6. Jaarrekening 2023 def 2024-06-25
Tekst van het document
2.013
2.354
2.528
2.566
2.678
Unieke klanten kortdurend verblijf
Afd. WIZ
aantal
8
4
6
8
7
Voorzieningen rolstoel
Afd. WIZ
aantal
899
867
813
812
811
Vervoervoorzieningen
Afd. WIZ
aantal
4.108
3.769
3.884
3.893
4.023
Woonvoorzieningen
Afd. WIZ
aantal
737
823
871
960
1.326
Vrijwilligers
Burgeronderzoek
%
27
30
n.n.b.
Tevredenheid buurtvoorzieningen
Burgeronderzoek
%
65
60
n.n.b.
Sociale cohesie
Burgeronderzoek
score 0-10
5,6
5,5
n.n.b.
3,3
2023 n.n.b.
De schaalscores van de maatschappelijke participatie komen vanuit de Parkstadmonitor en zijn berekend op basis van de steekproefresultaten uit het Burgeronderzoek. Onlangs is ontdekt dat de schaalscores zijn herrekend als gevolg van een omissie in de oude berekeningsmethodiek.
57
7. Volksgezondheid en milieu
A. Algemeen Omschrijving van het programma Beschermen van de volksgezondheid van de gehele lokale bevolking, met speciale aandacht voor de meest kwetsbare personen. De gemeente zorgt voor een goed en leefbaar milieu in Kerkrade. Dit doen we door bijvoorbeeld met zorg om te gaan met onze grond en gebouwen en het opwekken van duurzame energie zoals zonne-energie uit zonnepanelen. Klimaatbeleid of energiebesparing kan de aanjager zijn voor onderwijs en het scheppen van nieuwe banen door klimaat- en energieprojecten. Het bewust omgaan met natuur, gezondheid en milieu wordt waar mogelijk aangemoedigd. Hier hoort ook voorbeeldgedrag van de gemeente zelf bij. De gemeente staat op dat gebied open voor nieuwe ontwikkelingen en ideeën. Op het gebied van de inzameling van het huishoudelijk afval, controleert de gemeente Rd4. Daarnaast beheert de gemeente de riolering en begraafplaatsen.
Relatie met paragrafen Dit programma heeft een relatie met de paragrafen Lokale heffingen (§1) en Onderhoud kapitaalgoederen (§3). Voor het project VIE, zie programma 5 (programmalijnen) en programma 8 (fysieke realisatie).
Taakvelden • 7.1 Volksgezondheid • 7.2 Riolering • 7.3 Afval • 7.4 Milieubeheer • 7.5 Begraafplaatsen en crematoria
58
B. Speerpunten van beleid 1. Inwoners bewust maken van het belang van duurzaamheid Relatie met taakveld(en): 7.4 Stimuleren van burgers Het jaar 2023 stond in het teken van informatie en het opzetten van kennisstructuren. Enerzijds het informeren van burgers, bedrijven en andere stakeholders om de bewustwording over duurzaamheid te vergroten. Anderzijds het ophalen en inwinnen van informatie om de gemeentelijke kennis up-to-date te houden en bij te blijven met nieuwe ontwikkelingen. Deze kennisstromen zijn essentieel om goed te kunnen reageren bij ontwikkelingen en gebeurtenissen zoals extreme weersomstandigheden, energiearmoede, netcongestie en nieuwe technologieën. Daarnaast zijn de kennisstructuren van groot belang bij de samenwerkingen met stakeholders en partners en voor de participatie door burgers en bedrijven. 2. De gevolgen van klimaatverandering onder controle krijgen Relatie met taakveld(en): 7.2 Kerkrade zal klimaatbestendig en waterrobuust moeten worden ingericht. Hiervoor moeten de verschillende stakeholders, waaronder de gemeente, kennis hebben van maatregelen om zo de extremere weersomstandigheden te kunnen opvangen. In 2022 is de regionale klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda ‘Klimaatadaptatiestrategie Parkstad Limburg’ opgesteld en vastgesteld. Op 18 mei 2022 is over deze strategie een raadsinformatiebrief gestuurd.
In navolging hiervan heeft de gemeente Kerkrade in 2023 meegedaan aan de landelijke pilot “Menukaart hitte, naar een hittebestendige stad”, vanuit het ministerie van BZK. De pilot helpt gemeenten inzicht te geven in maatregelen en acties om met hittestress om te gaan. Vanuit de drie pijlers gezondheid, gebouw en gebied, kunnen maatregelen worden genomen. Hiervoor is een startnotitie “naar een hittebestendige stad” opgesteld. De komende jaren wordt verder invulling gegeven om Kerkrade hittebestendig te maken. Daarnaast maakt het thema ‘water en klimaatadaptie’ sinds eind 2023 deel uit van de Bestuurscommissie Ruimte en Mobiliteit van de Stadsregio Parkstad Limburg. Op deze wijze wordt de bestaande kennis zo optimaal mogelijk gedeeld binnen de bestaande kennisstructuren en afgestemd met andere (maatschappelijke) omgevingsvraagstukken. 3. Windmolens worden alleen geplaatst, als 95 tot 100% van de direct omwonenden instemt Relatie met taakveld(en): 7.4 Het bereiken van een energie neutrale gemeente kan de gemeente Kerkrade niet alleen. Hier moeten bedrijven, burgers en andere stakeholders zich ook voor inzetten. Om dit te kunnen doen moeten deze partijen wel weten wat hun mogelijkheden zijn en waar rekening mee gehouden moet worden. Hiervoor is kennis nodig.
In Parkstad is deze kennis gebundeld in het uitvoeringsprogramma PALET en bij de WoonWijzerWinkel die inwoners en bedrijven helpt bij het verduurzamen van hun woning of bedrijfspand. Voor nieuwe ontwikkelingen is ingezet op participatie via bestaande netwerken. Gelijktijdig worden nieuwe kennisnetwerken, zoals een energie coöperatie opgezet om de burgerparticipatie te vergroten. 4. Bevorderen van een circulaire economie Relatie met taakveld(en): 7.4 Door in Parkstadverband een regionale strategie te ontwikkelen voor Circulaire Economie en het opstellen van een regionaal uitvoeringsprogramma Circulair Bouwen wordt kennis samengebracht. Ook wordt gekeken naar landelijke voorbeelden zoals de successen van de gemeente Amsterdam, maar ook naar de eigen kennis die is opgedaan bij ‘Super Local’. Om de regionaal samengebrachte kennis te kunnen delen is het kennisprogramma Parkstad Circulair opgesteld dat in 2024 uitgerold wordt.
59
C. Wat heeft het gekost? Exploitatie 7
REK.
Volksgezondheid en milieu
BEGR. Primair
2022
2023
REK.
1e formele bijstelling 2023
Actuele begroting 2023
2023
LASTEN 7.1 Volksgezondheid
2.930
2.760
3.059
2.765
2.764
7.2 Riolering
3.114
3.151
3.163
2.941
3.021
7.3 Afval
4.645
4.800
4.408
4.389
4.389
7.4 Milieubeheer
2.436
856
3.912
3.556
3.582
165
154
154
197
197
13.291
11.720
14.696
13.847
13.952
107
0
348
352
351
7.2 Riolering
5.428
5.629
5.639
5.301
5.381
7.3 Afval
6.298
6.285
5.894
6.192
6.190
7.4 Milieubeheer
1.518
1
2.374
2.776
2.802
62
54
55
50
50
13.414
11.970
14.310
14.671
14.774
7.5 Begraafplaatsen en crematoria
TOTAAL LASTEN BATEN 7.1 Volksgezondheid
7.5 Begraafplaatsen en crematoria
TOTAAL BATEN
Investeringen
7 Volksgezondheid en milieu
Primaire V/U¹ E/M² raming krediet
Actuele raming krediet
Gevoteerd
Besteed
Niet gevoteerd 2023 naar 2024
I Reguliere investeringen 7 Klimaatadaptatie
U
E
250
224
224
22
0
V
E
2.250
3.100
2.765
1.887
335
7 Verstrekte leningen
-
-
33
33
33
33
0
7 Energie- en klimaatfonds
-
-
0
1.033
1.033
883
0
2.533
4.390
4.055
2.825
335
II Overige investeringen 7 Riolen III Leningen
Totaal Programma 7 ¹ V = vervangingsinvestering, U = uitbreidingsinvestering
² E = investering met economisch nut, M = investering met maatschappelijk nut
D. Overige vermeldenswaardige zaken Gemeentelijke organisatie Om uitvoering te kunnen geven aan de voorbereidingen en ontwikkelingen op het gebied van informatie en vernieuwde kennisstructuren, is eerst de ambtelijke capaciteit op orde gebracht. Om dit te kunnen doen is gebruik gemaakt van verschillende subsidiestromen. Hier wordt ook in 2024 gebruik van gemaakt. Binnen de eigen organisatie is in 2023 gestart met de voorbereidingen voor een communicatiestrategie voor klimaat en duurzaamheid. Deze strategie zal in 2024, samen met de teksten op de website, uitgewerkt worden om communicatie op een hoger niveau te brengen en de burgerparticipatie te verbeteren. 60
Stimuleren van burgers voor het treffen van duurzaamheidsmaatregelen Om de burgers te stimuleren voor het treffen van duurzaamheidsmaatregelen zijn verschillende taken uitgevoerd. Een deel van deze taken lopen door in 2024. Andere taken zijn afgerond en hebben geresulteerd in een product. In 2023 zijn de volgende stukken vastgesteld: • Isolatie en Verduurzamingsprogramma. • Plan van aanpak Uitvoeringscapaciteit WoonWijzerWinkel Limburg. De trajecten die in 2023 opgestart zijn en in 2024 een vervolg krijgen zijn: • Het opzetten van een energiecoöperatie in Kerkrade • Het opstellen van een communicatiestrategie Op het gebied van energie armoede is in 2023 vooral ingezet op de energie-knip voor energiebesparing. Om alle duurzaamheidsonderwerpen samen te brengen, de burgers te stimuleren om mee te doen en de bestaande kennis zo goed mogelijk te delen heeft in 2023 de eerste bewustwordingscampagne “ ’t Kirchroa va Mörje” plaatsgevonden voor de hele gemeente Kerkrade. De gevolgen van klimaatverandering onder controle krijgen Om de gevolgen van de klimaatverandering onder controle te krijgen is uitvoering gegeven aan het actieprogramma Klimaatadaptie Parkstad Limburg. In 2023 is het volgende document vastgesteld: • Startnotitie naar een hittebestendige stad.
