Document · PDF

6. Bijlage 6.3. Routekaart zon op dak (1907184)

Raad 24 juni 2021, gemeente KatwijkBij agendapunt: Regionale Energiestrategie Holland Rijnland 1.08.342 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Donderdag, 3 maart 2021

Routekaart Zon op dak Ontwikkeling, potentie en instrumentarium in beeld

Inleiding Zon op dak is een belangrijk onderdeel van de RES. Zon op grote daken (>15kWp) mag nationaal worden meegeteld voor de 2030 doelstelling van 35 TWh grootschalige opwek op land (=1.1 TWh voor Holland Rijnland). Zon op kleine daken (<15 kWp) en zonthermie kunnen daarnaast belangrijke bijdrage leveren aan de doelstelling energieneutraal Holland Rijnland in 2050. Dit document geeft richting aan de RES 1.0 door antwoord te geven op de volgende vragen: 1. Hoe heeft zon op dak zich de afgelopen jaren ontwikkeld? 2. Bij welke doelgroepen zit in Holland Rijnland de grootste potentie? 3. Wat zijn de belangrijkste belemmeringen voor zon op dak per doelgroep en hoe kunnen deze worden weggenomen? Het geeft geen antwoord op: 1. Wat zijn de doelstellingen voor zon op dak voor de RES 1.0? 2. Hoe wordt de uitvoering van zon op dak geregeld? Naast dit document is er beschikbaar: • Kaarten in QGIS met zon op grote en kleine daken • Excel met een uitgebreid overzicht van kansen, belemmeringen en instrumenten

Begrippenlijst Zon op dak:

Dit betreft zowel elektriciteitsopwekking (zon-PV) als warmteopwekking (zonthermie)

Zon-PV op dak:

Elektriciteitsopwekking uit zonnepanelen

Zonthermie op dak:

Warmteontwikkeling uit zonnepanelen door zonneboilers of -collectoren

Kleine daken (<15 kWp):

Daken waar minder dan ca. 50 panelen op passen

Grote daken (>15 kWp):

Daken waar meer dan ca. 50 panelen op passen

Grote daken (>50 kWp):

Daken waar meer dan ca. 150 panelen op passen

Inhoudsopgave paginanummer

Huidige ontwikkeling zon op dak (zon-PV en zonthermie)

Inzichten trends en potenties tot 2030 1. Zon op grote daken 2. Zon op kleine daken 3. Zonthermie

Overzicht belemmeringen en instrumenten 1. Introductie doelgroepen, belemmeringen en instrumenten 2. Overzicht belangrijkste belemmeringen en kansen voor doelgroepen met grootste dakoppervlak 3. Mogelijkheden lobby voor het rijk

Bronnen

Bijlagen A. B:

Uitgebreid overzicht instrumenten vanuit Rijk, Provincie en Gemeenten Overzicht top 5 belemmeringen en en kansen per doelgroep

Noot: Op het moment van publiceren van deze Routekaart werkt Liander nog aan een Bijlage voor de RES 1.0 waar ook op zon op dak wordt ingegaan.

1. Huidige ontwikkeling zon op dak

Zonne-energie op daken ontwikkelt zich razendsnel in Holland Rijnland Productie zonnewarmte en zon PV (elektriciteit) in TWh 0.12

0.10

TWh

0.08 Zonnewarmte

0.06

Zon PV 0.04

0.02

0.00 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Toelichting: Zonne-energie ontwikkelt zich razendsnel in Holland Rijnland. De grootste ontwikkeling komt van Zon-PV op grote daken (>50 panelen). Bron: De Klimaatmonitor, https://klimaatmonitor.databank.nl/Jive?workspace_guid=1ad27810-c54c-4c9d-ab83814472e6998c De enige bewerking is aftrekken van de bekende zonnevelden, de niet op dak liggen.

In alle gemeenten groeit de elektriciteitsproductie uit zonnepanelen fors Productie zon op kleine en grote daken (TWh) 0.12 Zoeterwoude Voorschoten Teylingen Oegstgeest Noordwijk Nieuwkoop Lisse Leiderdorp Leiden Katwijk Kaag en Braassem Hillegom Alphen aan den Rijn

0.10

TWh

0.08

0.06

0.04

0.02

0.00 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Toelichting: Opvallend is dat de ontwikkeling van zon PV tot 2018 exponentieel was, maar sinds afgelopen jaar lineair is geworden. Bron: De Klimaatmonitor, De enige bewerking is aftrekken van de bekende zonnevelden, die niet op dak liggen.

Op grote daken is de groei nu sneller dan op kleine daken Productie zon op kleine en grote daken (TWh) 0.12

0.10

TWh

0.08

Grote daken

0.06

Kleine daken 0.04

0.02

0.00 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Toelichting: Opvallend is dat de groei van zon op kleine daken (<50 panelen) aan het afnemen is. De exponentiële groei op grote daken compenseert hier weer voor, waardoor de trend sinds 2017 lineair is. Bron: De Klimaatmonitor bewerkt: De productie van kleine daken (<15 kWp) is bepaald door totale zon op dak te nemen en de grote daken (>15kWp) hier vanaf te trekken.

Op grote daken is er elk jaar een verdubbeling van de elektriciteitsproductie uit zonne-energie Productie zon op grote daken (>15 kWp; >50 panelen) in TWh 0.05 0.04 0.04

TWh

0.03 0.03 Grote daken

0.02 0.02 0.01 0.01 0.00 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Toelichting: Zon op grote daken (>50 panelen) ontwikkelt zich exponentieel. Er is bijna elk jaar een verdubbeling. Bron: De Klimaatmonitor, gebaseerd op SDE+ subsidies daksystemen <15kWp, gerealiseerd

2. Inzichten trends en potenties tot 2030

Belangrijke opmerkingen met betrekking tot potenties Wij kijken in deze studie vooral naar de (mogelijke) trends vanuit de historische ontwikkeling en niet enkel naar de potentie, want potenties zijn theoretisch en er is altijd een grote onzekerheid over de aannames en over de haalbaarheid. De belangrijkste onzekerheid is de benutbaarheid van het dakoppervlak, deze aanname loopt tussen de 12.5-70% en is zeer bepalend voor de potentie. •

Onderliggend aan de onzekere benutbaarheid is bijvoorbeeld de draagkracht van daken

•

Ook aansluitcapaciteit is een technische belemmering

•

Verder is het altijd maar de vraag in hoeverre benutbaar dakoppervlak ook benut wordt, denk bijvoorbeeld aan economische haalbaarheid.

Er is een enorme bandbreedte bij potentiestudies, voorbeeld zon op grote daken Vergelijkend overzicht potentie zon op grote daken (TWh) 1.40

Zoeterwoude 1.20

Voorschoten Teylingen

1.00

Oegstgeest Noordwijk

0.80

Nieuwkoop 0.60

Lisse Leiderdorp

0.40

Leiden Katwijk

0.20

Kaag en Braassem 0.00

NP RES kaarten 2.0 (>15 kWp; benutbaarheid 12,5-30%; 280 Wp per paneel)

Zonnewijzer ZuidHolland (>50 kWp; 280 Wp per paneel)

NP RES kaarten 3.0 (>15 kWp; benutbaarheid 33-70%; 350 Wp per paneel)

Toelichting: De bandbreedte bij potentiestudies komt voor een groot deel door de aanname van het percentage benutbaarheid van het dakoppervlak (factor 2-3). Voor een deel komt het ook door aannames over de efficiëntie van panelen (factor 1.25) Bronnen: Zonnewijzer PZH, NP RES kaarten 2.0 & 3.0. H

De exponentiële groei van zon op grote daken zal ooit stoppen, maar de grote vraag is wanneer… Bandbreedte productie zon op grote daken (<15 kWp) - in TWh 1.2 1.0

Maximaal theoretische potentie NP RES 3.0 (benutting 33-70%)

0.6

Maximaal theoretische potentie NP RES 2.0 & Zonnewijzer PZH (benutting 12.5 – 30%)

0.4 0.2 0.0 20 10 20 11 20 12 20 13 20 14 20 15 20 16 20 17 20 18 20 19 20 20 20 21 20 22 20 23 20 24 20 25 20 26 20 27 20 28 20 29 20 30

TWh

0.8

Hoogst (exponentieel t/m 2022)

Hoog (exponentieel t/m 2021 daarna lineair)

Midden (gemiddeld laag en hoog)

Meest recente trend (18-19)

