7. Raadsvoorstel Omgevingswet-proof Participatiebeleid (1888867)

Aan de gemeenteraad

Kenmerk Programma Onderwerp

: 1888867 : Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing : Omgevingswet-proof Participatiebeleid

Katwijk, 23 maart 2021.

Aanleiding en doel Participatie is een belangrijk aspect van de Omgevingswet. In het ambitiekader voor de implementatie van de wet heeft de gemeenteraad aangegeven in te willen zetten op het vroegtijdig betrekken van de omgeving bij ontwikkelingen, waarbij per situatie wordt bepaald of dit relevant is. Ook heeft uw raad richting gegeven om participatie in te zetten voor meer inbreng door burgers en andere partijen uit de omgeving in het ruimtelijk beleid, maar daarvoor de regie niet volledig bij de omgeving neer te leggen. U hebt daarbij gewezen op de ambitie voor participatie die is vastgelegd in het kader van het traject “Participatie & Bestuursstijl” en die ook als uitgangspunt voor de implementatie van de Omgevingswet wordt gezien. In de Omgevingswet krijgt participatie op verschillende niveaus vorm. Zo wordt participatie bij aanvragen voor omgevingsvergunningen bij de initiatiefnemer gelegd. Bij de aanvraag moet de initiatiefnemer aangeven of participatie heeft plaatsgevonden. Echter, strikt genomen is participatie in die situaties niet verplicht, behoudens de door de raad aan te wijzen buitenplanse omgevingsplanactiviteiten (zie hiervoor voorstel 1878038). De participatie kent geen vormvereisten. Voor de kerninstrumenten van de Omgevingswet zoals de omgevingsvisie en het omgevingsplan geldt bij voorbereiding en vaststelling een kennisgevings- en motiveringsplicht.

Daarvoor is participatie noodzakelijk. Uit de motie Nooren (11 februari 2020) vloeit voort dat gemeenten, liefst voor inwerkingtreding van de Omgevingswet, participatiebeleid moeten vaststellen. Daarin moet worden vastgelegd hoe participatie wordt vormgegeven en welke eisen daarbij gelden. Het huidige Katwijkse participatiebeleid bestaat uit de Burgerparticipatieverordening, die geldt vanaf 3 juni 2016 en de tien spelregels voor burgerparticipatie, die gelden vanaf 1 juli 2015. De VNG heeft een checklist voor participatie beschikbaar samengesteld (bijlage 1). In deze checklist staat de VNG stil bij de participatie in het kader van de Omgevingswet en de eisen die daarbij gelden. We hebben aan de hand van deze checklist gecontroleerd in hoeverre ons huidige beleid al Omgevingswetproof is en of nuancering nodig of gewenst is. Daarbij hebben we vastgesteld dat we met betrekking tot participatie in het kader van de Omgevingswet nog enkele zaken te regelen hebben. Het huidige Katwijkse beleid en de spelregels voor burgerparticipatie voldoen niet in alle opzichten aan de Omgevingswet.

In grote lijnen zijn de volgende aanscherpingen of aanpassingen noodzakelijk of gewenst:  participatie als leidend principe  de kennisgevingsplicht en motiveringsplicht dienen duidelijker te worden vormgegeven in het beleid en de spelregels  aandacht moet worden gegeven aan de aspecten (vroeg)tijdigheid, duidelijke tijdsplanning en gelijkwaardigheid in informatiepositie  de noodzaak van evaluatie  de rol van de initiatiefnemer in het participatieproces is een nieuw element  het is gewenst om ook de spelregels bij vergunningverlening op te nemen en een participatie handleiding daarvoor op te stellen  het taalniveau van de spelregels en handreiking moet voldoen aan de in de Omgevingswet voorgeschreven B1 taalniveau 2

