5. Bijlage 1. Richtingen notitie Anders Inzamelen (1786188)

Anders inzamelen Om samen te komen tot meer afvalscheiding

Richtingennotitie januari 2020

1

Inhoud 1.

Inleiding ................................................................................................................................................. 3

2.

Achtergrond en wettelijke kaders ............................................................................................... 3 Wettelijke kaders............................................................................................................................................ 3 Achtergrond .................................................................................................................................................... 3 Afbakening....................................................................................................................................................... 4

3.

Probleemstelling ................................................................................................................................. 4

4.

Kaders en oplossingsrichtingen ................................................................................................... 5 Beoogd resultaat ............................................................................................................................................ 5 Kaders ............................................................................................................................................................... 5 Oplossingsrichtingen .................................................................................................................................... 6 Flankerend beleid: optimaliseren huidige voorzieningen ................................................................. 7

5.

Planning en procedure ..................................................................................................................... 7 Procedure ......................................................................................................................................................... 7 Planning ............................................................................................................................................................ 8

2

1.

Inleiding

In Katwijk streven we naar 80% afvalscheiding eind 2023. Deze ambitie sluit aan op de ambitie van het rijk. In tussenstappen van 75% afvalscheiding in 2020 en 90% afvalscheiding in 2025, is het ultieme doel om in 2050 afvalloos te zijn. Een hoger afvalscheidingspercentage betekent ook minder restafval: 100 kg. per inwoner in 2020 en 25 kg. per inwoner in 2025. In Katwijk lag het afvalscheidingspercentage in 2018 op 49% en belandde per inwoner gemiddeld 207 kg. restafval (grof en fijn) in de grijze container. Om de afvalscheidingsdoelstelling te behalen moet er dus iets gebeuren in de manier waarop we nu ons afval sorteren en inzamelen. Het coalitieakkoord beschrijft naast het verbeteren van het afvalscheidingspercentage ook een duidelijke opdracht in de manier waarop we deze verbetering moeten realiseren: samen met de bewoners van gemeente Katwijk. De notitie geeft richting aan de wijze waarop we gezamenlijk komen tot een nieuwe manier van afval inzamelen.

2.

Achtergrond en wettelijke kaders

Wettelijke kaders Vanuit het Rijk zijn de doelstellingen om tot meer afvalscheiding te komen vastgelegd, de zogenaamde VANG doelstelling (Nederland Van Afval Naar Grondstof). Zoals in de inleiding al aangegeven is dit vanuit de landelijke overheid het beleid waar gemeenten zich aan moeten houden. Vanuit het Landelijk Afvalbeheerplan, de wet milieubeheer en het Activiteitenbesluit liggen er concrete verplichtingen over bijvoorbeeld het aantal gescheiden in te zamelen afvalstromen. De kaders en doelstellingen liggen dus vast, maar de wijze waarop een gemeente komt tot meer afvalscheiding is vrij. Elke gemeente maakt hierin eigen keuzes. Dankzij jaarlijkse benchmarks en statistieken is er wel zicht op de inzamelmethodieken die gemeenten toepassen en vooral ook welke methoden bijdragen aan het realiseren van de afvalscheidingsdoelstelling. In bijlage 1 is het landelijke benchmarkresultaat van 2018 opgenomen. Zichtbaar zijn de resultaten per stedelijkheidsklasse, maar ook per inzamelmethodiek. Binnen de gemeente Katwijk geven de volgende documenten richting aan de uitvoering van de afvalbeheertaken:      

Grondstoffenbeleidsplan 2014-2020 Uitvoeringsplan grondstoffenbeleid 2019-2020 Afvalstoffenverordening en uitvoeringsbesluit Strategische Duurzaamheidsagenda (onderwerp circulaire economie) Coalitieakkoord gemeente Katwijk Resultaten campagnes en pilots

Achtergrond Vanuit het grondstoffenbeleidsplan zetten we al jaren in op meer afvalscheiding en vooral ook op bewustwording. Hoewel de benodigde trendbreuk in de resultaten vooralsnog uitblijft, heeft alle inzet wel veel kennis opgeleverd die bruikbaar is in de uitwerking van nieuwe afvalinzamelmethodieken: 

Intensieve communicatiecampagne ‘Sorteer! Geef uw afval toekomst’ met o.a. informatievoorziening op de milieuparken, huis-aan-huis mailings, inzet social media, persberichten, videoserie, gratis verstrekken van hulpmiddelen om afval sorteren makkelijker te maken zoals keukenemmers en sorteerwijzers.

