Agendabundel

Figuur 5.1: VG-indicaties per 1.000 inwoners per gemeente

14 12

11,7

10

7,7

8

8,5

8,5

6,7

6 4

2,9

2,9

2,8

2 0

VG-indicaties per 1.000 inwoners

Landelijk gemiddelde

Bron: Woonzorgweter Companen.

Op basis van bovenstaande uitgangspunten schetsen we een trendprognose die er als volgt uitziet: Tabel 5.9: Regio Parkstad. Trendprognose (2023 - 2040, afgerond op 10-tal) 2023 2025 2030 2035 Geclusterd wonen 1.320 1.290 1.130 1.000 Gespikkeld wonen 620 670 720 780 Totaal 1.940 1.960 1.850 1.780 Bron: Woonzorgweter Companen. Tabel 5.10: Beekdaelen. Trendprognose (2023 - 2040, afgerond op 10-tal) 2023 2025 2030 2035 Geclusterd wonen 70 80 90 100 Gespikkeld wonen 30 50 60 90 Totaal 100 130 150 190 Bron: Woonzorgweter Companen.

2040 840 810 1.650

2040 100 110 210

Tabel 5.11: Brunssum. Trendprognose (2023 - 2040, afgerond op 10-tal) 2023 2025 2030 2035 Geclusterd wonen 130 130 110 90 Gespikkeld wonen 80 80 80 80 Totaal 210 210 190 170 Bron: Woonzorgweter Companen.

2040 70 80 150

Tabel 5.12: Heerlen. Trendprognose (2023 - 2040, afgerond op 10-tal) 2023 2025 2030 Geclusterd wonen 480 460 400 Gespikkeld wonen 260 270 300 Totaal 740 730 700 Bron: Woonzorgweter Companen.

2035 350 320 670

2040 290 330 620

Tabel 5.13: Kerkrade. Trendprognose (2023 - 2040, afgerond op 10-tal) 2023 2025 2030 2035 Geclusterd wonen 250 240 200 170 Gespikkeld wonen 140 140 150 150 Totaal 390 380 350 320 Bron: Woonzorgweter Companen.

2040 140 150 290

Tabel 5.14: Landgraaf. Trendprognose (2023 - 2040, afgerond op 10-tal) 2023 2025 2030 2035 Geclusterd wonen 340 320 270 220 Gespikkeld wonen 90 100 100 90 Totaal 430 420 370 310 Bron: Woonzorgweter Companen.

2040 170 80 250

Tabel 5.15: Simpelveld. Trendprognose (2023 - 2040, afgerond op 10-tal) 2023 2025 2030 2035 Geclusterd wonen 20 30 30 40 Gespikkeld wonen 10 10 10 20 Totaal 30 40 40 60 Bron: Woonzorgweter Companen.

2040 40 20 60

26

Tabel 5.16: Voerendaal. Trendprognose (2023 - 2040, afgerond op 10-tal) 2023 2025 2030 2035 Geclusterd wonen 20 30 30 30 Gespikkeld wonen 10 20 20 30 Totaal 30 50 50 60 Bron: Woonzorgweter Companen.

2040 30 40 70

5.3 Aanbodinventarisatie Companen heeft een inventarisatie onder zorgaanbieders gedaan (2023 - 2024) om hun woningaanbod voor mensen met een verstandelijke beperking in kaart te brengen. In onderstaand overzicht staat het aanbod dat we in beeld hebben kunnen krijgen per gemeente weergegeven. In bijlage twee staat een uitgebreid overzicht van het aanbod. Tabel 5.17: Overzicht aanbod voor mensen met een verstandelijke beperking per gemeente Geclusterd wonen Gespikkeld wonen Beekdaelen 23 Brunssum 84 Heerlen 212 18 Kerkrade 207 2 Landgraaf 355 6 Simpelveld 12 Voerendaal 0 Parkstad 861 26 Bron: Aanbodinventarisatie 2023 - 2024.

Wanneer we de vraagprognose vergelijken met het huidige woonzorgaanbod voor de doelgroep mensen met een verstandelijke beperking, zien we dat het aanbod op het moment onvoldoende is om aan de vraag te voldoen. Echter wordt het tekort waarschijnlijk deels veroorzaakt doordat veel Wlz-indicaties voor VG thuis worden verzilverd door middel van een Persoonsgebonden Budget.

5.4 Mensen met een licht verstandelijke beperking (Wmo) Naast mensen met een Wlz-indicatie voor een verstandelijke beperking, zijn er ook mensen met een licht verstandelijke beperking die een Wmo-indicatie hebben voor onder andere begeleiding of huishoudelijke ondersteuning. Deze mensen wonen meestal zelfstandig in een reguliere woning of bij de ouders, maar een deel woont ook in een woonvorm bij een zorgaanbieder. In de regio Parkstad zijn er zo’n 327 mensen die op grond van een Wmo-indicatie ondersteuning/begeleiding ontvangen van een zorgaanbieder. We hebben hier inzicht in gekregen door aangeleverde gegevens van gemeente Beekdaelen, Brunssum, Landgraaf, Simpelveld en Voerendaal.

5.5 Beleidsopgaven Kleinschalig uitbreiden en behouden van bestaand vastgoed Uitbreiding van het aanbod zal ook bestaan uit ‘gespikkeld wonen’. De bestaande geclusterde woonvormen moeten behouden blijven. Het is belangrijk dat de cliënten binnen deze woonvormen naast een eigen appartement met voorzieningen (sanitair, soms ook een keuken) ook een ontmoetingsruimte of een gezamenlijke woonkamer hebben. Ontmoetingsruimten die aanwezig zijn in bestaand aanbod kunnen ook worden gebruikt door cliënten die in de nabije omgeving (‘gespikkeld’) wonen. Een dergelijke plek biedt bewoners structuur (dagritme) en mogelijkheden voor ontmoeting en ontspanning. Er kan ook op een laagdrempelige manier begeleiding worden geboden.

