5. Raadsvoorstel Gebiedsvisie Mient Kooltuin (1818352)

Aan de gemeenteraad Kenmerk Programma Onderwerp

: 1818352 : Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing : Gebiedsvisie Mient Kooltuin

Katwijk, 15 december 2020.

Aanleiding en doel De Mient Kooltuin maakt deel uit van de ontwikkeling Project Locatie Valkenburg (PLV). Naast de ontwikkeling op het voormalige vliegkamp wordt gewerkt aan een visie voor de gebieden die de overgang naar de omgeving vormen: de Mient Kooltuin, Valkenburgse Meer en de Groene Zone. De gemeente Katwijk heeft de afgelopen maanden een traject doorlopen om te komen tot een breed gedragen gebiedsvisie voor de Mient Kooltuin die het fundament vormt voor het nog op te stellen bestemmingsplan (cq. omgevingsplan). De ontwikkeling van Nieuw Valkenhorst leidt tot een toename van het negatieve effect van de algehele recreatiedruk op het Natura 2000-gebied Meijendel & Berkheide. Om het negatieve effect van de algehele recreatiedruk te verlichten, is realisatie van de recreatieve voorzieningen in de Mient Kooltuin noodzakelijk. Deze maatregelen komen voort uit de passende beoordeling en een milieueffectrapportage die zijn opgesteld in het kader van het bestemmingsplan voor PLV. De Mient Kooltuin zal gaan fungeren als recreatieve buffer tussen het duingebied en de nieuwe woonwijk. De afgelopen periode heeft de gemeente Katwijk samen met OKRA Landschapsarchitecten en stakeholders uit het gebied gewerkt aan gebiedsvisie. De uitgangspuntennotitie - het kaderstellende document als voorloper op de visie- was al op 12 maart vastgesteld door de gemeenteraad (1545484).

De concept gebiedsvisie heeft conform de Burgerparticipatieverordening en art 3.4 van de Awb ter inzage gelegen van 6 oktober tot 12 november. De zienswijzen en reacties zijn gebundeld in de zienswijzenota. Deze wordt u ter kennisname aangeboden. Zowel de gewijzigde gebiedsvisie als de zienswijzenota zijn bijgevoegd bij dit voorstel. Indicatoren (facultatief) N.v.t. Motivering voorstel De nieuwe kern op voormalig vliegkamp Valkenburg (maximaal 5.600 woningen) gaat zorgen voor een toename van de recreatiedruk in bestaande groengebieden zoals met name Berkheide en Meijendel. Daarom moet de Mient Kooltuin als opvanggebied gaan fungeren voor de voorziene recreatietoename. Het gebied wordt een recreatieve bufferzone tussen de nieuwe woonwijk en de duinen (deels kwetsbaar Natura 2000 gebied). Ook is het wenselijk dat de stikstofemissie op de duinen teruggedrongen wordt. Hier zijn veel kansen voor door bijvoorbeeld het aanplanten van groen, het omvormen van bestaande functies, maar ook in een juiste situering van parkeerterreinen. De Mient Kooltuin heeft in de toekomst een dubbelfunctie: als de voortuin van PLV én toegangspoort naar het Nationaal Park Hollandse Duinen, waarbij uiteraard het kwetsbare Natura 2000 gebied zelf ontzien wordt.

Het nieuwe bos is vooral een recreatieve buffer tussen het kwetsbare duingebied en de nieuwe woonwijk en een welkome en ook noodzakelijke uitbreiding op het soms overvolle Panbos. Belangrijk nevendoel van de doorontwikkeling van de Mient Kooltuin is het terugbrengen van de (stikstof)emissies op de duinen. Voor de ontwikkeling van de woonwijk lijkt vooralsnog een stikstofoplossing voorzien buiten de Mient Kooltuin. De aanplant van bos is dus niet primair genoodzaakt als mitigerende maatregel om stikstofdepositie vanuit de nieuwe wijk terug te dringen maar draagt wel bij aan het terugbrengen van de totale emissie in het gebied, door opname van CO2, dat is pure winst voor de natuur. Door de Mient Kooltuin te agenderen bij Provincie en Rijk 2 december 2020

