6. Raadsvoorstel Strategische duurzaamheidsagenda (1646619)

Aan de gemeenteraad

Kenmerk Programma Onderwerp

: 1646619 : Volksgezondheid en milieu : Strategische duurzaamheidsagenda

Katwijk, 12 oktober 2020

Aanleiding, doel en samenvatting Duurzaam Katwijk Deze Strategische Duurzaamheidsagenda ‘Samen werken aan een toekomstbestendig Katwijk’ is een vervolg op de duurzaamheidsagenda uit 2015. In die eerste agenda werden drie speerpunten gekozen om de inspanningen op het gebied van duurzaamheid kracht bij te zetten: de thema’s energietransitie, duurzame inkoop en afval/reststoffen. Aan de hand van de duurzaamheidsagenda is sinds 2015 op deze thema’s van duurzaamheid samenhangend ontwikkeld en gestuurd. Jaarlijks is de voortgang voor het energieprogramma en de afvalinzameling geëvalueerd. Het aspect inkoop is in de bestuursrapportages meegenomen. Uit de actuele landelijke en mondiale ontwikkelingen rond het klimaat (o.a. akkoorden Parijs 2015 en nationaal 2019) spreken toenemende zorgen over de toekomstbestendigheid van onze samenleving en leefomgeving. De gevolgen van bijvoorbeeld klimaatverandering en uitputting van grondstoffen zijn groot. De gevolgen zijn ook in onze gemeente merkbaar. Dit vraagt om een integrale benadering en een basis om de gemeentelijke inspanningen op duurzaamheidsgebied ook in onderlinge samenhang te bekijken en te agenderen. Dit is de aanleiding voor een actualisatieslag en de vaststelling en presentatie van een nieuwe strategische duurzaamheidsagenda.

Tegen de achtergrond van deze ontwikkelingen heeft u op 6 juni 2019 besloten om de duurzaamheidsagenda van 2015 te herzien. Deze ‘nieuwe’ duurzaamheidsagenda is geactualiseerd naar de duurzaamheidsopgaven van dit moment, zoals die ook spreken uit het coalitieakkoord 2018-2022 ‘Samen voor het Katwijk van morgen’. Ook is afstemming gezocht met de ambities in de Omgevingsvisie (2018) voor de fysieke leefomgeving, die nauw aansluiten bij de duurzaamheidsdoelen die op nationaal en internationaal niveau zijn afgesproken. De nieuwe strategische duurzaamheidsagenda borduurt daarop voort en biedt een overzicht op de concrete uitvoering in de lijn van de ambities. Meer nog dan in 2015 is er het besef dat ‘duurzaamheid’ een containerbegrip is dat veel gezichten kent. In een breed spectrum van ons beleid komt de aandacht voor duurzaamheid terug. In verschillende plekken in het gemeentelijke beleid en bedrijf en op verschillende manieren wordt al werk gemaakt van het energieneutraal en klimaatbestendig maken van de gemeente. Daarom is de duurzaamheidsagenda ook geen eigenstandig beleidsstuk. Het is veel meer het verbindende overzicht tussen verschillende onderdelen, elk met een eigen dynamiek. Gezien de gezamenlijke relatie met de bovenliggende ambities en doelstellingen is het echter wel een noodzakelijk instrument.

Het biedt de mogelijkheid om koppelkansen te zoeken in beleid, uitvoering en de relatie met samenleving. De agenda is opgezet via vier herkenbare inhoudelijke lijnen, die al in meer of mindere mate in gemeentelijke beleid en uitvoering zijn verankerd. Twee lijnen zijn of worden opgenomen in afzonderlijke programma’s, namelijk energietransitie en (duurzame) mobiliteit. Aan de twee andere uitvoeringslijnen (circulaire economie en klimaatadaptatie) wordt nog gewerkt om ook deze een stevige verankering te geven in beleid, organisatie en de werkprocessen. Het opstellen van deze duurzaamheidsagenda heeft een behoorlijke doorlooptijd gehad met intensieve participatie zowel intern als extern. Het eerste resultaat was een min of meer uitputtende opsomming van ambities en interventies. Na een beoordeelding door het college is de agenda in nauwe samenwerking met de verschillende medewerkers uit de organisatie aangescherpt. Ook is een eerste integrale prioriteitstelling en keuze gemaakt in de uit te voeren maatregelen en acties voor de eerstkomende jaren. Bij deze prioriteitstelling is rekening gehouden met de 2

