Agendabundel

Bundel van de Openbare informatiebijeenkomst van 25 februari 2021

1

2

Opening 19:00-19:05 Mevr. Weevers als indiener van het agendaverzoek. 19.05-19.10 Mevr. Trees van der Schoot. Gespreksleider voor deze avond. Burgerparticipatie 19:10-19:40 Mevr. Trees van der Schoot Presentatie participatie 2.pdf

3

Onderzoek naar socio-culturele aspecten van stedelijke krimp 19:40-19:50 Dr. Maja Roak is programmaleider onderzoek bij Neimed en als docent-onderzoeker verbonden aan Zuyd Hogeschool. Zij deed haar promotieonderzoek naar stedelijke krimp en sociaal kapitaal bij de Radboud Universiteit, afdeling Geografie, Planologie en Milieu. Maja Roak richt zich op onderzoek naar socio-culturele aspecten van stedelijke krimp. Focus of civil society en perspectief van dagelijks leven staan hierbij centraal. Zij heeft diverse publicaties op haar naam staan op het gebied van sociale duurzaamheid, actief burgerschap, sociaal kapitaal en demografische krimp, waaronder de internationale publicatie ‘Perspectives of Civil Society on Governance of Urban Shrinkage: The Cases of Heerlen (Netherlands) and Blaenau Gwent (Wales) compared’. https://www.neimed.nl/nl/publicatie/experience-shrinkage M.Rocak presentatie Kerkrade 25.2.2021.pdf

4

Onderzoek naar het project Gebrookerbos 19:50-20:00 Samira Louali is onderzoeker bij Neimed. Daarnaast is ze als docent-onderzoeker verbonden aan de faculteit Sociale Studies en Educatie van Zuyd Hogeschool. Vanuit Neimed doet Samira Louali onderzoek naar het IBA-project Gebrookerbos (IBA staat voor Internationale Bau Austellung). In dit meerjarig experiment onderzoekt zij burgerinitiatieven en kleinschalig ondernemerschap in Heerlen-Noord. Neimed - Methodische Omschrijving Gebrookerbos - infographic.pdf Presentatie onderzoek Gebrookerbos 25.02.2021 - drs. Samira Louali.pdf

5

Burgerparticipatie in Kerkrade 20:00-20:30 Toelichting door de ambtelijke organisatie. Burgerparticipatie gemeente Kerkrade 25 februari.pptx

6

Pauze 20:30-20:40 Rondetafelgesprek 20:40-21:00 Slotwoord 21:00-21:30 Mevr. Trees van der Schoot Aandacht voor ontwikkelingen op het gebied van burgerparticipatie en rol van de raad / gemeente Sluiting

7 8

9

Participatie Gemeenteraad Kerkrade 25 februari 2021

Even voorstellen…. • Adviseren en opleiden • Auteur/eindredacteur: Afwijken van het omgevingsplan: locatieontwikkeling

• Onderdeel van: www.omgevingswetwerk.nl • Blogs: www.vanderschootadvies • info@vanderschootadvies.nl

Deel 1 • Introductie

Participatie • Doel: inwoners doen meer zelf, zijn zelf verantwoordelijk • Sociaal Domein = kunnen meedoen aan de maatschappij (arbeid, zelfstandig wonen, dagbesteding, onderwijs, onderlinge hulp, vrijwilligerswerk, in verenigingen en sociale netwerken).

• Fysiek Domein (omgevingswet) = betrokkenheid bij veranderingen in de fysieke leefomgeving • 2 soorten: • Burgerparticipatie • Overheidsparticipatie

Participatieladders

Bestuursstijl

Wat kennen we al? •

Inspraakverordening: – Inspraak op beleidsvoornemens

•

Algemene wet bestuursrecht: – Zienswijzen op ontwerp besluiten en aanvragen – Bezwaarschriften op genomen besluiten.

• = negatief reageren • • •

= overheid in de verdediging = vaak juridisch gekleurd = vaak een front van overheid + initiatiefnemer bij concrete besluiten.