Laag (trend 17-19) Toelichting: De meest bepalende onzekerheid voor de productie zon PV op grote daken in 2030 is wanneer de exponentiële trend voor zon op grote daken stopt. Ter referentie: exponentiële groei tot aan 2030 zou ca. 80 TWh opleveren, dat is 80x zoveel als het huidige RES-bod en past niet op de daken in Holland Rijnland. Bronnen: Zonnewijzer PZH, NP RES kaarten 2.0 & 3.0; KEV (PBL 2020)

De exponentiële groei van zon op kleine daken is gestopt, maar hoe zal de trend nu gaan lopen? Bandbreedte productie zon op kleine daken (<15 kWp) - in TWh 0.70 0.60

Theoretische potentie NP RES 3.0 (benutting 65%) = 2 TWh Theoretische potentie NP RES 2.0 (benutting ca. 25%) & Zonnewijzer PZH

0.50

0.30

Landelijke projectie KEV voor 2030 (PBL 2020); 7.2 TWh landelijk = 0.24 TWh voor HR geschaald op huishoudens

0.20 0.10 0.00 20 10 20 11 20 12 20 13 20 14 20 15 20 16 20 17 20 18 20 19 20 20 20 21 20 22 20 23 20 24 20 25 20 26 20 27 20 28 20 29 20 30

TWh

0.40

Hoog (2017-2018 trend)

Midden (2017-2019 trend)

Laag (2018-2019 trend)

Toelichting: De meest bepalende onzekerheid voor de productie zon PV op klein daken is of afgezwakte trend weer aanzet of niet. Bronnen: Zonnewijzer PZH, NP RES kaarten 2.0 & 3.0; KEV (PBL 2020)

Totaal oppervlakte grote en kleine daken Oppervlakte grote en kleine daken in hectare Zoeterwoude Voorschoten Teylingen Oegstgeest Noordwijk Nieuwkoop Lisse Leiderdorp Leiden Katwi jk Kaag en Braassem Hillegom Alphen aan den Rijn 0

100

200 Oppervlak te grote daken

300 Oppervlak te kleine daken

Bron: Op basis van de BAG en de NP RES kaarten.

400

500

600

Totaal oppervlakte kleine daken in Holland Rijnland Totaal aantal hectares dakoppervlak kleine daken (<50 panelen per dak) per gemeente per functie Zoeterwoude Voorschoten Teylingen Oegstgeest Noordwijk Nieuwkoop Lisse Leiderdorp Leiden Katwi jk Kaag en Braassem Hillegom Alphen aan den Rijn 0.0

50.0

100.0

150.0

200.0

250.0

Sum of OPP_BIJEENKOMST klein

Sum of OPP_CEL kl ein

Sum of OPP_GEZONDHEIDSZORG klein

Sum of OPP_INDUSTRIE klei n

Sum of OPP_KANTOOR klein

Sum of OPP_LOGIES klein

Sum of OPP_ONDERWIJS klein

Sum of OPP_OVERIG klein

Sum of OPP_SPORT kl ein

Sum of OPP_WINKEL klein

Sum of OPP_WOON klein

Sum of OPP_ONBEKEND klein

Bron: Op basis van de BAG en de NP RES kaarten.

300.0

Totaal oppervlakte grote daken in Holland Rijnland Totaal aantal hectares dakoppervlak grote daken (>50 panelen per dak) per gemeente per functie Zoeterwoude Voorschoten Teylingen Oegstgeest Noordwijk Nieuwkoop Lisse Leiderdorp Leiden Katwi jk Kaag en Braassem Hillegom Alphen aan den Rijn 0

100

150

200

250

Sum of OPP_BIJEENKOMST groot

Sum of OPP_CEL groot

Sum of OPP_GEZONDHEIDSZORG groot

Sum of OPP_INDUSTRIE groot

Sum of OPP_KANTOOR groot

Sum of OPP_LOGIES groot

Sum of OPP_ONDERWIJS groot

Sum of OPP_OVERIG groot

Sum of OPP_SPORT groot

Sum of OPP_WINKEL groot

Sum of OPP_WOON groot

Sum of OPP_ONBEKEND groot

Bron: Op basis van de BAG en de NP RES kaarten.

300

Recente studie naar zonthermie op dak geeft een significante potentie met name voor zonnecollectoren Praktische potentie t.o.v. totale warmtevraag in Holland Rijnland

Zonneboilers voor tapwater

Zonnecollectoren voor ruimteverwarming

TWh

10%

Hoog

Laag

15%

20%

25%

30%

35%

Op dak Zonnecollectoren voor ruimteverwarming Laag Hoog

Zonneboilers voor tapwater 0.4 1.4

0.2 0.2

Bron: CE Delft 2020, Verkennend onderzoek zonthermie Zuid-Holland. Praktische potentie houdt rekening met de match tussen vraag en aanbod. Voor meer info zie: Studie van CE Delft. De potentie wordt in de grafiek in perspectief gezet met de totale warmtevraag in Holland Rijnland van de Klimaatmonitor.

3. Overzicht kansen, belemmeringen en instrumenten

Definities van kansen, belemmeringen, instrumentarium en doelgroep Kansen: • Een kans is een reden voor iemand om zonnepanelen te nemen, denk aan: • Geld verdienen • Milieu • Status (mee willen doen) • Zelfstandigheid/onafhankelijkheid • Esthetiek • Het is een kans als een belemmering voor een doelgroep wordt weggenomen. Belemmering: Een belemmering is een omstandigheid die een doelgroep ervan weerhoudt om zonnepanelen te nemen. Instrumentarium: Het instrumentarium is het scala aan beleidsinstrumenten dat tot de beschikking is van het rijk, de provincie Zuid-Holland en de gemeenten in Holland Rijnland om de toepassing van zonnepanelen te beïnvloeden. Doelgroep: Een doelgroep is een groep van individuen en organisaties die een vergelijkbaar type gebouwen beheert. Binnen een doelgroep spelen vergelijkbare kansen en belemmeringen. Daarom is in de routekaart een verdeling op basis van doelgroep gemaakt.

Reactie Liander op sterke inzet op zon op dak. Veel kan, maar impact op het elektriciteitsnet (distributienet) neemt toe. De elektriciteitsnetten zijn grotendeels in de vorige eeuw aangelegd als een soort éénrichtingsweg, er was in die tijd helemaal geen sprake van zelf opwekken van energie. De energietransitie veranderd dit volledig en heeft hiermee grote impact op de netten. De netten kunnen veel aan, maar de forse groei van zonne-energie laat ook zien dat delen van het laagspannings- en middenspanningsnet inmiddels tegen haar grenzen aanlopen waardoor niet optimaal kan worden terug geleverd. Dit betekent dat distributienetten lokaal moeten worden verzwaard om de piekbelasting van zon te kunnen verwerken. Verzwaren van lokale distributienetten is bewerkelijk complex in de schaarse onder en bovengrond. Daarnaast hebben we ook te maken met langlopende procedures (denk hierbij aan gemeentelijke vergunningstrajecten, bezwaarprocedures, grondaankoop, etc). Dit betekent dat waar knelpunten ontstaan deze niet altijd vandaag of morgen opgelost kunnen zijn. Oplossingsrichtingen De oplossingsrichting laat zich enerzijds dus vertalen in het verzwaren van een groot gedeelte van ons distributienet. De impact hiervan is groot en zal een fors beslag leggen op het werkpakket van Liander.

Anderzijds zal innovatie en datagedreven netbeheer er toe moeten gaan leiden dat we ontwikkelingen slim kunnen voorspellen en of sturen. Verder is het zinvol om zoveel mogelijk een gebiedsgerichte (geclusterde) aanpak te volgen met geclusterde aanvragen om maximaal zon op dak aan te kunnen sluiten. Ook het zogeheten ´aftoppen´ van de stroompieken zorgt voor een lagere belasting op de netten waardoor deze efficiënter worden gebruikt. Aftoppen zorgt voor een relatief klein energieopwekkingsverlies. Daarnaast, om transport van energie zoveel mogelijk te verkleinen, en daarmee de kosten in de infrastructuur, biedt combineren zonne-energie opwek met de lokale energievraag veel kansen. Het is daarbij wel essentieel dat de energievraag tegelijkertijd met de zonne-energie opwek van daken plaatsvindt en dat de pieken voor opwek in lijn liggen met de vraagpiek. Industrieterreinen zijn een goed voorbeeld waar het energiegebruik en opwek vaak gelijktijdig is. Instrumentarium en sturing Liander werkt op dit moment aan instrumentarium waarin we handvatten geven om te kunnen sturen met zon op dak vanuit het netperspectief. Dit instrumentarium zal in een later fase met de regio worden gedeeld.

