Agendabundel

Bundel van de Gezamenlijke commissies van 19 januari 2021

1 2 3 4

Opening door de voorzitter Vragenuurtje Schriftelijke spreektijd voor het publiek (aanmelden via griffie@kerkrade.nl). Vaststelling van de agenda. Wethouder Wiermans is aanwezig voor het uitvoeringsprogramma Vie en wethouder Jongen is aanwezig voor het sociaal programma Rolduckerveld. 02 gezamenlijke commissievergadering 19 januari 2021.docx 01 januari overzicht portefeuillehouders.pdf

5

Ontwerpbesluit inzake invulling en vaststelling van de programmatische aanpak van het gedachtengoed Vie, Leven in beweging. Correctie op de behandelbrief: Wethouder Wiermans is aanwezig voor het uitvoeringsprogramma Vie en wethouder Jongen is aanwezig voor het sociaal programma Rolduckerveld. 201214 behandelbrief uitvoeringsprogramma Vie januari.pdf 21it00100 LUP Vie aanbiedingsbrief.docx 21Rb001 LUP Vie ontwerpbesluit.docx 21Tl001 LUP Vie nota van toelichting.docx Aanbiedingsbrief vz stuurgroep Lokaal uitvoeringsprogramma Vie.pdf Bijlage 1a Deel 1 Lokaal Uitvoeringsprogramma Vie.pdf Bijlage 1b Deel 2 Lokaal Uitvoeringsprogramma Vie.pdf Bijlage 1c Bijlage Vitaliteit in cijfers.pdf Bijlage 2 Sociaal programma Rolduckerveld.pdf bijlage 3a Advies adviescie LUP Vie.pdf bijlage 3b antwoord college adviescommissie LUP Vie.pdf Toelichting Uitvoeringsprogramma Vie - Leven in beweging voor gezamenlijke commissievergadering .mht Vragen Ons Kerkrade.Vie.Jan.2021.docx reactie inzake proces vraag en antwoord OK - commissie.mht

6 7

Rondvraag Sluiting. 01 Verslag gezamenlijke cie 19 januari 2021.docx

4 Vaststelling van de agenda. 1 02 gezamenlijke commissievergadering 19 januari 2021.docx

Raadsgriffie Aan de leden van de raadscommissie voor Algemene Zaken en Middelen; Burgers en Samenleving; Grondgebied en Economische Zaken. OPROEPINGSBRIEF Bij dezen nodig ik u ingevolge artikel 8, eerste lid, van het Reglement van Orde voor de vergaderingen van de raadscommissies uit tot het bijwonen van een openbare digitale commissievergadering van de raadscommissie voor Algemene Zaken en Middelen; Burgers en Samenleving; Grondgebied en Economische Zaken op dinsdag 19 januari 2021 om 19.00 uur

Kerkrade, 16 december 2020 Namens de voorzitter van de raadscommissie voor Algemene Zaken en Middelen, mr. drs. D.G.M.G. Franssen, griffier. A G E N D A: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Opening door de voorzitter. Vragenuurtje. Schriftelijke spreektijd voor het publiek (aanmelden via griffie@kerkrade.nl). Vaststelling van de agenda. Ontwerpbesluit inzake invulling en vaststelling van de programmatische aanpak van het gedachtengoed Vie, Leven in beweging. Rondvraag. Sluiting. Het overzicht van portefeuillehouders, die op grond van artikel 15 Reglement van Orde voor de commissies worden uitgenodigd, is separaat aangeleverd.

1 01 januari overzicht portefeuillehouders.pdf

Raadsgriffie Bezoekadres:

Alle leden van de Raadscommissies en leden van het college B&W

Markt 1 Ambtenaar

Griffie Telefax Zaaknummer Uw brief van

Uw kenmerk

Ons kenmerk

Datum

17 december 2020 Onderwerp

Uitnodiging portefeuillehouders commissies januari 2021 Bijlage(n) -0-

Onder verwijzing naar artikel 15 RvO–commissies worden de volgende personen uitgenodigd de vergaderingen bij te wonen:

Commissie AZM maandag 11 januari 2021 aanvang 19.00 uur Precario- en reclamebelasting Kerkraadse horeca over 2020 en 2021

Commissie B&S dinsdag 12 januari 2021 aanvang 19.00 uur Schuldhulpverlening Managementinformatie Sociaal Domein

wethouder Wiermans en wethouder Bejas

wethouder Wiermans wethouder Schlangen, wethouder Jongen en wethouder Wiermans

Commissie GEZ woensdag 13 januari 2021 aanvang 19.00 uur Stimuleringsregeling terrassenbeleid

wethouder Wiermans

Gezamenlijke commissies dinsdag 19 januari 2021, aanvang 19.00 uur Vie

wethouder Wiermans

Postbus 600 6460 AP Kerkrade Telefoon 045 – 567 67 67 Telefax 045 – 567 63 95

ING Bank Kerkrade 67.31.10.672 Postbank 1031755 BNG 28.50.04.484

5 Ontwerpbesluit inzake invulling en vaststelling van de programmatische aanpak van het gedachtengoed Vie, Leven in beweging. 1 201214 behandelbrief uitvoeringsprogramma Vie januari.pdf

B E H A N D E L B R I E F

Registratienummer:

CONCEPT CONCEPT

Het Presidium van de gemeente Kerkrade, handelend met mandaat van de gemeenteraad – ex artikel 3a lid 1 van het Reglement van orde voor de vergaderingen van de raadcommissies ter voorbereiding van de vergaderingen van de raad der gemeente Kerkrade – stelt de hieronder gekozen commissie(s) voor om in de openbaarheid te doen behandelen, het onderwerp: Uitvoeringsprogramma Vie

Algemene informatie Dit onderwerp is toegekend aan de commissie:

Te behandelen d.d.:

Gezamenlijke commissievergadering

19-1-2021

Aanleiding / toelichting Bij raadsbesluit van 1 juli 2020 heeft de raad ingestemd met het structureel verankeren van de middelen voor programma’s op het gebied van gezondheid en vitaliteit in het kader van het gedachtegoed Vie (toen nog Center Court). Tevens is op dat moment besloten tot een verdere invulling te komen van de programmatische aanpak van dit gedachtegoed. Hiertoe heeft op 21 oktober 2020 een verdiepingssessie plaats gevonden waarop de raad haar input heeft gegeven en tevens is overeen gekomen dat het college in januari 2021 een uitvoeringsprogramma zou voorleggen aan de raad. Dit uitvoeringsprogramma ligt nu voor.

Kader / afbakening Zie wijze van behandelen

1 Gemeente Kerkrade, afdeling Griffie Telefoonnummer: 045-5676767 Gemeentehuis@kerkrade.nl

Bezoekadres: Markt 1 6461 EB Kerkrade Postadres: Postbus 600 6460 AP Kerkrade

B E H A N D E L B R I E F

Wijze van behandelen Doel: Besluitvormend: Vaststelling van het uitvoeringsprogramma Vie waarbij de programmatische invulling onder verantwoordelijkheid van het college in samenspel met de in te stellen klankbordgroep van de raad steeds verder zal worden uitgewerkt en aangepast. Dit omdat zich steeds nieuwe ontwikkelingen en mogelijkheden voordoen en er steeds zal worden aangehaakt bij nieuwe programma’s, interventies, (beleids)ontwikkelingen en inzichten. Vallend onder de programmalijn 'vitale wijken' maakt het sociaal programma Rolduckerveld integraal onderdeel uit van het uitvoeringsprogramma Vie.

Aard van het onderwerp: Eigen/nieuw beleid

Vorm: Schriftelijke stukken:

worden conform afspraak 4 januari 2021 toegezonden.

Mondelinge toelichting: Ja Presentaties: Ja Anders, namelijk:

Tijdsduur Tijdsduur Tijdsduur

5 minuten 3x5 minuten 0 minuten

Toelichting uitvoeringsprogramma: Mw. B. Jacobs-van Dongen (programmamanager) Toelichting adviescommissie: dhr. M. Eurlings (voorzitter adviescommissie) Toelichting Innovatiehub: dhr. R. Dohmen (Orgfit) Presentaties zullen vooraf toegezonden worden in de vorm van filmpjes, zodat de leden van de commissie deze vooraf kunnen bekijken. De presentaties vinden dus niet tijdens de vergadering plaats. De sprekers zullen wel in de vergadering aanwezig zijn.

