21Tl109 Windenergie-Parkstad-Zuid nota van toelichting.docx

Nota van toelichting Nummer.: 21Tl109

Kerkrade, 19 januari 2022

Behorend bij ontwerpbesluit nummer 21Rb129

Onderwerp Afronding en resultaat fase 2 marktconsultatie project Windenergie Parkstad-Zuid

Beslispunten 1) Uw raad neemt kennis van het doorlopen proces tot dusver; 2 ) Uw raad neemt kennis van het definitief advies van het onafhankelijk deskundigenpanel over de ingediende projectplannen; 3) Uw raad neemt kennis van het voornemen tot samenwerking van Statkraft en Coöperaties; 4) Uw raad stemt op basis van de reeds ingediende projectvoorstellen en schriftelijke onderlegger van beide partijen in met verdere uitwerking van een gezamenlijk project door Statkraft en de Coöperaties ten behoeve van een uiteindelijke aanvraag omgevingsvergunning met ruimtelijk besluit, waarover eind fase 3 besluitvorming in B&W en raad zal plaatsvinden;

Inleiding Nut en noodzaak Windenergie Parkstad-Zuid Ons klimaat verandert. Om in de toekomst een leefbare omgeving te behouden moeten we nu maatregelen nemen. In Nederland staan we daarom voor een grote uitdaging. Willen we de opwarming van de aarde tegengaan dan zullen we vóór 2030 de CO2-uitstoot met minimaal 49% moeten beperken. Dit streven is vastgelegd in het Nationale Klimaatakkoord. Opwekken van lokale duurzame energie is cruciaal om deze ambitie te realiseren. Ook alsmaar stijgende energiekosten sterken de vraag naar lokale opwek van duurzame energie. Als gevolg hebben de samenwerkende gemeenten in Parkstad Limburg het initiatief genomen om de energietransitie gezamenlijk kracht bij te zetten. Als eerste belangrijke stap hebben ze in 2013 een regionale ambitie geformuleerd in Parkstad Limburg Energietransitie (PALET): een energieneutraal Parkstad in 2040. Ook onze gemeente (uw raad) heeft deze ambitie geformuleerd en vastgesteld. Recent is de Regionale Energie Strategie Zuid-Limburg (RES ZL) door de gemeenteraden vastgesteld. Hierin hebben de Parkstad gemeenten middels een bod aan het Rijk aangegeven op welke wijze zij een bijdrage willen leveren aan de landelijke taakstelling om in 2030 meer duurzame energie op te wekken. Het voornemen om 4 tot 8 windturbines in Parkstad-Zuid te realiseren vormt minimaal 29% van Parkstad’s bod voor wind-op-land.

Dit betekent minimaal 7.5% van ons totale bod voor de RES ZL. Het project Windenergie Parkstad-Zuid is één van de majeure projecten om lokaal duurzame energie op te wekken en zodoende onze PALET en RES doelstellingen te behalen. Met dit project nemen de gemeenten Heerlen, Kerkrade en Simpelveld hun verantwoordelijkheid om een substantiële bijdrage 1

te leveren aan een energieneutraal Parkstad. Zij slaan de handen ineen om te komen tot de realisatie van windturbines in Parkstad-Zuid. De gemeenten doen dit samen omdat het gebied op de grens van de drie gemeenten ligt. Inwoners en ondernemers vormen een onmisbare schakel bij de realisatie van het project. De gemeenten hebben hierbij in het bijzonder aandacht voor lokale belangen en lokaal profijt. Dat ze het project samen met de omgeving oppakken, vormt een belangrijk uitgangspunt.

Projectaanpak Het project bestaat uit een vijftal fasen met per fase een duidelijk afgebakend resultaat. Uitgangspunt is dat belanghebbenden in een zorgvuldig omgevingsproces betrokken worden. Onderstaand is de projectaanpak weergegeven en is te zien welke stappen in fase 1 en 2 genomen zijn. Fase 1 is met het Raadsbesluit van dec 2020 afgerond. Onderstaand is verder een korte terugblik over fase 1 opgenomen.