De trajecten waarmee in 2023 een begin is gemaakt en in 2024 een vervolg krijgen zijn: • Opstellen van hitteplan Kerkrade (draaiboek bij hittegolven) • Voorkomen van opwarming van gebouwen (bouwplannen toetsen aan klimaatadaptatie) • Aanpak van wateroverlast in de gemeente Kerkrade Op het gebied van klimaatadaptie wordt vanaf 2024 de vuistregel “3-30-300” toegepast om de stad groener, gezonder en klimaatbestendiger te maken. De komende jaren wordt gewerkt aan de vergroening van het stadscentrum en in de woonbuurten, samen met bewoners, via het project Steenbreek. Windmolens worden alleen geplaatst, als 95 tot 100% van de direct omwonenden instemt Om te komen tot een energieneutrale gemeente wordt eerst gekeken naar het besparen van energie door isolatie en verduurzaming. Echter is het opwekken van duurzame energie een essentiële stap om dit te halen. Daarbij is in 2023 voornamelijk ingezet op onderzoek naar warmtenetten en naar zon op (grote) daken.
In 2023 zijn de volgende stukken vastgesteld: • Intentieverklaring warmtenet Zuid-Limburg • Transitievisie warmte 2.0 • Intentieovereenkomst Mijnwater • Plan van aanpak Uitvoeringscapaciteit PALET • Strategie stimuleringsaanpak grootschalige opwek • Stimuleringsaanpak zon op agrarisch gebouwen De trajecten die in 2023 opgestart zijn en in 2024 een vervolg krijgen zijn: • Prestatie afspraken met woningcorporatie • Aanbesteding Soorten Management Plan • Onderzoek grensoverschrijdende samenwerking bij grootschalige duurzame energieopwek (GROS) • Inventarisatie Netcongestie Kerkrade Bevorderen van een circulaire economie Om de circulaire economie in Kerkrade te bevorderen is in Parkstadverband samengewerkt aan een strategie. Daarbij is ingezet op laaghangend fruit en lokale kansen. In 2023 zijn de volgende stukken vastgesteld: • Uitvoeringsprogramma Parkstad Circulair • Position paper Parkstad circulair De trajecten die in 2023 opgestart zijn en in 2024 een vervolg krijgen zijn: • Onderzoek naar Urban Mining • Kennisprogramma circulaire economie 61
E. Indicatoren Basisset beleidsindicatoren 7. Volksgezondheid en milieu Omschrijving
Bron
Eenheid
Periode
Kerkrade
Nederland
Limburg
Omvang huishoudelijk CBS restafval
Kg /inwoner
2022
135
148
105
Hernieuwbare elektriciteit
%
2021
12,2
33,1
13,1
Berekening
Overige indicatoren 7. Volksgezondheid en milieu Omschrijving
2019
2020
2021
2022
2023
Kosten kwijtschelding BsGW / afd. Milieu % i.r.t. kst afvalverwerk. en Bouwen
8,1
6,8
7,5
6,9
6,5
Kosten kwijtschelding BsGW / afd. i.r.t. kst riolering Stedelijk Beheer
%
11,8
8,8
9,2
9,2
8,8
Eigen oordeel matige Burgeronderzoek of slechte gezondheid
%
24
Ervaren goede gezondheid volw.
Bron
Eenheid
GGD Zuid Limburg %
n/b 69,1
n.n.b. 61,7
Aangeboden restafval Rd4-monitor
Tonnage
6.415
6.860
6.646
6.134
6.139
Aangeboden GFT
Tonnage
5.018
5.645
5.754
4.764
5.230
Rd4-monitor
62
8. Wonen, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing
A. Algemeen Omschrijving van het programma Het scheppen van optimale condities voor het woningaanbod en de woon- en leefomgeving alsook een wervend vestigingsklimaat.
Relatie met paragrafen Dit programma heeft een relatie met de paragrafen Onderhoud kapitaalgoederen (§3) en Grondbeleid (§7).
Taakvelden • 8.1 Ruimtelijke ordening • 8.2 Grondexpl. (niet-bedr.terreinen) • 8.3 Wonen en bouwen
B. Speerpunten van beleid 1. Inzetten op een verantwoorde mix van woningaanbod Relatie met taakveld(en): 8.1 en 8.3 In deze paragraaf worden kort de actuele ontwikkelingen genoemd. In ‘§7. Grondbeleid’ zijn de activiteiten beschreven. Wonen, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Inzetten op een verantwoorde mix van woningaanbod 63
Het jaar 2023 stond in het teken van de nieuwe woonvisie regionaal en lokaal als ook het woonoffensief. Hierbij gaat het om creëren van kansen en condities voor realisatie van onze woningbouwambities. We spreken hierbij van een nieuw narratief waarbij de krimpgedachte volledig achter ons wordt gelaten en we ons focussen op groei van het kwalitatieve woningaanbod (inclusief herstructurering), alsmede een aantrekkelijke woon- en leefomgeving met vitale en veerkrachtige woonwijken. We zetten in op een verantwoorde mix van woningaanbod voor diverse doelgroepen. De juiste woning op de juiste plek! Beleidsdocumenten 2023 a. Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg (2016) b. Regionale woonvisie Parkstad Limburg en lokale woonvisie gemeente Kerkrade 2023-2028 “kansrijk wonen voor iedereen, nu en in de toekomst” c. Beleidsregel ‘Ruim baan voor goede woningbouwplannen’ (2021) d. Beleidsregel ‘Woningsplitsing en gebruikswijziging naar wonen gemeente Kerkrade 2023’ e. Woondeal Limburg d.d. 9 maart 2023, Wonen in Limburg bereikbaar voor iedereen. In 2023 is de regionale woonvisie Parkstad Limburg en lokale woonvisie Kerkrade alsmede de nieuwe beleidsregel “woningsplitsing en gebruikswijziging naar wonen gemeente Kerkrade” vastgesteld door de gemeenteraad. Daarnaast is per medio 2023 de wet goed verhuurderschap ingegaan en is het onderzoek sturingsinstrumenten woningmarkt (RIGO) afgerond.
Rijks & Provinciaal beleid 2023 De Provincie Limburg heeft op 9 maart 2023 samen met woningcorporaties en de minister de woondeal Limburg ondertekend. Hierin zijn de Provinciale (en ook gemeentelijke) duurzame toekomstbestendige bouwambities opgenomen en worden afspraken gemaakt omtrent versnelling van woningbouwprojecten. Daarnaast zullen we om sneller aan de woningvraag te kunnen voldoen ook moeten inzetten op zg flexwoningen (tijdelijke woningen 15-20 jaar). Aan de woondeal Limburg zijn ook de Nationale Prestatieafspraken met de woningcorporaties gekoppeld. In het kader van de in de woondeal opgenomen plusambitie heeft de Provincie eind 2023 een uitvraag bij alle gemeenten gedaan Bouwen aan dorps-/stadranden (een straatje erbij). Hier volgt begin 2024 een provincie breed inventarisatie-overzicht. Het ministerie van BZK en minister De Jonge hebben in 2022 de ambities op volkshuisvestelijk gebied vastgelegd de Nationale Woon- & Bouwagenda. In 2023 is aan de drie kerndoelen verder uitgewerkt: 1. Beschikbaarheid: inmiddels 980.000 nieuwe woningen tot 2030. 2. Betaalbaarheid: 2/3 nieuwe woningen betaalbaar en betere aansluiting van woonlasten/inkomen. 3. Kwaliteit: voldoende woningen voor aandachtgroepen en ouderen, perspectief voor kwetsbare gebieden en duurzame huisvesting voor iedereen beschikbaar.