2 Gemeente Kerkrade, afdeling Griffie Telefoonnummer: 045-5676767 Gemeentehuis@kerkrade.nl

Bezoekadres: Markt 1 6461 EB Kerkrade Postadres: Postbus 600 6460 AP Kerkrade

B E H A N D E L B R I E F

Bestuurlijke verantwoordelijke(n) Voorzitter stuurgroep Vie wethouder Wiermans en de wethouders Jongen en Schlangen.

Ambtenaren en externen Aanwezig zullen zijn: Externen:

Ambtenaren:

Dhr. M. Eurlings (vz adviescie Vie) Dhr. R. Dohmen (Orgfit)

Raph Stijns, Ruud Steijns, Berry Jacobs-van Dongen, Daisy Broeders

Bijlage(n) Raadsbesluit, uitvoeringsprogramma Vie inclusief sociaal programma Rolduckerveld worden conform afspraak 4 januari 2021 toegezonden.

3 Gemeente Kerkrade, afdeling Griffie Telefoonnummer: 045-5676767 Gemeentehuis@kerkrade.nl

Bezoekadres: Markt 1 6461 EB Kerkrade Postadres: Postbus 600 6460 AP Kerkrade

1 21it00100 LUP Vie aanbiedingsbrief.docx

Agendapunt nr.:

Sector: Maatschappelijke Zorg

Kerkrade, 20 januari 2021

Aanbiedingsbrief aan de raad.

Nr.: 21it00100 Hierbij bieden wij u ter overweging en beslissing een ontwerpbesluit, nr. 20Rb001, inzake Lokaal Uitvoeringsprogramma Vie aan. In de nota van toelichting, nr. 20Tl001, die het ontwerpbesluit vergezelt, zijn de overwegingen en nadere gronden aangegeven waarop het ontwerpbesluit berust.

Het college,

De loco-secretaris,

dr. T.P. Dassen-Housen

R. Stijns

1 21Rb001 LUP Vie ontwerpbesluit.docx

Ontwerpbesluit Nr.: 21Rb001

De raad van de gemeente Kerkrade; overwegende,  dat bij raadsbesluit van 1 juli 2020 (20Rb023) is besloten te komen tot een programmatische aanpak van het gedachtegoed Vie (voorheen Center Court)

kennis genomen hebbende van,  de nota van toelichting, nr. 21Tl001, behorende bij dit besluit;  de beraadslagingen in de vergadering van de gezamenlijke commissies d.d. 19 januari 2021

gelet op,  programma: Sociaal Domein, Sport, Gezondheid en Vitaliteit  gemeentelijk/regionaal beleidskader: Collegeprogramma “samen aan de slag”, regionaal gezondheidsbeleid ‘Zuid Springt Eruit’  wetsartikel: Wet publieke Gezondheid, Participatiewet, Jeugdhulp, WMO

besluit: 1.

2. 3.

In te stemmen met het lokale uitvoeringsprogramma Vie-leven in beweging waarbij de programmatische invulling onder verantwoordelijkheid van het college tot stand komt en in samenspel met de raad steeds verder zal worden uitgewerkt en aangepast; In te stemmen met het Sociaal programma Rolduckerveld als uitwerking in de programmalijn Vitale wijken; Ten behoeve van de programmatische invulling van Vie (zie beslispunt 1) in te stemmen met het instellen van een klankbordgroep Vie uit de raad.

Aldus vastgesteld door de raad der gemeente Kerkrade in zijn openbare vergadering d.d. 27 januari 2021.

De voorzitter van de raad,

De griffier,

dr. T.P. Dassen-Housen.

mr. drs. D.G.M.G. Franssen.

1 21Tl001 LUP Vie nota van toelichting.docx

Nota van toelichting Nummer.: 21Tl001

Kerkrade, 20 januari 2021

Behorend bij ontwerpbesluit nummer 21Rb001

Onderwerp Uitvoeringsprogramma Vie-Leven in beweging

Beslispunten 1. In te stemmen met het lokale uitvoeringsprogramma Vie-leven in beweging waarbij de programmatische invulling onder verantwoordelijkheid van het college tot stand komt en in samenspel met de raad steeds verder zal worden uitgewerkt en aangepast; 2. In te stemmen met het Sociaal programma Rolduckerveld als uitwerking in de programmalijn Vitale wijken; 3. Ten behoeve van de programmatische invulling van Vie (zie beslispunt 1) in te stemmen met het instellen van een klankbordgroep Vie uit de raad.

Inleiding Bij raadsbesluit van 1 juli 2020 heeft uw raad ingestemd met het structureel verankeren van middelen voor programma’s op het gebied van gezondheid en vitaliteit in het kader van het gedachtegoed Vie (toen nog Center Court). Tevens is op dat moment besloten om in te stemmen met het voorstel om in het vierde kwartaal van 2020 met de raad en stakeholders te komen tot invulling van de programmatische aanpak van het gedachtegoed Vie. Hiertoe heeft op 21 oktober 2020 een verdiepingssessie met uw raad plaats gevonden waarin onder meer door stakeholders een toelichting is gegeven op de op handen zijnde programma’s en uw raad haar input heeft gegeven. Tevens is op dat moment in afstemming met de deelnemers uit de raad overeen gekomen dat het college gezien de korte termijn niet in december maar in januari 2021 een lokaal uitvoeringsprogramma zou aanbieden. Dit uitvoeringsprogramma ligt nu voor.

Doelstelling Het gedachtegoed Vie en daarmee de wijze waarop de vraagstukken rond Vitaliteit en Gezondheid de komende jaren programmatisch worden benaderd, verankeren.

Argumenten/kanttekeningen Het realiseren van een verbetering op het gebied van gezondheid en vitaliteit vraagt om een inzet van een lange termijn. Een termijn die vele jaren overstijgt en waarbij het van belang is om focus aan te brengen in het te behalen doel en de daarin te bewandelen weg oftewel: te handelen volgens een gedachtegoed. Dit gedachtegoed is nu vertaald in het lokaal uitvoeringsprogramma Vie dat u vindt in bijlage 1. 1

Als onderdeel van de programmalijn Vie-vitale wijken wordt ook in de sociale aanpak Rolduckerveld gewerkt vanuit de bestaande structuur en het gedachtegoed van Vie. Het sociaal programma Rolduckerveld is opgenomen in bijlage 2. Het uitvoeringsprogramma is opgebouwd uit een algemeen deel waarin het gedachtegoed centraal staat en een dynamisch deel waarin de afzonderlijke programma’s worden beschreven. Het spreekt voor zich dat dit tweede deel in een proces dat vele jaren bestrijkt, de komende jaren steeds zal (moeten) worden bijgesteld (zie ook H1.2 uitvoeringsprogramma). Dit is een dynamisch proces tussen o.a. gemeente, stakeholders, doelgroepen/burgers, en Innovatiehub (voorheen genaamd Kennis en Expertise Centrum). Een langjarig dynamisch proces van uitwisselen van ervaringen, onderzoeken, experimenteren en evalueren. Waar de setting van de reguliere vergadercyclus van de raad zich leent voor een periodieke informatievoorziening en verantwoording op het proces, is deze minder geschikt voor het voornoemde dynamische proces. Voorgesteld wordt dan ook om hiervoor een klankbordgroep in te stellen.

Adviescommissie Vie Ten behoeve van Vie is een zogenaamde adviescommissie ingesteld. De adviescommissie Vie adviseert het college vanuit algemeen belang gevraagd en ongevraagd op strategisch niveau rondom het gezondheids- en vitaliteitsprogamma van Vie. Ook aspecten rondom de bouw komen aan bod. De commissie vertegenwoordigt het brede algemene belang van Kerkrade en bestaat uit een mix van direct belanghebbenden en belanghebbende koepels aangevuld met individuele personen die beschikken over specifieke achtergrond en expertise. De adviescommissie heeft op 17 december ’20 een advies uitgebracht over het lokaal uitvoeringsprogramma Vie. Algemeen is de commissie van mening dat met het uitvoeringsprogramma, Vie in de stijgers staat en dat dit een bruikbaar kader is en een inspiratie om de handen ook daadwerkelijk in elkaar te slaan. Daarbij adviseert de commissie ook het document nadrukkelijk als dynamisch te beschouwen. Het advies van de commissie en de reactie van het college hierop zijn respectievelijk te vinden in de bijlagen 3a en 3b. Financiën De financiële middelen voor het uitvoeringsprogramma zijn gealloceerd middels het raadsbesluit van 1 juli 2020 (20Rb023).

