Bijlage 1 - Uitvoeringsplan gemeenschapshuizen Kerkrade

Uitvoeringsplan gemeenschapshuizen Kerkrade 2025-2029

Beleidskader In december 2022 is door de gemeenteraad het beleidskader gemeenschapshuizen met uitgangspunten vastgesteld: 1. Het beleid met betrekking tot het actief ondersteunen van het genoemde zestal gemeenschapshuizen1 wordt gecontinueerd. 2. De sociale doelstelling staat voorop en in het teken van het leveren van bijdragen aan het realiseren van vitale wijken, met een hoge mate van sociale cohesie, een actief verenigingsleven en inwoners die elkaar dichtbij huis (kunnen) ontmoeten en op betekenisvolle wijze meedoen aan de lokale samenleving. 3. Commerciële activiteiten zijn primair ondergeschikt aan en/of een afgeleide van de sociale doelstellingen. 4. Commerciële activiteiten zonder directe link met de sociale wijkdoelstellingen hebben primair een financiële doelstelling en vinden, daar waar de sociale agenda het toelaat, op juridisch rechtmatige wijze plaats. 5. Gemeenschapshuizen hebben een vooraanstaande rol en functie in “de kanteling van het programma VIE naar de wijken”, “de decentrale implementatie van inwonersparticipatie”, “de implementatie van het gebieds- en wijkgerichte werken” (gekanteld werken, Omgevingswet) en “de lokale opdrachtverstrekking, organisatie en inrichting van de ambulante begeleiding en dagactiviteiten Wmo en Jeugdhulp”. 6.

Het uitvoeringsbeleid gemeenschapshuizen doet passende voorstellen, daar waar nodig op het niveau van het individuele gemeenschapshuis, voor de organisatie, inrichting en invulling van de reeds geïnventariseerde specifieke aandachtspunten als “beheer en exploitatie”, “bestuurskracht”, “energielasten” en “onderhoud en duurzaamheid”. De uitgangspunten zoals deze in het beleidskader zijn beschreven, vormden de basis voor het project gemeenschapshuizen. De gemeente Kerkrade wil iedereen in de samenleving laten meedoen, waarbij ook de kwetsbare doelgroepen moeten kunnen blijven meedoen in onze lokale samenleving. Gemeenschapshuizen bieden daarnaast ontspanningsmogelijkheden voor inwoners en huisvestingsmogelijkheden voor verenigingen. Daarmee zijn de gemeenschapshuizen de plek waar meedoen voor en door de wijk vorm en inhoud kan worden gegeven. In het kader van het programma Vie en de beweging Limburg Positief Gezond leveren de gemeenschapshuizen een bijdrage aan verschillende pijlers voor positieve gezondheid. Door mensen de mogelijkheid te bieden andere mensen te ontmoeten, te genieten van een beleving en mee te doen aan betekenisvolle activiteiten, dragen de gemeenschapshuizen bij aan sociaal maatschappelijk participeren, zingeving en het verbeteren van de kwaliteit van leven.

Het gemeenschapshuis maakt met zijn rol als wijkpunt onderdeel uit van de zorg- en welzijnsinfrastructuur van Kerkrade, waar inwoners informatie ontvangen over voor hen relevante zaken en daarnaast voorliggende voorzieningen te vinden zijn. Het gemeenschapshuis als wijkpunt vormt tot slot de uitvalsbasis voor het gebiedsgericht werken, waar professionals het contact met inwoners kunnen leggen en van waaruit informele netwerken met en tussen inwoners kunnen worden opgebouwd.

1

Westhoes, Sjevemethoes, Patronaat, Sjtaaterhoes, Catharinahoes, Socioproject.

1

Opdracht en aanpak Na de vaststelling van het beleidskader gemeenschapshuizen, is het project gemeenschapshuizen van start gegaan. De gemeente Kerkrade wordt gedurende het volledige project begeleid door de Hospitality Group. Verder zijn de betrokken in- en externe stakeholders bij het project betrokken in de vorm van een projectgroep en een klankbordgroep. Het project is gefaseerd opgepakt. Na een aftrap met alle besturen van de gemeenschapshuizen, is in 2023 gewerkt aan de ontwikkeling van de dashboards gemeenschapshuizen. Hierbij heeft een kwantitatieve analyse plaatsgevonden op basis van objectieve data, waarmee de maatschappelijke opgave in de wijk in kaart is gebracht. De dashboards zijn gepresenteerd tijdens de informatiebijeenkomst voor raads- en commissieleden op 21 november 2023. Vervolgens is gewerkt aan het uitvoeringsplan gemeenschapshuizen, hetgeen nu ter besluitvorming voorligt. Bij een positief besluit wordt in de resterende maanden van 2024 gewerkt aan de invoering van het nieuwe uitvoeringsbeleid gemeenschapshuizen, dat ingaat op 1 januari 2025. Daarnaast heeft een breed traject burgerparticipatie plaatsgevonden. De inwoners van Kerkrade zijn in dit traject meegenomen door de inzet van de Gemeentepeiler en door het voeren van individuele gesprekken.