voor natuurmaatregelen in relatie tot de stikstofproblematiek kunnen financiële middelen gaan vloeien naar de Mient Kooltuin waarmee een duurzaam en waardevol landschap gecreëerd kan worden. Voor de Mient Kooltuin zijn in het verleden talloze plannen en ideeën ontwikkeld, die tot nu toe echter geen concrete uitwerking of uitvoering hebben gevonden. Dit geldt voor zowel publieke als voor private plannen die met het oog op de aanstaande transformatie van vliegveld Valkenburg ontwikkeld zijn. Het is de bedoeling dat hier verandering in komt. Ondernemers en bewoners willen nu eindelijk duidelijkheid. De gebiedsvisie Mient Kooltuin gaat planologische zekerheid geven, omdat het de basis vormt voor een nieuw bestemmingsplan, zodanig dat gemeente Katwijk en partners in het gebied in beweging kunnen gaan komen. Om invulling te geven aan de ambities voor een toekomstbestendige Mient Kooltuin is een veelzijdig gebied nodig. Het zet immers niet in op één doelgroep of publiekstrekker, maar op een gevarieerd aanbod van sferen en functies die de bevolking van Katwijk en haar bezoekers in de breedte bedient. Om ervoor te zorgen dat deze veelzijdigheid leidt tot een integrale gebiedsvisie waarin de verschillende onderdelen elkaar versterken, is het van belang om duidelijke doelen en ambities te formuleren.

Op basis van bestaande beleidsstukken, omgevingsontwerpen en gesprekken met stakeholders zijn vier hoofddoelen, een hoofdzonering en programma geformuleerd. Deze vormen het fundament van de gebiedsvisie in zijn geheel, maar dienen ook als primaire toetsingscriteria voor toekomstige ontwikkelingen in het gebied. De doelen zijn: Identiteit, Recreatie, Natuur & duurzaamheid, Multifunctionaliteit. De zonering bestaat uit het barakkenbos, boskamers en open weidelandschap. Het programma bestaat uit diverse voorzieningen en functies. Identiteit De Mient Kooltuin moet een gebied worden met een herkenbare identiteit, voortbouwend op de bestaande icoonwaarden: duinen, de tuinderstraditie en militair erfgoed. Bestaande ondernemers zijn een belangrijke drager van de identiteit. Zij worden uitgenodigd om mee te groeien in hun bedrijfsvoering en waar mogelijk de recreatieve mogelijkheden en natuurwaarden in het gebied te verbreden en versterken. Recreatie De Mient Kooltuin moet een volwaardige dagbestemming worden voor de bewoners van PLV, Katwijk en de regio. Het gebied moet doorwaadbaar en beleefbaar zijn met recreatieve functies voor een brede doelgroep (incl. toegankelijkheid). Natuur & duurzaamheid In de Mient Kooltuin moeten de natuurwaarden en duurzame initiatieven versterkt worden. Het Natura 2000 duingebied dient beschermd te worden.

Dit wordt enerzijds bereikt door de Mient Kooltuin als (recreatieve en hydrologische) buffer in te zetten tussen het duingebied en PLV, en anderzijds door de recreatieve ontwikkeling van het gebied te combineren met het verhogen en versterken van de natuurwaarden binnen het gebied. Multifunctionaliteit De ‘mientgronden’ waren oorspronkelijk voor gezamenlijk gebruik. De ontwikkelingen in de Mient Kooltuin moeten dan ook een duidelijke gezamenlijke en/of maatschappelijke meerwaarde hebben. Nieuwe functies zullen hoofdzakelijk een lokaal of regionaal karakter hebben. Gebruikers komen veelal op de fiets of te voet. In beperkte mate zullen de functies bezocht worden met de auto. Bestaande functies kunnen zo veel mogelijk gebruik maken van de gecombineerde parkeervoorzieningen. Bestaande ondernemers zijn belangrijk bij de aanstaande ontwikkelingen in de Mient Kooltuin. Mogelijk kunnen zij blijven of op aangepaste wijze worden ingepast in het gebied of een plek elders in Katwijk vinden. Functies gekoppeld aan de tuinderstraditie kunnen op termijn een grotere afzetmarkt bedienen door de bevolkingstoename na bouw van PLV. De voetbalvelden van Rijnvogels blijven en op termijn zal een uitbreiding van naar verwachting 3 velden en bijbehorende voorzieningen plaatsvinden op de huidige locatie. Mogelijk is hiervoor verplaatsing van de 3

