5. Bijlage 7. Financiele aanvulling afval anders inzamelen (1786188)

Anders inzamelen Om samen te komen tot meer afvalscheiding Grondstoffenbeleidsplan 2021-2024 Bijlage 7: Financiële aanvulling

1

Inhoud 1.

2.

Financieel ............................................................................................................................................ 3 1.1

Inleiding ......................................................................................................................................... 3

1.2

Stel dat….. ...................................................................................................................................... 4

1.3

Ontwikkeling Afvalstoffenheffing ................................................................................................. 4

1.4

Vast vs. Variabel ............................................................................................................................ 4

1.5

Keuzemogelijkheden ..................................................................................................................... 6

1.6

Ontwikkeling /afhankelijkheden operationele kosten ................................................................ 6

1.7

Conclusie ........................................................................................................................................ 9 Omgekeerd inzamelen plus - light ........................................................................................... 9

2

1.

Financieel

1.1 Inleiding Een van de doelstellingen is het terugbrengen van de hoeveelheid restafval. Hiermee beperken we de hoge kosten voor de verwerking van het restafval. De kosten voor het verwerken(verbranden) van het restafval gaan stijgen in de toekomst. Dit maakt het terugdringen van de hoeveelheid restafval extra urgent.

De opbouw van kosten voor de verwerking van restafval bestaan uit de volgende onderdelen: 1. 2. 3. 4.

Verbrandingsbelasting Overslagkosten Transport kosten Verbrandingskosten.

Ad 1. Dit betreft de belasting voor het aanbieden van rest afval voor verbranding. Dit is de financiële prikkel vanuit de overheid om het scheiden van afval en het behouden van de waarde van afval te stimuleren. Tussen 2018 en 2019 heeft een forse verhoging plaatsgevonden. Verwacht wordt dat de verbrandingsbelasting zal stijgen tot 50 / 55 euro per ton. Ad 2, 3 Dit betreft kosten om het restafval over te slaan voor transport naar de vuilverbranding. Ook hier zal een kosten stijging plaats vinden. Verwacht wordt dat dit de normale marktontwikkeling volgt. Ad 4. De huidige kosten voor het verbranden van het restafval betreffen afgerond 51 euro per ton. Het huidige verwerkingcontract loopt af op 31-12-2023 en moet opnieuw worden aanbesteed. De marktontwikkeling laat zien dat deze kostenpost fors gaat toenemen. De verwachting is dat er rekening moet worden gehouden met een tarief van 95 euro per ton. Alle factoren bij elkaar opgeteld maakt dat het huidige tarief van 98 euro per ton kan gaan stijgen naar 150/160 euro per ton De kosten voor de verwerking van restafval gaan dus stijgen, hoeveel hangt af van de hoeveelheid aangeboden restafval en daarmee het scheidingsresultaat.

Tariefopbouw

Huidig

Toekomstig

Verwerking HHA

€

51,00

€

95,00

Afvalstoffenbelasting

€

32,63

€

50,00

Transport

€

6,46

€

7,00

Op- en overslagverg.

€

7,91

€

8,50

Totaal

€

98,00

€

160,50

3

1.2 Stel dat….. De afgelopen jaren is het scheidingsgedrag binnen de Gemeente Katwijk nauwelijks veranderd op de landelijke trends na (afname van het aanbod papier en een toename aanbod plastic). De hoeveelheid restafval loopt iets af en de hoeveelheid ingezameld GFT blijft nagenoeg gelijk. Zonder trendbreuk blijft alles nagenoeg zoals het is. Stel dat ……. we gaan door op de huidige voet, er vindt geen interventie plaats, en verandert niks. In de huidige situatie verbranden we 202 kg per inwoner per jaar. Dat resulteert in 13215 ton restafval. In 2020 komt dat neer op een kostenpost van 1,3 miljoen euro. In de toekomst (vanaf 2024) resulteert dat in een te verwachten kostenpost van 2,1 miljoen euro. Een toename van 800.000 euro.