Diverse zorgvraag vraagt om doorstroming en flexibel bouwen Om goed te voorzien in de diverse zorgvraag en mate van zelfstandigheid van de VG-doelgroep is er uiteenlopend vastgoed nodig. Het uitgangspunt daarbij is dat zowel op- als afschaling van zorg mogelijk moet zijn als dat past bij de behoefte van de cliënt. Enerzijds vraagt dit om genoeg variatie in het aanbod: bijvoorbeeld in 27

woningtype, geschiktheid, zelfstandigheid, locatie en ontmoetingsplekken. Anderzijds kan het flexibel bouwen van zorgvastgoed de nodige mogelijkheden tot variatie geven. Een deel van de doelgroep (VG8) is rolstoelgebonden en heeft dus een aangepaste woning nodig. Voor ouder wordende cliënten verandert de zorgvraag. Bij voorkeur zijn woningen daarom makkelijk aanpasbaar voor een veranderende zorgzwaarte.

Gemengd wonen zonder ‘doelgroepen’ De systeemwereld geeft aanzet tot indelingen in financieringsvormen, doelgroepen en zorgpakketten. Maar de grenzen tussen alle indelingen zijn zacht; er liggen veel mogelijkheden om ‘vragers’ gezamenlijk te huisvesten. Bewoning door ‘dragers’ (jongeren, studenten of ook gezinnen) zorgt voor een dynamische mix. In deze samenleefconcepten kunnen zij elkaar aanvullen en ondersteunen. Een vereiste is wel de intrinsieke motivatie van de ‘dragers’ om een rol te spelen bij het ondersteunen van de ‘vragers’. Wederkerigheid is het fundament. Het is wenselijk om bij de realisatie van gemengd wonen aansluiting te zoeken bij het bestaande welzijnsnetwerk en de inclusieve woonzorgcentra. Bied in dergelijke gemengde woonvormen tevens plek aan mensen die net buiten de definities vallen van bepaalde doelgroepen, zoals mensen met een verstandelijke beperking. Mensen die niet binnen een definitie vallen omdat hun IQ van een bepaalde hoogte is, kunnen wel degelijk moeite hebben zich goed staande te houden in een samenleving die steeds ingewikkelder wordt. Binnen deze groep is het zeer waarschijnlijk dat er mensen zijn die vanuit de Wmo ondersteuning ontvangen.

28

6 Mensen met psychische problematiek We brengen de huisvestingsopgave in beeld voor mensen met een (ernstige) psychische kwetsbaarheid. Wij richten ons hierbij op de groep die verblijft in Beschermd Wonen (GGZ). Per definitie is Beschermd Wonen (BW) bedoeld voor mensen die niet zelfstandig kunnen wonen vanwege psychische en/of psychosociale problematiek. Beschermd Wonen wordt grotendeels gefinancierd en georganiseerd vanuit de Wmo, maar sinds 2021 ook vanuit de Wlz.

6.1 Doelgroep en context Beschermd Wonen Wmo Binnen de Wmo is Beschermd Wonen bedoeld voor volwassenen die vanwege psychische problematiek tijdelijk niet zelfstandig kunnen wonen zonder de directe nabijheid van toezicht en ondersteuning. De begeleiding van de zorginstelling is gericht op verschillende primaire leefgebieden zoals huisvesting, financiën, geestelijke en lichamelijke gezondheid en verzorging, dagbesteding, sociaal netwerk, huiselijke relaties en maatschappelijke participatie. Cijfers over de omvang van de groep met een Beschermd Wonen Wmo indicatie in de regio Parkstad hebben wij ontvangen van de centrumgemeente Heerlen.

Beschermd Wonen Wlz (GGZ-W) Vanaf 1 januari 2021 maken sommige mensen met psychische problematiek aanspraak op zorg en verblijf vanuit de Wlz, omdat zij blijvend permanent toezicht nodig hebben of 24 uur zorg in de nabijheid nodig hebben. Voor de omvang van de groep met een Wlz GGZ-Wonen indicatie per gemeente in de Parkstad regio, is gebruik gemaakt van de CIZ-databank (peildatum: 1 januari 2023). In bijlage 8 staat een overzicht waarin wordt weergegeven hoeveel indicaties er in de zorgzwaartepakketten 1 t/m 5 vallen.

Woonwensen Woning De meeste mensen in Beschermd Wonen geven de voorkeur aan een eigen appartement met een aparte slaapkamer en eigen sanitaire voorzieningen, vanwege privacy en autonomie. Een klein gedeelte van de mensen met een BWindicatie heeft juist behoefte aan een woonvorm waarin ze voorzieningen met anderen delen, vanwege de sociale interactie die dat met zich meebrengt. Zorg en ondersteuning • Een stabiele omgeving, dagelijkse regelmaat en een zinvolle dagbesteding zijn belangrijk. Afhankelijk van de behoefte kan er ook begeleiding zijn bij het huishouden en het maken van sociale contacten; soms is er ook sprake van verzorging en verpleging. • De doelgroep is zeer divers. Een deel kan na een verblijf van een aantal jaar weer zelfstandig wonen. Voor een ander deel is de verwachting dat zij ook op langere termijn niet in staat zullen zijn om zelfstandig te gaan wonen. • Continuïteit in de persoonlijke begeleiding (ook na uitstroom) wordt als zeer prettig en noodzakelijk ervaren. De mensen zijn gebaat bij het creëren van een vertrouwensband.