wettelijk verplichte maatregelen per thema, in hoeverre maatregelen gekoppeld zijn aan bestuurlijke afspraken, dan wel dat de maatregel als ‘gewoon mee beginnen’ kan worden aangemerkt. De tijdhorizon van de maatregelen betreft de periode tot en met 2022 en de doorlopende acties die nu al moeten worden ingezet. Inzet is om de agenda als dynamisch instrument te zien en deze regelmatig te ijken aan de resultaten en de ontwikkelingen. Zodoende willen we met deze agenda gestructureerd uitvoering geven aan én resultaten boeken in deze belangrijke opgave. Actuele uitdagingen De noodzaak voor een samenhangende en strategische aanpak van duurzaamheid komt dus mede voort uit de internationale en nationale klimaatakkoorden van de afgelopen jaren. De afspraak tussen landen is om de uitstoot van broeikasgassen aan banden te leggen om de opwarming van de aarde te beperken en de nadelen en uitputting van het gebruik primaire grondstoffen en fossiele brandstoffen te verminderen. We beseffen bovendien dat de opwarming van de aarde ook de komende decennia nog blijft toenemen, ondanks de doelstellingen rond energieneutraal en het terugdringen van de CO2-uitstoot. Rekening wordt gehouden met een opwarming met 1,5 tot 2 graden Celsius aan het einde van deze eeuw, met grote gevolgen voor het klimaat en de stijging van de zeespiegel.

Naast actie die gericht zijn op voorkomen en minderen (mitigatie), moeten we dus ook maatregelen treffen om met de nadelige gevolgen om te gaan (adaptie) en de voeten droog en het hoofd koel te houden. We moeten samen werken aan een vrijwel volledig energieneutraal, emissieloos, circulair en klimaatbestendig Katwijk in 2050. Dit is een hoge ambitie die de volledige breedte van onze samenleving aangaat en ingrijpt in het doen en laten van mensen. Onze samenleving, onze leefwijze en onze leefomgeving zijn met elkaar verbonden. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de recente maatregelen inzake stikstof en PFAS. Ook de coronacrisis legt onze kwetsbaarheid als mens en samenleving bloot, maar geeft ook aan hoe onze leefomgeving wordt beïnvloed door onze menselijke activiteit. De ‘lockdown’ in China zorgde na enige weken voor schonere lucht. De maatregelen in Italië gaven helder water in de kanalen van Venetië. Juist deze gebeurtenissen tonen aan hoe belangrijk het is om onze zorg voor onze leefomgeving en de zorg voor elkaar serieus te nemen en samen werk te maken van een duurzame toekomst. De strategische duurzaamheidsagenda van Katwijk kan daarbij een instrument zijn. Strategische Agenda De uitdaging raakt veel beleidsterreinen van de gemeentelijke organisatie. Zowel beleid als uitvoering. Zowel fysiek als sociaal.

De belangrijkste doelen en maatregelen liggen op het gebied van: Energietransitie Besparen van energie, aanwenden van alternatieve energiewinning (vooral zon en wind) en het gasloos maken van onze woningen en gebouwen. Voor wat betreft de energietransitie zijn inmiddels regionaal bij het rijk aanbiedingen gedaan in het kader van de (concept) Regionale Energie Strategie. Dit krijgt nog een doorvertaling naar een Lokale Energie Strategie (LES) en een warmtevisie. Duurzame mobiliteit (her)inrichten van infrastructuur (omgekeerd ontwerpen), overstap op andere modaliteiten van vervoer (fietsen, wandelen, hov). Gebruiken van andere brandstof en voorstuwing (elektrische voertuigen). Inzet op deelmobiliteit, laadpalen en hoogwaardig openbaar vervoer. Circulaire economie Verminderen en maximaal scheiden van afval, aanpassen van de inzamelingsstructuur, verminderen van het gebruik van primaire bouwstoffen (zand, steen, kalk, grind), inzet op maximaal hergebruik en gebruik van hernieuwbare grondstoffen (volledig circulaire economie in 2050). Klimaatadaptatie 3