1.3 Ontwikkeling Afvalstoffenheffing De kosten stijging van de verwerking van het (rest)afval heeft zijn effect op de hoogte van de Afvalstoffenheffing (ASH). Hiernaast een schematische weergave van de ASH in het huidige en toekomstige niveau. In het midden is de voorgestelde Diftar variant te zien. De diftar variant van de ASH is opgebouwd uit een vast deel en een variabel deel. Het variabele deel wordt berekend door de vermenigvuldiging van het aantal aanbiedingen van rest afval (in rolcontainer of ondergrondse container). Het totaal van deze factoren verschilt per adres.

1.4 Vast vs. Variabel In bijlage 3 van het raadsvoorstel (Gemeente Katwijk Notitie Diftar – uitgebreid) is te lezen dat de gemeente vrij is in het aanbrengen van een differentiatie tussen het vaste en variabele deel. Waar precies de “knip” tussen vast en variabel komt te liggen hangt van verschillende vraagstukken af. Bijvoorbeeld: -

Door te spelen met het variabele tarief kan er invloed worden uitgeoefend op de motivatie om te scheiden. Een rolcontainer aanbieden voor 1,50 euro of voor 10 euro maakt een verschil. Hoeveel risico wil de gemeente Katwijk nemen? Door het laag houden van het vaste tarief komt er meer druk te liggen op het variabele deel en daarmee het aanbiedgedrag van bewoners. Deze variabiliteit biedt minder garantie om kostendekkend te worden.

Afhankelijk van de kostenverdeling, wordt onderzocht of het nodig is onderscheid te blijven maken tussen een éénpersoons en meerpersoons huishouden. Dit heeft te maken met het gegeven of er kosten die afhankelijk zijn van de grootte van het huishouden (zoals bijvoorbeeld de hoeveelheid aangeboden afval anders dan restafval en het gebruik van de milieustraat), maar die vervolgens wel in het vaste tarief worden meegenomen en voor alle huishoudens gelijk zijn. Een definitieve keuze en afweging wordt meegenomen in de besluitvorming over de uiteindelijke tarieven. Hierin worden de ervaringen van andere gemeenten meegenomen, zodat de beste en meest transparante en eerlijke afweging gemaakt kan worden. Uitgangspunt is dat het totaal van de geinde afvalstoffenheffing niet meer dan kostendekkend mag zijn. Ter indicatie: In de huidige situatie (2020) geldt in de gemeente Katwijk een vast tarief van € 316,20 voor meerpersoonshuishoudens en € 217,44 voor eenpersoons huishoudens.

4

Na invoering van diftar wordt onderscheid gemaakt tussen een vast tarief en een variabel tarief. Aanname is dat de verdeling als volgt gaat zijn:  

Operationele kosten worden via het vaste deel verrekend (dat elk huishouden betaalt) De verbrandingskosten van het restafval worden verrekend via het variabele tarief (wat ieder huishouden zelf in de hand heeft).

Vaste deel:    

Stijging van € 19,81 per huishouden vanwege operationele meerkosten Stijging van optionele kosten (wanneer bv voor extra rolcontainer aan huis wordt gekozen) van € 3,08 per huishouden Afname van een gemiddeld effect van het beter sorteren van afval van € 13,77 per huishouden Verhuizing van de verbrandingskosten van na het initiële diftareffect naar het variabele deel van gemiddeld € 36,86 per huishouden.

De verwachting is dat het variabele deel zal liggen tussen de 1,3 miljoen euro en 970.000 euro. Dit is gemiddeld € 36,86 tot € 49,79 euro per huishouden. Een indicatie van het vaste deel van de afvalstoffenheffing (2020) per huishouden kan dan worden: meerpersoons eenpersoons Huidige heffing (2020) 316,20 217,44 Operationele kosten + 19,81 +19,81 Optionele kosten + 3,08 + 3,08 Effect beter sorteren -13,77 -13,77 Verhuizing verbrandingskosten naar variabel deel -36,86 -36,86 Indicatie vaste deel afvalstoffenheffing € 288,46 € 189,70 N.B. bovenstaand is bedoeld ter indicatie en om het effect zichtbaar te maken t.o.v. de huidige afvalstoffenheffing. Het betreft hier het vaste deel. Bovenop dit vaste deel komt het variabele tarief, bepaald door het aantal aanbiedingen restafval per huishouden. De genoemde kosten en tarieven zijn onder voorbehoud van de verdere uitwerking, uitkomst keuzemenu’s en verdeling van de kosten over het vaste en variabele deel. Ook wanneer het systeem ongewijzigd blijft, zullen investeringen nodig zijn en zullen de afvalbeheerkosten hoog oplopen (door hoge verwerkingskosten restafval). Uiteindelijk zal een verdere inschatting gemaakt moeten worden op basis van de gekozen keuzemenu’s per wijk.

