5. Bijlage 1. Participatieplan duurzaamheidsagenda (2720580)

Participatieplan Strategische Duurzaamheidsagenda Samen werken aan een toekomstbestendig Katwijk

1. Inleiding In het klimaatakkoord is afgesproken om de uitstoot van broeikasgassen aan banden te leggen om zo de opwarming van de aarde te beperken. Landelijk en regionaal zijn al afspraken gemaakt om deze opgave verder in te vullen. Naast acties die gericht zijn op het voorkomen en minderen van verdere klimaatverandering, moeten we ook maatregelen treffen om met de nadelige gevolgen van klimaatverandering om te gaan. Katwijk heeft afgelopen jaar de Strategische Duurzaamheidsagenda 2021-2026 vastgesteld om deze opgave voor de gemeente inzichtelijk te maken. Om de opgaven die in de duurzaamheidsagenda geschetst worden te halen, is de participatie van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hard nodig. Het gaat hier concreet om: •

Energietransitie: Het besparen en het opwekken van duurzame energie (warmte en elektriciteit).

•

Circulaire economie: Het beperken van afval en terugdringen van het gebruik van primaire grondstoffen.

•

Duurzame mobiliteit: Het verminderen van autogebruik en bevorderen van milieuvriendelijk transport.

•

Klimaatadaptatie: Aanpassingen in de omgeving om de gevolgen van klimaatverandering te verminderen.

Sinds de vaststelling van de Strategische Duurzaamheidsagenda is er veel gebeurd in het kader van participatie binnen de verschillende deelthema’s. Op het gebied van energietransitie is de Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 vastgesteld, in samenwerking met de andere gemeenten binnen de regio Holland Rijnland. Ook is de warmtevisie vastgesteld door middel van een participatieproces via zienswijzen. Daarnaast heeft de gemeente met duurzame mobiliteit stappen gezet, door het laadinfrastructuurbeleid en het uitvoeringsprogramma voor de Katwijkse Agenda voor Mobiliteit (KAM) vast te stellen. Bovendien zijn er grote stappen gezet richting een

Katwijkse Stijl voor het gebruik en ontwerp van de openbare ruimte, waar duurzame vormen van mobiliteit een belangrijke rol in spelen. Ook werkt Katwijk op lokaal en regionaal niveau om verder tot een circulaire economie te komen. In dit kader is er een nieuw plan vastgesteld voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval. Op het gebied van klimaatadaptatie zijn de klimaatadaptatiestrategie

en

het

groenbeleidsplan

vastgesteld.

In

de

klimaatadaptatiestrategie wordt geschetst hoe Katwijk om gaat met wateroverlast en hittestress. In het Groenbeleidsplan staat beschreven hoe de gemeente haar groen gaat onderhouden en uitbreiden. Beide documenten zijn tot stand gekomen via een participatief proces met inspraakmogelijkheden voor inwoners en maatschappelijke organisaties. Belangrijk is de toenemende aandacht voor koppelkansen tussen de deelthema’s. Bij veel

grote

en

enkele

kleine

gemeentelijke

projecten

komen

meerdere

duurzaamheidsonderwerpen aan bod en is er extra afstemming vereist. Intern worden deze opgaven steeds vaker integraal opgepakt, waardoor duurzaamheid inmiddels een vast aandachtspunt in de planvorming en uitvoering van gemeentelijke projecten.

Participatie Op ieder van de punten in de duurzaamheidsagenda is afstemming nodig met een brede groep inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers, andere overheden, de netbeheerder, bestaande netwerken en energiebedrijven. Zij werken vaak al op hun eigen manier aan duurzaamheid. Om Katwijk te verduurzamen moet er samengewerkt worden met deze groepen stakeholders. In het bijzonder wordt hier onderscheid gemaakt tussen inwonersparticipatie en stakeholderparticipatie. Het is de ambitie om zo veel mogelijk directe en indirecte betrokkenen bij de opgave te betrekken in de mate en vorm waar behoefte aan is. Om te zorgen dat bewoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere partners zo goed mogelijk zijn aangehaakt en kunnen meedoen is een maatwerkaanpak vereist. In dit document wordt

in

een

samenhangend

overzicht

de

gemeentelijke

visie

op

duurzaamheidsparticipatie, de visie per thema en de activiteiten die hier uitvloeien voor het komende jaar gepresenteerd.

2. Visie op duurzaamheidsparticipatie Maatschappelijke participatie en samenwerking is de basisvoorwaarde om de duurzaamheidsdoelstellingen te kunnen bereiken. De opgaven rondom duurzaamheid vragen niet alleen veel van de gemeente, maar vereisen ook actie van de samenleving. Er zijn niet alleen aanpassingen nodig aan de openbare ruimte, maar de bijdrage van de inwoners, ondernemers en organisaties is ook hard nodig om het hoofd te bieden aan de duurzaamheidsopgaven. Voor energietransitie ligt bijvoorbeeld grote potentie voor energiebesparing en duurzame opwek in de bebouwde omgeving en bij bedrijven, terwijl wateroverlast en hittestress kunnen worden tegengegaan door bijvoorbeeld groene daken aan te leggen op woningen en panden. Ook voor de opgaven duurzame mobiliteit en circulariteit is participatie vanuit de samenleving nodig, door bijvoorbeeld na te denken over alternatief of elektrisch vervoer, het slimmer scheiden van afval en duurzaam bouwen. Bij het uitvoeren van de strategische duurzaamheidsagenda is daarom het gezamenlijke gesprek, afstemming en samenwerking van doorslaggevend belang om projecten

en

activiteiten

verder

te

brengen.