Communicatie We willen onze inwoners motiveren om ook daadwerkelijk tot actie over te gaan en zelf te investeren in een gezond en vitaal leven. Kortom te investeren in hun eigen toekomst. Daarbij staat de inwoner centraal. Vie is bovenal geen top-down aanpak. De wijze waarop invulling wordt gegeven aan de communicatie maakt onderdeel uit van het uitvoeringsprogramma en is te vinden in hoofdstuk 3.4.

2

1 Aanbiedingsbrief vz stuurgroep Lokaal uitvoeringsprogramma Vie.pdf

Gemeente Kerkrade T.a.v. Gemeenteraad Postbus 600 6460 AP Kerkrade

Kerkrade, 23 december ’20

Onderwerp Aanbiedingsbrief Lokaal uitvoeringsprogramma

Ons Kenmerk

20u0040749

Geachte Raadsleden, Voor u ligt het ‘Lokaal Uitvoeringsprogramma Vie’, een programma dat ons helpt in de ontwikkeling naar een gezond en vitaal Kerkrade in de toekomst. Dit programma geeft vorm en inhoud aan de niet-fysieke programmatische ontwikkelingen. Het programma richt zich in samenhang en synergie met de fysieke ontwikkeling op het voormalige Atriumterrein, op het verbeteren van de gezondheid en vitaliteit van onze inwoners. Van project naar proces Met de lancering van dit programma maken we met Vie dan ook de overstap van een project - dat zich met name richt op de fysieke kant van de stenen en de gebouwen - naar een proces. Een proces ‘van de lange adem’, dat zich richt op mensen in alle fasen van hun leven. Dit proces moet bijdragen aan het op langere termijn realiseren van een duurzame trendbreuk op het gebied van vitaliteit en gezondheid. Dit is een uitdaging die Vie aangaat in samenwerking met vele partners binnen en buiten de stad. Het uitvoeringsprogramma als reisgids U zult begrijpen dat een duurzame trendbreuk niet iets is dat van vandaag op morgen gerealiseerd kan worden. Een dergelijke ontwikkeling heeft tijd nodig en vergt flexibiliteit, aanpassingsvermogen én uithoudingsvermogen. Vergelijk dit uitvoeringsprogramma met een reisgids voor de komende 10 jaar. Ons reisdoel – Kerkrade, gezonde en vitale stad – is bekend.

De weg ernaartoe uitgestippeld, maar nog niet in beton gegoten, omdat we flexibel en wendbaar willen zijn om zo goed mogelijk te kunnen anticiperen op toekomstige ontwikkelingen die ons helpen op de weg naar ons einddoel. Samen aan de lat voor Vie - Leven in beweging De ontwikkeling die we inzetten met Vie-Leven in beweging is een ontwikkeling waar we in Kerkrade de komende jaren samen voor aan de lat staan. Wij willen u als raadsleden dan ook nauw blijven betrekken bij deze ontwikkelingen. Dit doen we enerzijds door u op gezette tijden – via de reguliere P&C Cyclus te informeren – en anderzijds door een afvaardiging van uw raad uit te nodigen voor deelname aan de Klankbordgroep Vie. Deze klankbordgroep zal elk kwartaal worden meegenomen in de programmatische ontwikkeling Vie. Wij zijn trots op het Lokaal Uitvoeringsprogramma dat nu voorligt en zien dit als mooie opmaat voor het regionaal uitvoeringsprogramma dat komend voorjaar in afstemming met de regio zal worden opgesteld. Als bijlage bij het raadsbesluit bieden we u graag het advies van de Adviescommissie Vie – Leven in beweging aan. Zij hebben met veel enthousiasme en betrokkenheid het college vanuit het algemeen Kerkraads belang geadviseerd. Laat u inspireren door Vie-Leven in beweging.

Huub Wiermans Wethouder, Voorzitter stuurgroep Vie

1 Bijlage 1a Deel 1 Lokaal Uitvoeringsprogramma Vie.pdf

Lokaal Uitvoeringsprogramma Vie Januari 2021

Colofon: Vie is tot stand gekomen op basis van inzichten en aanbevelingen uit de volgende rapporten: • Kleine stappen maken ook een wandeling; drs. E. Zijlstra; • Simply Parkstad; B. Temme, consultant maatschappelijke uitdagingen TMM BV; • Zuid Springt Eruit; nota gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2020-2023; • Gezondheid breed op de agenda, Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024; Ministerie VWS; • Gezondheidsverschillen voorbij; Raad volksgezondheid en Samenleving publicatie 2020-08; • Uitvoeringskader Sociale agenda; Provincie Limburg december 2019.

Vie draagt bij aan de doelstellingen van de Regio Deal, speciaal aan thema 1: Sociaal Economische Structuurversterking.

2

Inhoudsopgave Deel 1 Vie - Leven in beweging Hoofdstuk 1 Vie - inleiding 1.1 Achtergrond en ambitie Vie 1.2 Status en opbouw uitvoeringsprogramma

5 5 7

Hoofdstuk 2 Vie - het gedachtegoed

8

Hoofdstuk 3 Vie - in de praktijk 3.1 Inleiding 3.2 Innovatiehub 3.3 Constant spiegelen met de samenleving 3.4 Bewoners en verenigingen betrekken en meenemen 3.5 Handelen en denken vanuit Vie door alle partners 3.5 Handelen en denken interne organisatie

11 11 11 12 12 13 13

Hoofdstuk 4 Vie - monitoring en procesbewaking 4.1 Inleiding 4.2 Monitoring 4.3 Procesbewaking

15 15 15 16

3

Vie- Leven in beweging Deel 1: gedachtegoed

4

Hoofdstuk 1

Vie - inleiding

Kerkrade, gezonde en vitale stad 1.1

Aanleiding en ambitie Vie

We leven steeds langer. De levensverwachting in Nederland is sinds 1950 met 10 jaar gestegen. Gemiddeld worden we in Nederland 81,5 jaar en verwacht wordt dat dit gemiddelde in 2060 zal zijn gestegen tot ongeveer 88 jaar. Tot zover lijkt het dus wel goed te gaan met onze gezondheid. Maar…. De gezondheidsverschillen tussen de laagste en hoogste sociaaleconomische groepen zijn groot. Hoger opgeleiden leven gemiddeld 7 jaar langer dan laag opgeleiden en 15,5 jaar langer in goede ervaren gezondheid.* De gemiddelde levensverwachting bij geboorte voor mensen met een inkomen in de laagste inkomensklasse ligt momenteel op 77 jaar tegenover 84,5 jaar van de hoogste inkomensklasse, waarbij kinderen uit deze laatste groep ook nog eens 18 jaar langer in relatief goede gezondheid opgroeien.** Gezondheid is dus meer dan een levensverwachting en de afwezigheid van ziekte. Gezondheid gaat over kwaliteit van leven, kansen in het leven, opleiding, betekenisvol meedoen in de samenleving, de omgeving waarin je leeft, met betekenisvol werk of een andere bijdrage. Gezondheid vraagt om een stabiele leefomgeving, een gezonde inkomenspositie, een veilige buurt en een sociaal netwerk. Of het nu gaat over armoede, arbeidsmarkt, onderwijs, gezonde voeding, openbare ruimte, sport en cultuur, alles raakt gezondheid.

Verder dan het gezondheidsdomein De problemen die achter een verminderde gezondheid schuilgaan, gaan verder dan het gezondheidsdomein. Armoede, schulden, problemen rondom huisvesting, eenzaamheid, werkloosheid, een beperking, een lage opleiding of de kwaliteit en de inrichting van de leefomgeving hebben allemaal invloed op hoe gezond je bent en hoe gezond je je voelt. Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024

Niets extra’s doen is geen optie De Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2018 laat zien hoe onze volksgezondheid en zorg zich de komende 25 jaar ontwikkelen als we als maatschappij niets extra's zouden doen. Door de vergrijzing neemt het aantal ouderen toe. Ook wonen zij vaker alleen en zelfstandig. Er zijn straks meer mensen met chronische aandoeningen als dementie, kanker en hart- en vaatziekten, en deze aandoeningen komen vaker tegelijkertijd voor. Daardoor wordt de zorg complexer. De zorg verandert ook door technologische ontwikkelingen en omdat patiënten steeds meer zelf doen. Er komt meer druk op mantelzorgers. Daarnaast hebben we last van de drukke stad en flexibel werk. Jongeren ervaren steeds meer prestatiedruk. Dit zijn een aantal van de belangrijke opgaven waar we voor staan. Om deze opgaven aan te kunnen is doorgaan op ‘de bekende weg’ onvoldoende. Niets extra’s of niets anders doen is geen optie.