De differentiatie van de hoogte van dit variabele deel naar de kosten per aanbieding van een rolcontainer of zak in de ondergrondse container is in deze fase nog niet te maken. Als voorbeeld is hieronder een overzicht gegeven van een goed presterende gemeente (dezelfde stedelijkheidsklasse als gemeente Katwijk) en hun verdeling van het variabele tarief (aanbiedingen restafval): Tarieven 2020 Vast tarief Per aanbieding restafval (container 240 l) Per aanbieding restafval (container 140 l) Per aanbieding restafval (ondergronds, 60 l zak) Per aanbieding restafval (ondergronds, 30 l zak)

Ede € 177,00 € 7,20 € 4,20 € 1,80 € 0,90

Gemiddeld betaald variabel tarief per huishouden (programmabegroting 2020) Gemiddelde afvalstoffenheffing per huishouden totaal

€ 47,80 € 224,80

Gemiddeld aantal aanbiedingen 240 l container per jaar 6-7 keer Gemiddeld aantal aanbiedingen 140 l container per jaar 11-12 keer Gemiddeld aantal aanbiedingen 60 l. zak per jaar 26-27 keer Gemiddeld aantal aanbiedingen 30 l. zak per jaar 53-54 keer N.B. Dit is een gemiddelde berekend op basis van gemiddeld variabel tarief. Huishoudgrootte en bebouwingstype is hier niet in meegenomen.

5

In omliggende BSGR gemeentes gelden de volgende diftartarieven: Tarieven gemeente Gouda 2020

Tarieven gemeente Bodegraven-Reeuwijk 2020

Tarieven gemeente Zoeterwoude 2020

Afvalstoffenheffing:

Afvalstoffenheffing:

Afvalstoffenheffing:

standaardtarief € 257,00 per lediging 140 liter € 3,50 per lediging 240 liter € 6,00 per plastic zak € 60 liter € 1,50 per ontgrendeling 30 liter € 0,75 per ontgrendeling 60 liter € 1,50

eenpersoonshuishouden € 213,00 meerpersoonshuishouden € 261,60 per lediging 140 liter € 4,08 per lediging 240 liter € 7,00 per ontgrendeling € 1,75

vastrecht per jaar € 172,00 ondergrondse verzamelcontainer per aanbieding: – 30 liter € 0,75 – 60 liter € 1,50

1.5 Keuzemogelijkheden Voor het gereedmaken van het netwerk aan inzamelmiddelen en de inzamelvoertuigen op diftar zijn er investeringen nodig. Deze zijn grotendeels afhankelijk van de uiteindelijke keuze van de bewoners. Er zijn 4 scenario’s: 1. 2. 3. 4.

Er komt een rolcontainer PMD of Papier aan huis. Er komt een rolcontainer voor PMD of Papier aan huis en de huishoudens die in de huidige situatie GFT op een ondergrondse container aanbieden kiezen voor een GFT rolcontainer aan huis. Er komt en rolcontainer voor PMD of Papier aan huis en er wordt gekozen voor een rolcontainer voor een extra afvalstroom (PMD of Papier) aan huis en de huishoudens die in de huidige situatie GFT op een ondergrondse container aanbieden kiezen voor een GFT rolcontainer aan huis. Er komt een rolcontainer Papier of PMD aan huis bij en er wordt gekozen voor een rolcontainer voor een extra afvalstroom (PMD of Papier) aan huis

