13. t Hoes veur t Limburgs.pdf

MOTIE

Kerkrade

Dícht van

de

n.22ito2651

Aan:

College van Burgemeester & Wethouders Gemeente Kerkrade

Betreft:

'T Hoes veur't Limburgs

Datum:

I november 2022

Geacht College, Hieronder treft u namens de fractie van de WD Kerkrade een motie aan inzake " 'T Hoes veur't Limburgs" We vezoeken u deze motie in stemming te brengen tijdens de gemeenteraadsvergadering op I november 2022.

De Raad van de Gemeente Kerkrade in vergadering bijeen op 9 november 2022

Constaterende dat: 'T Hoes veur't Limburgs -een initiatief van de Raod veur't Limburgs, Veldeke Limburg, Levende Talen Limburgs, Cubiss en het Huis voor de Kunsten Limburg- een educatief centrum voor de promotie, overdracht en infrastructuur van de Limburgse taal biedtl; Het Limburgse provinciebestuur slechts de helft van het subsidievezoek voor't Hoes veur't Limburgs kan verstrekken2;

Ovenregende dat: Het budget van 't Hoes veur't Limburgs door de genoemde halvering van provinciale middelen diep onder het bestaansminimum zakt; Het voortbestaan van de Limburgse taal van cruciaal belang is voor onze Limburgse identiteit en leefklimaat;

Van mening zijnde dat: 'T Hoes veur 't Limburgs een essentiêle en faciliterende rol in het taalbeleid van de Gemeenten speelt en, conform het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden, ons Limburgs cultureel erfgoed beschermt en bevordert. De Limburgse Gemeenten zich ook dienen in te zetten voor het gebruik en behoud van de Limburgse taal. De Raad in Kerkrade door eerder aangenomen moties zoals de moties "dialect spreken in het kinderdagverblijf' en "Behoud en stimulering van de Limburgse taal" het belang van het (behoud van) dialect onderkent.

1 Zie bijlage "Notitie 't Hoes veur 2 Mededeling

t Limburgs".

portefeuillehouder inzake Ondersteuning van het Hoes veur't Limburgs; DOC-00284696.

Besluit: Het college te verzoeken om: Een warm hart toe te dragen aan de Limburgse taal; Voor een periode van 4 jaar een bijdrage van 3100 euro aan 't Hoes veur 't Limburgs toe te kennen uit het bestaande budget voor behoud van cultureel erfgoed.

En gaat over tot de orde van de dag

Fractie WD Kirchroa Roger Creusen

Voor

Tegen

Fractie Burgerbelangen Nettie Paul-Ubachs

ZL O

Resultaat Urn Outìø*, ¿:a\^Vgwcr./rØ

tþtt -zort

Beste Statenlid,

Conform de afspraak, gemaakt tijdens de commissievergadering Cultuur en Samenleving van LL maart, vond op 15 april het rondetafelgesprekHoes veur't Limburgs plaats. ln dit gesprek informeerde Limburgse taalorganisatiesLevende talen Limburgs, Rood veur 't Limburgs, Veldeke Limburg en Cubiss de fractiesD66, Fractie Palmen, PW, Lokool-Limburg, WQ GroenLinks, S1Plus, CDA en 5P over hun visie op de toekomst van de Limburgse taal en de meerwaarde van eenHoes veur 't Limburgs. Naar aanleiding van dit gesprek doen wij u in de bijlage de eerder verstuurde notitieHoes veur't Limburgs en de onderlegger Hoes veur't Limburgs toekomen. De onderlegger vormt een aanvulling op de notitie waarin de Limburgse taalorganisaties aan de hand van casussen de meerwaarde van eenHoes veur 't Limburgs concretiseren.

Met culturele groet, Zef Mertens adviseur (Limburgse) taal & letteren

K

Huis voor de Kunsten Limburg

zefmertens@hkl imbure. n I 0475 399 297

06 14720952

www.hklimburg.nl

fOin

t

't Hoes veur't Limburgs Notitie voor Staten leden moort 2022

ffi

Råod r,.rl,

¡r:,-t '¡,,

LEVENDE -[alen

,ffilnbyg. K r:.gr- @

Limburg 1

Samenvatting Diverse organisaties in het Limburgse taal-, cultuur- en maatschappelijke veld, de Provincie Limburg en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties hebben met de ondertekening van het Convenant L¡mburgse taall op 9 november 20L9 een gezamenlijke ambitie voor de toekomst met betrekking tot de Limburgse taal kenbaar gemaakt. De partijen beloofden zich in te spannen en samen te werken om het Limburgs als regionale taal in Nederland te behouden, het gebruik ervan te

bevorderen en om de positie van het Limburgs te verstev¡gen in diverse domeinen van de Limburgse samenleving. Ook een aantal maatschappelijke organisaties en onderwijs- en taalorganisaties uit Limburg gaven daar door het zetten van hun handtekening aan dat zij de komende jaren met het Limburgs aan de slag willen. Om daadwerkelijk handen en voeten te kunnen geven aan de gezamenlijk geformuleerde ambities2'3'a

door het veld bovenop het huidige in grote getale aanwezige vrijwilligerswerk is een professionaliseringsslag nodig. Deze gezamenlijk geformuleerde ambitie kan alleen worden vormgegeven in de vorm van een organisatie zoals deze voorligt in deze notitie. De Raod veur 't Limburgs, Veldeke Limburg, Levende Talen Limburgs, Cubiss en het Huis voor de Kunsten Limburg (hierna het Huis) willen daarom hun krachten bundelen tot een Hoes veur 't Limburgs (hierna 't Hoes).