Overzicht doelgroepen en belemmeringen #

Doelgroepen

Classificatie Belemmeringen

Particuliere eigenaren

VvE’s

Sociale huurders & woningcorporaties

Eigenaren van bedrijven op bedrijventerrein

Eigenaren / huurders van kantoren

Schoolbesturen

Beheerders sportaccommodaties

Beheerders gemeentelijk eigendom

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

Aanleiding om mee te doen Emoties Financiering Informatievoorziening Juridisch Organisatorisch Overtuigingen Proces Regelgeving Technisch Verschil belangen eigenaar / huurder

Energiecoöperaties

Eigenaren/beheerders gebouwen binnen beschermd stadsgezicht en monumenten

Agrariërs

Niveau

Type

Naam

Rijk

Regelgeving

Nationale Omgevingsvisie (NOVI) - zonneladder

Rijk

Subsidie

Salderingsregeling

Rijk

Subsidie

SDE++ regeling

Rijk

Regelgeving

Kantoorgebouwen in 2023 label C en in 2030 label A

Rijk

Subsidie

Postcoderoossubsidie

Rijk

Subsidie

BTW terugvragen voor zonnepanelen

Rijk

Lening

(VvE en Scholen) Energiebespaarlening

Rijk

Subsidie

Energieinvesteringsaftrek (EIA) voor ondernemers

Rijk

Subsidie

Investeringssubsidie duurzame energie (ISDE)

Rijk

Subsidie

Ontzorgingsprogramma Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed

Rijk

Ondersteuning

Kennis- en Innovatieplatform Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed

Provincie

Subsidie

Subsidieregeling Zonnig Zuid-Holland

Provincie

Subsidie

Subsidieregeling energie op bedrijventerreinen

Provincie

Subsidie

Subsidieregeling asbest er af? Zon erop! (NB: Subsidie is momenteel leeg)

Provincie

Subsidie

Subsidie lokale initiatieven energietransitie Zuid-Holland 2017

Gemeente

Lening

Duurzaamheidslening voor particulieren

Gemeente

Lening

Stimuleringslening voor VvE’s, verenigingen en maatschappelijke organisaties

Gemeente

Lening

Duurzaamheidslening zakelijk

Gemeente

Ondersteuning

Gratis energiescan (VvE's)

Gemeente

Ondersteuning

Gratis dakscan (bedrijventerreinen)

Gemeente

Lening

Duurzaamheidslening onderwijs

Gemeente

Subsidie

Subsidie duurzame maatregelen (Verordening Duurzaamheidssubsidie)

Gemeente

Ondersteuning

Zon-op-Dak-scan voor agrarische ondernemingen

Agrariërs

Eigenaren/beheerders gebouwen binnen beschermd stadsgezicht en monumenten

Energiecoöperaties

Gemeentelijk beheer eigen vastgoed

Beheerders sportaccommodaties

Schoolbesturen

Eigenaren/huurders van kantoren

Eigenaren van bedrijven op bedrijventerreinen

Sociale huurders & woningcorporaties

VvE's

Geldigheid per doelgroep

Particuliere eigenaren

Totaaloverzicht instrumenten

Relevant voor x x

x x

x x x x

x x

Groot systeem 15 kWp en groter

Grootte van PV-systeem: geïnstalleerd vermogen Klein systeem: minder dan 15 kWp

De documentatie van de gemeenten van Holland Rijnland en de provincie Zuid-Holland benoemt alleen belemmeringen voor zon-PV expliciet. Deze belemmeringen zullen in meer of mindere mate ook gelden voor zonthermie. Specifieke belemmeringen voor zonthermie worden in deze routekaart niet afzonderlijk behandeld.

Zonthermie: warmte uit zonlicht via zonneboilers

Geldigheid per techniek en grootte

Zon-PV: elektriciteit uit zonlicht via zonnepanelen

Totaaloverzicht instrumenten

Type zonne-energie-installatie

Niveau

Type

Naam

Relevant voor

Rijk

Regelgeving

Nationale Omgevingsvisie (NOVI) - zonneladder

Rijk

Subsidie

Salderingsregeling

Rijk

Subsidie

SDE++ regeling

Rijk

Regelgeving

Kantoorgebouwen in 2023 label C en in 2030 label A

Rijk

Subsidie

Postcoderoossubsidie

Rijk

Subsidie

BTW terugvragen voor zonnepanelen

Rijk

Lening

(VvE en Scholen) Energiebespaarlening

Rijk

Subsidie

Energieinvesteringsaftrek (EIA) voor ondernemers

Rijk

Subsidie

Investeringssubsidie duurzame energie (ISDE)

Rijk

Subsidie

Ontzorgingsprogramma Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed

Rijk

Ondersteuning

Kennis- en Innovatieplatform Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed

Provincie

Subsidie

Subsidieregeling Zonnig Zuid-Holland

Provincie

Subsidie

Subsidieregeling energie op bedrijventerreinen

Provincie

Subsidie

Subsidieregeling asbest er af? Zon erop! (NB: Subsidie is momenteel leeg)

Provincie

Subsidie

Subsidie lokale initiatieven energietransitie Zuid-Holland 2017

Gemeente

Lening

Duurzaamheidslening voor particulieren

Gemeente

Lening

Stimuleringslening voor VvE’s, verenigingen en maatschappelijke organisaties

Gemeente

Lening

Duurzaamheidslening zakelijk

Gemeente

Ondersteuning

Gratis energiescan (VvE's)

Gemeente

Ondersteuning

Gratis dakscan (bedrijventerreinen)

Gemeente

Lening

Duurzaamheidslening onderwijs

Gemeente

Subsidie

Subsidie duurzame maatregelen (Verordening Duurzaamheidssubsidie)

Gemeente

Ondersteuning

Zon-op-Dak-scan voor agrarische ondernemingen

x x

x x x

x x

Overzicht belangrijkste belemmeringen en geschikte instrumenten per doelgroep

Het *-teken geeft aan welke rijksinstrumenten nog mogelijkheden bieden voor aanpassingen.

Doelgroep

Belemmering

Beschrijving

Instrument/kans Overheid

Particuliere eigenaren

Financiering

Onvoldoende financiële middelen voor de investering.

• • • •

VvE

Proces

De collectieve besluitvorming is vaak lastig.

• •

Sociale huurders & woningcorporaties

Regelgeving

Volgens de Woningwet mogen woningcorporaties geen energieleverancier zijn.

Eigenaren van bedrijven op bedrijventerrein

Organisatorisch

Bij verhuizing van bedrijf binnen levensduur van de installatie (15-25 jaar) is overdracht naar een nieuwe eigenaar nodig: een financiële en juridische puzzel.

Eigenaren / huurders van kantoren

Verschil belangen eigenaar/ huurder

De huurder en eigenaar van het pand moeten met elkaar het proces afstemmen en kosten en baten van de installatie eerlijk verdelen (‘split incentive’).

•

De business case is vaak krap.

•

Energiecoöperaties

Financiering

•

Rijk: Energiebespaarlening. Rijk: BTW terugvragen voor zonnepanelen. Gemeente: Duurzaamheidslening voor particulieren. Gemeente: Subsidie duurzame maatregelen.

Markt Leaseconstructies voor huur PVsysteem zonder voorinvestering aanbieden.

Gemeente: Een ontzorgingspakket, gebaseerd op de wensen van VvE’s, maken. Gemeente: Een standaard-processchema met een overzicht van de gevolgen van zonnepanelen voor de VvE-leden maken. Rijk: Woningwet wijzigen of uitzonderingen verzinnen voor woningcorporaties.* Ontzorging m.b.t. juridische en financiële zaken aanbieden voor de overdracht van de installatie bij verhuizing.

•

• •

Rijk: Kantoorgebouwen in 2023 label C en in 2030 label A geeft noodzaak om proces aan te zwengelen. Gemeente: ervaringen van kantoorprojecten verzamelen en online delen.

Rijk: vergoeding in nieuwe Postcoderoosregeling verhogen.* Provincie: Subsidieregeling Zonnig ZuidHolland. Gemeente: Gratis dakscan (bedrijventerreinen) uitbreiden naar gratis dakscan voor dakeigenaren die hun dak beschikbaar stellen aan een energiecoöperatie.

Standaardcontracten voor kosten/batenverdeling tussen huurder en eigenaar aanbieden als onderdeel van het installatiepakket (ontzorging).

Welk aanvullend instrumentarium kan gewenst zijn vanuit de rijksoverheid? Doelgroep: Rijksoverheid #

Rijksinstrument

Doelgroep

Belemmering bij huidige opzet instrument

Voorgestelde wijziging instrument

Woningwet

Sociale huurders & woningcorporaties

Volgens de Woningwet mogen woningcorporaties geen energieleverancier zijn. Bij gebouwen met meerdere bewoners is het juist wenselijk om als woningcorporatie de stroom van de gehele installatie zelf af te nemen en dit onderling met de huurders te verrekenen.

