9. Raadsvoorstel Rijksmiddelen Energietransitie en Klimaat (3099995)

Katwijk, 19 september 2023 Aanleiding en doel Met de klimaatdoelen van Parijs (2015) en het Klimaatakkoord in 2019 is de energietransitie in Nederland in een versnelling gekomen. Binnen de gemeente Katwijk is onderkend dat de energietransitie een opgave is die langjarig door zal lopen. In het coalitieakkoord is als topprioriteit gesteld om binnen deze raadsperiode een einde te hebben gemaakt aan de energiearmoede, en de focus te leggen op het isoleren van woningen. Voor de opgave energietransitie zijn rijksmiddelen beschikbaar; het uitgangspunt is te werken binnen die financiële kaders. Lopende acties binnen begroting en m.b.v. specifieke uitkeringen (SpUk) In de begroting 2023 zijn middelen uitgetrokken om de formatie uit te breiden om inhoudelijk intensief te werken aan het bereiken van de gestelde energietransitiedoelen. Dit wordt onder andere gedaan middels het uitvoeren van de activiteiten binnen het Energieprogramma 2016-2020 (in afwachting van het nieuwe vast te stellen Energieprogramma Katwijk/Lokale Energiestrategie (LES)), de Warmtevisie, advisering in lokale en regionale bouw- en verduurzamingsprojecten en omgevingsplannen, het beoordelen en verstrekken van duurzaamheidsleningen en subsidies.

We werken samen in de regio op onder andere warmtedossiers (restwarmte, geothermie en warmtestrategie), de Regionale Energiestrategie (RES), het Nationaal Isolatie Programma (NIP) de Landelijke Aanpak Isolatie (LAI) en netcongestie. In november 2022 is het Winterplan vastgesteld waarin prioriteit is gegeven aan korte termijnacties met als doel energiearmoede te voorkomen en bestrijden. Ook zijn in 2023 vanuit het Winterplan meer structurele acties voorbereid en opgestart, deze acties zijn voornamelijk gericht op het besparen en isoleren in woningen. Ook ontving de gemeente Katwijk in 2022 twee SpUks Energiearmoede van € 218.169 en € 438.924. Samen met een derde tranche in 2023, van € 297.308 heeft de gemeente Katwijk in totaal € 954.401 beschikbaar voor de ondersteuning van huishoudens met energiearmoede. Voor de beschikking van de derde tranche volgt een apart raadsvoorstel. In Katwijk zijn binnen tranche 1 en 2 onder andere energiebespaarboxen verstrekt, energiecoaches en klushulpen geworven een communicatiecampagne over energiebesparing uitgezet en is de witgoedregeling opgestart. In juli 2023 is de wijzigingsbeschikking ontvangen voor de derde tranche.

Recent is in een interne notitie aan de betreffende wethouders voorgesteld niet direct een nieuwe maatregel op te stellen voor de derde tranche, maar eerst de evaluatie van de acties uit de eerdere tranches en het klusteam af te wachten, omdat er al een breed aanbod van acties is op het gebied van energiebesparing. In september is binnen het Nationale Isolatie Programma een aanvraag gedaan ten behoeve van de Landelijke Aanpak Isolatie. (3220884) om een eigen isolatieaanpak op te zetten voor koopwoningen met een lagere WOZwaarde dan gemiddeld en met een energielabel van D of lager. Katwijk maakt aanspraak op een SpUk van ca. € 765.000 (verdeeld over 2023 en 2024) voor 524 woningen. Er is in de begroting werkbudget beschikbaar gesteld voor de personele capaciteit voor wijkgerichte isolatieaanpak om energiearmoede te voorkomen en bestrijden. De SpUk Lokale Aanpak Isolatie sluit hierbij aan. Inventarisatie maatregelen en inzet aansluitend op doelstellingen Energietransitie Binnen de gemeentelijke organisatie en met de collegeleden is geïnventariseerd welke maatregelen en inzet met behulp van de regeling CDOKE kunnen worden uitgewerkt en opgestart. Dit is onderverdeeld in de volgende doelen/ thema’s: 1. Voorkomen en bestrijden van energiearmoede en Besparen en isoleren. 2. Warmtetransitie, duurzame warmtevoorziening 3. Elektriciteit (duurzame opwek en netcongestie) 4.