1.6 Ontwikkeling /afhankelijkheden operationele kosten De basis voor het berekenen van de ASH is het operationele kostenniveau van de afvalinzameling. De operationele kosten gaan toenemen als gevolg van het plegen van meer inzet op de inzameling van de waardestromen. Daar tegenover staat een afname van de kosten voor het verbranden van restafval. De operationele kosten komen tot uiting in zowel het vaste als het variabele gedeelte van de afvalstoffenheffing waarbij het uitgangspunt is dat het totaal van beide factoren kostendekkend moet zijn. Het effect op de operationele kosten van het invoeren van Diftar (plus/min ten opzichte van de huidige begroting) wordt in onderstaande investeringstabel inzichtelijk gemaakt. Er is uitgegaan van scenario 2. bedrag

opmerkingen

Gemiddeld

€

3.607.280,00

incl. Reeds opgenomen Investering € 840.000,00

Totaal Investering Inzamelmiddelen

€

3.607.280,00

3 voertuigen / Diftar ready

€

60.000,00

Vulgraadsystemen aanschaf (PMD / GFT)

€

188.825,00

Vulgraadsystemen aanschaf (Papier)

€

34.775,00

Vulgraadsystemen aanschaf (Rest)

€

123.825,00

Aanschaf Voertuig (Ondergronds)

€

330.000,00

Investering Inzamelmiddelen

Aanpassingen Materieel

6

Aanschaf Voertuig (Mini's) (optioneel)

€

250.000,00

Totaal

€

987.425,00

Rente Investering Inzamelmiddelen

€

46.894,64

Afschrijving Investering Inzamelmiddelen

€

300.606,67

12

Operationele kosten 1,3%

Rente Investering Materieel

€

12.836,53

1,3%

Afschrijving Investering Materieel

€

98.742,50

10

Extra dekking vanuit reserve afschrijving

€

-54.200,00

Rente kosten reeds opgenomen investering

€

-10.920,00

Afschrijving reeds opgenomen investering

€

-70.000,00

PMD / Papier Onder/Bovengronds(door nieuwe voertuig)

€

100.000,00

Huidige kosten PMD/ Papier

€

-400.000,00

Exploitatiekosten eigen voertuig rolcontainers

€

190.000,00

GFT (Zomer)

€

67.500,00

Wekelijks (juni/juli/aug)

GFT (Zomer Inzameling (huidig ondergronds / keuze rolcontainer)

€

26.900,00

Wekelijks (juni/juli/aug)

-1,3% -12

Inzamelkosten

GFT (huidig ondergronds / keuze rolcontainer)

€

53.800,00

Zakken PMD

€

72.212,40

Vulgraadsystemen operationeel (PMD / GFT)

€

27.190,80

Vulgraadsystemen operationeel (Papier)

€

5.007,60

Vulgraadsystemen operationeel (Rest)

€

17.830,80

Extra admin BSGR / Diftar

€

26.240,00

Extra admin uitruilen/omruilen containers

€

15.000,00

Extra Handhaving

€

65.000,00

ICT Dataoverdracht

€

10.000,00

Totaal

€

600.641,93

Reguliere inzameling (indien aanhuis)

Vulgraadsystemen

Verwerkingskosten afval GFT

€

71.505,65

PMD

€

-250.708,93

Papier / Karton

€

-30.203,86

Papier bij verenigingen

€

11.900,00

glas verpakkingen

€

-6.053,15

GFT Afkeur

€

-14.301,13

Uitgangspunt 20%

PMD Afkeur

€

125.354,46

Uitgangspunt 50%

Resultaat verbr. Rest

€

-339.438,05

GFT Afkeur

€

23.452,32

Uitgangspunt 20%

PMD Afkeur

€

47.067,96

Uitgangspunt 50%

Totaal

€

-361.424,73

In bovenstaande berekening zijn aannames gedaan ten aanzien van de factoren die van invloed zijn op ontwikkeling van de operationele kosten:

7

      

De keuzes die door bewoners worden gemaakt. (afschrijvingskosten inzamelmiddelen/materieel). Stel laagbouw Rijnsburg kiest niet voor een GFT container aan huis dan valt er operationeel ongeveer 80.000 euro uit de geraamde meerkosten. Aanbestedingsresultaten (afschrijvingskosten op inzamelmiddelen/materieel) Optimalisatie kansen binnen de eigen organisatie (operationeel) (bijv. wel of geen gft rolcontainers in Rijnsburg, uitfasering externe inhuur voertuigen) Tussentijdse marktontwikkelingen verwerking (Verbrandings- en of verwerkingskosten) Scheidings- en vervuilingsgraad afval Administratieve druk belastinginning Uitbreiding van het areaal door nieuwbouw wijken. Dit is voor bovenstaande berekening nog buiten beschouwing gelaten.