3



Ervaringen eerder traject ‘Omgekeerd inzamelen plus – light’ (destijds niet tot een nieuwe inzamelmethodiek gekomen, maar de ervaringen zijn wel meegenomen). Bewonersonderzoek tevredenheid afvalinzameling (2016-2017) Jaarlijkse deelname landelijke benchmark afvalbeheer Pilot gft inzameling hoogbouw (2018) Pilots afval beter sorteren (zomer 2019)

   

Afbakening Deze richtingennotitie is als volgt af te bakenen:  

Deze notitie richt zich op zowel het college als de gemeenteraad Het besluit heeft betrekking op alle huishoudens binnen gemeente Katwijk en inzamelaars van huishoudelijk afval en grondstoffen (eigen dienst, contractpartners, verenigingen en charitatieve instellingen) Het besluit omvat de inzameling van huishoudelijk afval, zowel fijn als grof. Dit besluit heeft geen betrekking op bedrijfsafval of afval dat vrijkomt in de openbare ruimte (zoals zwerfafval, afvalbakken openbare ruimte, veegvuil).



3.

Probleemstelling

Zowel vanuit het Rijk als vanuit onze eigen ambities binnen grondstoffen- en duurzaamheidsbeleid, willen we komen tot meer afvalscheiding. Deze ambities kunnen niet worden bereikt in kleine stappen, maar vragen om een trendbreuk. De VANG doelstelling stuurt aan op 75% afvalscheiding en 100 kg restafval per inwoner per jaar. Onderstaande figuur laat zien dat de realisatie van deze doelstelling nog ver weg is en bovendien niet realiseerbaar is in 2020.

trend restafval 240 220 200 180

Onze eigen doelstelling om tot 80% afvalscheiding te komen eind 2023, ligt verder in de tijd. Maar ook dan is een trendbreuk nodig in de huidige resultaten.

Het verhogen van ons afvalscheidingspercentage en vooral 120 het reduceren van de hoeveelheid 100 restafval is ook nodig om de kosten 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 beheersbaar te houden. Door een Restafval (kg per inwoner per jaar) hoog verwerkingstarief én een Katwijk benchmark verbrandingsbelasting, drukt de verwerking van restafval zwaar op de begroting. Dit zal de komende jaren alleen maar toenemen, aangezien zowel de belasting als het verwerkingstarief zal stijgen. In 2018 droeg de gemeente bijvoorbeeld circa € 400.000,- af aan alleen de verbrandingsbelasting. Dit is circa € 15,- per huishouden. 160

140

Uiteindelijk is een samenwerking met de inwoners van gemeente Katwijk nodig om ook daadwerkelijk tot meer afvalscheiding te komen. De opdracht vanuit het coalitieakkoord stuurt aan op het betrekken van bewoners in de keuze welke vorm van inzamelen leidt tot meer afvalscheiding per wijk.

4

De elementen milieu, kosten en service komen samen in de zogenaamde afvaldriehoek: De probleemstelling is als volgt:  Hoe komen we tot meer afvalscheiding?  Hoe betrekken we de bewoners in het kiezen van de best passende afvalinzamelmethodiek per wijk?  Hoe houden we de afvalbeheerskosten laag? De uitdaging ligt in het vinden van de juiste balans tussen deze drie elementen. Inzetten op slechts één van de elementen zal negatieve gevolgen hebben voor de andere twee elementen.

4.