6.2 Vraaganalyse In januari 2023 hadden zo’n 975 mensen een indicatie voor Beschermd Wonen in Parkstad. Centrumgemeente Heerlen heeft doorgegeven dat zo’n 300 tot 350 mensen een Beschermd Wonen Wmo indicatie hebben in Parkstad. Van deze groep mensen woont 70% intramuraal in Beschermd Wonen en de overig 30% extramuraal in Beschermd Thuis. Voor het uitwerken van een vraagprognose gaan we uit van 325 mensen met een Wmo indicatie, waarvan 227 in Beschermd Wonen en 98 in Beschermd Thuis. We weten niet hoeveel Wmo indicaties de gemeenten apart tellen. We hebben een inschatting van de aantallen per gemeente gemaakt

29

op basis van de grootte van de gemeenten (inwonertal). Daarbij komen we uit op de volgende aantallen per gemeente. Tabel 6.1: Inschatting aantal Wmo Beschermd Wonen indicaties per gemeente Gemeente Beschermd Wonen Beschermd Thuis Beekdaelen 32 14 Brunssum 24 10 Heerlen 77 33 Kerkrade 41 18 Landgraaf 33 14 Simpelveld 9 4 Voerendaal 11 5 Parkstad 227 98 Bron: Aangeleverde informatie centrumgemeente Heerlen (totaal Parkstad), bewerking Companen.

Door de inschatting van het aantal indicaties aan de hand van de grootte van de gemeenten houden we rekening met een meer evenredige spreiding van BWplekken over de regio Parkstad. Onderstaande tabellen laten de BW-vraagontwikkeling zien van de regio en de gemeenten apart. Tabel 6.2: Prognose BW-indicaties Parkstad regio (2023 - 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 2040 Beschermd Wonen 225 220 200 185 170 Beschermd Thuis 105 105 105 105 105 Beschermd Wonen Wlz 650 650 630 595 570 Totaal 980 975 935 885 845 Bron: Woonzorgweter Companen.

Tabel 6.3: Prognose BW-indicaties Beekdaelen (2023 - 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 Beschermd Wonen 30 30 30 25 Beschermd Thuis 15 15 15 15 Beschermd Wonen Wlz 50 50 50 45 Totaal 95 95 95 85 Bron: Woonzorgweter Companen.

2040 25 15 45 85

Tabel 6.4: Prognose BW-indicaties Brunssum (2023 - 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 Beschermd Wonen 25 25 20 20 Beschermd Thuis 10 10 10 10 Beschermd Wonen Wlz 40 40 40 35 Totaal 75 75 70 65 Bron: Woonzorgweter Companen.

2040 15 10 35 60

Tabel 6.5: Prognose BW-indicaties Heerlen (2023 - 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 Beschermd Wonen 75 75 65 65 Beschermd Thuis 35 35 35 35 Beschermd Wonen Wlz 320 320 310 300 Totaal 430 430 410 400 Bron: Woonzorgweter Companen.

2040 60 35 285 380

Tabel 6.6: Prognose BW-indicaties Kerkrade (2023 - 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 Beschermd Wonen 40 40 35 35 Beschermd Thuis 20 20 20 20 Beschermd Wonen Wlz 140 140 135 125 Totaal 200 200 190 180 Bron: Woonzorgweter Companen.

2040 30 20 120 170

30

Tabel 6.7: Prognose BW-indicaties Landgraaf (2023 - 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 Beschermd Wonen 35 30 30 25 Beschermd Thuis 15 15 15 15 Beschermd Wonen Wlz 90 90 85 80 Totaal 140 135 130 120 Bron: Woonzorgweter Companen.

2040 25 15 75 115

Tabel 6.10: Trendprognose BW-indicaties Parkstad regio (2023 - 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 2040 Beschermd Wonen 225 215 185 165 150 Beschermd Thuis 105 120 175 175 175 Beschermd Wonen Wlz 650 605 480 430 395 Totaal 980 940 840 770 720 Bron: Woonzorgweter Companen.

Tabel 6.8: Prognose BW-indicaties Simpelveld (2023 - 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 Beschermd Wonen 10 10 10 5 Beschermd Thuis 5 5 5 5 Beschermd Wonen Wlz 10 10 10 10 Totaal 25 25 25 20 Bron: Woonzorgweter Companen.

2040 5 5 10 20

Tabel 6.11: Trendprognose BW-indicaties Beekdaelen (2023 - 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 2040 Beschermd Wonen 30 30 25 25 20 Beschermd Thuis 15 15 20 20 20 Beschermd Wonen Wlz 50 45 35 30 30 Totaal 95 90 80 75 70 Bron: Woonzorgweter Companen.

Tabel 6.9: Prognose BW-indicaties Voerendaal (2023 - 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 Beschermd Wonen 10 10 10 10 Beschermd Thuis 5 5 5 5 Beschermd Wonen Wlz 0 0 0 0 Totaal 15 15 15 15 Bron: Woonzorgweter Companen.

2040 10 5 0 15

De regio Parkstad telt 3,8 BW-indicaties (Wlz en Wmo) per 1.000 inwoners. Landelijk zijn er 3,0 BW-indicaties (Wlz en Wmo) per 1.000 inwoners. Wanneer de vraag naar BW-zorg meer evenwichtig verdeeld wordt over het land en er daarmee een beweging wordt gemaakt naar het landelijk gemiddelde, zal de vraag naar woonplekken voor mensen met een BW-indicatie in Parkstad afnemen. Daarnaast houden we rekening met een trend dat meer mensen een plek zullen vinden in Beschermd Wonen. In deze ‘trendprognose’ schetsen we de situatie op basis van maximale evenredige spreiding over Nederland. Dit scenario is niet realistisch maar kan de onderkant van een bandbreedte voor de vraag aan BW-plekken in Parkstad aangeven.