Tijdens de raadscommissievergadering van donderdag 3 december 2020 is uw raad al geïnformeerd over de participatieverplichting en de keuzes die u hierin heeft. Ook heeft u tijdens deze vergadering kennis kunnen nemen van de concept-participatie handleiding, die initiatiefnemers ondersteuning kan bieden bij het vormgeven van participatie. Participatie aanpak Op basis van de confrontatie van het huidige beleid aan de VNG-checklist is een vernieuwde ‘Participatie aanpak’ opgesteld die voldoet aan de eisen van de Omgevingswet (bijlage 2). Nieuw hierbij is het opnemen van een aanpak voor initiatiefnemers. Ter ondersteuning van initiatiefnemers is ook de ‘participatie handleiding’ opgesteld. Hieronder gaan we in op nog een aantal relevante aspecten. Kennisgevingsplicht en motiveringsplicht Voor wat betreft de participatie van gemeentelijke beleid voor de fysieke leefomgeving (meer concreet; de omgevingsvisie en het omgevingsplan) is het aan het bevoegd gezag (de gemeente) aan zet om participatie zo goed en zo breed mogelijk in te vullen via interactie met inwoners en ondernemers. De insteek daarbij is om zoveel mogelijk via co-creatie invulling te geven aan ambities en mogelijkheden.

Dit ligt grotendeels al in lijn met de ontwikkelingen in het Katwijkse beleid (Burgerparticipatie en bestuursstijl (493397)) en de lijnen die bij de omgevingsvisie en de integrale gebiedsontwikkeling (IGW) Hoornes zijn ingezet. In de Participatie aanpak zijn de kennisgevingsplicht en motiveringsplicht opgenomen. Deze twee verplichtingen heeft het bevoegd gezag bij het voornemen tot het vaststellen van bepaalde instrumenten onder de Omgevingswet. Door deze in de Participatie aanpak op te nemen is het duidelijk in welke gevallen de gemeente verplicht moet participeren. Daarmee wordt ook invulling gegeven aan hoe de gemeente deze kennisgevings- en motiveringsplicht vormgeeft in het participatiebeleid. Participatie bij initiatieven De participatie bij initiatieven bevat nog wel een onderdeel waar de meningen verdeeld over zullen zijn. De Omgevingswet hanteert participatie als leidend principe, maar legt vorm en inhoud van participatie bij initiatieven uitdrukkelijk bij de initiatiefnemers. Participatie is een algemene aanvraagvereiste. Initiatiefnemers moeten zelf hun participatie naar eigen inzicht kunnen invullen. De participatie an sich kan geen inhoudelijke afwijzingsgrond zijn voor een omgevingsvergunning.

Het door een initiatiefnemer aantonen dat participatie heeft plaatsgevonden, is enkel verplicht bij de door de raad aan te wijzen buitenplanse omgevingsplanactiviteiten (voorstel 1878038). In die gevallen moet het college zich extra inspannen om de initiatiefnemer te stimuleren bij het betrekken van de omgeving. Als er niet aan participatie is gedaan (‘nee’ bij de aanvraag), kan de aanvraag in dat geval buiten behandeling worden gelaten. Voor andere aanvragen blijft participatie gewenst, maar is het een aanvraagvereiste dat wordt aangegeven of participatie al dan niet heeft plaatsgevonden. In die gevallen ligt de nadruk op uitnodigen, verleiden en adviseren. De gemeente kan geen checklist of toetsingskader voor participatie aan initiatiefnemers opleggen, maar kan ze wel stimuleren, helpen en coachen. Daarom stellen we voor om een participatie handleiding voor initiatiefnemers toe te voegen aan de Participatie aanpak. In deze handleiding wordt aangegeven welke uitgangspunten en waarden van belang zijn, wie welke rol heeft, welke verwachtingen en verantwoordelijkheden er zijn, welke thema’s, gebieden en/of opgaven van belang zijn en welke mate van participatie passend zou kunnen zijn bij welke omvang van activiteit. Het is aan het bevoegd gezag wel om af te wegen of alle informatie beschikbaar is en of alle belangen om een weloverwogen besluit te nemen zijn opgehaald.