De structurele gebruikers van de gemeenschapshuizen zijn middels een vragenlijst in de gelegenheid gesteld om te reageren. De uitkomsten van dit traject zijn meegenomen in het Eindrapport van de Hospitality Group. Verder is, zoals eerder beschreven, tijdens het project gemeenschapshuizen gewerkt met een klankbordgroep, bestaande uit een afvaardiging van de besturen van de gemeenschapshuizen, de Adviesraad Maatschappelijke Ondersteuning en de welzijnsinstelling Impuls. De klankbordgroep is in de verschillende fases van het project bijeengekomen om te adviseren over het beleid gemeenschapshuizen. Deze adviezen zijn meegenomen in het Eindrapport van de Hospitality Group. Uitvoeringsplan De voorstellen met betrekking tot de organisatorische invulling van het beheer zijn het resultaat van de gevoerde discussies in de projectgroep en de klankbordgroep, alsook van de opgehaalde meningen in de eerder genoemde informatiebijeenkomst voor raads- en commissieleden en het traject burgerparticipatie. Het advies zoals door de Hospitality Group opgesteld in het Eindrapport vormt daarmee de onderlegger voor het voorliggende uitvoeringsplan gemeenschapshuizen. De staat van de gemeenschapshuizen Het Westhoes, Sjevemethoes en Socioproject vervullen een grote maatschappelijke functie.

Een breed pakket aan activiteiten voorziet in deze gemeenschapshuizen in een groot deel van de maatschappelijke opgave in de wijk. Voor het Catharinahoes en het Patronaat geldt dat de match tussen de maatschappelijke opgave in de wijk en de maatschappelijke functie van het gemeenschapshuis in veel mindere mate aanwezig is. De maatschappelijke functie van het Sjtaaterhoes is grotendeels onbekend, daar het bestuur van het Sjtaaterhoes heeft besloten niet deel te nemen aan dit project. De accommodaties Westhoes, Sjevemethoes en Socioproject hebben een toekomstbestendige beheer- en exploitatieopzet, waarbij aangemerkt moet worden dat de negatieve exploitatiesaldi van het Westhoes en Sjevemethoes, in de huidige meerjarenbegroting tot en met het jaar 2024, financieel gedekt worden door de gemeente Kerkrade. Overigens moet hierbij worden opgemerkt dat een gemeenschapshuis dat voornamelijk een sociaal-maatschappelijke functie dient, in principe geen positief exploitatiesaldo kan hebben. De in deze locaties georganiseerde activiteiten dienen een maatschappelijk doel en zijn daarmee doorgaans niet winstgevend. De voormalige besturen van het Patronaat en Catharinahoes zijn reeds opgehouden te bestaan, waarmee deze gemeenschapshuizen momenteel geen toekomstbestendige beheeren exploitatieopzet hebben.

In deze gemeenschapshuizen is momenteel sprake van een vorm van semicommercieel beheer, daar de gemeente hier, onder voorwaarden, samenwerkt met een commerciële exploitant. De maatschappelijke openstelling van deze gemeenschapshuizen, voor de aldaar gehuisveste verenigingen en sociaal-maatschappelijke organisaties, wordt financieel gedekt door de gemeente Kerkrade. Het Socioproject wordt kostendekkend geëxploiteerd door de Sport- en Cultuurstichting Eygelshoven. Uitvoeringsplan 2025-2029 Het is van belang dat de maatschappelijke functie van het Westhoes, Sjevemethoes en Socioproject behouden blijft. Daarnaast is het, in lijn met de maatschappelijke opgave in de wijk Kerkrade-Oost, wenselijk om de maatschappelijke functie van het Patronaat en Catharinahoes nadrukkelijk te versterken. Daarmee wordt tevens aangesloten bij het Ambitieplan Kerkrade-Oost en de Regiodeal, met als doelstelling