Duurzame mobiliteit 5. Algemene maatregelen t.b.v. de opgave energietransitie Met de inventarisatie is zoveel mogelijk rekening gehouden met integraliteit, volgordelijkheid en samenhang. Ook onderlinge kruisverbanden en daardoor financiële effecten op de maatregelen zijn geïnventariseerd en worden voorstellen gedaan voor de aanwending van de voorgestelde maatregelen. Een overzicht van de inventarisatie van de extra maatregelen en inzet verdeeld over de jaren is opgenomen in bijlage 1; Inventarisatie doelen en inzet rijksmiddelen 2023 – 2027 en bedraagt totaal € 2.418.503

2

Regeling Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat- en Energiebeleid 2023-2030 (CDOKE) Gemeenten en provincies ontvangen structurele middelen om de energietransitie te kunnen uitvoeren. De tijdelijke regeling Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE). Via deze regeling ontvangt de gemeente in de periode 2023 tot en met 2030 een bijdrage voor de uitvoeringskosten van de energietransitie in de gebouwde omgeving, elektriciteit, mobiliteit, industrie en overige klimaat- en energiebeleid. In april 2023 de gemeente Katwijk een specifieke uitkering toegekend voor de periode 2023 - 2025. Deze uitkering wordt als voorschot uitgekeerd in drie delen op de volgende momenten: • € 1.058.210,- (reeds uitgekeerd in mei 2023) • € 1.067.810,- in januari 2024 • € 1.077.409,- in januari 2025 In 2022 heeft het Ministerie van EZK aangegeven dat naar verwachting de bijdrage voor de jaren 2026 tot en met 2030 tenminste gelijk zijn aan de bijdrage uit 2025. In 2024 vind een herijking van de middelen plaats. De middelen zijn bedoeld om Nederlandse gemeenten in staat te stellen voldoende arbeidskrachten in dienst te nemen zodat zij het klimaat- en energiebeleid kunnen uitvoeren. De meest efficiënte en effectieve manier om dit te doen, is de capaciteit vergroten met ambtenaren die voor langere tijd in dienst worden genomen.

Op die manier wordt namelijk expertise en ervaring in de organisatie opgebouwd. Er kan echter ook voor worden gekozen externe capaciteit in te zetten. In Katwijk wordt de regeling CDOKE ingezet voor de opgave energietransitie en de noodzakelijke uitbreiding van capaciteit om dit in de komende jaren uit te voeren en intensiveren. Indicatoren (facultatief) Monitoring. De energietransitie is een maatschappelijke opgave die constant in ontwikkeling is. Daarom is het van belang dat we monitoren en bijsturen. Voor de RES regio is een monitoringstool ontwikkeld waarmee we inzicht krijgen in hoeverre we onze regionale doelen bereiken. Belangrijke kanttekening is dat deze data achterlopen in verband met verwerking van gegevens. Het is hiermee lastig om snel bij te sturen. Lokaal willen we graag per doelthema monitoren en bijsturen. Resultaten van meerdere acties en maatregelen zijn goed te kwantificeren, door bijvoorbeeld het aantal geholpen huishouden en genomen isolatiemaatregelen te meten. Een rechtstreekse doorvertaling naar de bijdrage aan de doelstelling blijkt doorgaans lastig. We werken de monitoring verder uit in het nieuwe Energieprogramma/ LES. Evaluatie en bijsturen. Voor de voorgestelde maatregelen uit de inventarisatie is een inschatting gemaakt van de benodigde middelen en opgenomen in een overzicht.

De opzet is nu zo gemaakt dat hij kan aansluiten bij de P&C cyclus en jaarlijks kan worden bijgestuurd en vastgesteld. Ook bij vaststellen van (nieuw)beleid als gevolg van uitwerking van de maatregelen uit de inventarisatie of ander beleid binnen de energietransitie (zoals bijvoorbeeld vaststellen en jaarlijkse evaluatie van het energieprogramma/LES) kan ook tussentijds indien nodig bijgestuurd worden op de inzet van de beschikbare rijksmiddelen. Motivering voorstel Binnen de gemeente Katwijk is onderkend dat de energietransitie een opgave is die langjarig door zal lopen. In het coalitieakkoord is als topprioriteit gesteld om binnen deze raadperiode een einde te hebben gemaakt aan de energiearmoede, en de focus te leggen op het isoleren van woningen en niet bij het aardgasvrij maken van huizen. De gemeente blijft in gesprek met aanbieders van alternatieve energiebronnen, om er zo voor te zorgen dat onze gemeente straks ook kan meedoen met grote initiatieven zoals geothermie en WarmtelinQ die naar verwachting richting 2030 beschikbaar zullen komen. Het is een topprioriteit voor het college om in 2026 een einde te hebben gemaakt aan energiearmoede. Voor de opgave energietransitie zijn rijksmiddelen beschikbaar; het uitgangspunt is de gestelde doelen te halen en te werken binnen die financiële kaders. Kanttekeningen Aan de regeling CDOKE zijn voorwaarden verbonden.