Mocht dit niet het geval zijn, dan kan de gemeente initiatiefnemers alsnog verzoeken om te participeren, wanneer dit niet gebeurd is. Ook kan de gemeente in dit geval zelf belanghebbenden benaderen of de uitgebreide procedure van toepassing verklaren. Dit kan enkel als een zorgvuldige besluitvorming dit vraagt. 3

In de voorgestelde Participatie handleiding voor initiatiefnemers is een paragraaf opgenomen waarin de mogelijkheden voor het bevoegd gezag zijn opgenomen. De primaire lijn blijft echter het verleiden en stimuleren van initiatiefnemers om aan participatie te doen. De vorm en uitvoering blijft aan de initiatiefnemer. Het verdient geen aanbeveling om als gemeente een participatietraject over te nemen van een initiatiefnemer, indien deze dit zelf ontoereikend zou doen. De verwachting is ook dat dit niet in veel gevallen noodzakelijk zal zijn. Naast de handleiding is ook het voorbeeld van de gemeente zelf belangrijk, zoals bij de voorbereiding en uitvoering van de eigen werken waarvoor een vergunning noodzakelijk is. Voorstel Bij dit voorstel worden de Participatie aanpak en de Participatie handleiding ter vaststelling aangeboden.

Indicatoren (facultatief) Een goede verdere implementatie van de Omgevingswet.

Motivering voorstel Aanpassing van het gemeentelijke participatiebeleid is noodzakelijk Uit de motie Nooren vloeit voort dat gemeenten, liefst voor inwerkingtreding van de Omgevingswet, participatiebeleid moeten vaststellen. Daarin moet worden vastgelegd hoe participatie wordt vormgegeven en welke eisen daarbij gelden. Het huidige participatiebeleid van Katwijk is gecontroleerd op de vormvereisten vanuit de Omgevingswet. Daarbij is geconstateerd dat op onderdelen aanpassing nodig is. Deze zijn in de Participatie aanpak en in de Participatie handleiding verwerkt. De aanpassingen zijn afgestemd op het door de gemeenteraad vastgesteld ambitiekader Voor de participatie in het kader van de Omgevingswet is aansluiting gezocht bij het ‘reguliere’ participatiebeleid. In algemene zin wordt erop ingezet de omgeving vroegtijdig bij ontwikkelingen te betrekken en participatie minimaal op het niveau van het adviseurschap te verrichten. Bij de Participatie aanpak en de Participatie handleiding is de ambitie van de raad gevolgd. Initiatiefnemers worden nu, nog meer dan eerst, verleid en gestimuleerd om vroegtijdig aan participatie te doen. Het participatiebeleid is afgestemd met verschillende partijen De Participatie aanpak en de Participatie handleiding zijn besproken met het reflectieteam.

In het reflectieteam zijn verschillende partijen vertegenwoordigd, waaronder enkele ketenpartners, Dunavie, de horecavereniging, de ondernemersvereniging, de wijkraad en een projectontwikkelaar. De partijen onderkennen het feit dat de Omgevingswet het betrekken van de omgeving bij initiatieven meer bij de initiatiefnemers neerlegt. In het reflectieteam werd de zorg uitgesproken dat er een lastenverzwaring plaatsvindt aan de kant van de initiatiefnemer. Er moet voorkomen worden dat de kwaliteit van de participatie, die door grote organisaties wordt georganiseerd, de standaard wordt. Het participatieproces moet voor iedere initiatiefnemer behapbaar blijven. Het belang van vroegtijdige participatie werd door het reflectieteam onderstreept. Het is volgens het reflectieteam van belang om iedereen aan de voorkant in uitleg over participatie te voorzien. De Participatie handleiding en Participatie aanpak werden dan ook als nuttig gezien. Aan de achterkant is het van belang om duidelijke afspraken te maken over de toetsing van participatie. Onderstreept werd dat de instelling van de gemeente bij participatie erg belangrijk is. Er moet een cultuurverandering plaatsvinden naar het ‘ja, mits…’ principe van de Omgevingswet. De komende tijd zal er met de Participatie handleiding en de Participatie aanpak geoefend worden.