*RIVM, ‘gezonden levensverwachting’; volksgezondheidenzorg.info (2020) **CBS Statline 2020

5

De regio Zuid-Limburg en Kerkrade zijn niet gemiddeld Als we vanuit de gemiddelde cijfers uit Nederland inzoomen op Zuid-Limburg en nog weer verder op Kerkrade, zien we grote verschillen in levensverwachting en ervaren gezondheid.

De huidige levensverwachting in Nederland is 81,5 jaar. In Zuid-Limburg is dit 80,8 jaar en in Kerkrade 78,5 jaar Het percentage Nederlanders dat zijn gezondheid als (zeer) goed ervaart is 76% tegenover 69% in Zuid-Limburg en 63% in Kerkrade

Of het nu gaat om levensverwachting, arbeidsparticipatie, laaggeletterdheid, zorgkosten of overgewicht, steevast staat Zuid-Limburg aan de verkeerde kant van de lijstjes en laat Kerkrade nog minder gunstige cijfers zien. (Voor meer achtergrondinformatie zie ‘Vitaliteit en gezondheid in cijfers’ welke is bijgevoegd bij dit document). Als antwoord op de algemene opgaven en specifieke achterstand hebben de 16 Zuid-Limburgse gemeenten hun gezamenlijke gezondheidsambitie vastgelegd in het beleidsplan ‘Zuid springt eruit’. Met dit beleid willen de gemeenten een trendbreuk creëren in de hardnekkige gezondheidsachterstanden. Kern van de aanpak Trendbreuk is dat de 16 Zuid-Limburgse gemeenten samen met de Provincie, het Rijk en tal van maatschappelijke partners meerjarig werk maken van de trendbreuk, door gericht te werken aan het inlopen van de achterstanden. Hierbij ligt de focus op het kansrijk, gezond en veilig laten opgroeien van onze jeugd.

De gezamenlijke ambitie vanuit de regio is om in 2030 de achterstand van Zuid-Limburg ten opzichte van de rest van Nederland met 25 procent in te hebben gelopen. Kerkrade gaat daaraan gekoppeld voor de ambitie dat de ervaren gezondheid van onze inwoners minimaal op het ZuidLimburgse niveau komt.

Kerkrade heeft ervoor gekozen ambitieuze keuzes te maken. Niet alleen voor zichzelf maar ook als kartrekker voor de regio:

Wat is Vie en hoe het werkt? Daarover leest u meer in hoofdstuk 2 en 3.

6

1.2

Status van dit uitvoeringsprogramma

Het is Machteld Huber die samen met de gezondheidsraad en ZonMw (organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie) het concept ‘positieve gezondheid’ ontwikkelde. Een concept dat door Provincie Limburg binnen de sociale agenda 2025 omarmd is in de beweging ‘Limburgpositiefgezond’. Positieve gezondheid gaat over dagelijks functioneren, meedoen, lichaamsfuncties, kwaliteit van leven, zingeving en mentaal welbevinden. Positieve gezondheid vraagt veerkracht en is dynamisch. Dit geldt ook voor dit uitvoeringsprogramma. Het uitvoeringsprogramma is een reisgids voor de komende 10 jaar. Een reis waarvan het reisdoel bekend is, maar waarin de wegen die we nemen steeds zullen variëren omdat zich steeds nieuwe ontwikkelingen en mogelijkheden voordoen en we blijven aanhaken bij nieuwe programma’s, interventies, (beleids)ontwikkelingen en inzichten. Maar ook een reis die de ambitie heeft om door de jaren heen van resultaten naar duurzame effecten te leiden. Een set van programma’s hebben we bij de start van de reis in ons koffer gepakt. Deze zijn te vinden in deel 2 programma’s bij dit uitvoeringsprogramma. Een aantal zal de hele periode met ons meereizen, van een aantal gaan we misschien afscheid nemen, nieuwe zullen op onze reis worden toegevoegd. Een dynamisch document dus.

Positieve gezondheid gaat, zoals hierboven beschreven, over alle domeinen en kent dus ook een samenhang met al ons ‘reguliere’ beleid dat geen onderdeel uitmaakt van dit uitvoeringsprogramma. Vie is daarmee 100% gericht op vitaliteit en gezondheid, maar vitaliteit en gezondheid is meer dan Vie. Hoe we steeds de link tussen Vie en ons reguliere beleid zoeken is te lezen in hoofdstuk 3.

7

Hoofdstuk 2

Vie - het gedachtegoed

Gezondheidsbenadering staat niet op zichzelf. Samenwerking tussen lokale en regionale partners zorgt ervoor dat ook de achterliggende problematiek aangepakt kan worden. Alleen samen kunnen we de hardnekkige gezondheidsachterstand aanpakken, waarbij preventie centraal staat. Om een gezonde en vitale stad te worden en te blijven wordt een nieuwe manier van werken gevraagd. Voor een blijvende verbetering van een complex gezondheidsvraagstuk is een brede aanpak nodig. Dat vraagt om samenhang en afstemming van beleidsmaatregelen over verschillende domeinen heen. We pakken de gezondheidsvraagstukken dan ook vanuit een breed perspectief aan. Deze aanpak staat ook wel bekend als de ‘Health in All Policies’ benadering. We gaan ook meer samenwerken: beleidsmakers, burgers, verenigingen, zorgverleners, onderzoekers, lokale ondernemers, bedrijfsleven én maatschappelijke organisaties. Daarbij staat de persoonlijke situatie van onze inwoners centraal. Dit betekent over de grenzen van volksgezondheid en zorg heen kijken. Voor een gezonde toekomst zijn een gezonde omgeving, school en werkplek van groot belang. Vie opereert daarom primair vanuit de directe woonomgeving.

8

‘Wat we nodig hebben is een doorbraak gericht op de complexe ongelijkheid die achter gezondheidsverschillen schuilgaat. Denk hierbij aan de eerste historische doorbraak: de aanleg van riolering, afvalverwijdering en schoon drinkwater kwamen iedereen ten goede en bevorderden de gezondheid bijna als mooi neveneffect. Het is in ons welbegrepen eigenbelang én ons gezamenlijk belang dat we inzien dat complexe ongelijkheid ten koste gaat van onze maatschappelijke welvaart, veerkracht én onze volksgezondheid. Het aanpakken van die complexiteit verdient een eigen langetermijndoelstelling. We moeten dus op zoek naar de ‘riolering’ van deze tijd.’ ‘Daarbij zijn duurzaamheid en continuïteit in beleid allereerst noodzakelijk, ….’

‘Ook hebben we aanvullend beleid gericht op het collectief en de samenleving nodig. ..’

‘Een derde aspect is dat interventies aanvullend op het huidige beleid minder gericht moeten zijn op het terugdringen van gezondheidsverschillen als doel in zichzelf. Bredere ambities hebben mogelijk indirect een veel positiever effect. Door te erkennen dat achter gezondheidsverschillen een complexe ongelijkheid schuilt, erkennen we dat niet alleen individuele burgers aan zet zijn, maar de hele samenleving.’

(Raad Volksgezondheid en Samenleving, ‘Gezondheidsverschillen voorbij’ essay 03-10-2020)

Drie programmalijnen Inwoners, bedrijven, instellingen, overheid, verenigingen: samen maken zij vitale wijken waarin het vitaal ouder worden is. ‘Vitale wijken’, die aan alle generaties ruimte bieden om te kunnen leren, werken, wonen en (be)leven. ‘Vitale wijken’ waarbinnen burgers in staat worden gesteld de regie te voeren over hun leven. Om de regie te kunnen voeren over het eigen leven naar werk en ouderschap is een goede start van levensbelang. Een gezonde jeugd biedt het fundament voor een vitaal leven.

9

Om de trend van jarenlange, intergenerationele achterstanden te breken, staat in de Zuid-Limburgse aanpak ‘Zuid springt eruit’ de jeugd centraal vanuit de fasen Kansrijke start, peutertijd, basisschool, voortgezet onderwijs en werk en ouderschap. ‘Zuid springt eruit’ heeft als doel aanpakken die aantoonbaar bijdragen aan betere kansen voor de jeugd zoveel mogelijk in de regio uit te rollen. Tussen de verschillende beleidsdomeinen wordt daarbij waar nodig de verbinding gezocht. Daarbij is het ook van belang optimaal aan te haken op kansen die landelijke programma’s zoals ‘Kansrijke Start’, het ‘Preventieakkoord’ en de ‘Gelijke Kansen Alliantie’ bieden. Een compact programmabureau Trendbreuk ondersteunt Zuid-Limburg bij deze aanpak. De bestuurlijke eindverantwoordelijkheid voor het regionale gezondheidsbeleid ligt bij het Algemeen Bestuur van de GGD Zuid-Limburg.