De zes onderliggende programmalijnen geven invulling aan de genoemde kerndoelen. Algemene woningmarktontwikkelingen 2023 De woningmarkt is flink in beweging. Na een kleine dip in de 1e helft van 2023 zien we vanaf de zomerperiode, ondanks de fors gestegen hypotheekrente weer een stijgende prijsontwikkeling en hogere verkoopsnelheid. Dit heeft alles te maken met de krapte welke heerst op de woningmarkt. Deze krapte werd in 2023 o.a. veroorzaakt doordat starters moeite hebben om een betaalbare woning te vinden, gezinnen geen geschikte woning vinden om door te stromen en ouderen noodgedwongen in het veelal te grote woning blijven wonen omdat er gaan passend/betaalbaar alternatief is. Kortom doorstroming ontbreekt. Er is dan ook een kwalitatieve woonbehoefte en vraag naar levensloopbestendige woningen en naar duurzame kwalitatieve nieuwbouwwoningen. Herstructurering (sloop en herbouw o.a. Rolduckerveld) draagt hieraan bij. We kiezen daarbij ook voor een kwalitatieve goede woonomgeving als integraal onderdeel van een woningbouwplan. Woonoffensief Kerkrade heeft in 2023 de focus gelegd op het woonoffensief. Dit als uitvoeringsprogramma van de nieuwe lokale woonvisie. Hierbij wordt gekozen voor het bouwen van kwalitatief goede marktconforme woningen. Nieuwbouwplannen krijgen dus ruim baan, maar moeten wel voldoen aan de kwalitatieve behoefte.
We willen meebewegen met ontwikkelingen oftewel de juiste woning op de juiste plek: betaalbaar,
64
levensloopbestendig, duurzaam, in een juiste dichtheid en op plekken die goed zijn voor de ontwikkeling van de stad. Dit doen we in nauwe samenwerking met marktpartijen. Diverse bouwplannen zijn in 2023 vergund en zijn gestart (of zullen in 2024 starten) met bouwwerkzaamheden: Centro Meta Centro Meta Zonstraat Vlinderheide Klooster Pannesheide Kloosterpark Pannesheide Nieuwe Gracht Vie terrein Rolduckerveld I blok A en B Toupsbergstraat/Schoutstraat Totaal aantal nieuwe woningen
35 23 2 20 3 14 76 44 28 245
woningen appartementen woningen appartementen woningen woningen zorgwoningen appartementen woningen
middenhuur/koop sociale- en middenhuur sociale huur sociale- en middenhuur koop koop zorgwoningen huur sociale- en middenhuur sociale huur
Verbetering van oude bouwplannen In 2023 zijn we begonnen met het identificeren van strategische bouwlocaties en willen we voorkomen dat plancapaciteit wordt geschrapt. Bij deze inventarisatie hebben we samen met de stadregio PSL met ondersteuning vanuit RVO diverse casussen gezamenlijk mogen bespreken. Daarnaast zoeken we actief het contact met initiatiefnemers en voerden we gesprekken met ontwikkelaars om woningbouwplannen te optimaliseren en/of beter aan te laten sluiten bij de markt en wensen van de woonconsument. Zo optimaliseren we en komen we gezamenlijk tot verbetering van bestaande plannen. Wonen en zorg Aan het begin van 2023 is vanuit het domein Burger gestart met een woonzorganalyse. Een gespecialiseerd bureau is ingeschakeld om de huisvestingsbehoeften van verschillende (speciale) doelgroepen in kaart te brengen. In maart 2023 heeft de overheid een nieuwe wet 'Versterking regie volkshuisvesting' ter consultatie voorgelegd. Deze wet verplicht gemeenten/regio’s o.a. om een woonzorgvisie op te stellen. Voorlopig is het doel dat elke regio tegen 1 januari 2026 een woonzorgvisie heeft. De wet benoemt ook aandachtsgroepen die een plek moeten krijgen in deze woonzorgvisie. Bovendien wordt aangegeven dat gemeenten tegen 1 januari 2026 een urgentieregeling en een huisvestingsverordening moeten hebben.
We volgen de ontwikkelingen van deze wet nauwlettend om goed voorbereid te zijn op de invoering ervan. Op regionaal niveau, regio Parkstad Limburg, zijn we in 2023 gestart met het opstellen van een agenda om te komen tot een regionale woonzorgvisie. De regio is zelfs één van de 'Koplopersprojecten' in Nederland en wordt ondersteund door de overheid bij het opstellen van de visie en het proces. Woningcorporaties Ook in 2023 is constructief samengewerkt met de in Kerkrade actieve woningcorporaties. De sociale woningvoorraad zal de komen jaren steeds meer worden verduurzaamd en oude niet meer toekomstproof woonproducten zullen worden aangepast (herstructurering) naar kwalitatieve (nieuwbouw) woningen. Daarnaast is er door de corporaties uitgesproken meer woningen in het zo noodzakelijke middenhuursegment te gaan realiseren. De minister heeft samen met de woningcorporaties Nationale Prestatieafspraken gemaakt. Naast afspraken omtrent nieuwe sociale huurwoningen blijven corporaties zich de komende jaren verder richten op verbetering van hun woningvoorraad (o.a. verduurzaming) en woonomgeving. De vernieuwing van de woningvoorraad gaat hand in hand samen met investeringen vanuit andere domeinen. Vanuit de volkshuisvesting gaat het over aantallen en typologie. Echter gaat het ook over goed, gezond, veilig wonen in een vitale veerkrachtige wijk.
Gemeente en corporaties werken al aantal jaren samen bijvoorbeeld bij de aanpak van ondermijning, illegaal wonen, woonoverlast en de aanpak van schuldenproblematiek (o.a. via de Voorzieningenwijzer) . 65
Rijkssubsidies Onder aanvoering van minister de Jonge zijn in 2023 volop nieuwe tranches van diverse rijksgelden beschikbaar gekomen. Voor onze gemeente betekent dit dat we een succesvolle aanvraag voor de Start Bouw Impuls (SBI) en Volkshuisvestingsfonds 2.0 hebben gedaan. Respectieve is dit een bijdrage voor 184 en 41 nieuwe woningen en een totaalbedrag van meer dan € 5 miljoen aan subsidies, welke toegekend zijn. Daarnaast investeert het Rijk in 2023 ook in de woningbouw door nieuwe tranches van de Regio Deal 2.0 en de woningbouwimpuls 6.0 (WBI). De aanvragen hiervoor zijn reeds in 2023 gestart. Doorkijk 2024 In 2024 zullen we de in 2023 nieuwe in gezette beleidsmatige koers continueren. In een tijd waar kwalitatieve vraag naar woningen hoog is en vele doelgroepen vragen om een passende woonruimte is het zaak zo veel als mogelijk nieuwe woningen met marktpartijen te realiseren. De focus zal dan ook tevens blijven liggen op uitvoering van de planen in het Woonoffensief en verder intensivering van het samen optrekken met marktpartijen om onze gezamenlijke doelen voor Kerkrade te realiseren. Naar verwachting treedt op 1 juli 2024 de wet versterking regie volkshuisvesting (WVRV) in werking.
Deze wet verscherpt het juridische instrumentarium om de doelstellingen van de nationale woon- en bouwagenda te realiseren en biedt meer controle over de realisatie en verdeling van nieuwe (betaalbare) woningen. Uit de consultatieversie van de wet blijkt dat elke gemeente vóór 1 januari 2026 moet beschikken over een volkshuisvestelijk programma. De focus ligt voorts op: - Kwalitatieve verbetering van de woningen en de woonomgeving - Vervolgonderzoek strategische woningbouwlocaties en “vergeten plannen” - Onderzoeken en aanvragen nieuwe (tranches) van rijksregelingen VHF 4.0 - Uitvoering van projecten op de woningmarktprogrammering - Realisatie flexwoningen Kerkrade conform Woondeal Limburg - Samenwerking op regionaal niveau - Samenwerking met woningcorporaties en huurdersvertegenwoordiging (o.a. Prestatieafspraken) - Samenwerking tussen domeinen met raakvlakken wonen - Woonloket woonoffensief - Aanpak leegstand historische linten (inclusief aanvalsplan Sociaal veilig) - Onderzoek wonen & economie (nieuwe arbeidsplaatsen en woonwensen) 2. Goede inbedding van de Omgevingswet en Omgevingsvisie Relatie met taakveld(en): 8.4 De Omgevingswet biedt de basis voor een samenhangende aanpak van de leefomgeving. De nieuwe wet, die op 1 januari 2024 in werking is getreden, biedt mogelijkheden tot maatwerk en bevordert een snelle en eenvoudige besluitvorming.