De gemeenteraad • Kaderstellend • Controlerend • Volksvertegenwoordiger = algemeen belang afwegen • (stelt commissies in) • Bewaker van participatieprocessen: – Participatiebeleid/verordening – Bij de eigen besluiten (omgevingsvisie en omgevingsplan) – Controleren bij vergunningen – Evalueren of het goed gaat

Spanningsveld volksvertegenwoordiging • Algemeen belang • Belangen afwegen • Standpunten overwinnen, kiezen en verbinden • Verandering rol voor en na verkiezing • Pijn verdelen • Participatie organiseren en bewaken

participatie • Eigen belangen • Belangen behartigen • Bereidheid tot standpunten overwinnen? • Kiezers • Pijn vermijden of dragen • Draagvlak willen

Deel 2

Doelen Omgevingswet Geest van de wet

Verbeterdoelen

Maatschappelijke doelen

deregulering digitalisering decentralisering

tijdgeest

Maatschappelijke doelen (art. 1.3) • ‘Deze wet is met het oog op – duurzame ontwikkeling, – de bewoonbaarheid van het land en – de bescherming en verbetering van het leefmilieu •

gericht op het in onderlinge samenhang

(a) bereiken en in stand houden van een – veilige en gezonde fysieke leefomgeving en – een goede omgevingskwaliteit – (ook vanwege de intrinsieke waarde van de natuur),

en (b) doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften.‘

Opgaven: • Circulaire economie/Kringlooplandbouw • Van het gas af • Minder stikstof • Meer biodiversiteit • Klimaatbestendig • Toegankelijk voor iedereen • Woningaanbod • Migranten/inclusieve samenleving • Positieve gezondheid/gezondheidsbescherming

Ow: Anders kijken + anders werken!!

Filosofie • Fysieke leefomgeving = gezamenlijke verantwoordelijkheid • Nodig: vertrouwen overheid – burgers vv. • Nodig = ‘Verinnerlijking maatschappelijke doelen’ • Hoe? – zorgplichten: art. 1.6 Ow: ‘Een ieder draagt voldoende zorg voor de fysieke leefomgeving.’ – (vroege) participatie bij alle instrumenten

Wat is vroeg? • Voordat er een concreet plan/ aanvraag/keuze is gemaakt. • Doel: – alle informatie ophalen – tbv betere besluiten en aanvragen – = hopelijk draagvlak en minder geschillen.

• van negatief reageren naar positief mee kunnen doen. • = paradigmawisseling • = cultuuromslag????

Hoe is het geregeld? Beleidscyclus Aanvraagvereiste participatie Art. 7.4 Or

Kennisgeving vooraf Motiveringsplicht art. 10.2 Ob

Motiveringsplicht Art. 1o.7 en 10.8 Ob

Buitenplanse OV Vaststellen/wijzigen omgevingsplan

Keuze: ‘sneller en beter aanpak bij publieke projecten Art. 5.55 Ow

Bedoeling: bij alle besluiten vroege participatie!

Vroege participatie vraagt om: • = van te voren goed over nadenken: – Met wie? – Waarover – Wanneer? – Hoe? – Vaardigheden?

• Per proces een aanpak kiezen • Zie tips Nationale Ombudsman, Aandeslagmetde omgevingswet.nl etc.

Hoe? Omgevingsscan: fysiek en sociaal! Verwachtingenmanagement: • • •

Gezamenlijk startsituatie bepalen = kwaliteit leefomgeving Duidelijke doelen = opgave voor omgevingsvisie/programma’s = ambities!! Aanpak uitleggen

Vroeg Laat mensen vertellen en dromen Gebruik de input: kom op alles terug Zorg voor begeleiders die het kunnen!!!