't Hoes moet dé plek op het gebied van Limburgse taal worden. Een kennisinstituut met kennis en kunde over de Limburgse in huis. Een spin in het web met zicht op een breed netwerk binnen het Limburgse taal-, cultuur- en maatschappelijk veld. 't Hoes heeft een onderwijsfunctie waarbij onder andere aandacht is voor de ontwikkeling van educatieve producten. En het heeft een overzicht van materialen over en in de Limburgse taal, de documentatie-, informatie- en onderzoeksfunctie. Om te komen tot t Hoes, om de gezamenlijk geformuleerde ambities aanvullend aan en met behoud van het vele aanwezige vrijwilligerswerk waar te maken, is extra slagkracht nodig, in de vorm van extra middelen. Dit om extra personeel in te zetten, zoals bijvoorbeeld een educatieve medewerker om de onderwijsfunctie handen en voeten te geven met benodigd werkbudget. Daarom vraagt het veld een jaarlijkse bijdrage van € 150.000,- van de Provincie Limburg.

7

Convenønt Limburgse toal; novembe r 2019. Plon von oanpok Limburgse taal 2020... Aon de gengl; september 2020. 3 lnput Límburg voor de 7" ropportage in het kader vøn het 'Europees Hondvest voor regionole tolen of tolen von 2

mi nde rhed e n ; februari 202 1. a

Provincie Limburg, Beleidsbríef 'De krocht van erfgoed'; januari 2022. 2

Inhoud

WAAROM EEN HOES?

4

HOE ZIET EEN HOESUIT?

5 5

Netwerkfunctie Advies- en promotiefunctie

5

Onderwijsfunctie ........................... Docu me ntatie-, i nformotie - e n ond erzoe ksfu nctie..............

6 6

PERSoNË81....

6

7

Adviseur (Limburgse) toql & letteren

7

Educotieve medewerke r .

7

Com m u nicatie medewe rke r . FrNANctËN .........

7 8

WAÏ GEBEURT ER IN HET VELD?

8

Rood ve u r't Limburgs....

I I

Veldeke Li m b ur7......... Levende Talen Limburgs Cubiss............ Huis voor de Kunsten Limburg......... Diversen ........

9 9 9 9

3

Waarom een Hoes?

Met de gezamenlijk geformuleerde ambities van genoemde overheden en organisaties in het Limburgse taal-, cultuur- en maatschappelijk veld is een momentum ontstaan. Een momentum dat ruimte biedtvoor het inzetten van een duurzame professionaliseringvan het Limburgsetaalveld in de

vorm van 't Hoes.

't Hoes is een logische vervolgstap en concretisering van de gezamenlijke ambities

voor de Limburgse taal en kan daarmee rekenen op maatschappeliik draagvlak onder

o.a. kinderopvangorganisat¡es, basisscholen, bibliotheken, gemeentes en zorginstellingen. Alle partners behoren de krachten te bundelen

waarbij parallelle ondersteuning van de overheden en het veld cruciaal is om te

"We zouden in het werkveld een verbinding moeten maken met alle mensen die vinden dat de Limburgse taal een belangrijk onderwerp is." - Alexandra de la Roij, MIK-PlW Groep -

voldoen aan de verplichtingen waaraan zij zich hebben gecommitteerd middels de ondertekening van het Convenant Limburgse taal. Naast het vertolken van de ambities van het veld sluit het concept van 't Hoes naadloos aan op het beleid van de Provincie Limburg. Het beleid van de Provincie Limburg heeft tot doel het taalveld te professionaliseren, moderniseren en verjongens, een professionaliseringsslag in de vorm van't Hoes past daarmee binnen de beleidslijnen van de Provincie. De voordelen van dialectgebruik, en meertaligheid in de meest brede zin van het woord, worden onderschreven door de wetenschap. Het spreken van dialect heeft een positieve invloed op de verwerving van woordenschat6, begrijpend lezen, spellingT en cognitieve taken.s Dialectgebruik heeft daarnaast een positieve invloed op de sociale cohesie tussen de inwoners van Limburg in al haar diversiteit.e

De praktijk uit andere taalgemeenschappen in Nederland laat al jaren zien dat een volwassen taalbeleid voeren een professionele organisatie vereist die zowel beleidsmatig als uitvoerend opereert. Of het nu het Huus van de Taol, t Hoes van 't Twents of het Centrum Groninger Taal en Cultuur heet, iedere provincie met een substantieel beleid rond de regionale taal heeft een of meer instituten waar op professionele wijze dat taalbeleid wordt ondersteund en uitgevoerd. Een formule die bijzonder succesvol blijkt.10 Als ook de Provincie Limburg haar regionale taal toekomstbestendig wil borgen, zal naar de gezamenlijke mening van de Limburgse taalorganisaties realisatie van een professione le o rga nisatie noodza kel ij k zij n. Ook sluit het concept aan bij de aanbeveling van de Raad van Europa naar aanleiding van de zesde evaluatie van de toepassing van het Europees Handvest voor regionale talen of talen van

s Provincie Limburg, Beleidsbrief 'Erfuoed leeft!';

december 2019. Francot, van den Heuij, Blom, Heeringa & Cornips, tnter-indivíduol vqriotion among young children growing up in o bidialectal community: the ocquisition of dialect ond stondord Dutch vocøbulary. ln Language variation European Perspectives Vlll, 2014. 7 Cornips, Klatter-Folmer, Schils & Roumans, 2021. 8 Elma Blom, Wat iedereen moet weten over de taølontwikkeling van kinderen in een diverse somenleving. Oratie Universiteit Utrecht 2019. e Lotte Thissen, Tolking in ond out of place: Ethnographic reflections on longuoge, place ond (un)belonging in Limburg, the Netherlqnds. Universiteit Maastricht 2018. 10 Taalhuizen in andere taalgemeenschappen in Nederland hebben als voorbeeld gediend om te komen tot het 6

concept van't Hoes.