In de afgelopen jaren is gewerkt aan de voorbereiding van deze nieuwe wet. Dit wordt gedaan aan de hand van drie sporen: Omgevingswet, Omgevingsvisie en Omgevingsplan. Omgevingswet Het jaar 2023 stond vooral in het teken om klaar te zijn voor de nieuwe wet, waarbij het waarborgen van de dienstverlening en het faciliteren van nieuwe (bouw)plannen voorop staat. In de afgelopen jaren zijn diverse raadsbesluiten genomen, die vooraf werden behandeld in de raadswerkgroep Omgevingswet. In 2023 zijn onder andere de participatieverordening en is de legesverordening aangepast. Op 12 december 2023 is een informatiebrief over de inwerkingtreding van de Omgevingswet naar de raads- en commissieleden gestuurd. Hierin is aangegeven welke werkzaamheden onder meer zijn verricht, waaronder de aanpassing van de werkprocessen vergunningverlening, handhaving en toezicht, communicatie en het actualiseren van de website en aansluiting op het Digitale Stelsel Omgevingswet. Omgevingsvisie Het traject om te komen tot een Omgevingsvisie is gestart eind 2022 en heeft een verwachte doorlooptijd tot begin 2025. In het eerste kwartaal van 2025 zal de visie aan de gemeenteraad worden aangeboden voor vaststelling en wordt voldaan aan de wettelijke verplichting om vóór 2027 te beschikken over een visie. In de omgevingsvisie wordt nieuw strategisch omgevingsbeleid opgenomen over o.a.
wonen, werken, klimaat, groen en landschap, voorzieningen (winkel, sport, zorg, onderwijs etc.), cultuurhistorisch erfgoed, gezondheid en mobiliteit. Hierbij worden eveneens zaken afgestemd en opgepakt op regionaal niveau. 66
Burgerparticipatie speelt een belangrijke rol bij de Omgevingswet. Burgerparticipatie wordt in ieder geval ingezet bij de kerninstrumenten: de omgevingsvisie, het omgevingsplan, het programma en de omgevingsvergunning. Omgevingsplan Na afronding van de Omgevingsvisie wordt gestart met het opstellen van een nieuw Omgevingsplan. Vanaf 1 januari 2024 is het opstellen van nieuwe bestemmingsplannen niet meer mogelijk en geldt het "tijdelijke Omgevingsplan"; bestaande uit de huidige bestemmingsplannen en de bruidsschat (Rijksregels). Voor 2032 moet iedere gemeente beschikken over een nieuw Omgevingsplan. In 2023 heeft de gemeente zich voorbereid op de nieuwe wetgeving. Om initiatieven mogelijk te maken die niet passen binnen het ‘tijdelijke omgevingsplan’ wordt er in de overgangsfase gebruik gemaakt van de BOPA (Buitenplanse OmgevingsPlanActiviteit) en TAM-IMRO plannen (Tijdelijke Alternatieve maatregelen). Deze twee procedures zorgen ervoor dat de gemeente ‘de winkel kan openhouden’. 3. Realiseren stedenbouwkundige her-invulling van het terrein rondom Kaalheide, onder meer via 'Kaalheide bruist' Relatie met taakveld(en): 8.2 In juli 2023 heeft de gemeenteraad besloten om in te stemmen met de door het college voorgestelde voorkeursvariant. Op basis van dit besluit hebben partijen gewerkt aan de verdere uitwerking van het stedenbouwkundig plan.
Daarnaast zijn er diverse onderzoeken uitgevoerd ten behoeve van de toekomstige sloop van het huidige pand en het op te stellen omgevingsplan voor deze locatie. 4. Implementeren van wijk- en buurtbudgetten Relatie met taakveld(en): 8.2 Het leefbaarheidsbudget heeft tot doel de leefbaarheid in de wijk te verbeteren en de actieve betrokkenheid, de zelfwerkzaamheid en de onderlinge samenwerking van inwoners, ondernemers en andere partners in de wijk te stimuleren, een en ander als onderdeel van participatie. Er zijn diverse praktijkvoorbeelden van alle 5 stadia van bewonersparticipatie. Die voorbeelden gaan van het hoogste niveau van participatie, co-creatie tot de laagste vorm, het informeren van de inwoners. Het is altijd maatwerk. Om een meer actievere rol te kunnen vervullen, vragen bewoners om structureel (extra) financiële ondersteuning. 5. Herinvulling ruimte voormalig complex D’r Pool Relatie met taakveld(en): 8.2 Herontwikkeling D'r Pool In 2022 is voor de herontwikkeling van D’r Pool door de Raad het stedenbouwkundig plan met de bijbehorende grondexploitatie goedgekeurd. In 2023 is de bestemmingsplanprocedure gestart; deze wordt in 2024 afgerond. In plaats van de oorspronkelijk beoogde 50 woningen, voorziet het plan thans in maximaal 61 woningen. De sloop van het complex is in volle gang en zal in het 2 e kwartaal van 2024 worden afgerond.
Voor het realiseren van het bouwplan hebben uiteindelijk 3 van de 4 geselecteerde marktpartijen biedingen met bijbehorende bouwplannen uitgebracht. De definitieve selectie en gunning zal in het 2 e kwartaal 2024 afgerond worden. Verkoop van de grond aan de gekozen marktpartij zal plaatsvinden na verkrijging van een onherroepelijke omgevingsvergunning. Afhankelijk van een eventuele beroepsprocedure voor het bestemmingsplan, zal de omgevingsvergunning eind 2024 kunnen worden verleend. De start van de bouw van de woningen kan dan in 2025 plaatsvinden. 6. Gemeentelijke infrastructuur Relatie met taakveld(en): 8.2 De knelpunten in de gemeentelijke infrastructuur worden onderzocht en zullen dienen als onderlegger voor het programma wegreconstructies en civieltechnische kunstwerken.
67
C. Wat heeft het gekost? Exploitatie 8
REK.
Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing
BEGR. Primair
2022
REK.
1e formele bijstelling 2023
2023
Actuele begroting 2023
2023
LASTEN 8.1 Ruimtelijke ordening
456
441
513
469
469
8.2 Grondexpl. (niet-bedr.terreinen)
697
23
1.644
1.406
1.406
8.3 Wonen en bouwen
7.266
3.336
6.437
5.715
5.714
TOTAAL LASTEN
8.420
3.799
8.594
7.590
7.588
BATEN 8.1 Ruimtelijke ordening
98
29
71
36
36
8.2 Grondexpl. (niet-bedr.terreinen)
1.069
271
1.797
1.631
1.631
8.3 Wonen en bouwen
4.899
462
3.144
2.005
3.558
TOTAAL BATEN
6.065
762
5.011
3.672
5.225
Besteed
Niet gevoteerd 2023 naar 2024
Investeringen Volkshuisvesting, ruimtelijke 8 ordening en stedelijke vernieuwing
Primaire V/U¹ E/M² raming krediet
Actuele raming krediet
Gevoteerd
I Reguliere investeringen 8 Projecten Volkshuisvestingsfonds Herinrichten woonwagenplaatsen Gebiedsexploitatie 8 Rolduckerveld 8
U
M
280
280
280
0
0
U
E
0
100
0
0
100
U
E
450
450
450
133
0
-
-
0
500
500
250
0
730
1.330
1.230
383
100
III Leningen 8 Startersregeling Totaal Programma 8 ¹ V = vervangingsinvestering, U = uitbreidingsinvestering ² E = investering met economisch nut, M = investering met maatschappelijk nut
D. Overige vermeldenswaardige zaken Exploitatie Werkbudget wonen stedelijke ontwikkeling Om de ontwikkelingen op het beleidsterrein Wonen goed te kunnen volgen en hierop te anticiperen is vanaf 2023 structureel een werkbudget beschikbaar gesteld van € 75.000 (prijspeil 2023). Dit is noodzakelijk voor onder andere het verkrijgen van analyses van de woningvoorraad, onderzoekwoningenbehoefte, woningmarktcijfers (NVM – Calcasa), up to date houden van de Provinciale plancapaciteitsmonitor (PCM), monitoring en/of invoering van sturingsinstrumenten bestaande woningvoorraad etc.