Het zo inrichten en gebruiken van de fysieke leefomgeving (zowel collectief als individueel) dat gevolgen van klimaatverandering zoals wateroverlast bij hevige buien of hittestress en droogte bij langdurige hitte kunnen worden gedragen (klimaatadaptatie). In de strategische duurzaamheidsagenda staan deze thema’s staan centraal. Ze worden in de agenda als volgt benoemd. 1. Klimaatbestendige leefomgeving 2. Energietransitie 3. Duurzame mobiliteit 4. Circulariteit In de agenda is per thema een beschouwing gegeven op de belangrijkste opgaven, ambities en doelstellingen en zijn de daaraan verbonden interventies (maatregelen en acties) voor de korte - en middellange termijn geformuleerd. Daarmee wordt inzicht gegeven in de eerstvolgende stappen die we nemen op het pad naar de doelen voor 2050.

De strategische duurzaamheidsagenda ‘Samenwerken aan een toekomstbestendig Katwijk’ leggen we hierbij ter vaststelling bij u neer.

Indicatoren (facultatief) De strategische duurzaamheidsagenda is de nadere uitwerking van duurzaamheidsdoelstellingen uit het coalitieakkoord 2018-2022 ‘Samen voor het Katwijk van morgen’. Die doelstellingen zijn afgeleid van de doelstellingen die in de Omgevingsvisie zijn opgenomen. Meer specifiek gaat het om de volgende doelstellingen: 2. Een energieneutraal en klimaatbestendig Katwijk in 2050, in lijn met de regio Holland Rijnland Versterken, verduurzamen en aantrekkelijk houden van het bestaande stedelijk gebied met behoud 3. van de groene kwaliteit 5. Kiezen voor duurzame en veilige mobiliteit 6. Ontwikkelen van een gezonde en een veilige gemeente Motivering voorstel 1. De strategische duurzaamheidsagenda is een noodzakelijk instrument Duurzaamheid is een containerbegrip. Het bestrijkt een breed scala van deelonderwerpen en beleidsterreinen. Het bereiken van de doelen staat of valt daarom met samenhang en samenwerking, zowel binnen als buiten de gemeentelijke organisatie. De strategische duurzaamheidsagenda geeft integraal inzicht in de thema’s en activiteiten die op de diverse beleidsterreinen nodig zijn om de ambities, doelstellingen en verplichtingen te realiseren. Die thema’s lopen dwars door het gemeentelijke domein, de organisatie en de samenleving heen.

Met behulp van de duurzaamheidsagenda geven we de samenhang aan en houden we de focus de doelstellingen te bereiken. Bovendien kan de duurzaamheidsagenda het instrument zijn om elkaar te informeren en noodzakelijke koppelkansen in beeld te houden tussen de verschillende beleidsterreinen. Zo kunnen we samen de stappen maken die verbonden zijn aan de nationale en regionale afspraken en ambities. De opgave voor de toekomst en de maatschappelijke druk vragen om breed eigenaarschap in de organisatie, een duidelijke structuur in aanpak, maar vooral gerichte samenwerking met en participatie van de samenleving. Met 4

deze nieuwe strategische duurzaamheidsagenda geven we duurzaamheid een stevigere plek in het beleid en binnen de organisatie en gaan we op zoek naar de netwerken om de opgave voor de toekomst op te pakken. 2. Werken aan duurzaamheid komt in belangrijke mate voort uit wetgeving, akkoorden en afspraken De genoemde duurzaamheidsthema’s zijn ook in regionaal verband van belang. Veel van de ontwikkelingen in het kader van bijvoorbeeld de Omgevingsagenda ‘Hart van Holland’ hebben relatie met duurzaamheid en de duurzaamheidsagenda opgenomen prioriteiten. Op andere onderdelen is er in regioverband noodzakelijke of gewenste samenwerking. Dit is betrokken bij de prioriteitstelling. Ook de gestelde verplichte opgaven vanuit het Rijk worden gevolgd. Voor de klimaatbestendige leefomgeving houdt dit in dat de stappen uit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie worden gevolgd. Voor de energietransitie zijn dit de verplichtingen die voortvloeien uit het Klimaatakkoord: het opstellen van de Regionale Energie Strategie (RES) en het ontwikkelen van de Transitievisie warmte (TVW). Voor de circulaire economie en duurzame mobiliteit zijn er kaders (bijvoorbeeld Kaderrichtlijn Afvalstoffen) , maar stelt de gemeente vooral ook zelf de randvoorwaarden, zoals bijvoorbeeld het Grondstoffenplan, het duurzaam bouwenbeleid (DuBo) of de Katwijkse agenda mobiliteit (KAM). 3.