Overige uitgangspunten zijn o.a. 

Een starteffect, als gevolg van: o de invoering van de financiële prikkel o de toename gescheiden afval, PMD van 55%, GFT 25%, Overig 40%. (van de hoeveelheid dat in de huidige situatie in het restafval aanwezig is.) dit resulteert in een afname van verbrandingkosten en toename van lagere verwerkingskosten en opbrengsten (van bv papier en pmd)

 

Aannames in de vervuilingsgraad van het aangeboden GFT/PMD (zie tabel, in geval van afkeur zal de partij als restafval worden verbrand inclusief bijbehorende hoge kosten). Kosten niveau voor het verwerken van de afvalstromen conform 2020.

Het afvlakken van de toekomstige kostenstijging zit vooral in de component ‘resultaat verbranding restafval’. Met de aannames die gedaan zijn is te zien dat het eerste jaar (2023) een nagenoeg budgetneutraal effect heeft. Na 2023 stijgen, met of zonder diftar, de kosten. De hoeveelheid aangeboden restafval is een grote factor die bepaalt hoe groot de kostenstijging wordt. In onderstaande tabel is weergegeven het bedrag voor het jaar 2024 (na de kostenstijging in de verwerking van het restafval) met als uitgangspunt de huidige aannames rond het invoeren van Diftar op 1 januari 2023. Deze tarieven gaan van toepassing zijn, ongeacht het gekozen systeem. Het afvalscheidingsresultaat zal bepalen hoe zwaar deze kostenstijgingen van met name het restafval zullen doorwegen. Tariefopbouw

Huidig

Toekomstig

Verwerking HHA

€

51,00

€

95,00

Afvalstoffenbelasting

€

32,63

€

50,00

Transport

€

6,46

€

7,00

Op- en overslagverg.

€

7,91

€

8,50

Totaal

€

98,00

€

160,50

Verbrandingsk. Rest na Diftar

€

967.097,95

€

1.583.869,60

Verbrandingsk. Rest voor Diftar

€

1.306.536,00

€

2.139.786,00

Resultaat verbr. Rest

€

-339.438,05

€

-555.916,40

Ook de overige elementen uit de tabel kostenontwikkeling, onder het kopje verwerkingskosten, zijn ook onder invloed van marktontwikkelingen. In de huidige situatie wordt er 3908 ton aangeboden ter verwerking tegen een tarief van afgerond 60 euro per ton. De kosten van de verwerking van GFT gaan stijgen. Dat heeft een effect op het gehele aanbod van GFT en niet alleen op het genoemde bedrag in de tabel.

8

1.7 Conclusie De kosten rond de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval zijn afhankelijk van veel factoren die werken als communicerende vaten. Hoe zich dat exact gaat ontwikkelen wordt beïnvloed onder andere door bijvoorbeeld de marktwerking binnen de verwerkingskosten/opbrengsten van afvalstromen, scheidingsgedrag bewoners etc. Gecombineerd met de factoren samenstelling huishoudens, aantal aanbiedingen restafval per huishouden, het vaststellen van “knip” tussen vast en variabel, is het op dit moment niet mogelijk om precies aan te geven wat de hoogte is van de toekomstige Afvalstoffenheffing. Wel kan een indicatie worden gegeven zoals in paragraaf 1.4 is uitgewerkt. Wat wel zeker is, is dat de kosten voor de verwerking van restafafval fors gaan toenemen.

2.

Omgekeerd inzamelen plus - light

In 2017 is de optie onderzocht om omgekeerd inzamelen in te voeren. Destijds is het advies gegeven om de variant Omgekeerd Inzamelen Plus - light in te voeren binnen Katwijk. Dat betrof de variant 2 grondstofstromen aan huis verplicht (GFT/PMD), een keuze voor een derde grondstofstroom aan huis (Papier) en de rest wegbrengen naar een ondergrondse container. Voor de berekening is er vanuit gegaan dat de bewoners niet kiezen voor een extra container voor papier.