Tabel 6.12: Trendprognose BW-indicaties Brunssum (2023 – 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 2040 Beschermd Wonen 25 20 20 15 15 Beschermd Thuis 10 10 15 15 15 Beschermd Wonen Wlz 40 35 30 25 25 Totaal 75 65 65 55 55 Bron: Woonzorgweter Companen. Tabel 6.13: Trendprognose BW-indicaties Heerlen (2023 – 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 2040 Beschermd Wonen 75 75 65 55 55 Beschermd Thuis 35 45 70 70 70 Beschermd Wonen Wlz 320 300 240 215 200 Totaal 430 420 375 340 325 Bron: Woonzorgweter Companen.

31

Tabel 6.14: Trendprognose BW-indicaties Kerkrade (2023 - 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 2040 Beschermd Wonen 40 40 35 30 25 Beschermd Thuis 20 25 35 35 35 Beschermd Wonen Wlz 140 130 105 95 80 Totaal 200 195 175 160 140 Bron: Woonzorgweter Companen. Tabel 6.15: Trendprognose BW-indicaties Landgraaf (2023 - 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 2040 Beschermd Wonen 35 30 25 25 20 Beschermd Thuis 15 15 25 25 25 Beschermd Wonen Wlz 90 85 65 60 55 Totaal 140 135 130 120 115 Bron: Woonzorgweter Companen. Tabel 6.16: Trendprognose BW-indicaties Simpelveld (2023 - 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 2040 Beschermd Wonen 10 10 5 5 5 Beschermd Thuis 5 5 5 5 5 Beschermd Wonen Wlz 10 10 5 5 5 Totaal 25 25 25 20 20 Bron: Woonzorgweter Companen. Tabel 6.17: Trendprognose BW-indicaties Voerendaal (2023 - 2040, afgerond op 5-tallen) 2023 2025 2030 2035 2040 Beschermd Wonen 10 10 10 10 10 Beschermd Thuis 5 5 5 5 5 Beschermd Wonen Wlz 0 0 0 0 0 Totaal 15 15 15 15 15 Bron: Woonzorgweter Companen.

6.3 Aanbodinventarisatie Companen heeft onder zorgaanbieders een inventarisatie gedaan naar het aanbod aan plekken Beschermd Wonen. Niet alle zorgaanbieders hebben de aanbod-

inventarisatie ingevuld, waardoor er geen compleet beeld is van het aantal plekken Beschermd Wonen in de Regio Parkstad. Tabel 6.18: Overzicht aanbod voor mensen in Beschermd Wonen Aanbieder Locatie Gemeente Tervoorst Mondriaan Hofpoel Mondriaan Herle Mondriaan Schandelen Mondriaan Elfmorgen Mondriaan Caumerbeek Mondriaan Spekheide Mondriaan Dormigveld Mondriaan Heiveld Mondriaan ’t Puther Höfke ’t Puther Höfke De Hoeve Levanto Dr. Ackensplein Levanto Vroenhof Levanto Stationstraat Levanto Elfershof Sevagram Domus de Ruijs Leger des Heils Domus Molenberg Leger des Heils Domus Vrieheide Leger des Heils Totaal Bron: Aanbodinventarisatie 2023 - 2024.

Beekdaelen Brunssum Heerlen Heerlen Heerlen Heerlen Kerkrade Landgraaf Landgraaf Beekdaelen Heerlen Kerkrade Kerkrade Beekdaelen Heerlen Heerlen Heerlen Heerlen

Geclusterd wonen/groepswonen 25 32 16 25 29 22 32 32 26 11 60 6 36 21 26 3 1 1 404

6.4 Uitstroom vanuit Beschermd Wonen Beschermd Wonen Wmo is in principe bedoeld als tijdelijke voorziening. De bedoeling is dat mensen op enig moment uitstromen naar een woonplek waar ze zo zelfstandig mogelijk kunnen wonen, al dan niet met ambulante begeleiding. De verwachting is dat personen met Wlz indicatie die vallen binnen de zorgzwaartepakket 1 t/m 4, volledig ambulant gaat wonen. We zien dat alle GGZ-W indicaties in Parkstad vallen binnen de zorgzwaartepakketen 1 tot en met 4 (zie bijlage 8) en 32

daarmee de volledige groep met een Wlz-indicatie naar verwachting ambulantiseerd. Daarnaast blijkt dat het in Parkstad (nog) niet mogelijk is dat mensen met een Beschermd Thuis indicatie in de woning blijven zitten nadat de indicatie vervalt. Deze mensen wonen dus in een tijdelijke woning en moeten uitstromen naar een andere woning. Om een inschatting te kunnen maken van het totale aantal mensen dat vanuit Beschermd Wonen Wmo uitstroomt en een beroep doet op woonruimte in de Parkstad regio, hanteren we de volgende uitgangspunten/aannames: • Eén uitstroomscenario waarbij rekening wordt gehouden met een verblijfsduur van 2 jaar. • Een tweede iets progressiever uitstroomscenario waarbij rekening wordt gehouden met een verblijfsduur van 1,5 jaar. De tabel hieronder laat een inschatting zien van de jaarlijkse uitstroom en de basis van de twee uitstroomscenario’s per gemeente in de vorm van een bandbreedte als daar sprake van is. We gaan hier uit van de demografische doorrekening van de vraag naar Beschermd Wonen plekken. Tabel 6.19: Prognose totale uitstroom regio Parkstad (2023 - 2040), basisprognose vraagontwikkeling Jaarlijkse uitstroom Beekdaelen 22 tot 29 Brunssum 16 tot 21 Heerlen 52 tot 69 Kerkrade 28 tot 37 Landgraaf 22 tot 29 Simpelveld 7 tot 9 Voerendaal 8 tot 10 Parkstad 153 tot 203 Bron: Woonzorgweter Companen.