De Woningwet wijzigen zodat woningcorporaties energieleverancier mogen zijn voor de huurders. De rijksoverheid is hier al mee bezig. De Woningwet wordt herzien en de toegang voor woningbouwcorporaties tot de SDE++ wordt vergroot, conform Kamerstuk 32813, nr. 529.

Postcoderoosregeling

Energiecoöperaties

Er zijn grote administratieve en belastingtechnische verantwoordelijkheden voor de vrijwilligers van een energiecoöperatie.

Regelingen versimpelen en verplichtingen verminderen voor energiecoöperaties.

Gemeentelijk beheer eigen vastgoed

Gemeenten hebben vaak nog geen specifieke verduurzamingsaanpak voor gebouwen in eigen beheer opgesteld.

Een bestuurlijke afspraak maken met alle overheden om in 2030 40% van alle geschikte overheidsdaken met zonnepanelen te bedekken. Dit is een voorstel van de landelijke NP-RES werkgroep Zon op daken.

Sociale huurders & woningcorporaties

Sommige zittende huurders hebben principiële of gevoelsmatige bezwaren tegen het plaatsen van zonnepanelen.

Regeling maken die bij een mutatie (verhuizing van een oude huurder uit een woning) nieuwe huurders verplicht om akkoord te gaan met plaatsing van zonnepanelen.

Postcoderoosregeling

Energiecoöperaties

De huidige postcoderoosregeling neemt volgens energiecoöperaties lagere eenheidskosten aan dan in werkelijkheid geldt voor installaties.

Vergoeding in nieuwe Postcoderoosregeling verhogen.

SDE++

Eigenaren van bedrijven op bedrijventerrein

•

De terugleververgoeding van SDE++ is doorgaans lager dan de vergoeding bij eigen consumptie van de stroom. Grootverbruikers betalen een lage prijs voor stroom. Hierdoor is de SDE++-vergoeding per kWh zonneenergie de facto ook laag.

• •

Terugleververgoedingen in SDE++ regeling voor zon op dak vergroten. Een categorie bij SDE++ voor grootverbruikers maken met een lager correctiebedrag (aangenomen kostprijs voor inkoop van elektriciteit).

4. Bronnen

Bronnen voor opstellen routekaart instrumenten en belemmeringen Bronnen voor monitoring: • De Klimaatmonitor: https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard/hernieuwbare-energie/ Bronnen voor potentiestudies: • Zonnewijzer, provincie Zuid-Holland • Analysekaarten NP RES 2.0 en 3.0 • Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) voor bepaling functies onder de daken. Bronnen voor analyse instrumentarium: Interne documenten • Aanvalsplan Zon (mei 2020), provincie Zuid-Holland • Belemmeringen & Kansen - Zon op Dak (november 2020), gemeente Kaag en Braassem • Plan van Aanpak - Zon op Dak (concept november 2020), gemeente Leiden • RES Holland Rijnland - Zon op daken - Het opstellen van een Regionale Routekaart (november 2020), werkgroep Zon op dak RES Holland Rijnland • Klankbordsessie RES-regio’s (7 januari 2021), NP-RES Werkgroep Zon op daken • Zonnepanelenprojecten in Leiderdorp (november 2020), gemeente Leiderdorp • Zon op dak - aanpak per doelgroep - Leiden (november 2020), gemeente Leiden Internetbronnen • Subsidie- en financieringswijzer, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland https://www.rvo.nl/subsidie-enfinancieringswijzer • Subsidieregelingen, Provincie Zuid-Holland https://www.zuid-holland.nl/loket/subsidies/subsidies/ • Energiesubsidiewijzer, Milieu Centraal https://www.verbeterjehuis.nl/energiesubsidiewijzer/ • De gemeentewebsites van de dertien gemeenten van

Holland Rijnland • Lokale Energie Monitor 2019 (november 2019), HIER opgewekt/Rijksdienst voor Ondernemend Nederland https://www.regionale-energiestrategie.nl/documenten/handlerdownloadfiles.ashx?idnv=1526998 • Kamerbrief Zon op dak: kansen en oplossingsrichtingen (juni 2020), Ministerie van Economische Zaken en Klimaat https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/06/24/kamerbrief-over-zon-op-dak-kansen-enoplossingsrichtingen

5. Bijlagen

Niveau

Type

Naam

Omschrijving

Rijk

Regelgeving

Nationale Omgevingsvisie (NOVI) - zonneladder

Het rijk heeft een voorkeursvolgorde gemaakt voor de aanleg van zonne-energiesystemen: 1) daken en gevels, 2) leegstaande terreinen in bebouwd gebied, 3) ruimtes in landelijk gebied. Te zien is dat zon op dak in bebouwde gebieden (steden/dorpen) vanuit de omgevingsvisie de voorkeur geniet.

Salderingsregeling

Kleinverbruikers (energieverbruikers met een elektriciteitsaansluiting niet groter dan 3x80 Ampère) mogen de salderingsregeling gebruiken. Bij deze regeling mag de gebruiker alle zonne-energie die zijn installatie opwekt aftrekken van zijn jaarverbruik aan energie. Dit houdt in dat per kWh zonne-energie hij een vergoeding krijgt ter waarde van zijn inkoopprijs voor elektriciteit. Als de gebruiker meer energie opwekt dan hij verbruikt, krijgt hij van de energieleverancier een 'rechtvaardige vergoeding' voor het overschot. Van 2023-2031 wordt de salderingsregeling volledig afgebouwd. In plaats daarvan wordt een terugleververgoeding ingesteld voor de energie die aan het elektriciteitsnet wordt teruggeleverd.

Rijk

Subsidie

Regelgeving

Subsidie

SDE++ regeling

In het Energieakkoord is landelijk afgesproken dat kantoorpanden per 1 januari 2023 minimaal energielabel C moeten hebben. In 2030 moeten kantoorpanden minimaal energielabel A hebben. Door zonnepanelen te installeren kan een stap richting een beter energielabel worden gemaakt.

Postcoderoossubsidie

De oude postcoderoosregeling zal in 2021 worden opgevolgd door de postcoderoossubsidieregeling. In plaats van een teruggave van energiebelasting aan deelnemers zal een subsidiebedrag per kWh opgewekte elektriciteit gegeven worden. Het RvO is verantwoordelijk voor uitvoer van de regeling. Huidige installaties die de oude postcoderoosregeling benutten blijven de komende 15 jaar onder deze regeling vallen. Particulieren kunnen bij de BTW van over de aanschaf- en installatiekosten van hun zonne-energieinstallatie terugkrijgen, indien zij voor de eerste keer zonnepanelen kopen. ZZP'ers en eenmanszaken komen ook in aanmerking voor deze regeling.

Agrariërs

Eigenaren/beheerders gebouwen binnen beschermd stadsgezicht en monumenten

Energiecoöperaties

Gemeentelijk beheer eigen vastgoed

Beheerders sportaccommodaties

Schoolbesturen

Eigenaren/huurders van kantoren

Eigenaren van bedrijven op bedrijventerreinen

Sociale huurders & woningcorporaties

VvE's

Relevant voor x

Grootverbruikers (een netaansluiting groter dan 3x80A) kunnen in plaats van de salderingsregeling de SDE++-regeling (Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie) gebruiken. Zonne-energieinstallaties van 15 kWp vermogen of hoger krijgen per opgewekte kWh aan elektriciteit een subsidiebedrag. De SDE++ heeft ieder jaar een beperkt budget, dus het is niet zeker dat de subsidie wordt toegekend als een grootverbruiker zijn (geplande) zonne-energie-installatie inschrijft.

Kantoorgebouwen in 2023 label C en in 2030 label A

BTW terugvragen voor zonnepanelen

Particuliere eigenaren

Totaaloverzicht instrumenten: Rijk

Niveau

Type

Naam

Omschrijving

Relevant voor

Rijk

Lening

(VvE en Scholen) Energiebespaarlening

De (VvE en Scholen) Energiebespaarlening is een lening onder gunstige voorwaarden (o.a. lage rente en boetevrij aflossen) voor verduurzamingsmaatregelen voor gebouwen. Particuliere huiseigenaren, VvE’s en scholen kunnen gebruikmaken van de regeling. Maximaal 75% van de lening mag voor zonnepanelen worden gebruikt. De andere 25% moet aan een andere maatregel van de lijst worden uitgegeven. De lening is onderdeel van het Nationaal Warmtefonds en wordt uitgevoerd door het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn).