In het voorgestelde beleidsplan gaan we uit scenario 2, PMD of Papier aan huis, overige rolcontainers blijven gehandhaafd maar keuze voor GFT rolcontainer aan huis voor laagbouw die huidig op ondergronds zitten. (in de investeringsberekening is de GFT keuze als uitgangspunt meegenomen) Op hoofdlijnen -

Alle laagbouw met een rolcontainer voor rest moeten een ondergrondse container krijgen. Dit gaat om ongeveer 11.500 aansluitingen. Gemiddeld 60 huishoudens op een container resulteert in 190 ondergrondse containers. (+1 milj / +1.3 milj extra investering) Alle ondergrondse containers voor GFT moeten worden verwijderd. Uitgangspunt is dat deze kunnen worden hergebruikt. De uitvoeringsperiode en planvorming kunnen, door grotere hoeveelheid ondergrondse containers, langer gaan duren. Er moeten containers worden geplaatst in gebieden waarbij de openbare ruimte schaars is/kan zijn. Grotere kans op ondergrondse (kabels en leidingen) / bovengrondse raakvlakken / tegenvallers. 11500 huishoudens behouden hetzelfde aantal rolcontainers. Dat is 1 minder dan in het voorgestelde beleidsplan. Ongeveer 5500 huishoudens gaan van nul naar 2 rolcontainers i.p.v 1 in het voorgestelde beleidsplan. Het gehele participatie traject wordt volledig te niet gedaan.

Investering Inzamelmiddelen Omgekeerd Light Plus

€

4.570.710,00

Totaal Investering Inzamelmiddelen

€

4.570.710,00

incl. Reeds opgenomen Investering € 840.000,00

Aanpassingen Materieel 3 voertuigen / Diftar ready

€

60.000,00

Vulgraadsystemen aanschaf (PMD / GFT)

€

188.825,00

Vulgraadsystemen aanschaf (Papier)

€

34.775,00

Vulgraadsystemen aanschaf (Rest)

€

123.825,00

9

Aanschaf Voertuig (Ondergronds)

€

330.000,00

Aanschaf Voertuig (Mini's) (optioneel)

€

250.000,00

Totaal

€

987.425,00

Rente Investering Inzamelmiddelen

€

59.419,23

1,3%

Afschrijving Investering Inzamelmiddelen

€

380.892,50

12

Rente Investering Materieel

€

12.836,53

1,3%

Afschrijving Investering Materieel

€

98.742,50

10

Extra dekking vanuit post extra afschrijving

€

-50.000,00

Rente kosten reeds opgenomen investering

€

-10.920,00

-1,3%

Afschrijving reeds opgenomen investering

€

-70.000,00

-12

PMD / Papier Onder/Bovengronds(door nieuwe voertuig)

€

100.000,00

Huidige kosten PMD/ Papier

€

-400.000,00

Exploitatiekosten eigen voertuig rolcontainers

€

190.000,00

GFT (Zomer)

€

67.500,00

Wekelijks (juni/juli/aug)

GFT (Zomer Inzameling (huidig ondergronds / keuze rolcontainer)

€

26.900,00

Wekelijks (juni/juli/aug)

Operationeel

Inzamelkosten

Reguliere inzameling (indien aanhuis)

GFT (huidig ondergronds / keuze rolcontainer)

€

53.800,00

Zakken PMD

€

72.212,40

Vulgraadsystemen operationeel (PMD / GFT)

€

27.190,80

Vulgraadsystemen operationeel (Papier)

€

5.007,60

Vulgraadsystemen operationeel (Rest)

€

17.830,80

Extra admin BSGR / Diftar

€

26.240,00

Extra admin uitruilen/omruilen containers

€

15.000,00

Handhaving

€

65.000,00

ICT Dataoverdracht

€

10.000,00

Totaal

€

687.652,36

GFT

€

71.505,65

PMD

€

-250.708,93

Papier / Karton

€

-30.203,86

Papier bij verenigingen

€

11.900,00

glas verpakkingen

€

-6.053,15

GFT Afkeur

€

-14.301,13

Uitgangspunt 20%

PMD Afkeur

€

125.354,46

Uitgangspunt 50%

Resultaat verbr. Rest

€

-339.438,05

GFT Afkeur

€

23.452,32

Uitgangspunt 20%

PMD Afkeur

€

47.067,96

Uitgangspunt 50%

Totaal

€

-361.424,73

Vulgraadsystemen

Verwerkingskosten

10