Uitstroom naar zelfstandige woonruimte Niet iedereen die uitstroomt doet een beroep op zelfstandige woonruimte. Tijdens de werksessie met stakeholders zijn aannames voor uitstroomrichting gedeeld en deze aannames werden door de aanwezigen herkent. De uitgangspunten luiden als volgt: • Van de groep die vanuit Beschermd Wonen uitstroomt, stroomt 40% door naar een zelfstandige woning, 40% naar begeleid wonen, 10% naar GGZ-W en van 10% is de uitstroomrichting niet bekend. • Alle personen in Beschermd Thuis (100%) stromen uit naar een zelfstandige woonruimte Rekening houdend met bovenstaande uitstroomrichtingen komen we tot de volgende verwachte jaarlijkse behoefte aan zelfstandig woonruimte voor uitstromers uit Beschermd Wonen Wmo. Hierbij nemen we de demografische doorrekening van de vraag als uitgangspunt. Tabel 6.20: Inschatting uitstroom naar zelfstandige woonruimte per gemeente, regio Parkstad (2023 - 2040), basisprognose vraagontwikkeling Jaarlijkse behoefte aan zelfstandige woonruimte Beekdaelen 14 tot 17 Brunssum 9 tot 13 Heerlen 32 tot 41 Kerkrade 17 tot 23 Landgraaf 14 tot 18 Simpelveld 5 Voerendaal 5 Parkstad 96 tot 122 Bron: Woonzorgweter Companen.

In onderstaande tabellen geven we de totale uitstroom en jaarlijkse behoefte aan zelfstandige woonruimte weer wanneer we uitgaan van de trendprognose van de vraagontwikkeling.

33

Tabel 6.21: Prognose totale uitstroom regio Parkstad (2023 - 2040), trendprognose vraagontwikkeling Jaarlijkse uitstroom Beekdaelen 22 tot 29 Brunssum 16 tot 21 Heerlen 62 tot 82 Kerkrade 32 tot 43 Landgraaf 24 tot 32 Simpelveld 6 tot 8 Voerendaal 8 tot 10 Parkstad 169 tot 225 Bron: Woonzorgweter Companen. Tabel 6.22: Inschatting uitstroom naar zelfstandige woonruimte per gemeente, regio Parkstad (2023 - 2040), trendprognose vraagontwikkeling Jaarlijkse behoefte aan zelfstandige woonruimte Beekdaelen 14 tot 19 Brunssum 10 tot 14 Heerlen 42 tot 56 Kerkrade 22 tot 29 Landgraaf 16 tot 21 Simpelveld 4 tot 5 Voerendaal 5 tot 6 Parkstad 113 tot 150 Bron: Woonzorgweter Companen.

de woning blijven wonen. Dit zorgt ervoor dat Beschermd Thuis ook echt een thuis blijft en er geen verhuizing hoeft plaats te vinden.

Spreiding van de uitstroom over de wijken Bij de uitstroom op de reguliere woningmarkt komen BW-cliënten vaak in dezelfde wijken terecht omdat de goedkope woningvoorraad geconcentreerd is. Daarmee wordt de problematiek ook geconcentreerd, hetgeen het draagvlak voor de uitstroom ondermijnt. Daarom is er een uitdaging in het spreiden van woonvormen en de uitstroom over de wijken en kernen. De beleving van de wijk is hierin een belangrijke graadmeter.

Zachte landing in de wijk In de uitstroom is het van belang buurtbewoners te (blijven) betrekken en de buurt ook te wijzen op de goede voorbeelden onder uitstromers. Beeldvorming is een wezenlijk onderdeel van de landing in de wijk, waarbij geldt: wie goed doet, goed ontmoet. De aanwezige partijen (corporatie, zorgaanbieders, gemeente en welzijnsorganisatie) doen er goed aan om te blijven investeren in de wijk; het draagvlak stopt namelijk meteen als hier niet meer in geïnvesteerd wordt. Hierover moeten duidelijke afspraken bestaan.

6.5 Beleidsopgaven Mogelijkheid ‘omklappen’ woningen Beschermd Thuis Momenteel wonen mensen met een Beschermd Thuis indicatie in een tijdelijke woning. Dit houdt in dat wanneer de indicatie Beschermd Thuis niet meer geldt, mensen moeten verhuizen naar een andere woning. Zet in op het ‘omklappen’ van de woningen waar mensen met een Beschermd Thuis indicatie in wonen. Het huurcontract komt dan op de naam van de huurder te staan en de persoon kan in 34

7 Uitstroom uit de maatschappelijke opvang Mensen die dakloos zijn of raken, kunnen een beroep doen op de Maatschappelijke Opvang. Het gaat om mensen die om uiteenlopende redenen dakloos zijn geraakt. Vaak is er sprake van een opeenstapeling van (psychische) problemen, schulden en/of verslaving. Daarnaast is er een groeiende groep ‘economische daklozen’: mensen die na een scheiding of faillissement de huidige woning niet meer kunnen betalen, maar ook niet terecht kunnen op de huidige woningmarkt omdat de huren te hoog zijn. Maatschappelijke Opvang is per definitie tijdelijk: het is altijd de bedoeling dat mensen die hier verblijven, op enig moment weer zelfstandig gaan wonen. Mensen voor wie dit niet haalbaar blijkt, stromen soms door naar Beschermd Wonen of een tussenvorm.