4

minderheden.u ln d¡t rapport beveelt de Raad van Europa het onderwijzen van het Limburgs voorafgaand aan school en in het onderwijs aan. Ook dient er aandacht te zijn voor studie van het Limburgs op universitair niveau en het leren van het Limburgs als (tweede) taal. Tot slot dient het gebruik van het Limburgs in het openbare leven en in de media versterkt te worden. 't Hoes biedt de mogelijkheid om de krachten te bundelen en het taalveld meer in zijn kracht te zetten. Het verhogen van de bestaande financiering aan de taalorganisaties als alternatief voor'f Hoes werkt verzuiling in de hand en intensiveert de samenwerking niet. 't Hoes daarentegen vormt een paraplu waaronder de gezamenlijke visie behouden wordt en de organisaties optimaal gestimuleerd worden tot samenwerking. De al aanwezige vrijwilligersorganisaties binnen het

"Momenteel zijn de weinige Lt2 docenten, zoals in Heerlen en Venlo, een-pitters. Het ontbreekt

taalveld zitten aan de top van hun kunnen. De

aan een professionele infrastructuur om deze initiatieven structureel provincie breed in te

vrijwilligers wat maakt dat duurzaamheid van deze

bedden." - Esther van Loo, Levende talen Limburgs -

reikwijdte van de ¡nitiatieven van deze organisaties beperken zich tot zeer lokale schaal en zijn

afhankelijk van de tijd en inzet van enkele

initiatieven moeilijk te borgen is. Om de

gezamenlijke ambities van het veld én de Provincie Limburg breed en duurzaam te realiseren zijn om deze reden meer slag- en menskracht, middelen en

een versteviging van de onderlinge samenwerking nodig.

Het Limburgse taal-, cultuur- en maatschappelijke veld is breder dan de organisaties die tot op dit moment in beeld zijn. De Prijsvraag Limburgse taal heeft aangetoond dat er in het veld een grote interesse is voor actieve deelname, naast de al bestaande structuren. Ook blijkt dat de gemiddelde leeftijd lager en de variatie in achtergrond breder is dan die binnen de gekende organisaties. 't Hoes is bedoeld om ruimte te bieden aan nieuwe initiatieven en structuren om zo de gezamenlijke ambities beter te kunnen realiseren. 't Hoes zet daarmee in op de verjonging en verbreding van het Limburgse taalveld. Verderop in deze notitie, in de programmalijnen, wordt beschreven welke ambities niet afzonderlijk door het veld opgepakt kunnen worden, maar wel uitgevoerd kunnen worden via 't Hoes. De meerwaarde van 't Hoes is dan ook dat de uitgesproken ambities daadwerkelijk waargemaakt kunnen worden. Hoe ziet een Hoes uit? Programmaliinen

Netwerkfunctie ln't Hoes vinden alle organisaties binnen het Limburgse taal-, cultuur- en maatschappelijk veld een plek. Denk daarbij aan Raod veur't Limburgs, Veldeke Limburg, Levende Talen Limburgs, Vereniging

Limburgse Bibliotheken, Cubiss en het Taal- en Letterenplatform Limburg (TaLeP),

vrijwilligersorga n isaties, u n ive rsiteiten, sch olen, lera re nopleid ingen, kinderopva ngorga n isaties, gezondheidsinstellingen, bibliotheken, culturele organisaties en verenigingen, gemeentes, enz. Dit maakt van 't Hoes een plek waar de verschillende invalshoeken in het Limburgse taalveld samen

komen, verbindingen en combinaties gelegd worden en cross-overs gemaakt worden. Als 11 Ropportoge door de expertcommissie voorgelegd aan het Comité van Ministers van de Raod van Europa in overeenstemming met ortikel 76 van het Hondvest; november 2019.

5

professionele organisatie kan 't Hoes de professionele en vrijwillige krachten in het veld bundelen, verbinden en ondersteunen en doorverwijzen naar initiatieven binnen en buiten het Limburgs taalgebied. Alleen door spin in het web te zijn met zicht op een breed netwerk kan ingespeeld worden op de behoeftes van alle genoemde organisaties met betrekking tot de Limburgse taal. Advies- e n promotiefunctie 't Hoes is hét kennis¡nst¡tuut voor de Limburgse taal. Het heeft een loketfunctie, waarbij iedereen in

Limburg met vragen over het Limburgs (zowel fysiek als digitaal) terecht kan. 't Hoes biedt dus een helpdeskfunctie voor informatie over de Limburgse taal voor het veld. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van een of meer adviesgesprekken, een telefonisch of schriftelijk advies, inhoudelijke begeleiding of het verstrekken van informatiemateriaal met wetenschappelijke onderbouwing gebaseerd op actueel taal-, didactisch-, sociolinguistisch- en meertaligheidsonderzoek. lnformatief materiaal over de voordelen van meertaligheid wordt ontwikkeld. Deze informatievoorziening is geschikt voor kinderopvangorganisaties, basisscholen, bibliotheken, verloskundige praktijken, kraamzorgorganisaties, consultatiebureaus, gemeentes en zorginstellingen. Dit materiaal wordt als een promotie- en voorlichtingscampagne uitgerold over de provincie. Daarmee werkt 'f Hoes proactief aan promoten en zichtbaar maken van de voordelen van meertaligheid en dialectgebruik. Onderwijsfunctie

"ln het verleden is 'Dien eige Taal' gemaakt, een methode voor het basisonderwijs met lessen over plaatselijke dialecten. ondanks groot enthousiasme ¡s de methode doodgebloed door gebrek aan professionele ondersteu n ing" - Roeland van Hout, Raod veur't Limburgs -

't Hoes richt zich op ontwikkeling van educatieve producten rondom de regionale taal en de implementatie daarvan in voorschoolse omgevingen en het basis- en voortgezet onderwijs. 't Hoes heeft zicht op, beheert en promoot het gebruik van didactische materialen en het eventueel opstellen van taalbeleid voor kinderopvangorganisaties en het basis- en voortgezet onderwijs. 't Hoes gaat in gesprek met het veld en betrokken partijen om behoeftes op te halen ten aanzien van didactisch materiaal en

jaagt het veld aan om nieuw materiaal te

ontwikkelen (het vernieuwen en/of vertalen van bestaand materiaal en/of het ontwikkelen van nieuw materiaal). Dit geldt ook voor cursussen Limburgs als tweede taal voor volwassenen. Aanvullend daarop wordt met lerarenopleidingen (Nieuwste Pabo en Fontys Lerarenopleiding) ingezet op het structureel inbedden en implementeren van meertaligheid in hun lesprogramma.'t Hoes is ook een plek waar studenten kunnen landen om kennis en kunde op te doen. Daarmee wordt expertise in de volgende generaties geborgd. Docu m e ntati e -, i nfo rmoti e- en o nde rzoe ksfu n ctie