De agenda is via participatie intern en extern tot stand gekomen In het voorjaar van 2018 zijn gesprekken met diverse organisaties en bedrijven gevoerd over de gemeentelijke inzetten op duurzaamheidsgebied. In juni 2019 is daarover ook in de gemeenteraad gesproken en is het besluit genomen de duurzaamheidsagenda te actualiseren. In 2019 is een interactief proces binnen de gemeentelijke organisatie doorlopen om de verschillende thema’s en lijnen in één agenda bij elkaar te brengen. In februari 2020 is een interactieve bijeenkomst gehouden met vertegenwoordigers van diverse organisaties en bedrijven. Daarbij is deze agenda verder aangevuld en verrijkt. Met Cirkelstad 071 (iCircle) en 20duurzaam20 zijn nog aanvullende gesprekken gevoerd, mede met het oog op mogelijke participatie bij het verder uitwerken van de agenda. In de periode van juli t/m september is de agenda verder uitgewerkt met en door de verschillende betrokken clusters en beleidsmedewerkers uit de organisatie (mobiliteit, stedenbouw, fysieke leefomgeving, riolering, economie, afval en wonen). Daarbij is de relatie met het onderliggende beleid opnieuw verkend, is de prioritering van de maatregelen per thema nader uitgewerkt en heeft ook ieder zijn eigen deel van de agenda genomen. In dit opzicht kent de agenda dus brede betrokkenheid. 4.

Verdergaande participatie blijft nodig De echte participatie van de organisatie en de samenleving moet echter vooral aan de orde komen in de samenwerking en uitvoering in de komende jaren. Met het vaststellen van deze agenda leggen we ook een fundament voor een meer structurele betrokkenheid. Actieve participatie en samenwerking is doorslaggevend bij de verdere uitrol en uitvoering van de agenda. Daarbij zoeken we ook partners, die hierin samen met de gemeente kunnen en willen optrekken. Vanwege de directe en ingrijpende verbinding met de leefomgeving en de inzet van inwoners en ondernemers en de noodzakelijke intensieve betrokkenheid en samenwerking met organisaties, voldoet de duurzaamheidsagenda aan de insteek die in de begroting 2020 is gekozen om een aantal projecten aan te wijzen waar participatie wordt uitgebreid en gebruik wordt gemaakt van de ervaringen in de pilot Hoornes. Conform de gedane toezegging bij de behandeling van de begroting, wordt daarom hierbij ook voorgesteld om de verdere uitwerking van de thema’s van de duurzaamheidsagenda aan te wijzen als projecten waar participatie wordt uitgebreid. 5. De duurzaamheidagenda is een dynamisch instrument De duurzaamheidsagenda bevat de kennis en de prioriteiten van nu. De uiteindelijke doelen liggen ver in de toekomst en prioriteitstelling en focus zijn punten die bij de feitelijke uitvoering aan de orde komen.