Wat moet begeleider kunnen? • Ontwerpen op basis van ‘input van anderen’: kunnen ophalen, kunnen luisteren, creatief zijn, dingen terug laten komen. • Ja mits houding: initiatieven positief benaderen, stimuleren meekoppelkansen, ombuigen naar wat wel kan = meer dan toestaan of weigeren. • Verbindend onderhandelen: als overeenstemming uitblijft = stijl van procesmanagement. • Gevoel voor mensen, menselijke maat, menselijke beweegredenen.

Per fase andere vaardigheden Wat is mogelijk en gewenst?

Gevolgen voor de omgeving?

Wat leeft er?

Rechtsgevolgen voor burgers?

principe besluit

Aanvraag

Vroege participatie

Verdediging van het besluit

Oordeel van de rechter

Besluit

Zienswijze Bezwaar

Beroep Hoger beroep

Wel een uitdaging….

Raad en participatie Ow • Bewaken dat vroege (zinvolle) participatie plaatsvindt – Omgevingsvisie, omgevingsplan = eigen verantwoordelijkheid – Programma, omgevingsvergunning = controlerende rol – Evalueren en leren

• Participatiebeleid vaststellen • Lijst van verplichte participatie bij buitenplanse omgevingsvergunningen • Organisatie in staat stellen tot participatie: – Kost tijd – geld – Vaardigheden en kennis – Aanpassen werkprocessen

Slot Rest mij.. … u allen een goede paradigmawisseling toe te wensen! info@vanderschootadvies.nl

3 Onderzoek naar socio-culturele aspecten van stedelijke krimp 1 M.Rocak presentatie Kerkrade 25.2.2021.pdf

Sociaal kapitaal en actief burgerschap: inzichten uit onderzoek Dr. Maja Ročak

Neimed

werken aan sociaal-economische veerkracht van Limburg www.neimed.nl

Parkstad Limburg: relevante vraagstukken

Sociaal Kapitaal • Plaats binding • Vertrouwen • Empowerment • Participatie

Inzichten • Plaats binding sterk • Wantrouwen • Wie is verantwoordelijk? • Empowerment • Informele participatie • Ervaringen in het dagelijks leven • Sociaal Kapitaal: mogelijkheden en beperkingen

Aanbevelingen 1: Begin met de ervaringen van de burgers 2: Vergeet niet de sleutelfiguren 3: Gebruik experimenteren 4: Wees kritisch over de capaciteiten van de burgerparticipatie

72

4 Onderzoek naar het project Gebrookerbos 1 Neimed - Methodische Omschrijving Gebrookerbos - infographic.pdf

INITIATIEVEN TUSSEN IDEE & UITVOERING GEREALISEERDE INITIATIEVEN

METHODISCHE BESCHRIJVING BESTAAT UIT

18

GEBIED

1. Kerntaken per rol 2. Lessen uit de praktijk 3. Profiel per rol 4. Instrumenten en activiteiten

Heerlen-Noord

GEBROOKERBOS Een werkwijze voor bottom-up gebiedsontwikkeling in krimpgebieden

303.864 m2

LOOPTIJD ONDERZOCHTE UITVOERINGSPRAKTIJK

TOTALE AANTAL M2 MET NIEUWE INVULLING DOOR BURGERINITIATIEVEN

OPZET ONDERZOEK NAAR METHODISCHE BESCHRIJVING GEBROOKERBOS

BELANGRIJKSTE STAKEHOLDERS

34

18

Logboekanalyse

Interviews

GEBROOKERBOS FONDS Middelen voor het verduurzamen van burgerinitiatieven Gebrookerbos

3

2

Focusgroepen

mei 2016 t/m 2019 3 jaar

GEBROOKERBOS ACADEMIE Platform voor workshops voor en door burgerinitiatieven (deling kennis, kunde en netwerken)

Observaties

20

Bewoners Heerlen-Noord Ambtenaren gemeente Heerlen Ondernemers Heerlen-Noord Woningbouwverenigingen Buurtvoorzieningen Welzijnsorganisaties Onderwijs- en kennisinstituten