Totale uitstroom vanuit de Maatschappelijke Opvang De verantwoordelijkheid voor het bieden van Maatschappelijke Opvang is belegd bij centrumgemeenten. In de regio Parkstad vervult de gemeente Heerlen deze taak. De verschillende type locaties voor Maatschappelijke Opvang staan niet alleen in de gemeente Heerlen maar ook in Brunssum, Kerkrade, Landgraaf en Voerendaal. Om tot een inschatting van de jaarlijkse uitstroom uit de verschillende locaties te komen, kijken we naar het aantal plekken per locatie en de verblijfsduur in jaren. Voor de verblijfsduur hebben wij geen informatie van centrumgemeente Heerlen ontvangen en maken we gebruik van aannames die zijn gebaseerd op veel voorkomende verblijfsduren in voorgaande onderzoeken. We komen uit op een verwachte uitstroom van 284 mensen per jaar in de regio.

Tabel 7.1: Inschatting uitstroom uit verschillende type maatschappelijke opvang Aantal Verblijfsduur in Verwachtte Type opvang plekken jaren (aanname) uitstroom per jaar Algemene MO 54 0,3 162 DNO Gasthuis in 30 0,3 90 Jongerenopvang Putgraaf 17 1 17 Credohuis jongerenopvang 3 1 3 Moeder- en kindopvang 12 1 12 Totaal 116 284 Bron: Companen (2024).

Om tot een inschatting te komen van het aantal uitstromers per gemeente, hebben we de 284 uitstromers verdeeld over de gemeenten kijkend naar de grootte van de gemeenten (inwonertal). Uit het onderzoek Maatschappelijke Opvang in de regio Parkstad (bureau HHM, 2024) komt naar voren dat de uitstroom in 2022 rond de 300 lag. Daarmee ligt onze inschatting van de uitstroom met de uitstroom uit het onderzoek van bureau HHM. Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat gemiddeld 12% van de uitstromers is uitgestroomd naar een zelfstandige woning (met of zonder begeleiding). Daarbij moet worden gezegd dat meer mensen zouden moeten uitstromen maar er knelpunten worden ervaren in de uitstroom, zoals onvoldoende (vrijkomende) passende woningen om naar uit te stromen. We stellen een bandbreedte van de behoefte aan zelfstandige woonruimte door uit te gaan van het aandeel dat daadwerkelijk heeft kunnen uitstromen naar een zelfstandige woning (12%) en de aanname dat 50% van de mensen die kunnen uitstromen behoefte hebben aan een zelfstandige woonruimte. Volgend overzicht geeft de jaarlijkse uitstroom en jaarlijkse behoefte aan zelfstandige woonruimte per gemeente weer in de vorm van een bandbreedte.

35

Tabel 7.2: Inschatting totale jaarlijkse uitstroom per gemeente en bandbreedte behoefte aan zelfstandige woonruimte Behoefte Behoefte Bandbreedte zelfstandige zelfstandige behoefte Jaarlijkse woonruimte is woonruimte is zelfstandige uitstroom 12% 50% woonruimte Beekdaelen 40 5 20 5 – 20 Brunssum 30 4 15 4 – 15 Heerlen 96 12 48 12 – 48 Kerkrade 51 6 26 6 - 26 Landgraaf 41 5 21 5 – 21 Simpelveld 12 1 6 1–6 Voerendaal 14 2 7 2–7 Parkstad 284 35 143 35 - 143 Bron: Companen (2024).

Housing first Housing first houdt in dat dakloze mensen zo snel mogelijk permante huisvesting aangeboden kringen. Daarna wordt er gekeken naar andere ondersteunende diensten die mogelijk nodig zijn. De woningen voor Housing first worden in Parkstad per woningcorporatie op basis van het woningbezit per gemeente beschikbaar gesteld. In totaal worden er in 2024 160 woningen beschikbaar gesteld voor vier verschillende Housing first producten: Housing, Housing plus, Housing First en Housing Justitieel. Housing Justitieel is vanaf 2024. Hieronder beschrijven we de vier verschillende Housing first producten. Housing: uitstroom naar woning vanuit instelling (kan ook extramuraal opvang of beschermd wonen zijn) Housing Plus: van woningbouwwoning naar woningbouwwoning vanwege overlast of iets anders ter voorkomen van huisuitzetting en daarmee de grote kans op dakloosheid. Housing First: Opvang product voor mensen die niet goed tegen een bepaalde groepsdynamiek kunnen (groepsongeschikt).

Housing Justitieel: Voor mensen die een detentieverleden hebben waardoor bepaalde expertise nodig is in de begeleiding. In de volgende tabel staat de verdeling van de 160 woningen naar de gemeenten. Tabel 7.3: Verdeling woningen voor Housing naar gemeente in aantallen en percentage Taakstelling in aantallen Percentage Beekdaelen 13 8% Brunssum 16 10% Heerlen 69 43% Kerkrade 32 20% Landgraaf 20 13% Simpelveld 5 3% Voerendaal 5 3% Parkstad 160 100% Bron: Aangeleverde informatie Loket Housing.

In onderstaande tabel staat de verdeling van de 160 woningen naar corporatie. Tabel 7.4: Verdeling woningen voor Housing naar corporatie in aantallen en percentage Taakstelling in aantallen Percentage HEEMwonen 41 26% Weller 39 24% Wonen Zuid 23 14% Wonen Limburg 12 8% Krijtland wonen 5 3% Vanhier Wonen 5 3% Vincio wonen 10 6% Woonpunt 21 13% ZOwonen 4 3% Totaal 160 100% Bron: Aangeleverde informatie Loket Housing.