De uitkering mag worden ingezet voor minimaal 90% aan apparaatskosten (capaciteit/bemensing) en maximaal 10% aan overige kosten gerelateerd aan apparaatskosten.

3

De middelen worden als een brede doeluitkering uitgekeerd. Dat wil zeggen dat er een ruime vrijheid is om de middelen te besteden, zo lang ze binnen de grenzen van de regeling blijven. De voorgestelde maatregelen uit de inventarisatie Doelen en inzet Rijksmiddelen in bijlage 1 kan mogelijk invloed hebben op de capaciteit van overhead personeel binnen onze organisatie. Deze extra ondersteuning kan dan mogelijk ook worden opgevoerd binnen deze regeling, en moet dan worden meegenomen in de bijbehorende SiSa verantwoording. Vooralsnog lijkt het er op dat deze extra nodige capaciteit minimaal zal zijn omdat voornamelijk wordt ingezet op externe ondersteuning en advisering. Daarnaast moet dan ook onze organisatie worden ingericht op deze regeling en de Sisa verantwoording. (Urenregistratie en/of aparte contractering/verantwoording specifiek t.b.v. energietransitie). Het voorschot kan worden gebruikt voor uitgaven tot en met de twee kalenderjaren volgend op het jaar van uitbetaling van het voorschot. Dat wil zeggen dat het voorschot dat in mei 2023 is ontvangen, uiterlijk 31 december 2025 moet zijn besteed. Het voorschot dat in januari 2024 wordt ontvangen, moet 31 december 2026 zijn besteed; het voorschot dat in januari 2025 wordt ontvangt, moet uiterlijk 31 december 2027 zijn besteed.

Jaarlijks moet verantwoording worden afgelegd over de besteding van deze uitkering in het voorgaande jaar via het systeem van single information, single audit (SiSa). Als blijkt dat de specifieke uitkering niet volledig is besteed, of niet is besteed aan het doel waarvoor deze is verleend, kan de uitkering ter hoogte van het niet of onrechtmatig bestede deel worden teruggevorderd. Om aan te sluiten op de begrotingscyclus is inzicht gebracht in de maatregelen en middelen. De opzet is nu zo gemaakt dat hij kan aansluiten bij de P&C cyclus en jaarlijks kan worden bijgestuurd en vastgesteld. De middelen vallen echter niet onder hetzelfde programma. De doelen vallen grotendeels in programma 7 Volksgezondheid en Milieu, met uitzondering van de doelstellingen Duurzame mobiliteit. Dit valt in programma 2; Verkeer, vervoer en waterstaat. Wel kan de relatie worden gelegd tussen de doelen en de acties in paragraaf 8 van de begroting, Energie en Duurzaamheid. Middelen Om aan te sluiten op de begrotingscyclus is inzicht gebracht in de maatregelen en middelen tot en met 2027. In de meerjarenbegroting 2023 zijn via het coalitieakkoord reeds middelen t.b.v. de energietransitie opgenomen met als dekking een te verwachten structurele Algemene uitkering van het Rijk ad € 404.000,-.

Deze algemene uitkering is door het Rijk omgezet in de SpUk CDOKE en wordt middels bijgevoegde begrotingswijziging in 2023 verrekend. Vooruitlopend op de besluitvorming van de maatregelen en inzet CDOKE zijn reeds besluiten genomen waarbij de middelen CDOKE als dekking dienen. Voorbeelden hiervan zijn: Voortzetting Samenwerking Warmte Leidse Regio periode 2023-2027 (Z3131668) en de Uitvoeringskosten Subsidieregeling Katwijks Isolatiefonds (KIF) (Z3095131). Ook zijn er reeds afspraken gemaakt met betrekking tot personele inzet voor het Winterplan en de continuering van de afspraak ten behoeve van de bijdrage aan het energieprogramma RES met Holland Rijnland. Na aftrek van de stelpost en bijdrage voor de reeds genomen besluiten en afspraken ziet u hieronder het resultaat voor inzet van de middelen. CDOKE middelen