Documentanalyse

GEBROOKERBOS: DE 10 WERKZAME ELEMENTEN 1. Laat het eigenaarschap bij burgers

7. Engagementmarketing voor de zichtbaarheid

en initiatiefnemers

van burgerinitiatieven

2. Egoloos denken en handelen als uitgangspunt 3. De Brooker Gebrookerbos en het belang

8. Voortdurend investeren in netwerkontwikkeling

van een procesmatige aanpak

9. Onderzoek en evaluatie ter reflectie en

4. Accountmanagement als essentiële schakel 5. Gebrookerbosfonds en ondersteuning

bewaken doelstellingen 10. Verkleinen van de afstand tussen burgers

financiën

en overheid: een continu proces

6. Zorgdragen voor kennisdeling bij burgerinitiatieven

Brooker

Engagementmarketing

Accountmanagement

Onderzoek

Kennisinstelling (Neimed/Open Universiteit)

Gemeente (Gemeente Heerlen)

Mede mogelijk gemaakt door:

1 Presentatie onderzoek Gebrookerbos 25.02.2021 - drs. Samira Louali.pdf

drs. Samira Louali

Onderzoek Gebrookerbos Een proeftuin voor bottom-up gebiedsontwikkeling in krimpgebieden.

Introductie onderzoek Gebrookerbos • • • •

Context van demografische transitie en krimp. Leegstaande ruimtes een nieuwe invulling geven. Zoektocht nieuwe vormen van gebiedsontwikkeling. De kwaliteit van leven verbeteren in Heerlen-Noord.

Kernvragen onderzoek Gebrookerbos Hoe kan het eigenaarschap worden vergroot bij burgers over hun directe leefomgeving?

Hoe kan burgerparticipatie via burgerinitiatieven ruimte krijgen?

Welke elementen uit het project Gebrookerbos zijn overdraagbaar naar andere (krimp)gebieden?

Uitvoeringsproject Gebrookerbos

Kennistransfer via Gebrookerbos Verwetenschappelijken van inzichten over interactie tussen overheid en burgers. Overheid (ambtenaren)

Burgers (initiatiefnemers)

o Welke werkwijze zou kunnen helpen om burgers meer ruimte te geven?

o Wat zijn de eigenschappen van initiatiefnemers en de directe omgeving?

o Welke visie is van belang om burgers ruimte te geven?

o Welke thema’s vinden burgers/ initiatiefnemers belangrijk?

o Welke houdingsaspecten zijn van o Welke steun is er nodig vanuit de belang in het contact met burgers? omgeving (buurt, betrokkenen)?

Opzet onderzoek Gebrookerbos

Tijdslijn onderzoek: 2016-2020 • Wijkmonitor Gebrookerbos • Kwalitatief onderzoek • MKBA Gebrookerbos • Beschrijving werkwijze Gebrookerbos

Outcome onderzoek Gebrookerbos De methodische beschrijving Gebrookerbos: Beschrijving van de rollen van het uitvoeringsteam Gebrookerbos. Lessen uit de praktijk van Gebrookerbos. De overdraagbare elementen om te komen tot bottom-up gebiedsontwikkeling.

5 Burgerparticipatie in Kerkrade 1 Burgerparticipatie gemeente Kerkrade 25 februari.pptx

Burgerparticipatie gemeente Kerkrade

Omgeving / Wijkontwikkeling

INWONER

Wijk – en Bewoners

INWONER

Inwoner

platforms

Communicatie

Ambtenaar 3.0

Participatieladder (Meebeslissen) Coproduceren Adviseren Raadplegen Informeren

vOmgevingswet: Proeftuin Kerkrade – Noord en Rolduckerveld vMartin Buber College vAdviesraden: Seniorenraad, Adviesraad MO, Sportstichting, Cliëntenraad, jongeren adviesraad vWijkpunten v Adviescommissie v Wijkgesprekken v Communicatie

v Klankbordgroep bewoners

v Inrichting Stadspark v Herinrichting straten v Centrumplan v Kom op soep v Het buurtontbijt v Ode aan West v Wijkagenda in ’t Westhoes