopunten, is het zaak om de huidige intensieve (operationele) samenwerking binnen enerzijds Z-L en anderzijds in de EMR, bestuurlijk en zo mogelijk ook organisatorisch verder te ontwikkelen.

4

Service Grensoverschrijdende Arbeidsbemiddeling, Euregio Maas-Rijn, Kerkrade-Herzogenrath (Eurode Business Center Kerkrade) In het Eurode Business Center, staat vanaf september 2016 een Duits-Nederlands team van adviseurs klaar voor iedereen die een baan in het buurland zoekt of in de aanbieding heeft. Het Team ”Service Grensoverschrijdende Arbeidsbemiddeling” SGA ; Grensarbeid/Grenzarbeit) wordt bemenst door adviseurs van het UWV, de Agentur für Arbeit Aachen-Düren, het WerkgeversServicepunt Parkstad Limburg en Sociale Zaken Maastricht-Heuvelland (Podium 24) en werkt ook nauw samen met het Jobecenter Städteregion Aachen. Hostinorganisatie is de gemeente Kerkrade die tevens de leiding en coördinatie heeft. Gefinancierd worden het secretariaat en de huisvestings- en organisatiekosten door de Provincie Limburg. De adviseurs en het secretariaat zetten zich in voor werkzoekenden uit de regio om deze te begeleiden naar een passende baan over de grens. Hun taken reiken verder dan arbeidsbemiddeling alleen. Het SGA-Team biedt zo nodig ook ondersteuning bij het opstellen van benodigde sollicitatiedocumenten en de waardering van diploma’s in het betreffende buurland. Daarnaast kunnen ook werkgevers die grensarbeiders in dienst willen nemen bij het Servicepunt terecht. Sinds begin 2018 is MKB-Parkstad Limburg partner van SGA, EMR Kerkrade-Herzogenrath.

Twee maal per maand organiseert SGA een informatiebijeenkomst voor werkzoekenden, de ene keer rond het thema ‘Arbeiten in den Niederlanden’ en de andere keer over ‘Werken in Duitsland’. Tijdens deze workshops wordt nader ingegaan op vragen over bijvoorbeeld sociale verzekeringen, belasting, zorgverzekering, kinderbijslag en werkloosheidsuitkeringen. Bij diepgaandere vragen met betrekking tot deze thema’s kunnen werkzoekenden worden doorverwezen naar het Grensinfopunt (GIP), dat eveneens in het Eurode Business Center is ondergebracht. Op aanvraag organiseert het servicepunt ook informatiebijeenkomsten en ‘Job Speed Dates’ voor werkgevers die hun vacatures willen invullen met mensen uit het buurland. Het streven is er op gericht om samen met andere initiatieven en instituties te komen tot een centrale duurzame, euregionale bestuurlijke aansturing én financiering. Na succesvolle afronding van de projectperiode juli 2016 tot en met 31 december 2018, heeft de Provincie Limburg aangegeven haar subsidie ten behoeve van het SGA te zullen afbouwen gedurende de jaren 2019 en 2020. Tijdens deze periode zal de financiering van het SGA duurzaam moeten worden. De ontwikkelingen zijn in volle gang en de voortgang op dat gebied is positief en hoopvol.