36

In 2023 werden er 91 plaatsingen in Housing, 27 plaatsingen in Housing Plus en 18 plaatsingen in Housing First gerealiseerd. Het gaat in totaal om 136 plaatsingen. In dit jaar werden er in Parkstad ook 160 woningen beschikbaar gesteld en werd er dus in 2023 niet van al het beschikbare aanbod gebruik gemaakt.

7.1 Beleidsopgaven Instroom voorkomen Zet in op preventie om instroom in de maatschappelijke opvang te voorkomen. Hierbij kunnen laagdrempelige inloopvoorzieningen bijdragen aan het zelfstandig functioneren van mensen en instroom in de maatschappelijke opvang voorkomen. Daarnaast hebben inloopvoorzieningen als buurthuizen en wijkcentra, een (vroeg)signaalfunctie: heeft iemand ondersteuning nodig of kan iemand een stap verder maken. Naast de algemene voorzieningen waar een brede doelgroep komt zijn er ook inloopvoorzieningen die specifiek ondersteuning bieden aan mensen met psychiatrisch, psychische, psychosociale en/of verslavingsproblematiek. Mensen komen naar deze voorzieningen voor de sociale contacten, maaltijdvoorziening of algemene dagbesteding. Ook wordt met Housing voorkomen dat mensen in de opvang terecht komen. Zo wordt bevorderd dat dakloze mensen niet (langer) hoeven te verblijven in de maatschappelijke opvang, maar direct een eigen duurzame en stabiele zelfstandige woonplek krijgen of houden in een gemeente binnen de regio, waar zij de begeleiding krijgen die zij nodig hebben.

Aanbod voor uitstromers Mensen verblijven langer dan gewenst in de maatschappelijke opvang. Dit komt onder andere doordat er niet voldoende woningaanbod is om naar uit te stromen. Wij adviseren om in regionaal verband te kijken wat voor een aanbod er kan worden gerealiseerd voor de uitstromers. Kijk ook of er meer mensen gelijk in Housing terecht kunnen.

Betaalbare woningen In het landelijk Programma Een Thuis voor Iedereen kondigt de minister voor Volkshuisvesting aan te willen streven naar een hoger aantal sociale huurwoningen in heel Nederland en een ‘eerlijker’ verdeling van die voorraad over alle gemeenten in Nederland; hierbij wordt een streefgetal genoemd van 30% sociale huurwoningen in iedere gemeente. Op landelijk niveau is dit nodig om in de woonvraag van verschillende aandachtsgroepen te kunnen voorzien. Om de in dit onderzoek genoemde groepen én ook de regulier woningzoekenden te kunnen huisvesten, is het nodig om het aandeel sociale huurwoningen in de regio op te hogen. Aanbod aan ambulante begeleiding Om uitstroom te bevorderen en instroom te voorkomen wordt gewerkt aan de ontwikkeling van instellingswonen naar het wonen in de wijk. Kwetsbare inwoners kunnen zo zelfstandig wonen en onderdeel zijn van de samenleving. Voor hen die dit nodig hebben, blijven Beschermd Wonen en opvang als vangnet bestaan. Het succes van de verandering is voor een belangrijk deel afhankelijk van de randvoorwaarde dat er voldoende woningen beschikbaar moeten zijn. Goede ambulante begeleiding is een andere belangrijke succesfactor. Het gaat dan bijvoorbeeld om het vinden van werk of dagbesteding, het leggen van contacten in de buurt en het op orde brengen van de financiën.

Maar juist met het oog op aandachtsgroepen is er ook aandacht nodig voor het opvangen van mensen in de wijk: het bevorderen van de ‘samenredzaamheid’ in buurten, het voorkomen van stigmatisering en het bevorderen van onderling begrip. Contact met medebewoners is voor aandachtsgroepen minstens zo belangrijk als voor andere inwoners, maar het leggen van die contacten gaat niet altijd vanzelf - ook daar is dus vaak hulp bij nodig. Denk aan eventuele gevolgen wanneer dit niet gebeurt: onbegrip vanuit de buurt, sociale onveiligheid, et cetera.

37

8 Kwetsbare jongeren We gaan in op de vraag naar woonruimte voor jongvolwassenen die na een verblijf in een jeugdzorginstelling of pleeggezin kunnen uitstromen naar vervolghuisvesting.

8.1 Doelgroep en context Jeugdzorg met verblijf kent verschillende varianten: een deel van de jongeren verblijft in een pleeggezin, een ander deel in een gezinshuis of in een ‘residentiële setting’ zoals een behandelgroep. Begeleiding vanuit de jeugdwet stopt in principe na het 18e jaar, maar soms wordt deze verlengd; dit duurt maximaal 5 jaar, tot de jongere 23 jaar is. Jongeren in pleeggezinnen kunnen tot 21 jaar in jeugdzorg verblijven. Een deel van de jongeren die uitstromen uit een verblijfssetting heeft na die tijd nog behoefte aan (ambulante) ondersteuning. Jongeren met een ondersteuningsbehoefte geven aan dat meer zelfstandigheid en vrijheid om hun eigen leven te leiden voor hen de belangrijkste redenen vormen om op zichzelf te willen wonen. Daarin verschillen zij niet van hun leeftijdsgenoten. Om deze stap in hun wooncarrière te kunnen zetten zijn er (extra) inspanningen nodig. Met name financiën en vaardigheden (vaak huishoudelijk van aard) zijn belangrijke ‘struikelblokken’ op weg naar zelfstandig wonen. Het inkomen van deze jongvolwassenen is te laag voor de huurprijzen die gevraagd worden voor een kamer of woning. Ze komen meestal niet in aanmerking voor een Wajonguitkering, maar komen ook niet makkelijk aan het werk.