Op basis van het oefenen zullen wij concluderen in hoeverre aanvullende ondersteuning nog nodig is. Het reflectieteam heeft aangegeven het in ieder geval van belang te vinden dat er in de loop der tijd succesverhalen worden gedeeld.

4

Kanttekeningen Koppeling met de evaluatie van het gemeentelijke participatiebeleid Aanvankelijk was het de bedoeling om de participatie voor de Omgevingswet mee te nemen in de voorgenomen evaluatie van het gemeentelijke participatiebeleid. Op dit moment wordt hard gewerkt aan de evaluatie van het gemeentelijke participatiebeleid door de afdeling Communicatie, dit laat echter nog even op zich wachten, vanwege gebrek aan capaciteit. Het streven is om eind april een concept op te leveren. Daarom is het voorstel om de Participatie aanpak nu als afzonderlijk onderdeel toe te voegen aan het bestaande beleid ‘Burgerparticipatie en bestuursstijl’ (493397). Daarmee wordt voldaan aan de vormeisen van de Omgevingswet. In een later stadium kan dan verdere integratie plaatsvinden. Gelijkheid in vaardigheden Bij het principe van vormvrije participatie moet er rekening mee worden gehouden dat niet iedereen dezelfde vaardigheden heeft. Hierbij kan gedacht worden aan geletterdheid, maar ook bespraaktheid. Het vergt enige training van de maatschappij om voldoende te kunnen participeren. Ook is voor velen een aanvraag voor een omgevingsvergunning een uitzondering in het dagelijks leven. De concrete vraag is wat het bevoegd gezag nog verder kan doen om hierbij te helpen. De handleiding is hiervoor een goede eerste stap.

Bij het toepassen in de komende periode zullen we voor dit aspect aandacht houden.

Voorstel voor raadsbehandeling (facultatief) N.v.t.

Aanpassingen naar aanleiding van commissiebehandeling (Facultatief) N.v.t.

Middelen N.v.t.

Uitvoering De geactualiseerde handreiking omvatte een fors aantal pagina’s. Om het initiatiefnemers hanteerbaarder te maken is gekozen voor een visuele vertaling van de handleiding in de vorm van een infographic. Deze wordt op dit moment ontwikkeld. T.z.t. zal de infographic ook met de raad worden gedeeld. Het voorstel is om de Participatie aanpak nu als afzonderlijk onderdeel toe te voegen aan het bestaande beleid ‘Burgerparticipatie en bestuursstijl’ (493397) zodat hier al mee geoefend kan worden.

Juridisch advies Ja

Communicatie N.v.t.

Bijlage(n) 1. Bijlage 1. Checklist voor de gemeenteraad 2. Bijlage 2. Participatie aanpak 3. Bijlage 3. Participatie handleiding 5

Burgemeester en wethouders van Katwijk, De secretaris De burgemeester

6

Raadsbesluit Kenmerk Programma Onderwerp

: 1888867 : Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing : Omgevingswet-proof Participatiebeleid

De raad van de gemeente Katwijk; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van Katwijk van 23 maart 2021.; gelet op artikel 147 Gemeentewet en artikel 16.55 Omgevingswet;

BESLUIT: 1. 2.

de Participatie aanpak (bijlage 2) vast te stellen en als afzonderlijk deel in te voegen in het bestaande beleid ‘Burgerparticipatie en bestuursstijl’ (493397); de Participatie handleiding (bijlage 3) vast te stellen en als afzonderlijk deel in te voegen in het bestaande beleid ‘Burgerparticipatie en bestuursstijl’ (493397).

Aldus vastgesteld door de raad van de gemeente Katwijk in zijn openbare vergadering van De griffier

De voorzitter

7