Rijk

Subsidie

Ondersteuning

Energieinvesteringsaftrek (EIA) voor ondernemers

Bedrijven of organisaties met een winstoogmerk die vennootschapsbelasting betalen en een investering doen in een PV-systeem, kunnen eenmalig tot 45% van de investeringskosten aftrekken van de fiscale winst. De EIA geldt voor PV-systemen groter dan 15 kWp met een maximum netaansluiting van 3x80A (kleinverbruikersaansluiting).

Investeringssubsidie duurzame energie (ISDE)

Via de ISDE kunnen particulieren en zakelijke gebruikers een deel van de aanschafkosten voor zonneboilers (zonthermie) terugkrijgen. Per type zonneboiler is een specifiek subsidiebedrag vastgesteld. Vanaf 2021 zal ook voor zonnepanelen ISDE aangevraagd kunnen worden door zakelijke gebruikers. Het vermogen moet dan wel 15-100 kWp zijn en op een kleinverbruiksaansluiting aangesloten zijn (3x80 A).

Ontzorgingsprogramma Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed

Dit is een subsidie voor het ontwikkelen van ontzorgingsprogramma's voor kleine maatschappelijk vastgoedeigenaren. Het rijk verstrekt €25 miljoen subsidie aan de 12 Nederlandse provincies, die het geld mogen gebruiken om eigenaren van klein maatschappelijk vastgoed te ondersteunen en op maat te begeleiden.

Kennis- en Innovatieplatform Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed

Het Kennis- en Innovatieplatform Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed is opgericht door de rijksoverheid en bevordert vastgoedverduurzaming bij onderwijs, sport, zorg, gemeenten, en monumenten. Het platform biedt: - Advies; - Feitelijke en betrouwbare informatie; - Succesvolle praktijkvoorbeelden; - Ontwikkeling van innovaties en nieuwe technologieën; - Kennisdeling tussen de sectoren.

Agrariërs

Eigenaren/beheerders gebouwen binnen beschermd stadsgezicht en monumenten

Energiecoöperaties

Gemeentelijk beheer eigen vastgoed

Beheerders sportaccommodaties

Schoolbesturen

Eigenaren/huurders van kantoren

Eigenaren van bedrijven op bedrijventerreinen

Sociale huurders & woningcorporaties

VvE's

Particuliere eigenaren

Totaaloverzicht instrumenten: Rijk

Omschrijving

Subsidieregeling Zonnig Zuid-Holland

De provincie Zuid-Holland looft een subsidiebonus uit aan dakeigenaren die hun dak beschikbaar stellen aan energiecoöperaties. Per netaansluiting kunnen dakeigenaren €2500-5000 (afhankelijk van het aantal zonnepanelen) ontvangen uit de subsidieregeling Zonnig Zuid-Holland.

Provincie

Subsidie

Subsidieregeling energie op bedrijventerreinen ZuidHolland

De provincie Zuid-Holland biedt subsidie aan voor het verduurzamen van bedrijventerreinen. De installatie van zonnepanelen valt onder de subsidieerbare verduurzamingsmaatregelen.

Provincie

Subsidie

Subsidieregeling asbest er af? Zon erop! (Subsidie is momenteel leeg)

Eigenaren of pachters van grote daken kunnen €80 per kWp aan subsidie ontvangen als ze daken met asbest vervangen en er vervolgens minimaal 40 kWp aan zonnepanelen op plaatsen.

Provincie

Subsidie

Subsidie lokale initiatieven energietransitie ZuidHolland 2017

Lokale initiatiefnemers kunnen met deze subsidie een energie-initiatief professioneel voor laten bereiden om de succeskans te verhogen. De provincie subsidieert maximaal 50% van de voorbereidingskosten. Voor 2020-2023 is het jaarbudget €500.000. Maatschappelijke initiatieven, verenigingen, woningcorporaties en particulieren (via een microsubsidie) komen in aanmerking voor deze regeling. De kosten die met deze subsidie gedekt kunnen worden zijn: projectmanagement, technische expertise, financiële expertise (business case, rendementen en kasstromen), bestuurlijke en juridische expertise inclusief vergunningen, communicatie en wervingsactiviteiten en organisatiekosten.

Eigenaren/beheerders gebouwen binnen beschermd stadsgezicht en monumenten

Agrariërs

Energiecoöperaties

Naam

Subsidie

Gemeentelijk beheer eigen vastgoed

Type

Provincie

Beheerders sportaccommodaties

Niveau

Schoolbesturen

Eigenaren/huurders van kantoren

Eigenaren van bedrijven op bedrijventerreinen

Sociale huurders & woningcorporaties

VvE's

Particuliere eigenaren

Totaaloverzicht instrumenten: Provincie

Relevant voor x

Niveau

Type

Naam

Omschrijving

Relevant voor

Gemeente

Lening

Duurzaamheidslening voor particulieren

Meerdere gemeenten hebben een duurzaamheidslening voor particulieren, die voordeliger is dan de landelijke Energiebespaarlening. De duurzaamheidslening wordt uitgevoerd door Omgevingsdienst WestHolland. De subsidies worden verstrekt door het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn).

Gemeente

Lening

Stimuleringslening voor VvE’s, verenigingen en maatschappelijke organisaties

De Stimuleringslening duurzaamheid doelgroepen gemeente Leiderdorp is in 2017 vastgesteld. VvE’s, verenigingen en stichtingen met een maatschappelijk belang (sportverenigingen, kerken en onderwijsinstellingen) kunnen leningen aanvragen voor duurzaamheidsmaatregelen aan hun gebouwen. De lening kan bij de Omgevingsdienst West-Holland (ODWH) worden aangevraagd.

Duurzaamheidslening zakelijk

In een aantal gemeenten is een zakelijke duurzaamheidslening mogelijk. Bedrijven in de gemeente Leiden kunnen geld lenen om hun de CO2-uitstoot met maatregelen te verlagen. Het installeren van zonnepanelen valt hieronder. De lening is sinds 2018 voor onbepaalde tijd beschikbaar. De omvang van de leningen ligt tussen de €10.000 en €500.000.

Gratis energiescan (VvE's)

Een aantal gemeenten (waaronder gemeente Leiden) biedt gratis energiescans aan VvE's aan. De gemeente vergoedt de scankosten, uitgevoerd door een extern bureau. Het resultaat van de scan is een rapport met informatie over energieverbruik, isolatie, verwarming, duurzame energieopwekking – zoals zonnepanelen – en subsidie- en financieringsmogelijkheden. VvE’s kunnen op basis van dit rapport een geïnformeerd besluit over verduurzamingsmaatregelen maken.

Gemeente

Lening

Ondersteuning

Lening

Subsidie

Ondersteuning

Gratis dakscan (bedrijventerreinen)

Een aantal gemeenten (waaronder gemeente Leiden) biedt een duurzaamheidslening aan onderwijsinstellingen aan. Bij de gemeente Leiden kunnen instellingen tegen een lage rente €10.000100.000 lenen voor verduurzamingsmaatregelen. Het budget van de gemeente is €1 miljoen. De regeling wordt tot nu toe weinig gebruikt.

Subsidie duurzame maatregelen Zoeterwoude (Verordening Duurzaamheidssubsidie)

Woningeigenaren, huurders en particuliere verhuurders kunnen tot €5.000 subsidie krijgen voor duurzaamheidsmaatregelen in de gemeente Zoeterwoude. De subsidieverordening wordt door de Omgevingsdienst West-Holland uitgevoerd.

Zon-op-Dak-scan voor agrarische ondernemingen

LTO Noord, gemeente Kaag en Braassem, Liander, Rabobank en Provincie Zuid-Holland hebben de Zon-opDak-scan opgezet als onderdeel van een gebiedsgerichte aanpak voor zon op agrarische daken. De scan toont technische en financiële mogelijkheden voor zonnepanelen: potentieel vermogen, asbestsanering, netaansluiting, terugverdientijden en subsidiemogelijkheden.

Agrariërs

Eigenaren/beheerders gebouwen binnen beschermd stadsgezicht en monumenten

Energiecoöperaties

Gemeentelijk beheer eigen vastgoed

Beheerders sportaccommodaties

Schoolbesturen

Een aantal gemeenten (waaronder gemeente Leiden) biedt gratis dakscans aan bedrijven aan. Met deze dakscans proberen gemeenten bedrijven te stimuleren zonnepanelen aan te leggen. In 2020 is de gemeente Leiden gestard met een pilot voor dakscans van EE Care. EE Care bekijkt de haalbaarheid van zonne-energie op zes bedrijfsdaken in de gemeente. EE Care maakt een business case voor een zonneenergie-installatie op de daken. Bedrijven kunnen dan besluiten of ze zonnepanelen willen laten installeren. Bij instemming van de bedrijven maakt EE Care een SDE++ subsidieaanvraag. Bij succes wordt het concept van de pilot door gemeente in de volgende jaren opgeschaald.