Figuur: De drie programmalijnen van Vie

Een centrale plek om te innoveren en experimenteren Een andere aanpak en benadering van vitaliteit en gezondheid vraagt om innoveren en experimenteren. Binnen Vie worden (nieuwe) structuren en programma’s (door)ontwikkeld met onze partners. Deze partners ontmoeten elkaar in een stimulerende omgeving in het hart van Kerkrade, waar zij onderling kennis op het gebied van ontwikkelen en innoveren kunnen delen en vergroten. Voor de ontwikkeling en versnelling van innovatieve ideeën wordt de Innovatiehub ingezet, waarin oplossingen voor onze problemen rondom gezondheid en vitaliteit worden geïdentificeerd en meegewerkt wordt aan oplossingen. Programma’s kunnen binnen het Vie-gedachtegoed ontwikkeld en getest worden in een omgeving waarin de fysieke randvoorwaarden geclusterd zijn. Indien aantoonbaar effectief, kunnen zij uitgerold worden binnen de wijken van de stad én de regio. Maar Vie is ook een plek waar activiteiten ter bevordering van vitaliteit en gezondheid in samenhang aangeboden worden, ook daar waar het niet haalbaar is om deze voorzieningen op wijkniveau overal aan te bieden.

10

Hoofdstuk 3 3.1

Vie - in de praktijk

Inleiding

Vie is het gedachtegoed waarmee de gemeente Kerkrade, samen met inwoners en maatschappelijke lokale en regionale partners, een forse bijdrage zal leveren aan het realiseren van de trendbreuk op het gebied van gezondheid en vitaliteit. Met Vie investeren we in het toekomstperspectief van onze inwoners en de stad als geheel, we investeren in een gezonde vitale en duurzame toekomst. De regio participeert al financieel via Provincie, Stadsregio Parkstad en IBA Parkstad. Als het gaat om de inhoudelijke samenwerking waarin Kerkrade een kartrekkersrol vervult, is de regio van harte uitgenodigd om programmatisch mee te doen en de expertise vanuit de Innovatiehub Vie te benutten. De eerste gemeenten hebben zich al gemeld. Vie is een alomvattend proces. Met Vie gaan we beweging in al haar facetten stimuleren, over alle leefgebieden heen, waarbij ‘samenhang’, ‘samenwerking’ en ‘innovatie’ sleutelwoorden zijn in de nieuwe benadering van gezondheid en vitaliteit. Het Vie-gedachtegoed leidt pas tot duurzaam resultaat als het verankerd zit in het DNA van alle betrokken partijen, als ernaar geleefd en gehandeld wordt.

Vie vraagt om: • kennisbevordering en community-building tussen partijen/stakeholders; • verzamelen van kennis over problemen waar we tegenaan lopen; • oplossen van problemen over alle leefgebieden heen; • een constante inspanning voor het verwerven van financiën; • een constant spiegelen met de samenleving of we nog wel de goede dingen doen; • bewoners en verenigingen meenemen; • handelen en denken vanuit Vie door alle partners; • handelen en denken vanuit Vie in de interne gemeentelijke organisatie. In dit hoofdstuk laten we zien wat we met bovenstaande opgaven bedoelen. Hoe dit wordt vertaald in concrete programma’s, producten en services, is te vinden in het tweede deel van dit uitvoeringsprogramma.

3.2

Innovatiehub

Zoals we in hoofdstuk 2 lezen, wordt voor de ontwikkeling en versnelling van innovatieve ideeën de Innovatiehub ingezet. Het doel van de Innovatiehub is met inzet van provinciale, landelijke of Europese subsidies, innovatieve oplossingen te vinden en te maken om de gezondheidsachterstand in Kerkrade én Parkstad in te lopen. Dit alles in een wisselwerking tussen publiek en privaat. De Innovatiehub werkt voor partijen die zich programmatisch inzetten om (gezondheids)achterstanden in te halen vanuit het gedachtegoed van Vie. De propositie van de Innovatiehub kent de onderdelen programma’s, producten en services: • Het ontwikkelen van programma’s met als doel het bevorderen van kennis & community building, oftewel het verbinden van professionele en niet-professionele instellingen. • Ondersteunen om programma’s te versnellen, aan te vullen of te ondersteunen. • Het ontwikkelen van producten ter optimalisatie van bestaande producten en organisaties zoals het verzamelen van kennis over problemen waar we tegenaan lopen. • Services gericht op het versterken van de samenwerkingen en fondsenwerving. 11

Het spreekt voor zich dat de Innovatiehub steeds de verbinding zal zoeken bij reeds bestaande innovatieve netwerken en organisaties. Zo is recentelijk aanhaking gezocht met de Kennis- en innovatieagenda Zuid Oost Nederland (ZON) 2030. Deze ‘agenda’ strekt zich uit over Zuidoost-Brabant en de provincie Limburg en heeft als centrale vraag ‘Hoe maken en houden we onze regio gezonder’.

3.3

Constant spiegelen met de samenleving of we nog wel de goede dingen doen

Gezien de ambitie van Vie en de beoogde impact op de samenleving is een constante dialoog met die samenleving belangrijk. De behoefte van de burger staat immers centraal. Zoals eerder in dit document aangegeven, wordt die behoefte via onderzoek gemonitord. Het is de ambitie om nog meer in de wijk die behoefte te peilen via 1:1 gesprekken, bijeenkomsten, activiteiten etc. Tijdig ontdekken we zo of we de goede dingen doen, er andere behoeftes bestaan of ontstaan. Daarnaast heeft het college van burgemeester en wethouders besloten een Adviescommissie Vie in te stellen. Deze commissie adviseert vanuit algemeen belang gevraagd en ongevraagd rondom het gezondheids- en vitaliteitsprogramma van Vie. Ook aspecten rondom de bouw komen aan bod. De commissie vertegenwoordigt het brede algemene belang van Kerkrade. De commissie bestaat uit een mix van direct belanghebbenden (bijv. bewoners/ondernemers omgeving), direct belanghebbende “koepels” (zoals de bestaande adviesraden), aangevuld met individuele inwoners van Kerkrade die beschikken over een specifieke achtergrond en expertise die de commissie toegevoegde waarde biedt.

3.4

Bewoners en verenigingen betrekken en meenemen

We willen onze inwoners motiveren om ook daadwerkelijk tot actie over te gaan en zelf te investeren in een gezond en vitaal leven. Kortom: te investeren in hun eigen toekomst. Daarbij staat de inwoner dus centraal. Vie is bovenal geen top-down aanpak. Na een eerste periode, waarin communicatie vooral gericht was op de fysieke kant (het bouwproject), wordt er nu ingezet op een integrale aanpak van communicatie, waarin fysiek en niet-fysiek logisch op elkaar aansluiten. In deze integrale aanpak werken we aan een communicatieve verbinding van het bouwproject Vie en het proces van Vie – Leven in beweging. Met het proces wordt bedoeld het verder creëren van bewustwording maar vooral het motiveren van de inwoners van Kerkrade (en de regio) om te werken aan de eigen gezondheid en vitaliteit. ‘Wat hindert Toos of Henk om van de bank af te komen?’ is een vraag die ons bezighoudt als het gaat om het in beweging krijgen van onze inwoners. Een vraag die gemakkelijker gesteld is dan beantwoord. Om deze vraag te beantwoorden wordt er momenteel een vernieuwende aanpak ontwikkeld in Kerkrade Noord. Via een continue monitor-/dialoogstructuur wordt er gekomen tot inzichten en wordt uitvoering gegeven aan de drie programmalijnen van Vie.