't Hoes heeft een archiverings- en documentatiefunctie, oftewel een overzicht van materialen over en in de Limburgse taal, denk hierbij aan lesmateriaal of wetenschappelijk onderzoek. Het betreft een soort bibliotheek waarbij het voornaamste aspect een lijst is (welk materiaal waar te vinden is). Daarnaast hecht 't Hoes belang aan actueel en verantwoord onderzoek naar de Limburgse taal. Daarom werkt t Hoes samen met Universiteit Maastricht en Radboud Universiteit Nijmegen voor de borging hiervan.

6

Wat is nodig om tot een Hoes te komen? Personeel

Om een start te kunnen maken met het invulling geven aan de genoemde programmalijnen is een

basisformatie van 3 fte nodig, zodat ingezet kan worden op de netwerk-, onderwijs-, advies-, promotie-, documentatie-, informatie- en onderzoeksfunctie. Adviseur (Limburgse) taal & letteren De adviseur, oftewel procesbegeleider, is de spin in het web en onderhoudt contacten met betrokken

partijen, zoals vrijwilligersorganisaties, bibliotheken, gemeentes, enz. Deze medewerker is verantwoordelijk voor de algemene loketfunctie van 't Hoes. De adviseur gaat met partijen in gesprek, legt verbindingen, haalt input op uit het veld en vertaalt deze waar nodig op papier. Ook houdt de adviseur zich bezig met informatievoorziening (zie de netwerk-, advies- en promotiefunctie). Vaki nho ude I ij k m edewe rke r De vakinhoudelijke medewerker is verantwoordelijk voor de taalkundige loketfunctie van 't Hoes. Alle taaf kundige vragen uit het veld met betrekking tot de Limburgse taal komen bij deze persoon terecht,

waarna hij/zij deze afhandelt. De medewerker is op de hoogte van materiaal en onderzoek over en in de Limburgse taal en heeft een ondersteunende rol bij het doen van onderzoek door externe part¡jen (zie de advies-, promotie-, documentatie-, informatie- en onderzoeksfunctie). Educatieve medewerker De educatieve medewerker heeft diverse taken. Deze persoon haalt behoeftes op uit het veld (bij kinderopvangorganisaties, onderwijskoepels, basisscholen, voortgezet onderwijs en lerarenopleidingen) ten aanzien van (digitaal) lees-, zing- en lesmateriaal (ook met betrekking tot cursussen Limburgs als tweede taal voor volwassenen en het opstellen van taalbeleid). Op basis van deze behoeftepeiling draagt de medewerker bij aan de ontwikkeling van educatief materiaal (door het aanjagen, verbinden en ondersteunen van organisaties in het veld). De medewerker is betrokken bij het draaien van pilots met scholen (implementatie). Daarna kunnen scholen zelfstandig aan de slag

met het materiaal. Ook gaat deze persoon de boer op om ontwikkeld lesmateriaal aan de man te brengen bij scholen. Door het netwerk onder scholen en onderwijskoepels kan de medewerker diverse scholen aan elkaar verbinden, zodat van elkaars expertise gebruik gemaakt kan worden. Ook heeft hij/zij kennis van educatief materiaal van andere taalhuizen uit andere taalgemeenschappen (zie de

onderwijsfunct¡e). Co m m u ni cotie me d ewe rker

De communicatiemedewerker (wordt gedeeld met hef Hurs) is verantwoordelijk voor het opstellen en het uitvoeren van een communicatieplan. Denk hierbij aan het bijhouden van website(s), social media, het opstellen van persberichten en nieuwsbrieven. Het gaat om algemene communicatie over 't Hoes en over communicatie met betrekking tot projecten en activiteiten (zie communicatie).

7

Financiën

Onderdeel van onderstaande begroting zijn de bijdragen van de Raod veur't Limburgs, Cubiss en het

Huis. Dit zijn bestaande provinciale bijdragen. Het combineren van geldstromen zorgt voor een versteviging van de positie van het taalveld. Jaarlijkse begroting Personeel Huis voor de Kunsten Limburg *adviseurs (Limburgse) taal & letteren *streektaa lfu nctiona ris/va kin houdelij k

Geschatte kosten

€ 140.000,-

medewerker Nieuw personeel *educatieve medewerker *comm u n icatiemedewerker Werkbudget

€ 60.000,€ 20.000,€ L00.000,€ 10.000,€ 8.000,€ L0.000,€ 348.000,-

Communicatie Kantoor- en bestuurskosten Onvoorzien TOTAAL

Jaarlijkse begroting Huis voor de Kunsten Limburg Raod veur't Limburgs Cubiss

Bijdrage Provincie Limburg TOTAAL

Geschatte inkomsten

€ 140.000,€ 28.000,€ 30.000,€ 1s0.000,€ 348.000,-

Wat gebeurt er in het veld? Dit hoofdstuk laat zien wat er allemaal in het veld op vrijwilligersbasis gebeurt op het gebied van de Limburgse taal, deels met steun van de Provincie Limburg, een groot deel zonder. Meer gedetailleerde informatie is te vinden in bijlage L. Kortom, vele vrijwilligers zetten zich in voor de Limburgse taal. Raod veur't Limburgs De Raod veur't Limburgs, een adviescommissie van Gedeputeerde Staten van de Provincie Limburg