Duurzaamheidslening onderwijs

Eigenaren/huurders van kantoren

Eigenaren van bedrijven op bedrijventerreinen

Sociale huurders & woningcorporaties

VvE's

Particuliere eigenaren

Totaaloverzicht instrumenten: Gemeente

Het *-teken geeft aan welke rijksinstrumenten nog mogelijkheden bieden voor aanpassingen.

Belemmeringen zon op dak Doelgroep: Particuliere eigenaren #

Belemmering

Beschrijving

Instrument/kans Overheid

Financiering

Onvoldoende financiële middelen voor de investering.

• • • •

Overtuigingen

De overtuiging dat dat zonnepanelen nog niet ontwikkeld genoeg zijn als techniek, of dat alleen zuiderdaken geschikt zijn voor panelen, weerhoudt mensen ervan te investeren in een zonneenergiesysteem.

•

Rijk: Energiebespaarlening. Rijk: BTW terugvragen voor zonnepanelen. Gemeente: Duurzaamheidslening voor particulieren Gemeente: Subsidie duurzame maatregelen.

•

Markt: leaseconstructies waarbij de eigenaar geen voorinvestering doet, maar maandelijks een vast bedrag betaald voor de huur van de zonne-energie-installatie.

Gemeente: interactieve daktool van gemeente Leiden en Jaar van het Dak toont mogelijkheden voor zonnepanelen op daken. Gemeente: Subsidie lokale initiatieven energietransitie ZuidHolland.

•

Bewoners: Onafhankelijk, lokaal en laagdrempelig advies van mensen uit het dorp/de wijk zelf die er verstand van hebben (energiecoaches of bewonersinitiatieven). Bewoners: zichtbaarheid van zonnepanelen in de buurt vergroten en mondeling uitdragen aan buren.

Financiering

Onzekerheid over veranderingen in financiële regelingen van de (lokale) overheid maakt mensen afwachtend.

•

Rijk/provincie/gemeenten: bestaande regelingen in leven houden en helder communiceren over de ontwikkeling van toekomstige regelingen.

Emoties

Er is angst bij particuliere eigenaren om een malafide installateur tegen te komen (een ‘cowboy’) die ten koste van hen zijn eigen winst vergroot door een te duur of kwalitatief laag PV-systeem te installeren.

•

Provincie: Subsidie lokale initiatieven energietransitie. Dit is een subsidie voor professioneel maatwerkadvies, wat het vertrouwen kan vergroten in een kwalitatief goede oplossing.

Aanleiding om mee te doen

Bij huiseigenaren leeft vaak geen gevoel van noodzaak, waardoor zij geen tijd en geld willen vrijmaken om zonnepanelen te laten installeren.

Markt/bewoners

•

Markt: InstallQ, Holland Solar en SCIOS hebben een landelijk keurmerk voor zonneenergie-installaties ontwikkeld. Bewoners: Onafhankelijk, lokaal en laagdrempelig advies van energiecoaches of bewonersinitiatieven. Bewoners/markt: Complete ontzorging door een collectief bewonersinitiatief of een commerciële partij, eventueel in combinatie met financiële ondersteuning. Markt: zonnepanelen als meekoppelkans bij isolatie en zuinige apparaten aanbieden.

Het *-teken geeft aan welke rijksinstrumenten nog mogelijkheden bieden voor aanpassingen.

Belemmeringen zon op dak Doelgroep: VvE’s #

Belemmering

Beschrijving

Instrument/kans Overheid

Proces

Overtuigingen

De collectieve besluitvorming is een obstakel: de leden moeten op één lijn worden gekregen. Het VvE-bestuur moet competent genoeg zijn om dit te bereiken. Na instemming volgen nieuwe besluitvormingsvragen, zoals de aansluiting van de installatie.

•

Gemeente: Een ontzorgingspakket, gebaseerd op de wensen van VvE’s, dat geknipt en geplakt kan worden voor andere VvE’s. Gemeente: Een standaard-processchema voor VvE's maken en online beschikbaar stellen. In dit schema worden de concrete gevolgen van zonnepanelen voor de leden van de VvE helder weergegeven.

De leeftijd van VvE-leden is vaak hoog. Oudere leden van VvE’s hebben praktische bezwaren: - Mensen ouder dan 75 kunnen geen leningen meer afsluiten. Sommige mensen hebben 'leenangst' en willen geen lening afsluiten. - Ouderen geloven vaak niet dat ze de investering terugverdienen tijdens hun leven of tijdens de periode dat ze nog op het adres wonen.

•

Informatievoorziening

Door een overvloed aan aanbod van marktpartijen ziet men door de bomen het bos niet meer.

•

Gemeente: Gratis energiescan (VvE's). Energiescans met onafhankelijk technisch advies om VvE’s te helpen een geïnformeerd besluit te maken over zonnepanelen.

Financiering

VvE's weten vaak niet welke financiële ondersteuning (leningen, subsidies, etc.) er beschikbaar is voor de realisatie van zonne-energie-installaties bij VvE’s.

•

Provincie: Subsidie lokale initiatieven energietransitie Zuid-Holland. Gemeente: Gratis energiescan (VvE's), inclusief advies over subsidie- en financieringsmogelijkheden. Gemeente: Stimuleringslening voor VvE’s, verenigingen en maatschappelijke organisaties. Gemeente: Subsidie duurzame maatregelen.

• • •

Juridisch

VvE's weten vaak niet welke juridische regelingen voor hen gelden (bijvoorbeeld de nieuwe postcoderoosregeling).

Markt

• •

Gemeente: Gratis energiescan (VvE's), inclusief advies over juridische regelingen. Gemeente: Een ontzorgingspakket, gebaseerd op de wensen van VvE’s, dat geknipt en geplakt kan worden voor andere VvE’s.

Ontzorging van de voorbereiding en installatie. Een leasepakket zonder voorinvestering met een directe korting op de energierekening.

Het *-teken geeft aan welke rijksinstrumenten nog mogelijkheden bieden voor aanpassingen.

Belemmeringen zon op dak Doelgroep: Sociale huurders & woningcorporaties #

Belemmering

Beschrijving

Instrument/kans Overheid

Regelgeving

Bij gebouwen met meerdere bewoners is het wenselijk om als woningcorporatie de stroom van de gehele installatie zelf af te nemen, een deel van de elektriciteit op het net terug te leveren en de baten onderling met de huurders te verrekenen. Dit mag echter niet van de Woningwet, omdat het als energielevering wordt gezien. Met toestemming van het ministerie van BZK en de belastingdienst lopen nu een aantal pilots die hier een oplossing voor zoeken.

•

Rijk: Woningwet wijzigen of uitzonderingen verzinnen voor woningcorporaties.*

Financiering

Onvoldoende financiële middelen voor de investering.

•

Gemeente: Stimuleringslening voor VvE’s, verenigingen en maatschappelijke organisaties of de Duurzaamheidslening zakelijk uitbreiden naar woningcorporaties.

Proces

Het is voor de doelgroep lastig en tijdsintensief om een goede planning te maken voor het plaatsen van zonnepanelen dat aansluit bij de onderhoudsplanningen van de gebouwen.

•

Rijk: Ontzorgingsprogramma Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed. Rijk: Kennis- en Innovatieplatform Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed. Provincie: Subsidie lokale initiatieven energietransitie. Gemeente: dialoog tussen woningcorporaties over de verduurzamingsaanpak van hun woningportefeuilles faciliteren. Als een eerste planning gemaakt is, gaat implementatie vaak snel.

• • •

Overtuigingen

Woningbouwcorporaties zijn afwachtend, in de verwachting dat de techniek van panelen zich verder ontwikkelt en dat door te wachten zij voor een betere prijs een beter systeem kunnen plaatsen in de toekomst.

•

Gemeente: energieprestatieafspraken maken met woningcorporaties. De gemeente Leiden heeft bijvoorbeeld afgesproken met corporaties dat zij vóór 2025 minstens één zonnepaneel per dak plaatsen en in 2024 18% van hun energieconsumptie op hun eigen gebouwen opwekken.

Overtuigingen

Sommige zittende huurders hebben principiële of gevoelsmatige bezwaren tegen het plaatsen van zonnepanelen. Woningcorporaties willen dan niet de confrontatie aangaan met deze bezwaarde bewoners.

•

Rijk: regeling maken die nieuwe huurders verplicht om akkoord te gaan met plaatsing van zonnepanelen.* Gemeente: subsidie voor vergoeding van bemiddelingskosten aanbieden en een informatiepakket maken over de juiste manier om een dialoog aan te gaan met bezwaarde bewoners.