Door niet gezondheid en vitaliteit als uitgangspunt te nemen, maar te onderzoeken wat het is dat mensen belangrijk vinden in hun leefomgeving, worden zogenaamde ‘haakjes’ gezocht waar programma’s gericht op vitaliteit en gezondheid aan opgehangen kunnen worden. Voor meer informatie verwijzen wij graag naar deel 2 van dit uitvoeringsprogramma. We sluiten uiteraard ook aan bij provinciale initiatieven die gericht zijn op het binden van burgers zoals Burgerkracht. De eerste informatie en kennisuitwisseling is hierin inmiddels opgezocht. De gemeente wordt steeds meer een participant in een netwerk waarin oplossingen vanuit de samenleving gezocht worden. Een samenleving waarin de verenigingen gezien hun organisatiegraad een zeer belangrijke partner zijn. We gaan dan ook met de verenigingen in gesprek op welke wijze zij een rol in dit proces kunnen spelen. 12

Op dit moment loopt er een aantal acties om de netwerkbenadering steeds meer handen en voeten te geven. Zo leren medewerkers van de gemeente via het traject ‘Grip op loslaten’ participatief actieonderzoek uit te voeren. Dit is een onderzoeksbenadering die mensen in staat stelt met elkaar complexe problemen in hun dagelijks leven op te lossen. Als overall communicatiestrategie zetten we in op rolmodellen ten behoeve van het stimuleren van de gedragsverandering van onze inwoners. Wanneer de rolmodellen waarin ‘Toos en Henk’ zich herkennen hún ervaring met Vie vertellen, is het effect voor bewustwording en gedragsverandering veel groter dan wanneer de boodschap enkel en alleen vanuit de gemeente als entiteit wordt verkondigd. De diverse programmalijnen vragen om een diversiteit aan rolmodellen. Ook wordt gekeken naar een bovenlokaal effect, en dus rolmodellen die ook regionale, provinciale of mogelijk landelijke bekendheid genieten. Met behulp van een integrale communicatieaanpak en het positioneringsplan Vie - Leven in beweging zetten we in op het vergroten van de naamsbekendheid, doelstellingen en ambities van Vie en op de uiteindelijk gewenste gedragsverandering bij onze inwoners. We doen dit door telkens, bij elk communicatief moment, het ‘totale verhaal’ van Vie - Leven in beweging te vertellen.

3.5

Handelen en denken vanuit Vie door alle partners

Om de doelstellingen van Vie te behalen is het van wezenlijk belang dat partijen, professionele aanbieders en gemeente, bereid zijn om steeds vanuit de gezamenlijk bindende factor, het oplossen van de lokale en regionale problematiek, te handelen. Mogelijk tegengestelde belangen op korte termijn dienen hierbij overbrugd worden om de doelstelling op lange termijn te behalen. Hierbij zijn we ons ervan bewustzijn dat dit de bereidheid vraagt om autonomie in te leveren, zich te laten aansturen en (experimenteer)ruimte te creëren.

3.6

Handelen en denken vanuit Vie vanuit de gemeentelijke interne organisatie

Zoals in paragraaf 1.2 aangegeven gaat positieve gezondheid over alle domeinen en kent dus ook een samenhang met al ons ‘reguliere’ beleid. Ook daar waar het niet direct gaat om programma’s die vallen onder Vie (regulier beleid), zal steeds de relatie worden gezocht met gezondheid en vitaliteit. Het is immers de rode draad van de missie om onze inwoners duurzaam gezonder en vitaler te maken. Dit vraagt om een kijken met een multi-bril vanuit meerdere perspectieven. Interne communicatie is hierbij van wezenlijk belang. Medewerkers moeten permanent meegenomen worden in de uitvoering en doorontwikkeling van Vie. Het raakt eenieders werk, van buitendienstmedewerker tot beleidsambtenaar, van BOA tot domeindirecteur. Via workshops en inspiratiesessies worden medewerkers uitgedaagd met elkaar dwarsverbanden te ontdekken en te leggen. De wijze waarop arbeidsparticipatie wordt benaderd vanuit het Flexiforum is een voorbeeld waarbij de samenhang tussen de verschillende domeinen van leren, werken, bewegen, leven bij elkaar worden gebracht en elkaar gaan versterken. Er wordt niet slechts vanuit het ‘probleem’ (werkloosheid) gekeken, maar er wordt gekozen voor een benadering vanuit verschillende perspectieven waarin de mens als geheel centraal staat. Flexiforum is via deze aanpak een mooi voorbeeld van een gemeentelijke aanpak die al werkt vanuit het Vie gedachtegoed.

13

Flexiforum – Leren, werken en leven brengt levens in beweging

Gloednieuw en uniek in Nederland: ons Flexiforum. Een gebouw dat na lange tijd een nieuwe bestemming heeft. Een bestemming waarin leren, werken en leven samenkomen. Het heeft daarmee een waardevolle betekenis in de levens van onze inwoners en past volledig in het gedachtegoed van Vie – Leven in beweging. De wereld om ons heen verandert razendsnel. En Kerkrade verandert mee! De komende jaren zullen veel banen zoals we die nu kennen verdwijnen. De banen die er zijn zullen we niet meer herkennen. Nieuwe (technologische) ontwikkelingen en mogelijkheden zetten niet alleen ons werk op z’n kop. Ze beïnvloeden de manier waarop we leren, waarop we invulling geven aan ons leven en hoe we zorgen voor elkaar. Hoe we aankijken tegen leren en werken moet radicaal anders. Tijd voor een heel nieuwe visie op leren, werken en leven: Flexiforum. Flexiforum heeft een enorme diversiteit aan ‘bewoners’. Zodra blijkt dat een inwoner van Kerkrade (tijdelijke) behoefte heeft aan een inkomensondersteuning laten we hem niet aan zijn lot over, maar gaan we actief samen aan de slag. In dat ‘samen’ zit de verbinding. Wij stappen daarbij af van de klassieke patronen van eerst een uitkering en daarna zien we wel wat de mogelijkheden zijn. We werken vanuit een nieuwe en frisse aanpak.

Kansen en talenten van onze inwoners laten we tot bloei komen door dichtbij in de eigen stad doelgericht leren, werken en leven te verbinden. En die verbinding is talrijk. De bewoners van het pand zijn maatschappelijke organisaties, dienstverleners en commerciële bedrijven. Deze mix van bedrijvigheid maakt van Flexiforum een levendige community. Leren doe je in onze prachtige workshopruimtes of via VISTA college. Kinderopvang een belemmering om te werken? Ratatouille biedt uitkomst. Werken kun je op leerwerkplekken bij de vrije academie Vazom, de vakopleiding voor de Installatiebranche of via Relim. De Ruilwinkel, de stichting Spelend Kind of de Voedselbank voegen daarnaast enorme waarde toe. Het zijn meer dan eens plaatsen waar bijvoorbeeld armoede of eenzaamheid vroegtijdig kan worden gesignaleerd. Er kan direct verbinding worden gelegd naar (hulpverlenings)instanties binnen Flexiforum. Bovendien is in ruime mate aandacht voor verbinding in ontspanning. In de sporthal binnen, of de sportgelegenheden buiten, gaan we aan de slag om inwoners letterlijk arbeidsfit te maken. Er is straks voldoende ruimte om samen gezond te leren koken en samen een maaltijd te nuttigen. En dan niet alleen de Hollandse pot, maar ook de inbreng van gezonde uitheemse alternatieven, aangedragen door inburgeraars die in het Flexiforum een keur aan activiteiten en levendigheid aantreffen.

Dat helpt bij het integreren. Tot slot zijn er muziekbijeenkomsten. Muziek is in Kerkrade Klankstad een verbinder pur sang. Met Revi Music (Guido Dieteren) en de Stichting Popmuziek klinken regelmatig mooie klanken door het prachtige gebouw. Flexiforum is daarmee Vie in optima forma: een locatie waar leren, werken en leven zich ontwikkelt tot een groot en prachtig mozaïek van diversiteit en mogelijkheden, en ons samen in staat stelt om levens weer in beweging te krijgen!

14

Hoofdstuk 4 4.1

Vie - monitoring en procesbewaking

Inleiding

Vie is een proces van de lange adem. Bestuurlijk is vastgelegd dat over een aantal bestuursperiodes heen gewerkt zal worden vanuit het gedachtegoed van Vie. De gemeenteraad heeft langdurig commitment getoond door het beschikbaar stellen van structurele middelen. Deze aanpak vergt moed en doorzettingsvermogen en een andere wijze van samenwerking tussen raad, college, ambtelijke organisatie en samenleving. Het vergt ook een realistische kijk op de ambities. Gezondheids- en vitaliteitsverbetering meten, op weg naar het daadwerkelijk realiseren van de gewenste trendbreuk, is belangrijk. Daarbij is het realistisch om te veronderstellen dat effecten pas op lange(re) termijn meetbaar zijn. Het is van belang om te realiseren dat effect wordt bereikt via tussenresultaten. Dat als die resultaten goed zijn die ‘vastgehouden’ moeten worden. Programma’s worden dan doorgezet en breder uitgerold. Vanuit die tussenresultaten ontstaan dan bestendige resultaten, die mits duurzaam verankerd op termijn zullen leiden tot meetbare effecten die aantonen dat we met Vie positief bijdragen aan het realiseren van de trendbreuk. Uitgangspunt voor Vie is dat we werken met effectieve programma’s. Dit houdt concreet in dat we kiezen voor bestaande bewezen effectieve programma’s, of nieuwe programma’s ontwikkelen.