met betrekking tot het Limburgs, is een denktank die (on)gevraagd advies geeft op basis van maatschappelijke en wetenschappelijke expertise. De Raod heeft zicht op het veld, en op trends en ontwikkelingen aangaande de Limburgse taal. Ook is de Raod initiator van projecten op het terrein van het Limburgs, zoals Piepekoek. Een animatieserie, spelletjes, filmpjes en andere gadgets om kinderen van de jongste leeftijd kennis te laten maken met het Limburgs. Veldeke Limburg Veldeke Limburg is er (al sinds 1926) voor het behoud en de bevordering van de Limburgse taal en

volkscultuur. Het is een uitvoerende organisatie bestaande uit vrijwilligers. Veldeke Limburg ondersteunt en faciliteert de 10 lokale dialectkringen, ontwikkelt dialectproducten en -diensten, zet in op communicatie om het imago van de Limburgse taal te verbeteren en focust op de positie van de Limburgse taal in het onderwijs door het veld (o.a. lokale dialectkringen en scholen) te stimuleren, faciliteren en ondersteunen. Concreet betekent dit onder andere het uitbrengen van een jaarboek, het organiseren van de Declamatiewedstrijd en het hebben van een stimuleringsfonds voor projecten van de lokale kringen.

8

De lokale kringen vormen de basis van de organisatie van Veldeke Limburg. Elk van die kringen heeft een eigen programma van activiteiten, een eigen website en andere communicatiemiddelen om de Veldeke-leden daarvan op de hoogte te houden. Levende Talen Limburgs

Binnen de Vereniging van Leraren in Levende Talen werd in 20L9 een sectie Limburgs opgericht. De sectíe Limburgs stelt zich met name ten doel professioneel educatief materiaal te ontwikkelen, waardoor geïnteresseerden en belanghebbenden Limburgs kunnen leren. Denk hierbij aan nieuwkomers in Limburg, maar ook aan mensen die in Limburg zijn opgegroeid maar het Limburgs

nooit actief hebben geleerd. Ook ondersteunt Levende Talen Limburgs het gebruik van meerdere talen (waaronder het Limburgs) in de kinderopvang, de zorg, op school, de werkvloer, in het toerisme, thuis en online. De organisatie ontwikkelt en organiseert onder andere cursussen Limburgs als tweede taal, studiedagen en workshops. Cubiss

Cubiss ondersteunt organisaties die zich bezighouden met vraagstukken rondom lezen, leren en informeren, zoals het onderwijs, organisaties in het sociaal domein en bibliotheken. Cubiss zorgt voor onderzoek, scholing, organisatie van evenementen, ontwikkeling van producten en publicaties. Cubiss beheert het online platform Watbleef?1, van waaruit ook activiteiten zoals talkshows, podcasts en quizzen worden georganiseerd. Watbleef?! is een initiatief van het Taal- en Letterenplatform (TaLeP) waa ri n bove nstaa nde orga n isaties ook vertegenwoordigd zij n. Huis voor de Kunsten Limburg De taal- en letteren adviseurs van het Huis maken zich'hart'om de Limburgse taal te versterken, verdiepen en verbinden in de kinderopvang, het onderwijs, de zorg, het sociale domein, de openbare ruimte en media, kunst- en erfgoed-disciplines. Ze doen dit samen met tal van taal- en cultuurpartners. ledereen die zich inzet voor de Limburgse taal kan bij het Huis terecht als kennisbank, advies- en ondersteuningsorganisatie. De adviseurs informeren, adviseren, begeleiden, weten wat er in het veld speelt en leggen verbindingen. Diversen

Het Limburgs wordt breed gedragen door de Limburgse maatschappij. Er worden dan ook veel projecten en initiatieven georganiseerd rond de Limburgse taal door (professionele) organisaties in het veld. Veel van deze activiteiten worden uitgevoerd door betrokken en enthousiaste vrijwilligers, Limburgers die hart hebben voor het Limburgs. Ze doen dit vaak met eigen financiële middelen of beperkte externe middelen. Een kleine greep uit lokale en regionale initiatieven. o De studenten aan de beide pabo's in de provincie (de Nieuwste Pabo en Pabo Fontys) worden al vanaf het eerste leerjaar onderwezen in de voordelen van meertaligheid. Meertaligheid is daarmee een integraal onderdeel van het aanbod bij het vak Nederlands. Hierbij wordt niet alleen ingezoomd op de voordelen van het Limburgs als eerste of tweede taal, maar wordt dit breder getrokken naar meertaligheid in welke vorm dan ook. Meertaligheid is ook een

o .

integraal onderdeel van de POST-HBO-routes. De kinderopvangorganisatie MIK & PIW Groep heeft samen met het Huis binnen de eigen organisatie een eerste brainstormsessie gehouden om behoeftes ten aanzien van (digitaal) lees-, zing- en lesmateriaal op te halen. Daarna is de organisatie zelf aan de slag gegaan om tot beleid te komen over dit onderwerp. Op initiatief van Veldeke Limburg en Levende Talen Limburgs en samen met het Huis voor de Kunsten Limburg is een samenwerking met Dagblad De Limburger vormgegeven, waarbij in 2021 en 2022 maandelijks de rubriek Limburgs occent verschijnt met aandacht voor diverse aspecten van de Limburgse taal.