Kaders en oplossingsrichtingen

Beoogd resultaat Realiseren van 80% afvalscheiding eind 2023. Dit willen we realiseren door in samenspraak met bewoners een inzamelmethodiek per wijk te kiezen, waarbij de afvalkosten beheersbaar blijven, niet verder zullen stijgen en bij voorkeur zullen dalen. Dit hoofdstuk geeft de kaders en oplossingsrichtingen aan waarbinnen de verdere uitwerking van de inzamelmethodieken zal plaatsvinden.

Kaders 



  

Het realiseren van de afvalscheidingsdoelstelling is het belangrijkste doel en krijgt de hoogste prioriteit: 80% afvalscheiding eind 2023. Het element ‘milieu’ van de afvaldriehoek komt hiermee bovenaan te staan. o Binnen die doelstelling zoeken we naar maximale service voor bewoners. Het realiseren van meer afvalscheiding is noodzakelijk om de afvalkosten in de toekomst beheersbaar te houden. o Afhankelijk van benodigde investeringen en externe factoren (ontwikkelingen in de markt) kunnen de afvalbeheerkosten binnen het gesloten circuit van de afvalstoffenheffing stijgen. De inzameling van grondstoffen speelt een grote rol in het circulair maken van de economie, zoals ook beschreven in de Strategische Duurzaamheidsagenda gemeente Katwijk. Dit houdt in: o Inzamelen van hoge kwaliteit grondstoffen met zo min mogelijk vervuiling. Dit is nodig om grondstoffen voor recycling geschikt te maken én om afkeur met hoge kosten als gevolg te voorkomen. Om de afvalkosten beheersbaar te houden is een hoge kwaliteit van de grondstoffen noodzakelijk. o Zorgen voor een zo hoogwaardig mogelijk hergebruik van de grondstoffen. Op die manier kunnen waardevolle grondstoffen als papier en gft weer zo goed mogelijk in de productieketen terugvloeien. De wijze van inzameling en verwerking zijn de knoppen om aan te draaien.

De huidige inzamelvoorzieningen voor afval als uitgangspositie houden, waarbij uitbreiding met de inzameling van grondstoffen aan huis ook mogelijk is. Keuze voor een inzamelsysteem per wijk mogelijk maken en bewoners hierin betrekken, zoals ook beschreven in het coalitieakkoord. Hiermee blijven verschillen per wijk en dorpskern in stand. De keuzemogelijkheden voor de inzamelvoorzieningen moeten voldoen aan: o bovenstaande kaders zoals bijdrage aan afvalscheidingsdoelstelling en kwaliteit. o Uitvoerbaarheid (o.a. arbo) o Gestelde kostenkader (niet duurder)

5

Oplossingsrichtingen Invoering prikkel op verminderen restafval  Invoering variabel tariefsysteem voor het aanbieden van restafval (tarief koppelen aan aanbod restafval). Om tot meer afvalscheiding te komen is een trendbreuk nodig. De huidige inzamelmethodiek realiseert dit onvoldoende, ook de pilots die tot dusver zijn uitgevoerd. Naast service op het sorteren van grondstoffen is een prikkel op het verminderen van restafval nodig. De invoering van een variabel tariefsysteem voorziet hierin. Daarnaast geeft het bewoners de mogelijkheid om zelf sturing te geven in de hoogte van de afvalstoffenheffing. Resultaten in den lande tonen het positieve resultaat van een tariefsysteem op zowel de afvalscheidingsdoelstelling als de afvalbeheerskosten (zie bijlage 1). Dit tariefsysteem kan zowel worden toegepast op rolcontainers aan huis als ondergrondse containers voor restafval.  De inzameling van grondstoffen en de invoering van een variabel tariefsysteem een positieve insteek geven via communicatie en de inrichting van het tariefsysteem, met als doel het creëren van draagvlak onder bewoners (duidelijkheid over wat er valt te halen voor bewoners, eigen grip op de hoogte van de afvalstoffenheffing). Het anders inzamelen van afval en grondstoffen moet voor bewoners ook daadwerkelijk iets opleveren.