Voor deze programma’s geldt nadrukkelijk: als geen aantoonbare (tussen)resultaten worden geboekt, dan stoppen we ermee. Soms zijn programma’s aan de voorkant niet direct meetbaar te maken, dat wil niet per definitie zeggen dat ze niet werken. In voorkomende gevallen worden duidelijke go/no go parameters opgesteld, die kwantitatief en/of kwalitatief van aard kunnen zijn.

4.2

Monitoring

In de afgelopen drie jaar zijn wereldwijd meer data gegenereerd dan het totaal aan data gedurende het hele bestaan van de mensheid. Het belang en de mogelijkheden van data, en met name de vertaling naar relevante en betekenisvolle inzichten nemen toe. Wij onderkennen dit belang. Al onze projecten, relevante initiatieven en interventies die wij gedurende de reis van Vie initiëren, worden zoveel mogelijk data gedreven opgezet en onderbouwd. Dit betekent dat niet alleen de informatiebehoefte aan de voorkant wordt bepaald, maar tevens gedurende de looptijd van een programma (of proces) wordt gemonitord. Door continue monitoring en evaluatie van onze Vieinterventies houden wij zicht op de voortgang en de realisatie van de gestelde resultaten en doelen. We weten zo tijdig wanneer en waar bijgestuurd moet worden. Door continu voor de programma's belangrijke feiten op een rijtje te zetten, houden we grip. Binnen de drie Vie-programmalijnen is er een constante interactie binnen en tussen de programmalijnen. Naast een gedegen processturing gaat een actieve monitoring van het succes van deze dynamiek, bijdragen aan het maken van keuzes. Keuzes om programma’s door te zetten of bij te sturen, maar ook keuzes om te stoppen als blijkt dat het niet bijdraagt aan het gewenste resultaat en lange termijn effect op weg naar ons reisdoel.

Monitoring biedt hiermee inzicht en biedt een stevige basis voor een goede en zuivere besluitvorming. Het is de schakel naar verantwoorden en sturen. Zonder inzicht over voortgang en samenhang dreigt het gevaar dat onvoldoende geleerd wordt van elkaar. Om al onze Vie-programma’s, experimenten en interventies op waarde te kunnen schatten, is inzicht nodig in de hiervoor relevante samenhangende data in buurten en wijken, over de domeinen en over organisaties heen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van onze eigen data, maar ook van data van deelnemende partijen en openbaar beschikbare databronnen. Vanuit de informatiebehoefte worden integrale betekenisvolle inzichten geleverd.

15

Om de monitoring direct bij de start van Vie goed op te zetten sluiten we aan bij ONZE REGIO IN BEELD (ORIB). Kerkrade is een van de early adopters en deelnemers in ORIB. Het betreft een online en interactief dashboard waar data vertaald wordt naar betekenisvolle inzichten die de voortgang van onze projecten verduidelijken. Voor ieder programma verzamelen wij de belangrijkste zogeheten kritieke prestatie indicatoren. Deze indicatoren zeggen iets over de voortgang van het project en helpen ons om gefocust onze resultaten te bereiken. Het stelt ons echter ook in staat om samenhangende keuzes te maken over voortgang of afbreken van projecten c.q. programma’s. ORIB ontzorgt en draagt stevig bij aan objectivering van de resultaten. We kunnen met behulp van o.a. ORIB objectief en data gedreven afwegen in hoeverre een initiatief tot resultaat leidt.

4.3

Procesbewaking

De diversiteit en complexiteit van Vie is enorm. Het project kent drie pijlers: fysiek, niet fysiek en de Innovatiehub, en beslaat met de drie programmalijnen alle domeinen in de gemeentelijke organisatie. Ook zijn er vele stakeholders betrokken, zowel in- als extern. Het spreekt voor zich dat Vie een eenduidige integrale structuur vraagt om de overkoepelende voortgang in kaart te brengen, overzicht te hebben op samenhang tussen de drie pijlers en te komen tot een eenduidige integrale werkwijze binnen het gehele proces. Deze integrale structuur wordt geboden via het zogenaamde ‘programma management office’ (PMO). PMO brengt de stand van zaken, de voortgang en de dwarsverbanden binnen Vie overzichtelijk bij elkaar. Daarnaast zorgt het PMO voor kennismanagement. Door de grootte van het project is er veel informatie beschikbaar op verschillende plekken, zonder dat iedereen daar integraal van op de hoogte is. Informatie brengen, delen, halen en borgen is van grote toegevoegde waarde en bevordert synergie en efficiëntie.

16

Vie – Leven in beweging Met Vie – Leven in beweging werkt de gemeente Kerkrade samen met haar inwoners en maatschappelijke lokale en regionale partners aan gezondheid en vitaliteit. Het is een plek waar mensen voor elkaar zorgen, samen bewegen, van elkaar leren en samenwerken. Maar Vie is niet alleen een fysieke plek in het centrum van Kerkrade. Vie is ook de beweging die hoort bij het leven. Vie wordt zichtbaar en voelbaar, in het stadshart tot in de haarvaten van de wijken. Vie staat voor levenslang kansrijk met programma’s die investeren in gezonde jeugd, vitaal ouder worden en vitale wijken. Met de inzet vaneen Kennis- en Expertisecentrum wordt Vie bovendien onmisbaar in de ambitie van de regio Zuid-Limburg om te werken aan gezondheid en vitaliteit. Kortom: Vie is een investering in een gezonde en vitale duurzame toekomst voor Kerkrade én de regio. www.vie-kerkrade.nl

17

1 Bijlage 1b Deel 2 Lokaal Uitvoeringsprogramma Vie.pdf

Vie – leven in beweging Deel 2 programma’s producten services

1

Deel 2 Vie - programma’s/producten/services Inleiding Programma’s / producten / services in vogelvlucht

3 4

Gezonde jeugd Kansrijke start 1. Nu niet zwanger 2. VoorZorg 3. Stevig ouderschap 4. Knooppunt kansrijke start Kerkrade 5. Centering pregnancy

5 6 8 9 10 12

Basisschool 1. Gezonde basisschool van de toekomst 2. Overgewicht bij jongeren/Netwerkaanpak

14 15 18

Vitale wijken 1. Sociaal programma Rolduckerveld 2. VoorzieningenWijzer

21 22 24

Vitaal ouder worden 1. Aanpak eenzaamheid 2. Welzijn op recept 3. Arbeidsfit maken: Vitaal Kerkrade! 4. Empowermenttraining vrouwen

26 27 29 31 35

Innovatie Hub Programma’s 1. Parkstad Excellence

37 38

Producten 1. GBT readiness scan 2. GBT Lokale lunch 3. Positieve gezondheidsapp 4. Onze regio in beeld 5. Landkaart Parkstad 6. Burgerparticipatie

39 40 41 42 43 44

Services 1. Fondsen werving 2. LEEF fonds 3. Community Events

45 46 47

Overzicht betrokken partners

48 2

Inleiding In deel 1 van dit uitvoeringsprogramma is het al te lezen: Het uitvoeringsprogramma Vie is een reisgids voor de komende 10 jaar. Een reis waarvan het reisdoel bekend is, maar waarin de wegen die we nemen steeds zullen variëren omdat zich steeds nieuwe ontwikkelingen en mogelijkheden voordoen en we blijven aanhaken bij nieuwe programma’s, interventies, (beleids)ontwikkelingen en inzichten. Maar ook een reis die de ambitie heeft om door de jaren heen van resultaten naar duurzame effecten te leiden. Een set van programma’s hebben we alvast ingepakt. Deze zijn te vinden in dit tweede deel programma’s/producten en services bij dit uitvoeringsprogramma. Een aantal zal de hele periode met ons meereizen, van een aantal gaan we misschien afscheid nemen, nieuwe zullen op onze reis worden toegevoegd. Een dynamisch document dus. De programma’s zijn opgebouwd langs de structuur van: titel, doelgroep, algemene omschrijving, beoogd resultaat, monitoring, betrokken partijen, regie en status. Waar een programma zich nog in de voorbereidende fase vindt, zal de wijze van monitoring veelal nog uitgewerkt moeten worden. Soms zijn programma’s aan de voorkant ook niet direct meetbaar te maken. Dat wil niet per definitie zeggen dat ze niet werken. In voorkomende gevallen zullen parameters worden opgesteld die kwantitatief en/of kwalitatief van aard kunnen zijn.