•

Markt

Het *-teken geeft aan welke rijksinstrumenten nog mogelijkheden bieden voor aanpassingen.

Belemmeringen zon op dak Doelgroep: Eigenaren van bedrijven op bedrijventerrein #

Belemmering

Beschrijving

Instrument/kans Overheid

Organisatorisch

Veel bedrijven weten niet of zij gedurende de gehele levensduur van zonne-energieinstallaties (15-25 jaar) in hetzelfde pand zullen verblijven. Overdracht van de installatie naar een nieuwe eigenaar is een financiële en juridische puzzel. Daarom is het makkelijker om deze verplichting niet aan te gaan en zo toekomstige problemen te vermijden.

Regelgeving, financiering

De huidige SDE++ maximaliseert niet het benutte dakoppervlak voor zon bij bedrijven: - De terugleververgoeding van SDE++ is doorgaans lager dan de vergoeding bij eigen consumptie van de stroom. Het is dan het meest rendabel om niet het hele dak vol te leggen, maar alleen genoeg panelen om de eigen stroomconsumptie te compenseren. - Grootverbruikers betalen een lage prijs voor stroom. Hierdoor is de vergoeding per kWh zonne-energie de facto ook laag.

•

Markt Ontzorging m.b.t. juridische en financiële zaken aanbieden voor de overdracht van de installatie bij verhuizing.

•

Rijk: terugleververgoedingen in SDE++ regeling voor zon op dak vergroten.* Rijk: een categorie bij SDE++ voor grootverbruikers maken met een lager correctiebedrag (aangenomen kostprijs voor inkoop van elektriciteit).*

Technisch, informatievoorziening

Voor dakeigenaren is het een drempel om onderzoek te laten doen naar een technisch passende oplossing voor zonnepanelen op hun dak.

•

Gemeente: gratis dakscan (bedrijventerreinen).

Financiering

Sommige bedrijven hebben onvoldoende kapitaal om zonnepanelen aan te schaffen, waardoor ze toekomstige financiële voordelen via SDE++ mislopen.

•

Rijk: Energieinvesteringsaftrek. Provincie: Subsidieregeling energie op bedrijventerreinen. Gemeente: Duurzaamheidslening zakelijk.

Door krachten te bundelen kunnen bedrijventerreinen via een gebiedsaanpak collectief goedkoper zonnepanelen inkopen en alle daken verduurzamen.

Gemeente: gratis dakscan (bedrijventerreinen) om constructieproblemen vroeg te signaleren.

Dakversterking als onderdeel van het installatiepakket aanbieden: een business case inclusief dakversterking waardoor meer panelen kunnen worden geplaatst.

• •

Technisch

De dakconstructie is niet altijd sterk genoeg om een dakvullende installatie te dragen.

•

Het *-teken geeft aan welke rijksinstrumenten nog mogelijkheden bieden voor aanpassingen.

Belemmeringen zon op dak Doelgroep: Eigenaren / huurders van kantoren #

Belemmering

Beschrijving

Instrument/kans Overheid

Verschil belangen eigenaar / huurder

De huurder en eigenaar van het pand moeten met elkaar het proces afstemmen. Als één van beiden zonnepanelen wil plaatsen, moet de andere partij er mee instemmen. De kosten en baten van de installatie moeten eerlijk worden verdeeld tussen huurder en eigenaar (‘split incentive’). Hierbij is het mogelijk noodzakelijk om een nieuw huurcontract op te stellen.

•

Rijk: Kantoorgebouwen in 2023 label C en in 2030 label A is een belangrijke regeling die de noodzaak en voordelen van verduurzaming benadrukt, voor zowel eigenaren (voldoen aan wettelijke verplichting) als huurders (besparing energiekosten). Gemeente: ervaringen van projecten op kantoren verzamelen en online ter informatie aanbieden.

Markt Standaardcontracten voor kosten-/batenverdeling tussen huurder en eigenaar opstellen en aanbieden als onderdeel van het installatiepakket (ontzorging).

Het *-teken geeft aan welke rijksinstrumenten nog mogelijkheden bieden voor aanpassingen.

Belemmeringen zon op dak Doelgroep: Schoolbesturen Eigenaren van bedrijven op bedrijventerrein #

Belemmering

Beschrijving

Instrument/kans Overheid

Markt

Financiering

Schoolbesturen vinden de investering te hoog om in één keer uit te geven. Zij hebben het liefst een tegemoetkoming in de vorm van een subsidie of rentevrije lening.

• •

Rijk: Energiebespaarlening Scholen. Gemeente: Stimuleringslening, Duurzaamheidslening onderwijs.

Regelgeving

In de Wet op het primair onderwijs staat dat schoolbesturen alleen verduurzamingsinvesteringen mogen doen als het investeringsbedrag ‘redelijk’ is en het binnen een ‘bepaalde’ periode wordt terugverdiend. Vanwege de vage definities weten schoolbesturen niet of de investeringsbeperkingen voor zonnepanelen gelden.

•

Rijk: de minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media (BVOM) werkt aan wetgeving die verduidelijkt wanneer primair- en voortgezet onderwijs investeringen in verduurzaming kunnen doen.

Aanleiding om mee te doen

De tijd en het geld van schoolbesturen wordt vaak opgeslokt door andere zaken dan zonnepanelen. Deze zaken worden als urgenter en belangrijker gezien dan het verduurzamen van het gebouw.

•

Rijk: Ontzorgingsprogramma Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed, Kennis- en Innovatieplatform Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed. Provincie: Subsidie lokale initiatieven energietransitie. Gemeente: prestatieafspraken met schoolbesturen. Voorbeeld: de Green Deal Verduurzaming Leidse Onderwijsgebouwen, die een gratis energiescan en voordelige lening biedt.

Ontzorging door een commerciële partij of maatschappelijk initiatief (Schooldakrevolutie).

• •

Verschil belangen eigenaar / huurder

Bij veel scholen is de gemeente de (gedeeltelijke) pandeigenaar, waardoor onduidelijk is wie verantwoordelijk is voor het initiatief m.b.t. gebouwverduurzaming. Ook vereist dit afstemming tussen huurder en gebouweigenaren van o.a. kosten en baten van de installatie (‘split incentive’).

•

Gemeente: inventarisatie maken van alle scholen in de gemeente en initiatief tot verduurzaming nemen (zoals de Green Deal in Leiden).

Contracten voor kosten-/ batenverdeling tussen huurder en eigenaar aanbieden binnen het installatiepakket.

Informatievoorziening

Schoolbesturen worden door de overheid onvoldoende geïnformeerd over beschikbare subsidieregelingen. Indien schoolbesturen worden ingelicht over regelingen, dan wordt vaak geen follow-up gedaan om verdere interesse te peilen.

•

Gemeente: bij alle scholen in de gemeente initiatief tot verduurzaming nemen of vervolgstappen oppakken waar al initiatief genomen is.

Aansluiten bij initiatief Schooldakrevolutie.

Het *-teken geeft aan welke rijksinstrumenten nog mogelijkheden bieden voor aanpassingen.

Belemmeringen zon op dak Doelgroep: Beheerders Eigenaren van sportaccommodaties bedrijven op bedrijventerrein #

Belemmering

Beschrijving

Instrument/kans Overheid

Markt

Voor de doelgroep ‘Beheerders sportaccommodaties’ zijn bij de inventarisatie geen doelgroep-specifieke belemmeringen gevonden. Deze doelgroep ondervindt grotendeels dezelfde belemmeringen als schoolbesturen. De beleidsinstrumenten die voor zon op scholen kunnen worden toegepast, kunnen grotendeels ook voor zon op sportaccommodaties worden ingezet.

Het *-teken geeft aan welke rijksinstrumenten nog mogelijkheden bieden voor aanpassingen.

Belemmeringen zon op dak Doelgroep: Gemeentelijk Eigenaren vanbeheer bedrijven eigen op vastgoed bedrijventerrein #

Belemmering

Beschrijving

Instrument/kans Overheid

Organisatorisch

Gemeenten hebben vaak nog geen specifieke verduurzamingsaanpak voor de gebouwen in eigen beheer opgesteld. Gebouwen waarbij de gemeente eigenaarverhuurder is, vereisen additionele aandacht bij het maken van een aanpak .