volkstuinen nodig. Dit biedt de mogelijkheid om deze ruimer en beter landschappelijk ingepast op te zetten. De nieuwe slotenstructuur sluit aan op die van het open landschap. Het bestaande asielzoekerscentrum wordt landschappelijk ingepast op de huidige locatie maar kan op termijn verplaatsen richting de zone boskamers. Dit gebeurt pas als de bebouwing niet meer voldoet. Aanvullend is er in de boskamers ruimte voor nieuwe kleinschalige recreatieve en agrarische functies die zijn gekoppeld aan de nieuwe identiteit van de Mient Kooltuin. Een autoluwe Mient Kooltuin is het doel. Functies die in beperkte mate een auto-ontsluiting nodig hebben, zijn altijd gekoppeld aan de Wassenaarseweg. Samen met de provincie Zuid-Holland zal gekeken worden naar aanpassing/ afwaardering van de Wassenaarseweg. Voor fietsers, voetgangers en ruiters zijn er paden die de functies via andere routes ontsluiten. De gebiedsvisie staat niet op zichzelf. De visie krijgt pas gestalte als deze ter hand wordt genomen en als een ontwikkelstrategie is uitgedacht. Juist in die uitvoering en realisatie is het de laatste jaren misgegaan. Daarom is naast de gebiedsvisie ook een doorkijk gegeven naar de uitvoering. De organische ontwikkeling van het gebied betekent dat niet alles nu al duidelijk is, en nog op vele verschillende manieren invulling gegeven kan worden aan de gebiedsvisie.

Bij het kopje ‘uitvoering’ wordt hier nader op ingegaan. Kanttekeningen Bestaande ondernemers zijn belangrijk bij de aanstaande ontwikkelingen in de Mient Kooltuin. Naar aanleiding van de raadsbehandeling is ook toegevoegd dat ondernemers een belangrijke drager zijn van de identiteit van de Mient Kooltuin. Het kan echter ook zijn dat een aantal bestaande ondernemers niet meer past in de nieuwe Mient Kooltuin. Zij sluiten qua bedrijfsaard bijvoorbeeld niet aan bij vier hoofddoelen of kunnen niet meer doorgroeien op hun huidige locatie. In een enkel geval zou een onderneming in de toekomst ook prima op een regulier bedrijventerrein (dus meer locatie-onafhankelijk) haar werkzaamheden kunnen voortzetten. Gemeente Katwijk heeft vooralsnog een beperkt budget. Daarmee is grootschalige uitkoop van ondernemers ook niet aan de orde. De gemeente zal daarom altijd in een open gesprek met de ondernemers kijken wat de wederzijdse wensen zijn, vragen naar toekomstplannen van ondernemers en op zoek gaan naar gezamenlijke aanknopingspunten. Dit houdt in dat er voor een aantal ondernemers niet op korte termijn een panklaar antwoord gegeven kan worden. De tijd en het proces zal het moeten uitwijzen. Zeker omdat de doorontwikkeling c.q. verkleuring van de Mient Kooltuin een periode zal beslaan van wel 20-25 jaar.

Het is met name dit aspect- de organische ontwikkeling- die ervoor zorgt dat enkele ondernemers zeer kritisch staan ten opzichte van de gebiedsvisie voor de Mient Kooltuin. Tegelijkertijd is deze ontwikkelstrategie –onder de huidige omstandigheden - het enige pad dat bewandeld kan worden om de Mient Kooltuin getransformeerd te krijgen.