We herhalen het nog even: positieve gezondheid gaat over alle domeinen en kent dus ook een samenhang met al ons ‘reguliere’ beleid dat geen onderdeel uitmaakt van dit uitvoeringsprogramma. Vie is daarmee 100% gericht op vitaliteit en gezondheid, maar vitaliteit en gezondheid is meer dan Vie. Hoe we steeds de link tussen Vie en ons reguliere beleid zoeken is te lezen in hoofdstuk 3 van deel 1.

3

Programma’s / producten / services in vogelvlucht

4

Gezonde jeugd Kansrijke start

5

Nu niet zwanger Doelgroep Nu niet zwanger (NNZ) richt zich vrouwen en mannen in de vruchtbare leeftijd bij wie (vaak) sprake is van een combinatie van problemen. Denk hierbij aan ernstige psychische problematiek, verstandelijke beperking, verslaving, dakloosheid, schulden, loverboyproblematiek en illegaliteit. Vaak is er een gebrek aan zelfredzaamheid en zijn meerdere hulpverleners betrokken. Juist deze groep heeft behoefte aan extra ondersteuning bij de keuze voor anticonceptie als zij nog niet zwanger willen worden. Bijvoorbeeld omdat zij niet goed weten hoe ze zich tegen zwangerschap kunnen beschermen of omdat het regelen van anticonceptie gewoonweg niet lukt door de waan van de dag en andere problemen.

Algemene omschrijving Het programma Nu Niet Zwanger ondersteunt kwetsbare vrouwen en mannen om zelf de regie te nemen over hun kinderwens, zodat vrouwen niet ongepland en tegen hun wens zwanger worden. NNZ-verpleegkundigen van de GGD bieden begeleiding op maat door het voeren van open en eerlijke gesprekken over de kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. Kernelementen in de aanpak zijn: 1. Een proactieve, persoonlijke begeleiding op maat: NNZ sluit in de praktische uitvoering aan bij de dagelijkse leefwereld van cliënten. Bij hun vragen, emoties, behoeften, drempels en mogelijkheden; 2. Een intensieve samenwerking met ketenpartners in het sociaal-maatschappelijk werkveld zoals welzijnswerk en jeugdhulp voor onder andere signaleren, verwijzen en uitvoeren van het programma; 3. De samenwerking met medisch professionals zoals verloskundigen, gynaecologen en huisartsen voor advies, verwijzing en het plaatsen van anticonceptie.

Beoogd resultaat Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. De eerste 1.000 dagen zijn cruciaal voor een goede start. De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van problemen – zowel fysiek als mentaal – op latere leeftijd. Voor de gezondheid en ontwikkeling van een kind zou het niet uit mogen maken waar zijn of haar wieg staat. Het programma Nu Niet Zwanger beoogt het % ongeplande zwangerschappen onder jong volwassenen tot 25 jaar in Zuid-Limburg terug te brengen van 3,4% naar 2,5% (landelijk gemiddelde).

Monitoring Begin 2020 is de eerste factsheet Nu Niet Zwanger Zuid-Limburg opgeleverd met de resultaten van 2019. Dit zal jaarlijks worden herhaald. De GGD geeft o.a. zicht in het aantal verwijzingen naar de NNZverpleegkundige, het aantal bereikte cliënten en het percentage dat vrijwillig en gemotiveerd heeft gekozen voor anticonceptie. Cijfers over het % ongeplande zwangerschappen zijn afkomstig van het onderzoek ‘Seks onder je 25e’ door Rutgers en Soa Aids Nederland in samenwerking met GGD‘en, het RIVM en het CBS.

6

Betrokken partijen • • • • •

Programmabureau Trendbreuk; GGD Zuid Limburg/unit Seksuele Gezondheid; Provincie Limburg; Gynaecologen, verloskundigen en huisartsen in de regio; Diverse organisaties in Zuid-Limburg waar aandachtsfunctionarissen NNZ zijn getraind.

Regie GGD Zuid Limburg, unit Seksuele Gezondheid, in afstemming met het Programmabureau Trendbreuk.

Status

Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie

7

VoorZorg Doelgroep VoorZorg richt zich op moeders en hun (eerstgeborene) kinderen (van -9 maanden tot twee jaar), waarbij sprake is van veel risicofactoren. Denk hierbij aan mishandeling en verwaarlozing, een laag opleidingsniveau, huiselijk geweld, middelen gebruik in de zwangerschap en beperkte affectieve en pedagogische vaardigheden.

Algemene omschrijving Voorzorg bestaat uit een intensief schema van gemiddeld twee huisbezoeken van 1 à 1½ uur per maand door een speciaal opgeleide VoorZorg-verpleegkundige met ervaring in de Jeugdgezondheidszorg. De verpleegkundige ondersteunt de jonge vrouwen tijdens de zwangerschap en na de geboorte bij de verzorging en opvoeding van het kind. De huisbezoeken beginnen zo vroeg mogelijk in de zwangerschap (uiterlijk 28 weken zwangerschap) en lopen door totdat het kind twee jaar is. VoorZorg is een bewezen effectieve interventie die bijdraagt aan de preventie van kindermishandeling en ernstige ontwikkelingsproblemen bij jonge kinderen, verbetering van het zwangerschaps- en geboorteproces voor moeder en kind, verbetering van de gezondheid en ontwikkeling van het kind en verbetering van de persoonlijke ontwikkeling van de moeder en haar mogelijkheden voor opleiding en werk.

Beoogd resultaat Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. De eerste 1.000 dagen zijn cruciaal voor een goede start. De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van problemen – zowel fysiek als mentaal – op latere leeftijd. Voor de gezondheid en ontwikkeling van een kind zou het niet uit mogen maken waar zijn of haar wieg staat. Het programma VoorZorg draagt bij aan kansengelijkheid doordat het positieve effecten heeft op hechting, borstvoeding en opvoeding, minder stress in de gezinnen en een daling van kindermishandeling. In 2018 kwam er bij Veilig Thuis Zuid-Limburg 298 meldingen binnen van kindermishandeling / conflictscheiding.

Monitoring JGZ brengt het aantal VoorZorg trajecten in beeld. In samenspraak met JGZ en Veilig Thuis kan monitoring plaatsvinden op hechting, borstvoeding, opvoedingsproblematiek en het aantal meldingen van kindermishandeling / conflictscheiding.

Betrokken partijen • • •

Programmabureau Trendbreuk; GGD Zuid Limburg/jeugdgezondheidszorg; Provincie Limburg.

Regie GGD Zuid Limburg, unit Seksuele Gezondheid, in afstemming met het Programmabureau Trendbreuk.

Status Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie 8

Stevig ouderschap Doelgroep Stevig Ouderschap richt zich op kinderen in de leeftijd van 6 weken tot 2,5 jaar en hun (aanstaande) ouders (mogelijk vanaf 16 weken zwangerschap) met onder andere een belastende voorgeschiedenis, persoonlijke problemen, onvoldoende ondersteunende context.

Algemene omschrijving Stevig ouderschap is gericht op ondersteuning bij het opvoeden en bestaat uit zes huisbezoeken van een speciaal opgeleide jeugdverpleegkundige. Cliënten bepalen zelf waar ze over willen praten. Van vragen over opvoeding tot verhalen over hun jeugd of huidige situatie. De jeugdverpleegkundige luistert, geeft eventueel advies en zoekt samen met cliënten naar oplossingen. Stevig Ouderschap gaat uit van vier prenatale en zes tot tien postnatale huisbezoeken (tot de kinderleeftijd van twee jaar) door een daartoe speciaal opgeleide Stevig Ouderschap verpleegkundige. Stevig ouderschap is een bewezen effectieve interventie die leidt tot een afname van het risico op ernstige opvoedingsproblematiek, betere fysieke en psychosociale ontwikkeling van het kind, meer empathische interactie en minder fysieke strafmaatregelen door de ouders, vroegtijdige toeleiding naar minder zware zorg en ouders die beter toegerust zijn voor het ouderschap.

Beoogd resultaat Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. De eerste 1.000 dagen zijn cruciaal voor een goede start. De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van problemen – zowel fysiek als mentaal – op latere leeftijd. Voor de gezondheid en ontwikkeling van een kind zou het niet uit mogen maken waar zijn of haar wieg staat. Het programma Stevig Ouderschap draagt bij aan het voorkómen van ernstige opvoedingsproblemen, waaronder kindermishandeling. In 2018 kwam er bij Veilig Thuis Zuid-Limburg 298 meldingen binnen van kindermishandeling / conflictscheiding.