68
In 2023 is een groot deel van dit budget besteed aan het eind 2023 opgeleverde Rigo-onderzoek “sturingsinstrumenten woningmarkt Kerkrade”, updaten van de PCM en gemaakte kosten bij de totstandkoming (o.a. stakeholdersbijeenkomst) de nieuwe regionale woonvisie Parkstad en lokale woonvisie Kerkrade 2023-2028. In 2024 zal na uitvoerige analyse van in 2023 nieuw ingevoerde wetgeving aanvullend onderzoek nodig zijn. Uit het Rigo-onderzoek blijkt dat ook en wordt geadviseerd de navolgende thema’s nader te onderzoeken: woningvoorraadbeheer, opkoopbescherming en verhuurdersvergunning. Daarnaast zullen de mogelijkheden van regelingen voor de gemeente op het gebied van betaalbaarheid van koopwoningen vergroten in kaart worden gebracht. Jaarlijks terugkerende abonnementskosten zien we voor het gebruik van de PCM monitor en Calcasa-marktapplicatie. Omgevingswet Vanuit het gemeentefonds (decembercirculaire van 8 december 2023) draagt het Rijk in totaal €103,6 miljoen bij aan de transitiekosten die gemeenten hebben gemaakt in aanloop naar de invoering van de Omgevingswet. Voor deze transitie in 2023 is voor de gemeente Kerkrade een bedrag van €221.648 gelabeld. Investeringen Voormalig “Defensiekantoor” aan de Kosterbeemden Het voormalige “Defensiekantoor” aan de Kosterbeemden is op 30 december 2022 aangekocht door MeanderGroep te Landgraaf.
MeanderGroep en de gemeente Kerkrade hebben een gezamenlijke verkenning gedaan naar de sloop- en nieuwbouwmogelijkheden van het Defensiekantoor én de bestaande Kapelhof. Hierbij wordt ook breder naar het omliggende gebied gekeken. MeanderGroep zal in 2024, op basis van deze verkenning, haar planvorming voor het voormalig Defensiekantoor én de Kapelhof starten. Einderstraat 21 Het pand Einderstraat 21 is als strategische aankoop verworven voor een toekomstige herontwikkeling; in eerste instantie wordt het pand gebruikt voor de vestiging van een tijdelijke fietsenstalling voor het Martin Buber College en een jeugdhonk en vervolgens voor de ontwikkeling en realisatie van woningbouw ter plekke. Niersprinkstraat 4A / Ravel 5 Het leegstaande kantoorpand Niersprinkstraat 4A / Ravel 5 zal op initiatief van ontwikkelaar Brix 3.0 BV worden getransformeerd tot 43 woningen (koop en huur) en commerciële ruimte. In overleg met ontwikkelaar en gemeente is hiervoor een Sbi-subsidie ter grootte van € 215.000 aangevraagd en inmiddels ook door het Rijk toegewezen. Deze subsidie zal bestemd worden voor de verbetering van de parkeerinfrastructuur in de omgeving van het bouwplan. Herstructurering Schoutstraat-Toupsbergstraat Alle oud-bewoners van de te slopen woningen in de Schoutstraat en de Toupsbergstraat zijn inmiddels verhuisd.
Om verpaupering tegen te gaan gedurende de leegstandsfase wordt een gedeelte van de woningen kortstondig verhuurd door Maximus Vastgoedbeheer, het betreft anti-kraak wonen. Eind maart levert Maximus Vastgoedbeheer deze woningen leeg terug aan Wonen-Zuid. De ontwerp-beschikking t.b.v. de omgevingsvergunning is op 24 januari jl. gedurende zes weken ter inzage gelegd. Medio april wordt gestart met de asbestsanering van alle woningen en aansluitend start de machinale sloop. De oplevering van de 28 nieuwbouwwoningen is voorzien voor eind Q4 2024, doch uiterlijk Q1 2025. Parkwoningen Heilust De notariële overdracht van de restgronden rondom de 24 parkwoningen heeft in de zomer van 2023 plaatsgevonden. Sindsdien is de gemeente Kerkrade verantwoordelijk voor het beheer & onderhoud hiervan. Begraafplaats “Stichting erfgoed broeders der Franciscanen Bleijerheide” In de zomer van 2023 is de begraafplaats geruimd. De gemeente Kerkrade heeft de grond eind 2023 notarieel overgenomen. Sindsdien is de gemeente Kerkrade verantwoordelijk voor het beheer & onderhoud hiervan. De grond zal worden betrokken bij de herinrichting van het openbare gebied rondom de kloostervleugel.
69
Vlinderheide – Kloostervleugel Pannesheide en parkomgeving De voormalige kloostervleugel in de wijk Bleijerheide is overgenomen door Steenvlinder uit den Haag. De kloostervleugel zal worden verbouwd tot een appartementencomplex met daarin 20 (klus)woningen. Steenvlinder is momenteel in onderhandeling met Wonen-Limburg. Zij zijn voornemens om 17 woningen af te nemen. Het concept van Steenvlinder blijft ongewijzigd. Na twee jaar huren wordt de huurder de kans geboden om deze gedurende vijf jaar lang te kopen tegen een vooraf vastgesteld bedrag. De bijgestelde verwachting is dat Steenvlinder de kluswoningen eind 2024 zal opleveren. De gemeente Kerkrade zal de omliggende openbare ruimte van een herontwikkeling voorzien. Deze werkzaamheden zullen starten nadat de woningen zijn opgeleverd. Herontwikkeling hoekpand Akerstraat 24-26 Gelegen op de hoek Akerstraat-Kleingraverstraat staat een (sterk) verouderd pand. In 2022 heeft de gemeente Kerkrade de zijgevel van dit pand aangepakt door middel van het aanbrengen van een laag spuitbeton. Een ontwikkelaar uit Eindhoven was voornemens om de locatie van een herontwikkeling te voorzien. Helaas ontving de gemeente Kerkrade recent bericht dat de ontwikkelaar de plannen alsnog niet ten uitvoer zal brengen.
Momenteel worden gesprekken gevoerd met derden om te bezien welke mogelijkheden er zijn om deze gewenste herontwikkeling alsnog van de grond te krijgen. Herontwikkeling perceel Hammijnstraat 36-42 Het perceel dat kadastraal bekend staat als sectie D, nummer 9920 is in eigendom van de gemeente Kerkrade. Op het perceel, dat gelegen is aan de Hammijnstraat, staat nu een sterk verouderde boerderijwoning met bijbehorende opstallen. Momenteel wordt onderzocht welke mogelijkheden voor een herontwikkeling er zijn voor dit perceel, bijv. de opgave vanuit beschermd wonen (skaeve huse). Sportstraat Al geruime tijd vinden gesprekken plaats over een mogelijke herontwikkeling van de percelen behorende bij Sportstraat 6 en 8. Het betreft een extern initiatief. Woningbouwplan “Glück auf residentie” Schovetweg Aan de Schovetweg in Eygelshoven worden tien levensloopbestendige bungalows gebouwd. Het betreft een particulier initiatief bestaande uit vijf eigenaren. In december 2023 is de anterieure overeenkomst getekend. Eind februari 2024 zal de ontwerp-beschikking ter inzage worden gelegd. De verwachting is dat de bouwwerkzaamheden medio 2024 zullen starten. Projecten Volkshuisvestingsfonds Rolduckerveld In 2021 heeft het Volkshuisvestingsfonds (1e tranche) subsidie toegekend voor het versnellen van de businesscase van de hoogbouwflats aan de Zonstraat.
Uitvoerende partij Wonen Zuid heeft medio 2022 een extra subsidie ontvangen om de versnelling te financieren, waardoor de sloop van beide hoogbouwflats in 2031 kan plaatsvinden. Als gevolg van de versnelling moet de subsidie die al is toegezegd door de gemeente Kerkrade aan Wonen Zuid versneld worden uitbetaald. De toegezegde betalingen van € 100.000 per jaar voor de jaren 2032 tot en met 2035 moeten in 2031 worden uitgekeerd. Het totale subsidiebedrag zal echter niet veranderen. Het versnelde uitbetalingsvoorstel is in 2022 ter goedkeuring aan de raad voorgelegd. Een groot deel van de woningen zijn inmiddels door Wonen Zuid verworven. Bleijerheide Tot dusverre zijn 4 panden aangekocht met daarin 5 woningen en 2 commerciële ruimtes op de begane grond. Deze panden zijn begin dit jaar voorzien van posters om de inwoners duidelijk te maken dat we gestart zijn met de daadwerkelijke aanpak van het historische lint. Voor Pannesheiderstraat 94 is opdracht verleend voor uitwerking van een drietal vernieuwende concepten en een eerste werksessie georganiseerd. Sloop is eind 2023 in gang gezet door HEEMwonen. Verdere verwervingen zijn in voorbereiding en verwachten we in 2024 te effectueren. Voor twee nieuwe locaties in Bleijerheide zijn via de tweede tranche van het Volkshuisvestingsfonds in 2023 extra aanvragen ingediend.