9

a

a

a

a

De gemeente Beesel is a.d.h.v. 'Taaltafels' in gesprek met diverse partijen uit de verschillende domeinen van haar gemeenschap om te komen tot passend taalbeleid voor de gemeente. Met Vastelaovend is er altijd veel aandacht voor de Limburgse taal. Het dialect is te horen in talloze liedjes en prijkt op carnavalswagens. Stichting LlMx maakte een podcast over de Limburgse taal, De Limburgse Taol &... om het Limburgs vanuit diverse invalshoeken te benaderen. Diverse boekjes over en in het Limburgs zijn uitgebracht, zoals Verhiiölkes in ós Limburgs plat,

de honderd leukste Limburgse woorden en gezegdes en het Platbook. O

Dankzij de Prijsvraag Limburgse taal (georganiseerd naar aanleiding van de ondertekening van

het Convenant Limburgse Taal) werd educatief materiaal ontwikkeld voor kinderopvangorganisaties en het basisonderwijs, in de vorm van een Limburgs Kwartet, De Limbox, Limburgse Energizers en liedjes voor kinderopvang.12

12

Winnaars Prijsvraag Limburgse taal: https://hklimburg.nllpriisvraag-limbursse-taal 10

K

Huis voor da Kun¡tan Limburg

29 april2O22

't Hoes veur't Limburgs Onderlegger van de notitie aan de Provincie Limburg Deze onderlegger volgt naar aanleiding van het rondetafelgesprek dat plaatsvond op vrijdag 15 april

in de Veldekezaal op 't Gouvernement. ln dit gesprek informeerden de Limburgse taalorganisaties Levende Talen Limburgs, Raod veur 't Limburgs, Veldeke Limburg en Cubiss de Statenleden van de fracties D66, Fractie Palmen, PW, Lokaal-Limburg, WD, GroenLinks, S)Plus, CDA en 5P over hun visie

op de toekomst van de Limburgse taal en de meerwaarde van een Hoes veur 't Limburgs. De gezamenlijke ambitie van de bovengenoemde taalorganisaties om te komen tot een Hoes veur 't Limburgs is verwoord en uitgewerkt in de gelijknamige notitie. Deze onderlegger biedt aanvullende informatie over de huidige stand van de Limburgse taal en concretiseert aan de hand van casussen de meerwaarde van een Hoes veur't Limburgs. Op 9 november 2019 ondertekenden diverse organisaties in het Limburgse taal-, cultuur- en maatschappelijke veld, de Provincie Limburg en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het Convenant Limburgse taall. Zij maakten daarmee hun gezamenlijke ambitie voor de toekomst van de Limburgse taal kenbaar. Op dit moment spreken 750.000 Limburgers (67%) een van de Limburgse taalvariëteiten die het vitale hart van de Limburgse taal vormen en speelt de taal in de vorm van luistertaal een rol in het dagelijks leven van iedere Limburger2. Net als alle minderheidstalen in onze diverse samenleving, staat het gebruik van de Limburgse taal onder druk. Het gebruik van het Limburgs beperkt zich in toenemende mate tot informele contexten en wordt nog slechts door zo'n 29,!%ovan de jonge ouders doorgegeven aan de volgende generatie3.

Het Limburgse taalveld, primair bestaande uit een netwerk van vrijwilligers, bedient een steeds bredere groep partners uit het maatschappelijk middenveld. Deze partners zetten de Limburgse taal, als onderdeel van een meertalige aanpak, in voor de bevordering van de taalontwikkeling, positieve gezondheid en maatschappelijke verbondenheid. Recentelijk hebben de onderwijskoepels Kindante en Movare, welzijnsorganisatie MIK-PlW Groep, bibliotheek Bibliorura en de Gemeente Beesel in verschillende projecten een beroep gedaan op de kennis en kunde van het taalveld. Het netwerk van vrijwilligers loopt echter tegen de limieten van hun mogelijkheden aan en geeft dat het noodzakelijk is een professionaliseringsslag te maken om het maatschappelijk middenveld op het gebied van de Limburgse taal te ondersteunen. ln't Hoes veur't Limburgs ziet het taalveld een ambitieuze maar realistische eerste stap die het mogelijk maakt om de krachten in het taalveld te bundelen, een brede en duurzame implementatie van hun projecten te realiseren en de verjonging en verbreding in het taalveld verder te stimuleren. 't Hoes veur't Limburgs is in deze dus niet per definitie een fysiek huis maar de professionalisering in de ondersteuning en uitvoering van de gezamenlijke ambitie voor het behouden en stimuleren van de Limburgse taal.

Aan de hand van de volgende casussen concretiseert het taalveld de bijdrage die't Hoes veur't Limburgs kan leveren in het behouden en stimuleren van de Limburgse taal.

1

Convenont Limburgse fool; novembe r 2079. Veldeke Limburg, De Stand van het Limburgs; januari 2021. 3 Nederlandse Taalunie, De Staat van het Nederlands; september 2019. 2

0

K

Hu¡s Yoor

dg Kunstan Limburg

29 april2O22

Onderwijs Cosus 7

Op de basisscholen zijn veel leerkrachten op zoek naar ondersteuning in meertaligheidsdidactiek. De vraag komt binnen hoe men binnen het basisonderwijs duurzame aandacht kan besteden aan het thuistaalkapitaal (waaronder de Limburgse taal) van de kinderen en hoe dit in hun voordeel ingezet kan worden bij het leren. Het gaat daarbij dus niet om het onderwijzen van een taal maar om het creëren van ruimte voor thuistalen binnen het onderwijs. Enkele leerkrachten worden momenteel opgeleid en begeleid door professionals uit het Friese taalgebied. ln ons eigen taalgebied zouden de leerkrachten die zijn opgeleid en nu dus deskundig zijn moeten worden samengebracht en ingezet, zodat ze hun kennis en expertise als ambassadeurs kunnen verspreiden over de gehele provincie. Dit proces zou kunnen worden ondersteund en begeleid vanuit het Hoes.

Casus 2

Op grond van de Lokale Educatieve Agenda (LEA) kunnen gemeentes sinds 2006 invulling geven aan lokaal onderwijsbeleid. Afhankelijk van het thema kunnen gemeentes scholen ondersteunen bij het realiseren van hun ambities of zelf nieuwe activiteiten initiëren. Er zijn binnen Limburg al minstens twee gemeentes die lokale scholen willen ondersteunen bij het ontwikkelen van meertaligheidsbeleid met een volwaardige positie voor het Limburgs, maar zij weten niet hoe die wens op een effectieve manier kan worden geoperationaliseerd in de LEA. Straks kunnen zij daarvoor contact opnemen met het Hoes veur't Limburgs, waar de adviseur hen bruikbare voorbeelden kan laten zien uit bijvoorbeeld Friesland of het Nedersaksisch taalgebied. De adviseur houdt ook daarna de vinger aan de pols: is dit onderwerp inderdaad benoemd in de nieuwe LEA en hoe krijgt dit zijn weerslag op de scholen in de gemeente?