2023 t/m 2027

- waarvan aandeel apparaatskosten - waarvan aandeel materiele kosten Totaal rijksmiddelen SpUk CDOKE Stelpost dekking Rijksmiddelen (-404K p/j) Samenwerking WLR Uitvoeringskosten KIF (2024-2025)

€ 4.822.422 € 535.825 € 5.358.247 -€ 2.020.000 -€ 742.300 -€ 168.000

Projectleider Winterplan (2023)

-€ 48.000

Bijdrage Holland Rijnland RES (2024 - 2027)

-€ 264.000

Rest Ruimte voor intensivering Energietransitie

€ 2.115.947 4

Totaal voor de jaren 2023 tot en met 2027 is nog beschikbaar € 2.115.947,-. Het totaal uit de inventarisatie doelen en inzet rijksmiddelen 2023 – 2027 en bedraagt € 2.418.503 Rest Ruimte voor intensivering Energietransitie 2023 t/m 2027 Inventarisatie Activiteiten en Inzet Rijksmiddelen 2023 t/m 2027

Voorlopig tekort

€ 2.115.947 € 2.418.503 € -302.556

In 2024 vindt een herijking van de bijdragen voor de jaren 2026 tot en met 2030 plaats, Daarbij is aangegeven dat de bijdragen tenminste gelijk of hoger zijn dan de bijdrage uit 2025, Het is aannemelijk dat het tekort hierdoor kleiner wordt of zelfs verdwijnt. Ook is voor de voorgestelde maatregelen bij de inventarisatie een voorlopige raming gemaakt van de benodigde middelen. Bij uitwerken en vaststellen van (nieuw) beleid als gevolg van uitwerking van de maatregelen uit de inventarisatie zal deze inschatting worden doorgerekend en worden geactualiseerd. Daarom wordt voorgesteld op dit moment nog geen maatregelen te treffen voor het nu ontstane voorlopige tekort. De benodigde middelen voor 2023 worden als volgt verwerkt:

1. Zie bijlage 1 voor maatregelen. 2. Bij de vorming van het coalitieakkoord 2022 was de aanname dat de hogere lasten i.v.m. de energiearmoede gedekt zouden worden via een verhoging van de algemene uitkering en is daarvoor een structurele stelpost in de begroting opgenomen van € 404.000. Nu bekend is gemaakt dat deze middelen niet via de algemene uitkering worden beschikbaar gesteld maar via de specifieke uitkering CDOKE kan de betreffende stelpost komen te vervallen. 3. Na dekking voor middelen in 2023 blijft er nog € 2.617.066 over van de toegekende SpUk CDOKE uitkering van 2023 t/m 2025 . De budgettair neutrale mutaties worden verwerkt middels bijgaande begrotingswijziging 29 van 2023. Uitvoering Vooruitlopend op het raadsbesluit waarbij de inzet over de jaren 2023 tot en met 2027 wordt beoordeeld is voorgesteld alvast vanuit de toegekende specifieke uitkeringen € 182.363 voor de 2e helft 2023 beschikbaar te stellen, zodat gestart kan worden met voorbereiden en uitvoering van de maatregelen die zijn ingepland voor 2023 en begin 2024. Juridisch advies n.v.t. Communicatie n.v.t. Bijlage(n) 1. Inventarisatie doelen en inzet rijksmiddelen 2023-2027. (3232320) 2. Beschikking CDOKE-23-03452340 (3158225) 5

3. Begrotingswijziging 29-2023 (3239257)

Burgemeester en wethouders van Katwijk, De secretaris De burgemeester

6

Raadsbesluit Kenmerk Programma Onderwerp

: Z3099995D3100004 : Volksgezondheid en milieu : Rijksmiddelen Energietransitie en Klimaat

De raad van de gemeente Katwijk; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van Katwijk van 19 september 2023; gelet op artikel 147, lid 2 in samenhang met artikel 108, lid 1 Gemeentewet en artikel 192, lid 1 Gemeentewet

BESLUIT: 1. Voor het jaar 2023 € 182.363,- beschikbaar te stellen ten behoeve van de opgave energietransitie voor de voorgestelde maatregelen en € 404.000,- voor de in de begroting 2023 opgenomen stelpost dekking Rijksmiddelen; 2. Het benodigde budget ad € 586.363,- te dekken uit de SpUk regeling CDOKE; 3. De budgettair neutrale mutaties te verwerken middels bijgaande begrotingswijziging 29 van 2023.

Aldus vastgesteld door de raad van de gemeente Katwijk in zijn openbare vergadering van 12 oktober 2023 De griffier

De voorzitter

7