Huidige inzamelvoorzieningen als uitgangspunt nemen, maar inzameling van grondstoffen aan huis mogelijk maken  De huidige inrichting van de afvalinzamelvoorzieningen zoals rolcontainers, ondergrondse containers en milieuparken behouden, maar uitbreiden en optimaliseren: o Papierinzameling: ook aan huis ophalen mogelijk maken. o Aan huis ophalen van pmd uitbreiden naast het huidige gebruik van de milieuparken en ondergrondse containers. Hierin is wel de voorwaarde dat pmd niet vervuild mag zijn. o Maximale service en maatwerk rond de inzameling van gft, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen keukenafval (gf) en tuinafval (t). Keuzemogelijkheden per wijk  Aanbieden van een keuzepakket per wijk met oog voor: o Benutten huidige inzamelmethodiek o Bebouwingstype (hoogbouw, laagbouw met tuin en laagbouw zonder tuin) o Stimuleren aan huis ophalen van grondstoffen o Keuzeoptie in grootte inzamelmiddel wanneer gekozen wordt voor inzameling aan huis (verschillende maatvoeringen containers). Inzetten op het beter sorteren van gft en pmd  De belangrijkste afvalstromen om op in te zetten zijn: o Groente-, fruit- en tuinafval (gft): door het grote gewichtsaandeel in het restafval, ligt hierin de grootste kostenwinst om dit afval goed te sorteren. Het gaat hierin specifiek om keukenafval. Deze fractie weegt zwaar en wordt nog nauwelijks gesorteerd.

Ook het voorkomen van voedselverspilling kan een belangrijke positieve bijdrage leveren. Beste resultaat in zowel kwantiteit als kwaliteit is te behalen met bronscheiding. o Plastic en metalen verpakkingen en drinkpakken (pmd): hierin ligt de grootste winst voor bewoners in het reduceren van de hoeveelheid restafval in combinatie met een tariefsysteem. Gezien het volume leidt het sorteren van pmd tot zichtbaar minder restafval. NB: zowel op het gebied van kwantiteit (tonnages) als kwaliteit (schoon, hoogwaardig hergebruik) is op dit moment het beste resultaat te behalen met bronscheiding. Dit houdt in dat afvalstromen als pmd, papier, glas, etc. gescheiden van elkaar worden ingezameld. Gemeente Katwijk zet hier momenteel op in. Dit neemt niet weg dat de mogelijkheden voor nascheiding zich snel ontwikkelen. Dit gaat dan specifiek over het nascheiden van pmd. Voor de overige afvalstromen is bronscheiding nodig om de afvalscheidingsdoelstelling te behalen én om hoogwaardig hergebruik mogelijk te maken. Bewoners in gemeenten die

6

pmd nascheiden, hoeven het pmd niet langer apart te houden, maar mogen dit bij het restafval doen. Afvalstromen als groenafval en papier worden nog wel gesorteerd. Gemeenten die kiezen voor nascheiding doen dit om verschillende redenen, zoals gemak of ruimte binnen afvalverwerkingscontracten. Ook speelt ruimtegebrek voor (ondergrondse) containers een rol, of zijn de mogelijkheden voor bronscheiding beperkt. Dit speelt in met name grotere steden met dichte bebouwing en veel hoogbouw. De ontwikkelingen worden op de voet gevolgd. Wanneer in de komende stappen beslissingen worden genomen over inzamelmiddelen en – methodieken, zal de afweging tussen bron- en nascheiding steeds worden meegenomen.