Het Hoes kan vervolgens ook andere gemeentes proactief benaderen met de vraag of zij interesse hebben in een vergelijkbaar traject, zodat over 5 jaar minstens L0 Limburgse gemeentes het Limburgs een plek hebben gegeven in de LEA.

Kinderopvang Casus 7

Een pedagogisch medewerker van een kinderopvanglocatie in Sittard wil graag één keer per week een verhaal in het Limburgs voorlezen. ln de media heeft zij gehoord dat er onlangs een bundel met verhaaltjes voor peuters is verschenen in Weert, maar omdat zij dat dialect zelf niet spreekt twijfelt ze of deze bundel bruikbaar is in haar situatie. De pedagogisch medewerker kan via de BoekStart coaches van de lokale bibliotheek meteen gebruik maken van een aantal producten die met het Hoes zijn ontwikkeld. Via hen komt de pedagogisch medewerker in contact met de educatieve medewerker van het Hoes veur't Limburgs, die advies kan bieden over alternatieve manieren om naast deze en andere producten het Limburgs een plek te geven in de educatieve activiteiten van de kinderopvang. De pedagogisch medewerker probeert een aantal van de adviezen uit en deelt haar positieve ervaringen met collega's binnen de koepelorganisatie. Het bestuur pikt dit signaalop en het kan voor hen aanleiding zijn om de Limburgse taal als onderdeel van een meertalige aanpak duurzaam te borgen in de vorm van beleid. De educatieve medewerker van 't Hoes veur't Limburgs kan hierin een faciliterende rol vervullen en proactief andere kinderopvangorganisaties benaderen om het gesprek aan te gaan over een duurzame borging van de Limburgse taal als onderdeel van een meertalige aanpak binnen de kinderopvang.

1

K ,ï:it{fi¿"

29 april2O22

Cosus 2

Hoe zit het met de allerjongsten? Om te zorgen voor meertalige, aantrekkelijke Limburgstalige input

voor de allerjongsten heeft de Raod veur 't Limburgs de ontwikkeling van Piepekoek gesteund. Piepekoek is een professioneel ontwikkeld digitaal platform met hedendaags visueel en auditief materiaal. Het zicht- en hoorbare resultaat is online beschikbaar. Piepekoek wordt gebruikt en ontvangt vele positieve reacties. Om de continuiteit van een project als Piepekoek te garanderen is echter een tijdsbestendige professionele organisatie nodig. Een aanspreekpunt met mensen die weten hoe een dergelijk project doorgezet kan worden en bij de juiste organisaties binnen de kinderopvang maar ook bij organisaties als Cubiss, de bibliotheken, consultatiebureaus en het onderwijs terecht kan komen. Net als prentenboeken kan dit soort hedendaags materiaal bijdragen aan de taalontwikkeling van kinderen.

Zorg Casus 7

Vanuit de verzorgingscentra voor ouderen komt bij Levende Talen de vraag binnen om taalactiviteiten rondom de dag van de moedertaal te organiseren. De activiteitenbegeleiders van de centra zelf hebben daar onvoldoende kennis voor in huis. De activiteitenbegeleiders zouden om te beginnen een bewustwordingstraining over het belang van taal kunnen volgen. Tevens zou er in de opleiding op de MBO's aandacht voor taalbeleid in ouderencentra kunnen komen. Hiervoor is sturing, facilitering en monitoring nodig vanuit een centrale plek in de provincie.

Bibliotheken Casus 1

Een Limburgse bibliotheek wil samen met scholen meer aandacht geven aan meertaligheid en hierbij

ruim baan bieden voor het Limburgs. De focus ligt op gezinnen met jonge kinderen. Samen met de educatie medewerker van het Hoes wordt er op basis van materialen van andere partners van het Hoes

gezamenlijk een workshop en aanpak ontwikkeld voor bibliotheekmedewerkers. Bibliotheekmedewerkers in de hele provincie zijn hierdoor bekend geraakt met materialen en mogelijkheden om het Limburgs en meertaligheid in te zetten bij jonge gezinnen om taalrijke omgevingen te bevorderen en zo taalvaardigheid te verbeteren.

Het Hoes is een inhoudelijke partner in de Taaldag, het jaarlijkse expertevenement van Fontys en Cubiss

waar zowel Universiteit Maastricht en ZUYD hogeschool in deelnemen. De bezoekers, met namen docenten, pabo- en taalstudenten en educatieve medewerkers worden geinformeerd over actuele wetenschappelijke inzichten rondom het gebruik van het Limburgs binnen een meertalige context in het onderwijs en daarbuiten. Dit zorgt voor meer begrip over de kansen voor het Limburgs en doorbreekt hardnekkige mythen over het Limburgs en meertaligheid.