Jongeren die nog een opleiding volgen, moeten rondkomen van een stagevergoeding (BBL), een tegemoetkoming in de studiekosten (bijvoorbeeld HAVO), studiefinanciering (MBO/HBO/WO) en een eventuele bijbaan. Naast de beperkt financiële mogelijkheden is een knelpunt dat het woningaanbod voor jongeren beperkt is. De wachtlijsten voor sociale huurwoningen zijn lang en de inschrijftijd van jongeren is per

definitie erg kort, aangezien zij zich pas vanaf 18 jaar kunnen inschrijven bij een corporatie. Daar bovenop komt de huidige krapte op de woningmarkt. Hierdoor kunnen jongeren vanuit jeugdzorg met verblijf moeilijk uitstromen naar zelfstandige woonruimte.

Jongeren in jeugdzorg met verblijf Om een inschatting te kunnen maken van de vraag naar plekken voor jeugdzorg met verblijf is gekeken naar de beschikkingen Jeugdzorg met verblijf die de gemeenten hebben aangeleverd. Deze beschikkingen zijn uitgesplitst naar de woonvormen pleegzorg, gezinsgericht (gezinshuizen, zorgboerderijen) en ander verblijf. Op 1 januari 2023 maakten ongeveer 802 jongeren in de regio Parkstad gebruik van een vorm van jeugdzorg met verblijf (tabel 8.1).

8.2 Uitstroom vanuit Jeugdzorg met verblijf Voor het grootste deel gaat het binnen de jeugdzorg met verblijf om zorg aan relatief jonge kinderen. Voor hen is een vraag naar eigen woonruimte voorlopig niet aan de orde. In dit onderzoek richten we ons op de kwetsbare jongeren van 15 tot en met 17 jaar in jeugdzorg met verblijf. Deze groep zit tegen de leeftijdsgrens van jeugdzorg aan en zal daarom in de komende jaren een stap op de woningmarkt (willen) zetten. Begin 2023 gaat dit voor de regio Parkstad om zo’n 184 jongeren. Voor de berekening van de verwachte uitstroom nemen we het gemiddelde aantal van de 15 tot 17-jarigen. We schatten in dat er jaarlijks zo’n 61 jongeren uitstromen.

38

Tabel 8.1: Aantal jongeren in jeugdzorg met verblijf en jaarlijkse uitstroom per gemeente Totaal in jeugdzorg Waarvan Jaarlijkse Gemeente met verblijf 15 – 17 jaar uitstroom Beekdaelen 51 9 3 Brunssum* 62 10 3 Heerlen 369 92 31 Kerkrade 213 49 16 Landgraaf 75 12 4 Simpelveld 27 10 3 Voerendaal 5 2 1 Regio Parkstad 802 184 61 * Indicaties naar leeftijd is een schatting op basis van de verdelingen in de andere gemeenten omdat gegevens naar leeftijd ontbraken. Bron: Aangeleverde gegevens gemeente, CBS Jeugdmonitor (2022), bewerking Companen.

Een deel van de jongeren die uitstromen uit jeugdzorg kan direct zelfstandig gaan wonen, anderen hebben eerst behoefte aan een ‘tussenvorm’ in de vorm van geclusterd wonen met begeleiding (bijvoorbeeld kamertraining) of scheiden wonen en zorg (bijvoorbeeld in de vorm van een tiny house in de nabijheid van het gezinshuis waar de jongere eerst woonde). Er is ook een groep met een intensievere zorgvraag die doorstroomt richting Beschermd Wonen (Wmo of Wlz). We hebben aannames geformuleerd voor de uitstroomrichting (bijlage 5). Bij een gelijkblijvende omvang van de groep jongeren in de jeugdzorg met verblijf en dus een jaarlijkse uitstroom van 61 jongeren in de regio, betekent dit dat ongeveer 12 jongeren behoefte hebben aan zelfstandige woonruimte en ongeveer 27 jongeren behoefte hebben aan een ‘tussenvorm’.

Tabel 8.2: Jaarlijkse uitstroom naar zelfstandig wonen en begeleid wonen vanuit jeugdzorg met verblijf per gemeente Gemeente Zelfstandig wonen Begeleid wonen Beekdaelen 1 1 Brunssum 1 1 Heerlen 6 14 Kerkrade 3 7 Landgraaf 1 2 Simpelveld 1 1 Voerendaal 0 1 Regio Parkstad 13 27 Bron: Woonzorgweter Companen.

Begeleid wonen In Nederland bestaat een significante groep kwetsbare jongeren en jongvolwassenen met een dringende behoefte aan huisvesting, soms gecombineerd met een zorgvraag. Deze behoefte is niet alleen afkomstig van jongeren die uitstromen uit diverse woonvormen of die begeleiding ontvangen, maar ook van jongeren die direct uit hun ouderlijk huis of vanuit een studieachtergrond komen, waaronder studenten met autisme. Het betreft een grote groep die tussen wal en schip valt. Deze jongeren worden nu vaak geteld bij BTP Wmo of de MO voorziening. Woonvormen zoals kamertraining en begeleid wonen, zijn ontworpen om jongeren voor te bereiden op zelfstandigheid met intensieve begeleiding, voornamelijk gefinancierd vanuit de Wmo of Jeugdwet. Tussenvormen van wonen zoals de Proeftuin begeleid wonen in Heerlen, bieden een oplossing voor jongeren die een overgangsfase nodig hebben naar zelfstandige woonruimte. Deze vormen van begeleid wonen bieden een zelfstandige woonomgeving met beperkte tot intensieve ambulante ondersteuning, waar jongeren kunnen werken aan hun zelfredzaamheid en woonvaardigheden.

39