Voor de bredere wijkaanpak is een concept Wijkplan voor Bleijerheide-Nulland opgesteld in samenspraak met stakeholders, ondernemers en bewoners. Resultaten zijn in april 2023 in een bestuurlijke werksessie tussen gemeente en HEEMwonen geaccordeerd en dienen als basis voor verdere thematische verdiepingen. 70
Het Wijkplan is eind 2023 online geplaatst voor een brede inspraakronde. Tevens is een magazine gemaakt voor alle bewoners van de twee buurten wat eind 2023 is verspreid waarin aandacht wordt gevraagd voor het wijkplan en de verdere participatie. Akerstraat/Kremerstraat HEEMwonen voert verkennende gesprekken met eigenaren. Omdat verwerving niet voorspoedig verloopt, worden vooralsnog marktontwikkelingen en nieuwe wet- en regelgeving afgewacht om te kijken of eigenaren hierdoor in beweging gaan komen. Voor een tweede locatie in Spekholzerheide is in de tweede tranche van het Volkshuisvestingsfonds een extra aanvraag ingediend. Mucherveld De eerste 27 woningen zijn in 2023 door HEEMwonen aangekocht. Restant van de aankoopopgave staat gepland voor Q1 2024. In de tweede tranche van het Volkshuisvestingsfonds is daarnaast een extra aanvraag ingediend om de projectlocatie te kunnen uitbreiden. Hopel-Erensteinerveld Wonen Zuid is in 2023 gestart met verduurzaming van haar vastgoed in de buurten Hopel en Erensteinerveld. De gemeente onderzoekt samen met de WoonWijzerWinkel mogelijkheden voor verduurzaming van het particuliere vastgoed met inzet van de middelen uit het Volkshuisvestingsfonds. Industriestraat-Koempelstraat (voorheen Industriestraat – Transferium) Het laatste pand is na de zomer gesloopt. Van pand nr.
41, voormalig postkantoor, wordt het achterterrein betrokken bij de planontwikkeling. Het pand zelf wordt in 2024 terug in de markt gezet met een verplichting tot renovatie. De woningbouwplannen, de inrichting van de openbare ruimte inclusief de aansluiting op het Wauwelpad zijn nader uitgewerkt. Met name de uitwerking van het hoogteprofiel in relatie tot levensloopbestendigheid van de woningen en de bouwwijze (prefab-modelbouw) heeft extra aandacht gevergd. In december is de vergunningaanvraag ingediend. De grondexploitatie zal in 2024 ter goedkeuring worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Voor de ontwikkeling van het Transferium wordt verwezen naar paragraaf 2 “Verkeer, vervoer en waterstaat” het 1ste gedachtestreepje.
E. Indicatoren Basisset beleidsindicatoren 8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Omschrijving
Bron
Eenheid
Periode
Gemiddelde WOZ-waarde
CBS
€ 1.000
2023
199
368
288
Nieuw gebouwde woningen BAG
Aantal x 1.000
2022
2
9,3
6,3
Demografische druk
CBS
%
2023
76,4
70,3
75
Gemeenschappelijke woonlasten éénpersoonshuishouden
COELO
€
2023
889
860
893
Gemeenschappelijke woonlasten meerpersoonshuishouden
COELO
€
2023
969
942
967
71
Kerkrade Nederland
Limburg
Overige indicatoren 8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing
1
1
Omschrijving
Bron
Eenheid
Algemene kwaliteit van de woonomgeving
Burgeronderzoek Score 0-10
Gesloopte woningen
BAG
Toegevoegde woningen:
BAG
2019
2020
7,0
2021
2022
6,9
2023 n.n.b.
Aantal
6
-
2
1
205
- nieuwbouw
Aantal
59
32
71
159
5
- verbouw
Aantal
6
87
9
11
6
Leegstand woningen i.r.t. woningvoorraad (1 jan.)
BsGW Limburg (woz-registratie)
%
4,1
3,9
4,2
6,3
5,8
Leegstand nietwoningen i.r.t. voorraad niet-won.
BsGW Limburg (woz-registratie)
%
22,4
22,7
22,4
19,7
17,4
De verdeling van de toegevoegde woningen naar nieuwbouw en verbouwing is aangepast. Naast de gerealiseerde nieuwbouwwoningen worden de laatste jaren ook relatief veel bestaande panden verbouwd tot woningen. Voor het krijgen van inzicht in de toename van de woningvoorraad elk jaar is besloten om naast de daadwerkelijk nieuw gebouwde woningen ook de toename middels verbouwing bestaande panden inzichtelijk te maken.
72
Paragrafen
§1. Lokale heffingen
Algemeen In deze paragraaf staan het beleid van en de opbrengsten over de gemeentelijke heffingen en leges. In de jaarlijkse Tarievennota staan de tarieven, uitgangspunten en ontwikkelingen.
a. Beleid lokale heffingen en kwijtscheldingen Tarieven Tarievennota De tarieven voor 2023 zijn door de raad vastgesteld in de Tarievennota 2023 (raad december 2022). Daartoe is in het najaar van 2022 een zo nauwkeurig mogelijke inschatting gemaakt van de voor de tarieven 73
relevante gegevens, mede op basis van alle gegevens die op dat moment beschikbaar waren. Er is sprake van een doorlopende ontwikkeling, o.a. als gevolg van definitieve afronding taxatieprocessen (WOZ) en bezwaar/beroep. Voor een toelichting op de diverse belastingen en heffingen wordt verwezen naar de jaarlijkse Tarievennota. Kostendekkendheid Voor zowel heffingen als rechten geldt dat deze maximaal kostendekkend mogen zijn. Het gaat hier om de Rioolheffing, Afvalstoffenheffing, Markt- en (op begrotingsbasis) marktpromotiegelden, Leges en Lijkbezorgingsrechten. Bij de berekening van de kostendekkendheid wordt rekening gehouden met directe kosten, salariskosten en kosten van overhead. De kosten van overhead zijn gebaseerd op de naar de producten toegerekende uren. Onderstaand volgt voor diverse heffingen de gerealiseerde kostendekkendheid. • Rioolheffing en Afvalstoffenheffing Bij de afvalstoffenheffing en rioolheffing is het principe van 100% kostendekkendheid gevolgd. RIOLERING
2023
1
Directe kosten
1.466
2
Kapitaallasten
2.226
3
Doorbelastingen vanuit andere taken
1.838
Storting in voorziening
0
Totaal kosten
5.530
Rioolheffing
5.302
Onttrekking aan voorziening
228
Totaal opbrengsten
5.530
Kostendekkendheid
100%
1
Dit betreft kosten van inspecties en onderhoud (€ 908.000), BsGW (€ 164.000), waterschapslasten (€ 89.000), kolkenzuigen Rd4 (€ 59.000), ongediertebestrijding (€ 31.000), recognities (€ 23.000), en overige kosten (€ 192.000). 2 In de tariefberekening houden wij rekening met de kapitaallasten (rente en afschrijvingen) van de investeringen in de riolen. Vanaf 2017 is de regelgeving voor wat betreft de toe te rekenen rente gewijzigd. Voor de investeringen in riolering die gedaan zijn vóór 2017 gaan wij nog uit van de systematiek zoals deze werd toegepast vóór deze wijziging. Die kosten zijn destijds immers ook gemaakt en verantwoord. Voor de toe te rekenen rente over de investeringen in riolering vanaf 2017 wordt de nieuwe voorgeschreven systematiek gehanteerd. 3 Dit betreft overhead salarissen (€ 871.000), straatreiniging (€ 419.000), kwijtschelding (€ 465.000) en (toerekening) compensabele btw (€ 83.000)
AFVAL
2023
1
Directe kosten
4.389
2
Doorbelastingen vanuit andere taken
1.402
Storting in reserve
399
Totaal kosten
6.190
Afvalstoffenheffing - vastrecht
4.311
Afvalstoffenheffing - variabele opbrengst
1.800
Overige opbrengsten
79
Onttrekking aan reserve
0
Totaal opbrengsten
6.190
Kostendekkendheid
100% 74
1
Dit betreft kosten Rd4 (€ 3.922.000), salarissen (€ 197.000), kosten diensten derden (€ 2.000) en kosten BsGW (€ 268.000). 2 Dit betreft overhead (€ 237.000), straatreiniging (€ 118.000), kwijtschelding (€ 404.000) en (toerekening) compensabele btw (€ 643.000).
• Overige rechten en heffingen
2023
MARKTEN/PROMOTIE Directe kosten
167.886
Loonkosten en overhead
243.361
Totaal kosten
411.247
Opbrengsten
112.349
Totaal opbrengsten
112.349
Kostendekkendheid
27%
LIJKBEZORGING
2023
Directe kosten
65.985
Loonkosten en overhead
210.482
Totaal kosten
276.467
Opbrengsten
50.156
Totaal opbrengsten
50.156
Kostendekkendheid
18%
LEGES
2023 Titel 1
Titel 2
Titel 3
Totaal
Directe kosten
177.492
582.499
0
759.991
Loonkosten en overhead
743.834
330.400
166.700
1.240.934
Totaal kosten
921.326
912.899
166.700 2.000.925
Opbrengsten
408.890
1.660.028
Totaal opbrengsten
408.890 1.660.028
Kostendekkendheid
44%
182%
49.820
2.118.738
49.820 2.118.738 30%
106%
Titel 1 - algemene dienstverlening Titel 2 - dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunningen Titel 3 - dienstverlening vallend onder de Europese dienstenrichtlijn De opbrengsten uit Titel 2 zijn beduidend hoger dan begroot vanwege een aantal grote projecten.