2

K

Huis voor da Kunrton Umburg

29 april2022

Verenigingen Cosus 7

Een vrijwilligersveren¡ging organiseert al jaren succesvol allerlei cursussen en workshops voor volwassenen. Zij geven aan vrijwilligers de kans om hun kennis, kunde en ervaring over te dragen aan anderen. De variatie in onderwerpen en activiteiten is behoorlijk groot. De vrijwilligers maken gebruik van diverse mogelijkheden om hun aanbod uit te voeren: cursussen, workshops, lezingen, wandelingen, clubs, reizen, excursies. Ook allerhande taalcursussen en leesclubs zitten in hun gereedschapskist. Zij missen echter activiteiten rondom de eigen Limburgse dialect(en) en leggen bij Levende Talen de vraag neer om deskundigen die hun vrijwilligers kunnen bijscholen zodat zij deze kennis weer verder kunnen brengen. Dit is een taak die medewerkers van het Hoes (eventueel in samenwerking met Veldeke en Levende Talen) zouden kunnen oppakken en uitbreiden over ons hele taalgebied

Nieuwkomers Casus L

Limburg kent veel nieuwkomers, mensen die het Limburgs moeilijk verstaan en niet spreken. Een bekend geluid van deze nieuwkomers is dat de Limburgse taal een uitsluitende werking kan hebben. ln navolging van het advies van de Raad van Europa zetten de Raod veur't Limburgs en Levende Talen Limburgs zich in voor de inclusiviteit en daarmee de leerbaarheid van de Limburgse taal. Met vrijwilligers is een lesmethode Limburgs ontwikkeld. Deze methode is beschikbaar voor meerdere delen van Limburg en legt de nadruk op het kunnen verstaan van het Limburgs. De vervolgstap is echter ingewikkeld. De lesmethode moet beschikbaar zijn en blijven, en verder ontwikkeld worden in gedrukte en digitale vorm. Om dit te bewerkstelligen is overleg gevoerd met het taleninstituut, Radboud in'to Languages, aan de Radboud Universiteit. Dit om in de hosting van het materiaal tegemoet te komen aan kwaliteitsstandaarden en om de beschikbaarheid en bruikbaarheid van de deze lesmethode te garanderen. Een constructie als deze vergt aan Limburgse kant de beschikbaarheid van een directe en betrouwbare partner. ln zo'n tandem, een taleninstituut en het Hoes veur 't Limburgs, hopen we jaarlijks honderden mensen, liefst nog meer, bekend te maken met de Limburgse taal.

3

provincie limburg

#t

Provinciale Staten

van Limburg

Cluster

CULT

Behandeld

F. Verbeek

Ons kenmerk

DOC-00331983

Telefoon

+31 6 46 08 39 21

Uw kenmerk

Maastricht

20 september 2022

Bijlage(n)

Ver¿onden

20 september 2022

Ondenrverp Mededeling portefeuillehouder inzake afdoen toezegging 9102 bijeenkomst Limburgse taal

Geachte Staten, ln de vergadering van de Statencommissie Cultuur en Samenleving d.d. 11 maarl2022 hebben wij u toegezegd een bijeenkomst over de Limburgse taal voor gemeenten en overige relevante partnerorganisaties te organiseren. Dit als onderdeel van onze ambitie om, in navolging van het Convenant Limburgse taal uit 2019 en zoals benoemd in de Beleidsbrief Erfgoed 2022-2023'De kracht van erfgoed', versterkt in te zetten op het gebruik en behoud van het Limburgs. De bijeenkomst heeft plaatsgevonden op het provinciehuis op 6 september 2022. Alle Limburgse gemeenten zijn aangeschreven en uitgenodigd om deel te nemen aan deze bijeenkomst. Ook zijn relevante organisaties uit het taalveld uitgenodigd en conform mededeling portefeuillehouder inzake afdoen toezegging 9103 (DOC-00263014), zijn ook afgevaardigden van beide GGD-regio's uitgenodigd. De totale opkomst betrof ca. 30 personen waaronder vertegenwoordigers van 10 gemeenten. Ook de expertorganisaties die gaan samenwerken in het Hoes veur't Limburgs (zie mededeling portefeuillehouder van 28 juni 2022, DOC-00284696) mochten wij tot de aanwezigen rekenen.

Het doel van de bijeenkomst was drieledig: (1) aanwezigen informeren over het Limburgse taalbeleid en subsidiemogelijkheden; (2) gemeenten te enthousiasmeren om ook (nog meer) met Limburgse taal aan de slag te gaan en; (3) om met de aanwezigen te brainstormen over hoe we in gezamenlijkheid (Provincie, Rijk, Gemeenten en (ondenvijs)organisaties) de Limburgse taal en het gebruik hiervan kunnen behouden en bevorderen.

Wij kijken terug op een geslaagde avond waarin de Limburgse taal in het middelpunt stond. Na een presentatie verzorgd door de Provincie Limburg en het Huis voor de Kunsten Limburg en een

Limburglaan l0 6229 GA Maastricht

Postbus 5700 6202MA Maastricht

+ 31 43 389 99 99 www.limburg.nl

provincie limburg

#

paneldiscussie verzorgd door vier experts uit het taalveld, werd de discussie rondom de Limburgse taal gevoerd. Er werd met name aandacht besteed aan het taboe rondom regionale taal en het belang dat er samen gewerkt wordt om dit taboe weg te nemen. Vrijwel alle aanwezige gemeenten onderschrijven volmondig de meeruraarde van de Limburgse taal, met name ook in de context van onderwijs en kinderopvang, en kansen die extra aandacht en samenwerking (lokaal, regionaal of provinciaal) bieden. Er werd geconcludeerd dat om dit doel te bereiken het niet alleen om financiële middelen gaat maar ook om de inzet voor en het onder aan de aandacht brengen van de taal. De bijeenkomst was voornamelijk verkennend van aard en zijn er nog geen concrete afspraken gemaakt over specifieke inzet of projecten. De bijeenkomst heeft bijgedragen aan een verdere versteviging van de samenwerking, waarbij door de aanwezigen werd gevraagd om een dergelijke bijeenkomst jaarlijks te laten plaatsvinden. Met de aanwezige gemeenten leggen we de komende tijd contact over verdere kansen en mogelijkheden. Richting de andere gemeenten blijft de uitnodiging staan: "Sjloet uch aan!". Wij of onze taalpartners informeren ze graag. Wij vertrouwen erop dat wij met bovenstaande uiteenzetting uitvoering hebben gegeven aan de aan uw Staten gedane toezegging 9102.

Gedeputeerde Staten van Limburg namens dezen,

G.J.W. Gabriëls

DO5-00035329

2