•

Rijk: Het ministerie van BZK is bezig met een wijziging van het Besluit bouwwerken leefomgeving. Met de wijziging kunnen gemeenten verduurzaming van daken lokaal verplichten, zelfs als voor deze daken geen landelijke energieprestatie-eis geldt. De wijziging zal in 2022 van kracht worden. Rijk: een bestuurlijke afspraak maken met alle overheden om in 2030 40% van alle geschikte overheidsdaken met zonnepanelen te bedekken. Dit is een voorstel van de landelijke NP-RES werkgroep Zon op daken.* Rijk/gemeente: Het Kennis- en Innovatieplatform Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed en de VNG trekken samen op om een specifieke verduurzamingsaanpak op te stellen voor gebouwen waarbij de gemeente eigenaar-verhuurder is. Gemeente: een routekaart voor vastgoedverduurzaming opstellen en een energiecoördinator aanstellen om implementatie te monitoren. De gemeente Leiden heeft recent een dergelijke routekaart gemaakt en een prioriteits-top-25 van gemeentelijke panden voor verduurzaming opgesteld.

Markt De brancheorganisatie voor zon-PV, Holland Solar, schrijft een handreiking voor versnelling van zon op dak van gemeentelijk eigendom.

Het *-teken geeft aan welke rijksinstrumenten nog mogelijkheden bieden voor aanpassingen.

Belemmeringen zon op dak Doelgroep: Energiecoöperaties #

Belemmering

Beschrijving

Instrument/kans Overheid

Financiering

Regelgeving

Informatievoorziening

Door meerdere factoren is de business case vaak krap: - Bij een systeem met te weinig panelen zijn de eenheidskosten te hoog (geen schaalvoordelen) en bij te veel panelen (> 250 panelen) is een dure, zakelijke aansluiting op het net nodig. - De huidige postcoderoosregeling (PCR) neemt lagere eenheidskosten aan dan in werkelijkheid geldt voor installaties. - De verwachting is dat de energiebelasting, en daarmee de belastingteruggave aan PCR-deelnemers, in de toekomst zal dalen, wat de business case minder aantrekkelijk maakt. - Dakeigenaren willen soms een te hoge vergoeding voor gebruik van het dak, waardoor de business case negatief wordt. - Premies voor het verzekeren van zonnepanelen stijgen snel. - In de nieuwe PCR is een constructie-technisch rapport van het dak nodig, wat voor aanvullende kosten zorgt.

•

Het proces is ingewikkeld. Bij veel stappen kunnen obstakels ontstaan. De energiecoöperatie en gebouweigenaar moeten gemotiveerd zijn om het project te laten slagen. Er zijn grote administratieve en belastingtechnische verantwoordelijkheden voor de vrijwilligers van een energiecoöperatie.

•

Energiecoöperaties hebben kennis nodig rond het maken van een AFM-conforme prospectus en risicoanalyse voor het project, alsmede kennis van Nederlandse belastingwetgeving.

•

Organisatorisch

Dakeigenaren moeten een afspraak voor 15-25 jaar aangaan met energiecoöperaties. Voor veel dakeigenaren is dit een te grote verplichting. Eigenaren willen soms het dak zelf benutten.

Technisch

De elektrische aansluiting of netcapaciteit bij het gebouw is vaak niet geschikt, waardoor deze aangepast moet worden (i.e. extra kosten). Met de netbeheerder moet afgestemd worden dat een terugleveraansluiting wordt geplaatst bij de installaties.

• •

•

Markt

Rijk: vergoeding in nieuwe Postcoderoossubsidie verhogen op basis van hogere werkelijke projectkosten dan aangenomen.* Provincie: Subsidieregeling Zonnig ZuidHolland. Gemeente: Gratis dakscan (bedrijventerreinen) uitbreiden naar gratis dakscan (met constructierapport en advies over financiering) voor dakeigenaren die hun dak aan een energiecoöperatie beschikbaar stellen.

Rijk: versimpelen regelingen voor energiecoöperaties.* Gemeente: standaard-processchema's voor energiecoöperaties maken. Gemeente: proces op vergunnings- en planologisch gebied ondersteunen.

Producten aanbieden om energiecoöperaties tegen een scherpe prijs op essentiële procesonderdelen te ontzorgen.

Provincie: Subsidie lokale initiatieven energietransitie. Gemeente: benodigde kennis bundelen en online beschikbaar stellen.

Ontzorgen belastingadministratie en risicoanalyses.

Provincie: Subsidieregeling Zonnig ZuidHolland

Ontzorging m.b.t. juridische en financiële zaken bij overdracht. Netbeheerders standaardprocessen voor energiecoöperatieprojecten laten maken.

Het *-teken geeft aan welke rijksinstrumenten nog mogelijkheden bieden voor aanpassingen.

Belemmeringen zon op dak Doelgroep: Eigenaren/beheerders gebouwen binnen beschermd stadsgezicht en monumenten #

Belemmering

Beschrijving

Instrument/kans Overheid

Regelgeving

Voor beschermde stadsgezicht moeten vergunningen voor het plaatsen van zonnepanelen worden aangevraagd. Dit is een extra obstakel voor de eigenaren/beheerders van dergelijke gebouwen.

• • •

•

Rijk: Ontzorgingsprogramma Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed. Rijk: brochures/wegwijzers van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed over regelgeving. Gemeente: versneld of versoepeld vergunningstraject voor beschermde stadsgezichten en monumenten maken. De gemeente Leiden heeft de welstandsnota recent gewijzigd zodat het makkelijker is geworden om zonnepanelen op monumenten te plaatsen zonder vergunning. Gemeente: duidelijkere informatievoorziening over mogelijkheden en vergunningsplichten voor zon op monumenten. De gemeente Leiden heeft een daktool waarop te zien is welke installaties op beschermde stadsgezichten toegestaan zijn. Tevens is de gemeente aangesloten bij de Groene Menukaart, een initiatief dat een zeventigtal verduurzamingsmaatregelen voor beschermde panden en monumenten toont, inclusief de relevante wet- en regelgeving voor realisatie.

Markt Ontzorgen van eigenaren door de vergunningsaanvraag voor zonnepanelen uit te voeren.

Het *-teken geeft aan welke rijksinstrumenten nog mogelijkheden bieden voor aanpassingen.

Belemmeringen zon op dak Doelgroep: Agrariërs #

Belemmering

Beschrijving

Instrument/kans Overheid

Informatievoorziening

Agrariërs hebben vaak weinig kennis van zonnepanelen en weten dus niet welke installatie het meest geschikt is voor hen.

•

Gemeente: Zon-opDak-scan voor agrarische ondernemingen

Markt • •

• 2

Financiering

In de financieringsplannen van de doelgroep is weinig ruimte voor investeringen in zonnepanelen.

•

Provincie: Subsidieregeling verduurzaming van bedrijventerreinen ook laten gelden voor boerenbedrijven. Gemeente: Duurzaamheidslening zakelijk.

•

Ontzorging door marktpartijen. www.zonnepanelenophetdak.nl geeft agrariërs een uitputtend overzicht van de voordelen van zonnepanelen en de meest geschikte installaties. Agrariërs kunnen elkaar adviseren. Zonne-energie als alternatief verdienmodel naast de 'core business' wordt steeds meer onderkend door agrariërs. Het wordt daarmee een onderdeel van het financieringsplan. Via een participatie- of winstdelingsinitiatief met omwonenden (verkoop van energieaandelen) kan een belangrijk deel van de installatiekosten via crowdfunding worden opgehaald.

Technisch

De aansluiting of netcapaciteit bij het bedrijf is soms niet direct geschikt, waardoor het aangepast moet worden. Hiervoor is overleg met de netbeheerder nodig.

•

Rijk: netbeheerders ondersteunen bij uitbreiding van netcapaciteit.

Standaardprocessen m.b.t. aansluiting en netcapaciteit door netbeheerders voor projecten in landelijk gebied.

Financiering

Banken en verzekeraars stellen strenge eisen aan de dakconstructieberekening, waardoor extra kosten nodig zijn voor het uitvoeren van dit onderzoek.

•

Gemeente: Zon-opDak-scan voor agrarische ondernemingen

Hoogwaardig dakonderzoek aanbieden als onderdeel van het installatieproces voor zonnepanelen.

Financiering

Asbesthoudende daken moeten gesaneerd worden voordat er panelen op worden geplaatst, wat een grote financiële investering vergt.

•

Provincie: Subsidieregeling asbest er af? Zon erop!

Colofon

Dit achtergronddocument voor de RES 1.0 is opgesteld door Holland Rijnland met ondersteuning van Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs en Quintel Intelligence. Auteurs: • Jolien Kamermans (Omgevingsdienst West-Holland/RES Holland Rijnland) • Veikko Schepel (Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs) • Peter Swier (Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs) • Mart Lubben (Quintel Intelligence) Datum: 3 maart 2021

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10238448/1