De uitvoering is stap voor stap. Daarom zijn vooral die agendapunten opgenomen, die op dit moment zijn te overzien. Daarom ook is het van belang om de agenda als een levend document te beschouwen en de onderwerpen en maatregelen in de strategische duurzaamheidsagenda elk jaar worden geëvalueerd. Hiervoor zijn per thema 2 indicatoren aangegeven waarmee de efficiëntie kan worden gemonitord. Daarnaast is het dan zaak om de strategische duurzaamheidsagenda elk jaar in de beleidsbegroting te evalueren. Dat levert ook een basis op voor de dialoog met onze omgeving: inwoners, ondernemers, organisaties en partners. 5

Daarom kiezen we voor de strategische duurzaamheidsagenda er bij de verschillende thema’s ook nadrukkelijk voor om een belangrijke focus te leggen op datgene wat we vooral zelf in de hand hebben: de verduurzaming van het eigen vastgoed en wagenpark, het werk aan de openbare ruimte en de manier waarop we zelf met circulariteit omgaan. Daarmee willen we ook een voorbeeld stellen voor de omgeving. We geven hiermee duidelijk aan wat onze eigen rol is. Vanuit dat voorbeeld ondersteunen of stimuleren we inwoners en bedrijven om zelf met duurzaamheid aan de slag te gaan en leggen we de basis voor het voortgaande gesprek en de volgende stappen. 6. Klimaatbestendige leefomgeving krijgt parallel ook nog afzonderlijke aandacht In het kader van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie moeten in 2020 dialooggesprekken worden gevoerd over klimaatadaptatie en moet een adaptatiestrategie en uitvoeringsagenda voor klimaatadaptatie worden opgesteld. De acties uit de strategische duurzaamheidsagenda voor een klimaatbestendige leefomgeving haken daarop aan. Voor het opstellen van de strategie is een startnotitie opgesteld, die afzonderlijk ter kennisneming aan de gemeenteraad zal worden voorgelegd (kenmerk 1756306).

Kanttekeningen 1. Corona en het werken aan duurzaamheid De corona-crisis is een ongeëvenaarde crisis in een tijd van vrede. Veel ondernemers zitten in zwaar weer door weinig tot geen inkomsten door het uitblijven van klanten. Aan de ene kant dempt dit de aandacht voor de toekomst. De sores van nu is actualiteit. We zullen daarmee bij de uitrol van de agenda en het vinden van participanten rekening moeten houden. Sommige fysieke bijeenkomsten moeten worden aangepast, uitgesteld of omgezet naar digitale bijeenkomsten, waarbij moet worden gezocht naar een goede balans tussen fysieke en digitale participatie. Aan de andere kant liggen er in de aandacht voor duurzaamheid ook kansen. In de rijksbegroting zijn extra middelen beschikbaar gesteld en ook bij de fondsvorming op Europees niveau ligt de focus op groene investeringen (‘Green Deal’). Daarom is het juist nu de uitdaging om bij de wederopbouw van de economie duurzaamheid op de agenda te krijgen en te houden. Het is nodig om een duurzame doorstart te maken. Veel investeringen in groene, duurzame initiatieven gaan over een gezonde toekomst en op nationaal en internationaal niveau wordt geanticipeerd op investeringen die juist in dit vlak nodig zijn. Vanuit de strategische duurzaamheidsagenda kan er een beweging ontstaan om samen te gaan voor toekomstbestendigheid in energie, mobiliteit, klimaatadaptatie of circulariteit.

Voor de gemeente is het belangrijk om dit uit te dragen naar de maatschappij en voorstellen en initiatieven te voorzien van informatie of andere ondersteuning. Hierbij wordt vooral gekeken waar energie zit en hoe de gemeente hier op in kan haken en ondersteunen. 2. Duurzaamheid en bezuinigingen Ook de financiële positie van de gemeente zit niet mee. De noodzakelijke extra bezuinigingen zullen ook een weerslag hebben op de keuzes die in de verschillende duurzaamheidsthema’s kunnen worden gemaakt. Ook hierin kan echter samenwerking rond de gezamenlijke agenda mogelijk licht bieden in het zoeken naar combinaties. Die koppelkansen liggen in het verbinden van thema’s en in het zoeken van coalities, maar ook in het samen zoeken naar en aanboren van mogelijkheden voor medefinanciering en subsidies.

Voorstel voor raadsbehandeling (facultatief) In 2019 heeft als aanzet voor deze agenda een uitgebreide informatieve raadssessie plaatsgevonden, waarbij de verschillende thema’s zijn toegelicht. Ook voor de komende raadsbehandeling is er desgewenst de mogelijkheid om uitgebreidere nadere informatie en toelichting te verstrekken.