Korte terugblik fase 1 en Raadsbesluit december 2020 In de periode eind 2019 - eind 2020 is fase 1 van het project met de volgende doelstellingen doorlopen: • • •

het verkennen van de technische en ruimtelijke mogelijkheden voor de realisering van windturbines in Parkstad-Zuid; het verkennen van randvoorwaarden en uitgangspunten die voor omwonenden belangrijk zijn voor de wijze waarop zij maximaal kunnen profiteren van windenergie; één of meerdere zoekgebieden in Parkstad-Zuid aan te wijzen waarin uiteindelijk tot haalbare windenergieprojecten kan worden gekomen. 2

In november 2019 organiseerden de gemeenten een startbijeenkomst waarin de omgeving en geïnteresseerden voor de eerste keer over de plannen zijn geïnformeerd. Naar aanleiding van de startbijeenkomst hebben circa 50 personen aangegeven om mee te willen denken over het vervolg van het project en een rol te willen spelen bij het adviseren van de gemeentebesturen over de aanpak. In twee bijeenkomsten is meegedacht over de thema’s ‘voordeel en proces’ en ‘omgevingseffecten en locaties’. In december 2020 hebben de gemeenten Heerlen, Kerkrade en Simpelveld besloten om via een marktuitvraag zowel marktpartijen als energiecoöperaties uit te nodigen om één of meerdere haalbare en uitvoerbare projectplannen voor de realisering van 4-8 windturbines in het gebied Parkstad-Zuid in te dienen. De zoekgebieden, randvoorwaarden en uitgangspunten over onder meer landschappelijke inpassing, financiële participatie en procesparticipatie waaraan projectplannen moeten voldoen zijn mede op basis van input van de omgeving opgesteld. Deze zijn eveneens in december 2020, in hetzelfde besluit, door de Raden van Simpelveld en Kerkrade en het college van B&W in Heerlen vastgesteld. Uw raad is over de voortgang van het project meerdere keren geïnformeerd middels raadsinformatiebrieven en gezamenlijke Raadsinformatiebijeenkomsten.

Doelstelling Op basis van de reeds ingediende projectvoorstellen en schriftelijke onderlegger van beide partijen in te stemmen met verdere uitwerking van een gezamenlijk project door Statkraft en de Coöperaties ten behoeve van een uiteindelijke vergunningaanvraag met ruimtelijk besluit, waarover eind fase 3 besluitvorming in B&W en raad zal plaatsvinden.

Argumenten Toelichting besluiten Het voorliggende besluit vraagt om in te stemmen met verdere uitwerking van een gezamenlijk project door Statkraft en de Coöperaties. In deze uitwerking zullen een groot aantal onderzoeken plaats moeten vinden t.a.v. de impact van het windpark op onder andere geluid, slagschaduw, flora en fauna. Ook moet in deze fase verdere invulling worden gegeven aan verdeling van de lusten en precieze locaties van de windturbines. Randvoorwaarde vanuit de gemeenten, maar ook een belangrijk uitgangspunt van de initiatiefnemers, is dat ze dit in overleg met de omgeving gaan doen. De uitkomst van dit proces is een aanvraag omgevingsvergunning voor die windturbines die op basis van verdere uitwerking mogelijk worden geacht. Deze vergunningaanvraag zal eind fase 3 getoetst worden door de gemeenten en een uitgebreide vergunningprocedure doorlopen. De bestemmingsplannen in het gebied staan op dit moment realisatie van windturbines niet toe. Aanvullend op de aanvraag omgevingsvergunning zal daarom een besluit nodig zijn om de ontwikkeling ruimtelijk mogelijk te maken. Dit is een besluit van uw raad en uw raad zal op dat moment de definitieve keuze maken of hij ruimtelijk medewerking verleent aan de realisatie van de voorgestelde windturbines als onderdeel van Windenergie Parkstad-Zuid.

Doelstelling en procesverloop fase 2 Op basis van het raadsbesluit van december 2020 is fase 2 gestart. Doel van fase 2 is om via een marktconsultatie initiatiefnemers uit te nodigen om met één of meerdere haalbare en uitvoerbare projectvoorstellen tot 4-8 turbines te komen. Deze voorstellen moeten voldoen aan de 3

randvoorwaarden en uitgangspunten die de Raden in hun besluit van december 2020 hebben vastgesteld en middels een zorgvuldig participatieproces met belanghebbenden tot stand komen. Onderstaand is de procesaanpak van fase 2 weergegeven:

Informatiebijeenkomst januari en instellen onafhankelijk deskundigenpanel Begin 2021 is fase 2 gestart met een (online) informatiebijeenkomst op 28 januari 2021. Hiervoor zijn alle bedrijven en ca. 19.000 huishoudens in Heerlen-Zuid, Kerkrade-West en Simpelveld uitgenodigd. De digitale bijeenkomst trok ca. 350 ingelogde geïnteresseerden. De processtappen voor fase 2 zijn tijdens deze informatiebijeenkomst toegelicht. Vervolgens is een onafhankelijk deskundigenpanel ingesteld met experts op het gebied van omgevingsparticipatie, financiën en ruimtelijk/landschappelijke inpassing. Door het deskundigenpanel is een beoordelingskader opgesteld. Binnen dit kader zijn de randvoorwaarden, zoals die door uw raad in december 2020 zijn vastgesteld, vertaald naar beoordelingscriteria op het gebied van participatie, financiën en ruimtelijke inpassing (zie Bijlage 1 voor Beoordelingskader Windenergie Parkstad-Zuid). Marktuitvraag, beoordelingskader en indiening concept projectvoorstellen initiatiefnemers Op 22 februari is het marktuitvraagdocument inclusief het beoordelingskader gepubliceerd. De marktuitvraag is gepubliceerd via verschillende (gemeentelijke) kanalen en de Nederlandse Wind Energie Associatie (NWEA, de branchevereniging van de windsector).

Op 25 februari is een online informatiebijeenkomst gehouden voor initiatiefnemers waarna op 15 maart 2021 vijf initiatiefnemers een vooraanmelding hebben gedaan bij het projectteam. Vier van deze initiatiefnemers hebben op 23 april 2021 hun concept projectplannen ingediend. Het deskundigenpanel heeft deze plannen aan het

4

beoordelingskader getoetst en de initiatiefnemers geadviseerd over verbetering en aanscherping van de concept projectvoorstellen. Input omwonenden t.b.v. concept projectvoorstellen Om omwonenden bij het project te betrekken en input op te halen uit de omgeving hebben diverse bijeenkomsten plaatsgevonden in fase 2. Voor een door het projectteam Windenergie Parkstad-Zuid gecoördineerde aanpak is in overleg met de initiatiefnemers gekozen om te voorkomen dat omwonenden door vier losse partijen met elk hun eigen conceptplan benaderd zouden worden. In deze fase zijn daarom twee gezamenlijke (online) bijeenkomsten met omwonenden gehouden, te weten op 8 juni (een informatiebijeenkomst om plannen toe te lichten) en op 30 juni (een interactieve bijeenkomst om input op te halen uit de omgeving). Daarnaast hebben nog diverse online bijeenkomsten plaatsgevonden tussen vertegenwoordigers uit de betrokken buurten en de gezamenlijke initiatiefnemers waarbij ook leden van het projectteam aanwezig waren. Met input van omwonenden tijdens deze bijeenkomsten hebben de initiatiefnemers hun conceptplannen verder uitgewerkt en aangevuld. Op deze manier is de input uit de omgeving meegenomen in de projectvoorstellen.

Hoewel fysieke bijeenkomsten de voorkeur genoten van het projectteam, initiatiefnemers en betrokken omwonenden was het vanwege beperkingen door corona helaas alleen mogelijk om online bijeenkomsten te organiseren. Ter kennisgeving is informatie over het project gebundeld beschikbaar gesteld op www.windenergieparkstad.nl, en zijn circa 550 geïnteresseerde inwoners periodiek door de gemeenten geïnformeerd via een nieuwsbrief per e-mail. Resultaat fase 2 Definitieve projectvoorstellen initiatiefnemers en beoordeling deskundigenpanel Op 30 juli hebben drie initiatiefnemers hun definitieve projectvoorstel ingediend. Projectvoorstellen zijn ingediend door: 1) STAWAG, 2) Statkraft en 3) de coöperaties Windunie, Heerlen Duurzaam en De Omslag in samenwerking met REScoop (verder te noemen “de coöperaties”). Het deskundigenpanel heeft de drie ingediende projectplannen beoordeeld aan de hand van het beoordelingskader. Alle plannen voldoen aan deze uitgangspunten. Het onafhankelijk deskundigenpanel heeft het voorstel van STAWAG als laagste beoordeeld. De voorstellen van Statkraft en de coöperaties zijn beide even goed beoordeeld (zie Bijlage 2 voor het advies deskundigenpanel d.d. 21 september 2021).