Voorstel voor raadsbehandeling (facultatief) N.v.t

Aanpassingen naar aanleiding van commissiebehandeling (Facultatief) N.v.t. Middelen Gemeente Katwijk heeft vooralsnog een beperkt budget en grondpositie binnen de Mient Kooltuin. Daarmee zijn grootschalige investeringen door de gemeente Katwijk niet aan de orde. Daarom is een visie opgesteld die duidelijke uitspraken doet over zonering in landschap en functies, maar is binnen deze zones veel flexibiliteit 4

voor ontwikkelingen die bijdragen aan de hoofddoelen van de visie. De gebiedsvisie vormt hiermee de basis voor organische gebiedsontwikkeling. De visie bestaat uit een beperkt aantal ingrepen (bijvoorbeeld fijnmazige infrastructuur) die actief door de gemeente ontwikkeld zullen worden. De invulling van het merendeel van de visie zal deel door private initiatiefnemers en maatschappelijke organisaties zoals bijvoorbeeld Dunea, Staatsbosbeheer, Provincie Zuid-Holland, Treesforall, Commonland, Green deal Voedselbossen, Landschapstafel etc. tot stand moeten komen. Dit zijn potentiële partijen (privaat/publiek) die financieel kunnen bijdragen aan de natuurontwikkeling in de Mient Kooltuin. Een globale raming geeft aan dat de investeringen 15-20 miljoen bedragen (excl. aankoop gronden). Dat is een fors bedrag en vormt een uitdaging omdat functies als natuur, recreatie en sport nu eenmaal meer geld kosten dan opleveren. Een deel van deze kosten kan mogelijk verhaald worden op ontwikkelaars zoals Rijksvastgoedbedrijf en BPD. Hierover vinden gesprekken plaats. Daarnaast kan gekeken worden naar subsidiemogelijkheden bijvoorbeeld bij de Provincie Zuid-Holland en de Landschapstafel. De Provincie ZuidHolland heeft dit jaar 100 miljoen vrij gemaakt voor meer natuur.

Ook bieden de samenwerking met Dunea zoals bekrachtigd in de overeenkomst ‘Kwaliteitsimpuls tussen duinen en woonwijk’ Gebied Mient Kooltuin Pan van Persijn – Mientkant’ , de aansluiting op het Nationaal Park Hollandse Duinen en het Groenfonds veel potentie. Evenals deelname aan de ontwikkeling van Nationaal Park Hollandse Duinen. Het is tot slot goed te beseffen dat de doorontwikkeling c.q. verkleuring van de Mient Kooltuin een periode zal beslaan van wel 20-25 jaar. Het vraagt een lange adem. Met een goed plan lukt het beter om geld te vinden voor deze gewenste ontwikkelingen. In de gemeentebegroting is vanaf 2021 structureel € 325.000 voor de Mient Kooltuin opgenomen. Dit betreft kapitaallasten. Uitgaande van een afschrijvingstermijn van 20 jaar en de huidige rente van 1,5% zou dan in principe een investering gepleegd kunnen worden van circa € 5,5 miljoen. Voor het opstellen van de gebiedsvisie Mient Kooltuin is een totaal budget beschikbaar gesteld van € 577.300. € 250.000 hiervan is overgeheveld naar 2021 via de najaarsberap en zoals het er nu uit ziet resteert van het budget 2020 nog € 59.000. Dit wordt aangewend voor het voeren van gesprekken en gebiedsregie. Uitvoering Het succes van de gebiedsvisie schuilt niet in de visie zelf maar vooral in de uitvoering. Daarom is een aparte paragraaf met de ontwikkelstrategie toegevoegd.