2

het welvaarts- en welzijnsniveau van de inwoners in Kerkrade-Oost te verhogen. Door in de gemeenschapshuizen ruim baan te geven aan een sociaal-maatschappelijke programmering, wordt een nadrukkelijke bijdrage geleverd aan positieve gezondheid onder inwoners. Tot slot wordt hierbij ook de verbinding gelegd met het gebiedsgericht werken, door hier in de gemeenschapshuizen ruimte aan te bieden. Sociaal-maatschappelijk beheer wordt in dit uitvoeringsplan gemeenschapshuizen daarmee als uitgangspunt gehanteerd voor de gemeenschapshuizen Westhoes, Sjevemethoes, Patronaat en Catharinahoes. Het Socioproject en Sjtaaterhoes zijn eigendom van en worden beheerd door de Sport- en Cultuurstichting Eygelshoven en de Stichting Gemeenschapshuis Terwinselen. Beide gemeenschapshuizen staan daarmee op enige afstand van de gemeente. Deze werkwijze wordt niet aangepast. Verder bestaan er in Kerkrade enkele kleinschalige buurtvoorzieningen, zoals buurtkamers. Deze kunnen een waardevolle toevoeging zijn op het aanbod van de gemeenschapshuizen, bijvoorbeeld wanneer de buurtvoorziening zich bevindt in een meer perifeer gebied, of wanneer deze zich richt op activiteiten die een nadrukkelijke toevoeging vormen op het aanbod in de gemeenschapshuizen.

Het college beoordeelt op individueel niveau en op basis van de toegevoegde waarde van het initiatief, in hoeverre het deze kleinschalige buurtvoorzieningen wenst te ondersteunen. Om het sociaal-maatschappelijk beheer in de gemeenschapshuizen Westhoes, Sjevemethoes, Patronaat en Catharinahoes vorm te geven, wordt aangehaakt bij de bestaande facilitaire organisatie van welzijnsinstelling Impuls. In de opzet van het beheer worden de reeds opgedane ervaringen en de daarmee bekende diverse succesfactoren alsook de faalfactoren van de gemeenschapshuizen als basis genomen. De rol van Impuls bij het beheer en de exploitatie van de gemeenschapshuizen wordt uitgebreid en gestandaardiseerd. Daarnaast wordt gestreefd naar het instellen van een programmagroep in de vier gemeenschapshuizen, die verantwoordelijk is voor de programmering van het betreffende gemeenschapshuis. Deze programmagroep bestaat uit betrokken inwoners uit de buurten enerzijds, en vertegenwoordigers van de maatschappelijke instellingen die de accommodatie als thuisbasis hebben anderzijds. Een overkoepelend gremium, bestaande uit vertegenwoordigers van de verschillende programmagroepen en voorgezeten door de gemeente, draagt zorg voor de onderlinge afstemming tussen de programmagroepen.

Dit om successen te kunnen delen en ervaringen met elkaar uit te wisselen, maar ook om te waarborgen dat de gemeenschapshuizen zich ontwikkelen binnen het beleidsmatige kader voor het sociaal domein van de gemeente en haar sociaal-maatschappelijke partners. Financiën Door ‘aan de voorkant’ in te zetten op preventie middels het aanbod van voorliggende voorzieningen, zoals de sociaal-maatschappelijke programmering in gemeenschapshuizen, wordt getracht hoge financiële lasten ‘aan de achterkant’, via een beroep op de wettelijke voorzieningen, te voorkomen. Investeren in gemeenschapshuizen staat daarmee voor investeren in preventie en in wijkgericht werken. Dit dient een breed spectrum aan doelen binnen het sociaal domein, maar ook daarbuiten, waarbij onder meer te denken valt aan gezondheid, sociale cohesie, armoede en schulden, leefbaarheid en veiligheid. Op basis van het voorliggende uitvoeringsplan gemeenschapshuizen is door de Hospitality Group een exploitatiebegroting opgesteld. Uit de exploitatiebegroting volgt een geraamd negatief resultaat van € 401.200,- in 2025. Het college stelt voor om dit geraamde exploitatietekort in 2025 financieel te dekken vanuit de Reserve Sociaal Domein. Voor de periode na 2025 gaat het college gesprekken aan met stakeholders, zoals woningcorporaties, om de mogelijkheden tot medefinanciering te verkennen.

3

Evaluatie Uiteraard evalueert het college op continue basis de uitvoering van het beleid, mede in het kader van de reguliere planning- & controlcyclus rondom de begroting en de jaarrekening. Daarnaast wordt echter voorgesteld om een tweetal formele evaluatiemomenten in te bouwen bij de vaststelling van het uitvoeringsplan gemeenschapshuizen. Een eerste formeel evaluatiemoment door het college vindt plaats na drie jaar. Beoordeeld zal worden of de ingeslagen route van het uitvoeringsplan voorziet in de gewenste resultaten, of dat bijsturing nodig is. Voor een periode van drie jaar wordt geopteerd om gemeenschapshuizen de benodigde tijd te geven om hun sociaal-maatschappelijke rol en positie in de maatschappij in te nemen. De raad zal over deze evaluatie geïnformeerd worden. Daarnaast vindt er een tweede formeel evaluatiemoment plaats aan het einde van de looptijd van het uitvoeringsplan, na vijf jaar, waarna in samenspraak met de gemeenteraad besluitvorming kan plaatsvinden over het al dan niet continueren of aanpassen van het Kerkraadse gemeenschapshuizenbeleid.

4