Advies verkenning samenwerking deskundigenpanel Omdat de projectvoorstellen van Statkraft en de coöperaties beiden als even goed beoordeeld zijn en door de experts als complementair werden beschouwd, heeft het deskundigenpanel de drie verantwoordelijke wethouders tussentijds geadviseerd de twee partijen te verzoeken om de mogelijkheden voor samenwerking te verkennen om gezamenlijk tot één projectvoorstel te komen. Dit advies is door de drie verantwoordelijke wethouders overgenomen. Als gevolg zijn Statkraft en de coöperaties verzocht om uiterlijk 16 november tot dit gezamenlijk plan te komen en uitsluitsel te geven over de mogelijkheid om gezamenlijk een plan vorm te geven. Resultaat verkenning samenwerking Beide partijen hebben conform de deadline van 16 november de intentie tot samenwerking uitgesproken. Verkennende gesprekken over een mogelijke samenwerking tussen Statkraft en de coöperaties hebben tot een schriftelijke onderlegger d.d. 24-11-2021 geleid waarin beide partijen aangeven onderling en op hoofdlijnen overeenstemming te hebben bereikt over samenwerking. De schriftelijke onderlegger is opgenomen als Bijlage 3. De noodzaak voor een dergelijke schriftelijke onderlegger is als volgt. Beide partijen hebben in een brief naar het projectteam dd. 15-11-2021 laten weten dat het, gelet op het korte tijdsbestek, niet realistisch was om binnen de gestelde deadline van 5

16 november tot een gedetailleerd geïntegreerd projectvoorstel en een volledig uitgewerkte samenwerkingsovereenkomst te komen. De schriftelijke onderlegger dient daarom ter aanvulling van individuele projectplannen door Statkraft en de coöperaties en verschaft hiermee vooralsnog inzicht in de manier waarop partijen samen willen werken om tot een gezamenlijk plan te komen. In deze onderlegger concluderen beide partijen, conform het advies van het deskundigenpanel, gezamenlijk tot een beter plan te kunnen komen. Ook stellen beide partijen dat de nader beschreven locaties voor windturbines binnen de vastgestelde zoekgebieden nog nader onderzocht moeten worden. Het uitwerken van een geïntegreerd projectvoorstel vergt meer tijd en zal, naast de in de schriftelijke onderlegger beschreven uitgangspunten, gebaseerd zijn op de projectplannen van beide partijen waarbij elkaars sterke punten optimaal benut kunnen worden. Beide projectplannen dienen daarom als kaders om tot een nieuw geïntegreerd projectplan te komen. De afzonderlijk ingediende projectvoorstellen van Statkraft en de coöperaties zijn respectievelijk opgenomen als Bijlagen 4 en 5. Procesvoorstel fase 3 Fase 2 wordt met een besluit over de marktconsultatie afgesloten.

Het besluit van de drie Raden ter afsluiting van fase 2 behelst enkel in te stemmen met verdere uitwerking van een gezamenlijk projectplan door Statkraft en de coöperaties. Dit besluit vormt het startpunt voor fase 3. In fase 3 gaan beide initiatiefnemers aan de slag om de in fase 2 voorgestelde projectplannen verder uit te werken tot een gezamenlijk projectplan. Het doel van fase 3 is om dit projectplan binnen de uitgangspunten en randvoorwaarden (omgevingsparticipatie, ruimtelijke/landschappelijke inpassing en financiën) in samenwerking met de omgeving nader uit te werken. Uitgangspunten voor verdere samenwerking zoals in de schriftelijke onderlegger voorgesteld zullen verder worden uitgewerkt, zo ook een gezamenlijk procesplan waarin stappen conform de beoogde looptijd van Windenergie Parkstad-Zuid nader beschreven staan. Fase 3 zal afgerond worden met een besluit over de te verlenen omgevingsvergunning en een ruimtelijke besluit tot realisatie van windturbines.

Kanttekeningen De volgende zaken zullen bij de ontwikkeling van Windenergie Parkstad-Zuid in overweging moeten worden genomen: •