Hoewel het in deze fase gaat om het vaststellen van de visie willen we alvast een doorkijkje geven naar de uitvoering en welke prioriteiten worden voorgesteld. Met de groei van PLV zal ook het recreatieve aanbod van de Mient Kooltuin langzaam moeten groeien. Tegelijkertijd zal met een groeiend bezoekersaantal ook het economisch draagvlak voor private ontwikkelingen groeien. Dit betekent in eerste instantie inzetten op ontwikkelingen aan de noordzijde 1e Mientlaan en Wassenaarseweg. Parallel aan het opstellen van de gebiedsvisie is door Dunea de vergunningsaanvraag voor de uitvoering van hun plannen voor ‘Winning 11’ ingediend. Deze aanvraag is nog in behandeling. Na goedkeuring heeft het impact op het gebied waar de visie reeds op reageert. Een onderdeel van deze plannen is het opknappen van 4 barakken in het recreatieve hart van het barakkenensemble voor beoogd maatschappelijk gebruik. Door aan te sluiten op deze ontwikkeling kan de ontwikkeling van het recreatief hart van de Mient Kooltuin in een stroomversnelling raken. Het aan te leggen barakkenbos vormt een substantieel onderdeel van het recreatieve aanbod van de Mient Kooltuin. Om te kunnen concurreren met het Panbos en de duinen zal dit bos tijd nodig hebben om zich te ontwikkelen.

Daarom is het verstandig zo snel mogelijk te beginnen met de aanplant van (delen van) het bos, bijvoorbeeld daar waar de Gemeente Katwijk reeds grondpositie heeft. Daarnaast is het van groot belang dat dit bos “gecureerd” wordt aangelegd met het toekomstig gebruik en beleving als basis. Het geld dat reeds beschikbaar is in de gemeentebegroting kan hiervoor ingezet worden. Een subsidieaanvraag bij de Landschapstafel is in aanvraag om het eerste deel barakkenbos te realiseren op percelen in eigendom van de 5

gemeente Katwijk. Na jaren van inactiviteit in de Mient Kooltuin is het belangrijk om van het momentum gebruik te maken om een start met de verandering te maken en zichtbaar te maken aan inwoners van Katwijk dat er daadwerkelijk iets gaat gebeuren/veranderen in de Mient Kooltuin! Een aantal ondernemers aan de Wassenaarsweg vanaf de Moerkerklocatie tot aan de 1 e Mientlaan is reeds zeer actief met planontwikkeling voor deze strook. Het is denkbaar dat de gemeente Katwijk een klein aantal strategische grondaankopen doet in deze strook om een aaneengesloten barakkenbos mogelijk te maken. Deze strategische aankopen kunnen ook een statement naar ‘de buitenwacht’ dat de transformatie van de Mient Kooltuin daadwerkelijk van start gaat. Zo beziet de gemeente momenteel de concrete verwerving van twee locaties aan de Wassenaarseweg en zijn taxaties uitgevoerd. Juridisch advies Uit de passende beoordeling (behorend bij bestemmingsplan Valkenburg) blijkt dat de ontwikkeling van Nieuw Valkenhorst leidt tot een toename van het negatieve effect van de algehele recreatiedruk op het Natura 2000gebied Meijendel & Berkheide. Om het negatieve effect van de algehele recreatiedruk te verlichten, is realisatie van de recreatieve voorzieningen in de Mient Kooltuin noodzakelijk. De gebiedsvisie moet uiteindelijk vastgelegd worden in een passend planologisch kader (bestemmingsplan).

Voor de eerste jaren van de ontwikkeling biedt het plangebied en de Mient Kooltuin voldoende fiets- en wandelmogelijkheden. Bij de verdere ontwikkeling van Nieuw Valkenhorst nemen deze mogelijkheden echter af en zal de recreatiedruk op het Natura 2000-gebied Meijendel & Berkheide verder toenemen. Het is aan te bevelen om de planologische procedure voor de Mient Kooltuin (en het Valkenburgse Meer) zoveel mogelijk gelijk op te laten lopen met de verdere uitwerking van de plannen voor Nieuw Valkenhorst vandaar dat begin 2021 wordt gestart met het opstellen van het bestemmingsplan voor de Mient Kooltuin. Een deel van de investeringen in de Mient Kooltuin wordt verhaald op de ontwikkelaars. Deze gebiedsvisie wordt verwerkt in de nieuwe omgevingsvisie Katwijk die in ontwikkeling is en waarmee het een formele status krijgt op basis van de Wro en Bro. Dit is de wettelijke grondslag voor kostenverhaal. Een aantal huidige grondeigenaren e/o gebruikers zal teleurgesteld zijn omdat bedrijfsuitbreidingen en reguliere woningbouw niet mogelijk worden gemaakt in de visie. Het is uiteindelijk aan het college en de raad om het nog op te stellen nieuwe bestemmingplan goed te keuren. Het bestemmingsplan is het juridische kader waarbinnen de visie gaat landen. Hieruit volgt mogelijk ook een indicatie van de planschade.