Flankerend beleid: optimaliseren huidige voorzieningen Het invoeren van nieuwe afvalinzamelmethodieken vraagt de nodige tijd en voorbereiding. Ook op korte termijn zijn maatregelen in te voeren die bijdragen aan een hoger afvalscheidingspercentage:  

Communicatie en educatie: hier is de afgelopen jaren al extra op ingezet en dit blijft ook zo. Aanpak volle en verstopte containers op de milieuparken (verzoek ook via moties ontvangen: 663, 769, 779) De containers op de milieuparken staan onder druk, met name de papier- en pmd containers. Verstoppingen blijken de grootste oorzaak van niet bruikbare containers. Om de milieuparken zo goed mogelijk bereikbaar en bruikbaar te houden volgt de volgende aanpak: o Q1 2020 voorstel aanpak met aandacht voor de onderdelen:  Volmeldsystemen  Voortzetting nalopen milieuparken om bijplaatsingen en verstoppingen op te lossen en te registreren.  Inrichting milieuparken optimaliseren met bv papierbrievenbussen of aanleggen heggen of bloemmatten om bijplaatsingen te voorkomen.  Communicatie en handhaving o Q1 en Q2 2020: start uitvoering o Q4: evaluatie Frituurvet: deze goed te recyclen afvalstroom kan nu worden aangeboden op de milieustraat. De behoefte wordt vaak uitgesproken om de inzamelpunten uit te breiden. Het huidige contract loopt tot en met 2020.

In een nieuwe aanbesteding wordt het verbeteren van de service op de inzameling van frituurvet meegenomen: o Q2 2020: voorbereiden aanbesteding stromen milieustraat o Q4 2020: start nieuw contract voorbereiden o Q1 2021: ingang nieuw contract inclusief frituurvet Openingstijden milieustraat verruimen (verzoek ook via motie ontvangen: 778) Om bezoekers tegemoet te komen met de bredere openingstijden en de drukke zaterdag te ontlasten, is een avondopenstelling wenselijk: o Q1 2020: voorstel avondopenstelling opstellen (vergunning, personele inzet) o Q1/Q2 2020: avondopenstelling proefdraaien o Q3 2020: evaluatie





5.

Planning en procedure

Procedure 1.

Richtingennotitie (college en gemeenteraad) Deze richtingennotitie vormt het vertrekpunt voor de besluitvorming rond een nieuwe manier van afval en grondstoffen inzamelen. Deze notitie wordt zowel aan het college als de gemeenteraad ter besluitvorming voorgelegd. Gezien de snelle ontwikkelingen het gegeven dat veel gemeenten ervaringen hebben opgedaan met nieuwe inzamelmethodieken, is het voorstel de informatieve sessie te koppelen aan een masterclass afval inzameling verzorgd vanuit Rijkswaterstaat (programma VANG) of de branchevereniging NVRD:

7



Masterclass: bijpraatmoment over wat er speelt binnen de afvalmarkt en vooral ook in den lande bij andere gemeenten  Presentatie richtingennotitie: na de masterclass wordt geschakeld naar de Katwijkse situatie. 2. Opstellen plan van aanpak (college, gemeenteraad ter kennisgeving) De kaders uit deze richtingennotitie worden concreter uitgewerkt (hoe-vraag). Hoe komt de nieuwe afvalinzameling er uit te zien? Welke keuzemenu’s komen er per wijk? Een hoofdstuk participatie zal de wijze beschrijven waarop de bewoners van de vijf wijken hierin worden betrokken. 3. Implementatieplan (college, gemeenteraad op onderdelen ter besluitvorming (financiën/belasting), andere ter kennisgeving) Het implementatieplan werkt de hoe-vraag verder uit. Dit wordt het uiteindelijke draaiboek om de nieuwe inzameling tot uitvoering te brengen. Ambitie is om per 2021 van start te gaan met een nieuw inzamelsysteem (met name de invoering van een variabel tariefsysteem voor het aanbieden van restafval).

Planning

richtingennotitie

•17 dec 2019: planbespreking college •7 jan 2020: B&W vergadering •6 feb 2020: informatieve sessie + masterclass afvalinzameling •13 feb 2020: oordeelsvormende sessie •12 maart 2020: besluitvormende sessie

plan van aanpak

•Q2 2020

implementatieplan

•Q3 en 4 2020

8