Kwijtschelding Het kwijtscheldingsbeleid wordt uitgevoerd door BsGW. Bij het kwijtscheldingsbeleid wordt de maximale toegestane norm gehanteerd. Dat is 100% van de bijstandsnorm. De landelijke minimale norm is 90%. De kwijtscheldingsregeling beperkt zich tot de onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing (vast tarief) en het rioolrecht. Voor het beoordelen van een verzoek om kwijtschelding worden de criteria van de Invorderingswet 1990 gehanteerd. Vanwege het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid, worden de kosten van kwijtschelding voor riool en afval doorbelast.
75
b. Gerealiseerde opbrengsten uit heffingen (overzicht op hoofdlijnen) bedragen x € 1.000
2023
Taakveld 1
0.61 / 0.62
Onroerendezaakbelastingen
14.020
2
7.3
Afvalstoffenheffing
6.110
2
7.2
Rioolheffing
5.369
3
0.2
Leges persoonsdoc., burg.stand, rij/reisdocumenten
333
0.63 / 2.2
Parkeergelden/boetes
438
1,4
0.64
Hondenbelasting
416
1
0.64
Reclamebelasting
27
1
0.64
Precariorechten
42
1.2
Diverse leges uitvoering bijzondere wetten
50
3.3
Marktgelden en marktpromotiegelden
100
3.4
Toeristenbelasting en retributies GaiaZoo
379
1
3.4
Kermissen
18
1
7.5
Lijkbezorgingsrechten
50
8.3
Leges omgevingsvergunning
Div.
Diverse leges
1.660 55
Totaal
29.067
1 Niet bestedingsgebonden en geen eisen m.b.t. kostendekkendheid. Voor wat betreft reclamebelasting komen de middelen ten goede aan de ondernemers. 2 Budgettair neutraal via de voorziening riolen resp. egalisatiereserve afvalverwerking. 3 Onder aftrek van de af te dragen rijksleges 4 Inclusief opbrengsten parkeergarages welke privaatrechtelijk worden geïnd.
c. Lokale lastendruk Als we het hebben over de lokale lastendruk, wordt hiermee bedoeld de woonlasten voor de burger. Onder de woonlasten vallen de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing (vastrecht en diftar). De lokale lastendruk 2023 is door COELO (bronhouder) gemiddeld becijferd op € 969 voor een Kerkraads gezin (woonlasten eigenaar-bewoner, meerpersoonshuishouden). Landelijk is dit gemiddeld € 960 en in Limburg gemiddeld € 978. De mediaan is het middelste getal in een (oplopende) getallenreeks. De mediaan is € 950, dat wil dus zeggen dat het gemiddelde beïnvloed wordt door uitschieters aan de onderkant en bovenkant. In 79% van de Nederlandse gemeenten liggen de gemiddelde woonlasten tussen de € 800 en € 1.100. Op de Limburgse ranglijst neemt Kerkrade in 2023 (plaats 15) ten opzichte van de andere gemeenten een beduidend gunstigere positie in dan in 2022 (plaats 23). Tot 2022 ging COELO bij de berekening van de gemiddelde OZB aanslag uit van de gemiddelde waarde van koop-en huurwoningen tezamen. Met ingang van 2022 gebruikt COELO hiervoor alleen de gemiddelde waarde van koopwoningen, waardoor het beeld t.o.v. voorgaande jaren wordt vertekend. Gemeenten moeten uiteraard bij hun tariefstelling wel rekening houden met de waarde van de huurwoningen.
76
Een overzicht van de lokale woonlasten in de Parkstadgemeenten is opgenomen in onderstaande tabel. Bedrag x € 1 voor meerpersoonshuishouden (voorlopig)
2023
Woonlasten
Rioolheffing
Afval-/
Gemiddelde
Gemiddelde
reinigingsheff. OZB woningen waarde woningen
Beekdaelen
994
300
287
407
343
Brunssum
913
244
304
365
258
Heerlen
964
190
370
404
262
Landgraaf
975
267
321
387
292
Kerkrade
969
229
321
419
247
Simpelveld
1.045
278
290
477
305
Voerendaal
1.141
345
305
492
376
Via de 'lokale lasten meter' kunnen de inwoners hun woonlasten berekenen op basis van hun eigen specifieke situatie. De link naar de lokale lastenmeter is https://kerkrade.lokalelastenmeter.nl/. Middels de jaarlijkse Tarievennota stelt de raad steeds in december de tarieven vast. In het najaar wordt een inschatting gemaakt van de gegevens die nodig zijn om de tarieven te bepalen. Er is sprake van een doorlopende ontwikkeling, o.a. als gevolg van definitieve afronding taxatieprocessen voor de wet WOZ en bezwaar en beroep. Tenslotte wordt opgemerkt dat in de landelijke cijfers van de basisset (COELO) op onderdelen standaard uitgangspunten worden gehanteerd voor de berekeningen, o.a. bij het hanteren van DIFTAR. De uiteindelijke lastendruk kan achteraf anders uitvallen. In Kerkrade zijn er bijvoorbeeld, in verband met het ledigingsschema van de Rd4, minder ledigingen mogelijk dan waar COELO standaard van uitgaat.
77
§2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Algemeen Deze paragraaf geeft informatie over de weerstandscapaciteit, de risico's, het beleid, diverse kengetallen en een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken en alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. De weerstandscapaciteit wordt onderscheiden in een incidentele en structurele component. Onder de incidentele component wordt verstaan de algemene reserve, de post onvoorzien incidenteel, de stille reserves en de incidentele begrotingsruimte. Uitgangspunt is dat de bestemmingsreserves niet worden gekwalificeerd als incidentele weerstandscapaciteit. Onder de structurele component wordt verstaan de onbenutte belastingcapaciteit, de post onvoorzien structureel en de structurele begrotingsruimte.
a. Weerstandsvermogen De ratio voor het weerstandsvermogen is voor de rekening 2023 weergegeven in onderstaande tabel. De ratio is het resultaat van de verhouding tussen de (in onderdeel b. Weerstandscapaciteit) berekende weerstandscapaciteit en de (in onderdeel c. Risico’s) gekwantificeerde restrisico’s.
Ratio weerstandsvermogen
2023 1,4
De norm die de gemeente Kerkrade hanteert is gebaseerd op de risicomatrix van de Universiteit Twente welke ook gebruikt wordt in het GTK. Er is geen landelijke “norm” waaraan voldaan moet worden; de matrix geeft alleen een relatieve indicatie waarbij waarderingsscore A het hoogst haalbare is en waarderingsscore F de slechtste score is.
79
Waarderingsscore A B C D E F
Ratio >= 2.0 1.4 < 2.0 1.0 < 1.4 0.8 < 1.0 0.6 < 0.8 <0.6
Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende
De gemeente Kerkrade neemt op die schaal als (gewenst) risicoprofiel een middenpositie in: risico’s worden voor zover mogelijk vermeden of afgedekt. Anderzijds moet een ondernemende gemeente risico’s durven te nemen en kan het vormen van reserves geen doel op zich zijn. Conform bovenstaande tabel is het weerstandsvermogen van de gemeente Kerkrade in 2023 voldoende.
b. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit is voor de rekening 2023 weergegeven in onderstaande tabel. Algemene Reserve bedragen x € 1.000 per ultimo
2023
Algemene reserve
7.215
Algemene reserve obk
1.250
Reserve exploitatie (vrij deel)
1.170 9.635
Voor wat betreft de algemene reserve geldt dat er sprake is van een bepaalde omvang, bijvoorbeeld om een negatief jaarrekeningresultaat op te kunnen vangen, een zgn. ondergrens. Opgemerkt wordt dat in de huidige meerjarenraming de algemene reserve structureel versterkt wordt door middel van jaarlijkse stortingen, dit heeft een positief effect op de weerstandscapaciteit. Stille reserves Van stille reserves is sprake indien de reële marktwaarde van de activa (bezittingen) de boekwaarde daarvan overstijgt. Daarvan is bijvoorbeeld sprake als het bezit al geheel of gedeeltelijk afgeschreven is, maar nog wel bruikbaar voor een geïnteresseerde koper. Vaak worden als stille reserves genoemd gronden, gebouwen en aandelen. Praktisch gezien moeten deze bezittingen ook verkoopbaar zijn, willen zij dienen als weerstandsvermogen. Als dat zo is, doet zich tot slot nog het probleem voor van waardebepaling. De gemeente Kerkrade heeft nog diverse gronden, gebouwen en aandelen in bezit waarvan de marktwaarde de boekwaarde zou kunnen overstijgen. De meeste daarvan zijn echter niet verkoopbaar, bijvoorbeeld de gronden in een als zodanig aangewezen groengebied, het raadhuis of het stadskantoor. In het verleden zijn verkoopbare stukken groen en gebouwen die als niet-strategisch werden beschouwd reeds gedeeltelijk afgestoten. Deze beleidslijn wordt doorlopend voortgezet.