Tegen het bestemmingsplan is formeel beroep mogelijk, niet tegen deze gebiedsvisie. Communicatie Op diverse momenten is contact geweest met belanghebbenden. Op 10 juli 2019 en 12 november 2019 zijn brede participatiebijeenkomsten georganiseerd voor bewoners, belangstellenden en grondeigenaren om te praten over de ideeën voor het gebied en de uitgangspunten. Op 17 maart was wederom een informatieavond gepland. Vanwege corona kon deze geen doorgang vinden. Derhalve heeft de finale participatieronde digitaal plaatsgevonden. Als laatste stap heeft de gebiedsvisie 6 weken ter inzage gelegen (6 oktober t/m 12 november) en zijn 22 zienswijzen ingediend. Naar aanleiding van de ingediende zienswijzen is nog nadrukkelijker aangegeven dat de gebiedsvisie geen blauwdrukplan is maar dat de hoofddoelen en zonering richtinggevend zijn. Er is gezocht naar flexibiliteit en uitbreiding van functies die ook kunnen fungeren als kostendrager. Denk aan bedrijvigheid (gelieerd aan Unmanned Valley), (dag)horeca en kleinschalig recreatief verblijf. Ook is duidelijker gemaakt dat wordt uitgegaan van voortzetting van huidige woonfuncties en dat er mogelijkheden zijn voor omvorming van bedrijfswoningen naar reguliere woonfunctie(s) – onder voorwaarden. Ook is nogmaals benadrukt dat de transformatie van de Mient Kooltuin alleen in samenspraak / co-creatie met bestaande en nieuwe ondernemers 6

kan worden gerealiseerd. Wel moet elke ontwikkeling bijdragen aan het verhogen van de natuur- en recreatiewaarde van het gebied. Naast de geregisseerde momenten (zoals informatieavonden) hebben talloze (ongeveer 35 á 40) gesprekken plaatsgevonden met bestaande ondernemers, nieuwe initiatiefnemers, maatschappelijke organisaties, overheden, verenigingen en privé personen. Het grondeigendom in de Mient Kooltuin is versnipperd en veel gronden worden ook verpacht. Niet alle contactgegevens hiervan zijn bekend binnen de gemeente. Er is gepoogd met een groot aantal stakeholders te spreken maar niet uitgesloten kan worden- alleen al niet door de hoeveelheid- dat met iedereen uit het gebied persoonlijk contact heeft plaatsgevonden. Er stond een excursie op de planning maar vooralsnog gaat deze niet door i.v.m. de geldende corona maatregelen. Bijlage(n) 1 Gebiedsvisie Mient Kooltuin, OKRA - december 2020 2 Nota van zienswijzen -8 december 2020 (geanonimiseerd -openbaar) 3 Lijst van indieners (vertrouwelijk)

Burgemeester en wethouders van Katwijk, De secretaris De burgemeester

7

Raadsbesluit Kenmerk Programma Onderwerp

: 1818352 : Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing : Gebiedsvisie Mient Kooltuin

De raad van de gemeente Katwijk; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van Katwijk van 15 december 2020.; gelet op de Gemeentewet, Burgerparticipatieverordening en afdeling 3.4. van de Awb

BESLUIT: 1. 2.

Kennis te nemen van de zienswijzenota Mient Kooltuin d.d. 8 december 2020. De gebiedsvisie voor de Mient Kooltuin - december 2020 vast te stellen.

Aldus vastgesteld door de raad van de gemeente Katwijk in zijn openbare vergadering van De griffier

De voorzitter

8