Aanpassingen naar aanleiding van commissiebehandeling (Facultatief) 6

Middelen De inhoudelijke acties en activiteiten van de agenda worden uitgevoerd binnen de middelen van de verschillende begrotingshoofdstukken en programma’s. Voor de begeleiding en regie, afstemming en advisering, uitvoering onderzoek en monitoring, participatie en communicatie is in de begroting een bedrag van € 75.000,- beschikbaar. Aanvullende middelen worden nu nog niet gevraagd. In de reserve coalitieakkoord is nog een bedrag van € 50.000,gereserveerd voor activiteiten in dit kader. Een beroep daarop is mede afhankelijk van de uitkomsten van de lopende discussie over de begroting 2020-2021 en verder. Uitvoering De agenda levert samenhang binnen en tussen de thema’s. In de agenda worden de acties aangegeven waar de gemeente mee aan de slag gaat binnen de verschillende lijnen. Regelmatig stemmen de verschillende betrokken beleidsmedewerkers en programmamanagers de planning en voortgang af onder regie en begeleiding van de duurzaamheidcoördinator. Ze bespreken de gezamenlijke activiteiten en acties. Ook de planning van participatie en communicatie en de relatie met het samenwerkingsnetwerk komt mede vanuit deze periodieke afstemming tot stand. Tenslotte ligt in deze samenwerking ook de periodieke voortgangsrapportage en het beheer van de agenda.

Bij de bestuurrapportages zal dan zowel door de betrokken organisatieonderdelen over de voortgang van de verschillende lijnen als over de voortgang in de agenda zelf worden gerapporteerd. In ieder geval zal kort na de verkiezingen van 2022 in het kader van het dan nieuw te op te stellen coalitieakkoord ook bijstelling van de duurzaamheidsagenda kunnen plaatsvinden. De sturing vanuit de organisatie krijgt mede vorm doordat één van de directieleden specifiek ‘duurzaamheid’ in de portefeuille heeft opgenomen en ook op zich neemt de integraliteit van het onderwerp binnen de directie, management en organisatie te bevorderen. Binnen het college ligt er een vergelijkbare rol voor de portefeuillehouder duurzaamheid. Nadat de duurzaamheidsagenda is vastgesteld, wordt deze toegezonden aan de betrokken samenwerkingspartners. De gemeenteraad zal afzonderlijk een participatieplan ter vaststelling ontvangen, mede in verband met het aanwijzen van de duurzaamheidsagenda als onderwerp voor uitgebreide participatie (met toepassing van de ervaringen van Hoornes).

Juridisch advies n.v.t

Communicatie Maatschappelijke participatie en samenwerking met andere partijen op alle vier de thema’s draagt bij aan het succes van het duurzaamheidsbeleid. Een belangrijk onderdeel daarvan is de strategische communicatie en participatie met verschillende partijen, lokale en regionale overheden en partners. Naar aanleiding van het vaststellen van de Strategische Duurzaamheidagenda zal algemene informatie via de pers worden gecommuniceerd en zullen de partijen die bij de participatie in de voorbereiding betrokken zijn geweest op de hoogte worden gebracht. Bijlage(n) 1. Strategische agenda duurzaam Katwijk 7

Burgemeester en wethouders van Katwijk, De secretaris De burgemeester

8

Raadsbesluit Kenmerk Programma Onderwerp

: 1646619 : Volksgezondheid en milieu : Strategische duurzaamheidsagenda

De raad van de gemeente Katwijk; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van Katwijk van 27 oktober 2020.; gelet op artikel 147.2 van de Gemeentewet

BESLUIT: 1. De strategische duurzaamheidsagenda ‘Samen werken aan een toekomstbestendig Katwijk’ vast te stellen als basis voor het integraal samenwerken aan duurzaamheid voor de komende jaren

2. Ermee in te stemmen om de verdere uitrol van de agenda te kiezen als één van de projecten waar de participatie wordt uitgebreid

Aldus vastgesteld door de raad van de gemeente Katwijk in zijn openbare vergadering van 17 december 2020

De griffier

De voorzitter

9