•

Op 30 juni 2021 is door de Raad van State geoordeeld dat voor algemene normen voor geluid, slagschaduw en veiligheid die in Nederland gelden voor de bouw en het gebruik van windturbines op grond van het Europese recht een beoordeling moet worden gemaakt van de gevolgen voor het milieu. Het gevolg van deze uitspraak is dat overheden de turbinenormen in het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling niet mogen gebruiken voor windturbineparken totdat een milieubeoordeling is gemaakt. De gemeenteraad is echter niet verplicht om aan te sluiten bij de windturbinenormen uit het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling. Hij kan in een bestemmingsplan eigen normen voor een milieubeoordeling stellen, als deze normen maar goed worden gemotiveerd voor het concrete bestemmingsplan. Zoals bij het Raadsvoorstel in december 2020 al opgemerkt zijn de potentiegebieden 1A en 1D voor windenergie gelegen in het Nationaal Landschap Zuid-Limburg. Dit beschermingsgebied is op grond van provinciaal beleid (POL 2014 en de Omgevingsverordening Nationaal Landschap Zuid-Limburg) op dit moment nog uitgesloten voor windenergie. Gesprekken met de provincie zijn opgestart om te onderzoeken en te besluiten of binnen de genoemde twee potentiegebieden medewerking kan worden verleend aan windturbines. 6

•

•

•

Indien windenergie niet als mogelijkheid wordt gezien voor de opwek van duurzame energie blijft de regio ver achter bij de realisatie van duurzame energie. Dit maakt dat Parkstad en ook gemeente Kerkrade met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid niet aan de doelstelling van het klimaatakkoord zullen voldoen. Hierbij bestaat het risico dat vanuit het Rijk realisatieverplichtingen worden opgelegd. Ter vergelijk: een grote moderne windturbine met een geïnstalleerd vermogen van 4 MW levert bij 3000 vollasturen jaarlijks ongeveer evenveel elektriciteit op als 14 hectare aan zonnepanelen (ruim 20 voetbalvelden). Gelet op het belang van Windenergie Parkstad-Zuid voor de verduurzaming van gemeente Kerkrade en de hieraan gekoppelde doelstellingen van PALET en RES ZL stelt het college dat, indien één of meerdere raden binnen het samenwerkingsverband van Windenergie ParkstadZuid besluiten om niet over te gaan tot fase 3, initiatiefnemers vooralsnog de kans moet worden geboden om binnen de door uw raad en initiatiefnemers gestelde kaders een aanvraag omgevingsvergunning bij gemeenten die wel instemmen voor te bereiden. Indien een dergelijk scenario zich voordoet stelt het college dat sprake is van onvoorziene omstandigheden, hetgeen afwijking van de samenwerkingsovereenkomst dd. 7 juni 2021 legitimeert.

Het uiteindelijk realiseren van windturbines is een moeizaam proces dat jaren kan duren. Ondanks alle inspanningen zijn er altijd factoren die ervoor kunnen zorgen dat de realisatie uiteindelijk niet mogelijk blijkt te zijn. Opgelegde verplichtingen van het Rijk zullen in deze situatie dan niet aan de orde zijn.

Financiën Voor het project windenergie Parkstad-Zuid is voor de uitvoering van fase 3 een kostenraming opgesteld waarin de proceskosten voor totstandkoming van inhoud, procesbegeleiding en communicatie zijn opgenomen. De totale proceskosten zijn geraamd op € 215.000 ex btw. Deze kosten zullen gelijkelijk verdeeld worden over de samenwerkende gemeenten. Het aandeel van de gemeente Kerkrade bij een verdeling over 3 partijen bedraagt afgerond € 72.000 ex btw. Deze projectkosten van fase 3 kunnen ten laste van het budget Duurzaamheid 2021 rekeningnummer 9740093 worden gelabeld.

Communicatie Na besluitvorming zal, indien mogelijk gezamenlijk met de drie gemeenten, een persmoment worden georganiseerd en zullen de belanghebbenden, die aangegeven hebben interesse in het project te hebben, schriftelijk worden geïnformeerd. Daarnaast wordt een nieuwsbericht op de website van het project geplaatst.

Uitvoering Op moment van schrijven wordt een gedetailleerde werkplanning door het projectteam uitgewerkt. Deze planning zal er grofweg als volgt uit komen te zien: Q1-Q2 2022: Uitwerken samenwerkingsovereenkomst en verder onderzoeken haalbaarheid door initiatiefnemer Q2- uiterlijk Q4 2023: Planvorming en vergunningsfase Q4 2023 – Q4 2025: Contractering door initiatiefnemer Q4 2025 – Q2 2026: Bouw windturbines Q3 2026 : Start operationele fase 7

Bijlagen Bijlage 1: Beoordelingskader Windenergie Parkstad-Zuid Bijlage 2: Advies deskundigenpanel Bijlage 3: Schriftelijke onderlegger projectplannen Statkraft en Coöperaties Bijlage 4: Plan Statkraft Bijlage 5: Plan Coöperaties

8