Er is geen sprake van een bedrag uit stille reserves dat bij de weerstandscapaciteit wordt betrokken. Begrotingssaldo Niet van toepassing in de rekening. Onvoorzien en onvermijdbaar In de begroting is in de exploitatie opgenomen de jaarlijkse post “onvoorzien”. Dit betreft een structurele post van in totaliteit € 228.000. Daarnaast is in het investeringsprogramma een jaarlijkse post “onvermijdbaar” opgenomen van € 58.000. Dit vergroot de beschikbare middelen voor onvoorziene omstandigheden. Deze posten kunnen worden ingezet ten behoeve van de dekking van de in de loop van het jaar opkomende incidentele niet voorziene uitgaven resp. investeringen. 80
In de bijlage 'Overige risico's' van dit document is een tabel opgenomen waaruit blijkt dat deze bedragen separaat worden meegenomen ter afdekking van de risico’s van de bedrijfsvoering c.q. het dagelijks handelen. Ze worden daarom niet nog eens betrokken bij de weerstandscapaciteit. Onbenutte belastingcapaciteit Indien er ruimte bestaat om belastingen en heffingen te verhogen, betekent dit een mogelijkheid om tegenvallers op te vangen. Deze mogelijke extra ruimte wordt vooralsnog buiten beschouwing gelaten voor de berekening van het weerstandsvermogen. Meer informatie over de lastendruk is jaarlijks opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen van de begroting en rekening. Overig Daarnaast zijn er nog twee posten die niet tot de weerstandscapaciteit gerekend mogen worden, maar wel op hun eigen wijze een risico afdekking vormen, te weten: bestemmingsreserves en voorzieningen. Bestemmingsreserves Bestemmingsreserves zijn reserves waaraan de raad een bepaalde bestemming heeft gegeven (artikel 43 BBV). Bestemmingsreserves worden niet gekwalificeerd als weerstandscapaciteit. Deze worden dus niet meegenomen in de berekening van de weerstandscapaciteit. Een andere aanwending van betreffende reserves kán namelijk beleidsmatige en/of financiële gevolgen hebben omdat er veelal sprake is van verplichtingen of bijvoorbeeld omdat zij een egaliserende werking hebben.
Voorzieningen Voorzieningen worden gevormd voor verplichtingen, verliezen en risico’s die redelijkerwijs te schatten zijn en die hun oorsprong vinden in het huidige of eerdere begrotingsjaren. Een voorziening moet groot genoeg zijn om het risico of de verplichting te dekken, dus niet te laag, maar ook niet te hoog. Derhalve worden voorzieningen in beginsel niet gerekend tot de weerstandscapaciteit.
c. Risico's Een risico is een gebeurtenis die een (negatief) gevolg voor de gemeente met zich mee kan brengen. Per risico wordt aangegeven of sprake is van een reeds bestaande dekking. Indien de bestaande dekking voldoende wordt geacht, vindt geen kwantificering plaats. Het eventuele (rest)risico wordt gekwantificeerd. Het rapporteren over risico's in de rekening is in die zin anders, omdat een risico zich voor kan doen in de toekomst en de rekening over het afgelopen boekjaar gaat. De risico's worden daarom altijd op de lange termijn bekeken, nu gelijk aan de Begroting 2024 over de jaren 2024 t/m 2027. De gekwantificeerde risico's die van belang zijn voor de berekening van het weerstandsvermogen zijn weergegeven in onderstaande tabel.
Risico's
bedragen x € 1.000
Algemene uitkering (excl.sociaal domein
1.600
Sociaal domein Ontwikkelingsbedrijf Kerkrade (obk)
1.200 0
Stadion (PLS) / Roda JC Kerkrade
1.600
Beheer kapitaalgoederen Algemeen
1.200 1.500
Totaal
7.100
Enkele overige risico’s o.a. van de bedrijfsvoering c.q. het dagelijks handelen en de wijze waarop hiermee wordt omgegaan zijn opgenomen in de bijlage §2. Weerstandsvermogen: 'Overige risico's' van de Rekening.
81
Hieronder volgt een opsomming van de geïdentificeerde risico's. Algemene uitkering Toelichting Het Rijk brengt jaarlijks voor het gemeentefonds drie circulaires uit: in mei, september en december. Soms zijn er ook berichten tussendoor. De circulaires hebben gevolgen voor de gemeentefinanciën. Deze gevolgen worden berekend en opgenomen in de meerjarenbegroting. Een circulaire kan leiden tot tegenvallers of meevallers. De verschillen zijn soms groot. De bevriezing van het volume-accres (het deel van de algemene uitkering ter compensatie van meer/ minder uitgaven van het Rijk) voor de jaren 2022 t/m 2025 en de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2026 moeten zorgen voor meer stabiliteit. Bestaande dekking Bij de berekeningen van de AU wordt uitgegaan van actuele basisgegevens. De omvang van de algemene uitkering loopt gelijk met de ontwikkeling van de uitgaven van de verschillende ministeries. Als de uitgaven van de ministeries stijgen, groeit het gemeentefonds mee. Als de uitgaven van de ministeries dalen door bijvoorbeeld bezuinigingen, dan krimpt het gemeentefonds. Dit wordt de “samen-trap-op-trap-af”-systematiek genoemd. De schommelingen houden vooral hiermee verband. Als sprake is van financiële tegenvallers op de korte termijn, is het voor de gemeente moeilijker om nog met oplossingen te komen. Bij financiële tegenvallers op de lange termijn is dit beter mogelijk.
Daarom houden wij in het weerstandsvermogen rekening met een bedrag om dit risico (voor de korte termijn) af te dekken. Kwantificeren (rest)risico In lijn met de historische negatieve schommelingen gaan wij uit van een bedrag van afgerond € 1,6 miljoen. Dit is ongeveer 2% van de recente algemene uitkering. Ontwikkelingsbedrijf Kerkrade (OBK) Toelichting Het grondbeleid volgt het ruimtelijk beleid en richt zich daarmee op het ontwikkelingsprogramma woningbouw en op het ontwikkelingsprogramma bedrijventerreinen. De resultaten van het Grondbedrijf betreffen de winsten en verliezen uit grondexploitaties. Er ligt een opgave om in de periode 2024-2027 een bedrag van circa € 0,2 mln. aan resultaten te realiseren. Hier kunnen zich bepaalde risico’s voordoen. Er kan sprake zijn van tegenvallers aan de inkomstenkant maar ook aan de uitgavenkant. Een toelichting op de (risico’s van de) grondexploitatie treft u aan in de paragraaf grondbeleid. Bestaande dekking / maatregelen Het bedrag van de algemene reserve OBK is apart betrokken bij de weerstandscapaciteit. De reserve grondexploitatie OBK (= werkreserve grondbedrijf) is onder andere bedoeld voor verliezen uit de grondexploitaties. Het saldo wordt eind 2027 geschat op ongeveer € 1,44 mln. Zie paragraaf 7 Grondbeleid onderdeel c. Voor elke grondexploitatie worden overeenkomsten gesloten, na het vaststellen van de financiële haalbaarheid.
Daar waar mogelijk, worden de risico’s van een grondexploitatie zoveel mogelijk neergelegd bij de andere partij. De ontwikkelingen worden de hele tijd in de gaten gehouden. Wanneer een risico onverwacht werkelijkheid wordt, worden er maatregelen genomen of voorstellen gedaan om de effecten van het risico te verkleinen. Kwantificering (rest)risico Wanneer de resultaten van de grondexploitaties toch tegen blijken te vallen, dan wordt de werkreserve OBK niet of minder of minder snel aangevuld. Met het geschatte saldo van de reserve is dan nog een goede buffer beschikbaar voor de resterende risico's. Gelet op deze ruimte wordt het restrisico berekend op € 0. Stadion (PLS)/Roda JC Kerkrade Toelichting Gemeente Kerkrade heeft eind 2023 nog een langdurende vordering van ongeveer € 18,4 mln op Holding Stadion Kerkrade BV. Of het geld binnenkomt, is afhankelijk van het betalen van de huur voor het PLS door Roda JC. Over dit onderwerp heeft de raad 1 juli 2020 een besluit genomen voor de periode tot en met 82