De

gemeente

stimuleert

duurzaamheidsparticipatie op twee manieren. Allereerst door het juiste gedrag aan te moedigen, afspraken te maken, lokale initiatieven te steunen en goede voorbeelden uit te lichten. Daarnaast wordt er ruimte voor participatie meegenomen in concrete duurzaamheidsprojecten en –opgaven. In de praktijk betekent dit dat de gemeente contact houdt met een groep maatschappelijke stakeholders en ook de taak heeft om haar inwoners aan te moedigen om te participeren. Omdat dit twee aparte opgaven zijn, wordt er hier onderscheid gemaakt tussen participatie en stakeholderparticipatie.

Inwonersparticipatie De eerste opgave van de gemeente is om burgers te betrekken bij de verduurzamingsopgaven. Dit kan bijvoorbeeld door ze een actieve stem te geven in

bepaalde projecten of plannen, door ze te informeren over wat ze zelf kunnen doen, door lokale initiatieven te stimuleren en te ondersteunen of door ze simpelweg mee te laten denken over de impact van de opgaves op hun omgeving en hun eigen verantwoordelijkheid daarin. Inwonersparticipatie is belangrijk om draagvlak en een gevoel van eigenaarschap te creëren. Bovendien ligt er ook een grote verduurzamingsopgave bij de inwoner zelf. Het belang hiervan is te zien in projecten zoals Hoornes Aardgasvrij en de opgaven met betrekking tot klimaatadaptatie. Zonder de participatie van de burger zullen deze opgaven niet gehaald worden. Door helder te communiceren en via gerichte acties worden inwoners gestimuleerd om mee te doen. In het kader van lopende projecten wordt gebruikgemaakt van buurtbijeenkomsten of digitale middelen zoals Citizenslab om inwoners naar hun mening te vragen. Daarnaast is er een rol weggelegd voor de gemeente in het ondersteunen en uitlichten van lokale initiatieven met financiële middelen, kennis en expertise. Ook kunnen bewoners participeren via wijkraden, Vve’s en gerelateerde organisaties. Wel is het belangrijk dat de gemeente inzichtelijk maakt wat de voorwaarden zijn van inwonersparticipatie in het kader van een project. Het moet duidelijk zijn wat de rollen van de inwoners en de gemeente zijn en wanneer er geparticipeerd mag worden.

De participatieladder is een belangrijk instrument om deze voorwaarden vast te stellen per project. De Strategische Duurzaamheidsagenda is door de gemeenteraad aangemerkt als onderwerp waarop verbrede participatie van toepassing op is. Concreet betekent dit dat we – meer dan bij andere onderwerpen – gericht stappen nemen naar de hogere treden van de participatieladder en met de omgeving de co-creatie zoeken (meedenken, meedoen meebeslissen). Dit kan middels verschillende actieve en meer interactieve vormen van participatie, afhankelijk van wat voor de desbetreffende opgave de hoogste vorm van participatie op de participatieladder is. Van belang is dus dat er vroegtijdig, open en transparant wordt gewerkt in deze trajecten en dat de verwachtingen over (eigen) bijdrage, opgave, rol en inzet worden besproken. Dit is maatwerk en deze rol zal per project of groep inwoners verschillend zijn.

Stakeholderparticipatie

Een tweede taak voor de gemeente is het samenwerken met toonaangevende stakeholders, zoals ondernemers, maatschappelijke organisaties, andere overheden, regionale organisaties, de energiecoöperatie en de woningcorporatie om aan te zetten tot verdere verduurzaming. De gemeente is ook verbonden met de samenleving via een netwerk van contacten en samenwerkingsverbanden, waar al veel kennis is opgeslagen. In sommige gevallen willen deze partijen graag verduurzamen, maar ontbreekt er kennis die elders in het netwerk wel aanwezig is. Voor andere stakeholders is verduurzamen zelfs een wettelijke verplichting waar de gemeente op toeziet, of worden er op andere manieren afspraken gemaakt in dit kader. Ook werkt de gemeente samen met andere (regionale) overheden om kennis uit te wisselen, gezamenlijk te lobbyen, aanbestedingstrajecten te starten en beleid af te stemmen. Binnen de context van Holland Rijnland maakt Katwijk bijvoorbeeld onder andere afspraken met de andere gemeenten en stakeholders op het gebied van energietransitie. Via het samenwerkingsverband Economie071 en in de Greenport Duin- en Bollenstreek worden er stappen gezet op het gebied van circulariteit en wordt er onderzoek gedaan naar andere duurzaamheidsthema’s. De gemeente doet voordeel aan de kennis en samenwerking die in regionaal verband worden opgedaan en geeft dit door aan haar lokale partners.

Ook het succes van stakeholderparticipatie heeft baat bij het vastleggen van de rollen van stakeholders en de gemeente in bepaalde trajecten. Wat dit soms lastig maakt is dat stakeholders vaak meerdere vaste rollen hebben die ze innemen in een bepaald traject. Het is belangrijk om hier rekening mee te houden bij het inrichten van deze projecten, en goed af te stemmen over het doel van het traject om zo belangenverstrengeling te voorkomen.

3. Deelthema’s duurzaamheidsparticipatie Deze brede visie op duurzaamheidsparticipatie wordt verder toegepast op ieder van de deelthema’s uit de duurzaamheidsagenda. Op ieder van deze thema’s zijn doorlopende trajecten of concrete projecten gaande waar er een duidelijke meerwaarde door participatie wordt geleverd. Vaak gaat dit om een concreet project of juist een doorlopende campagne of bijdrage aan een regionale organisatie die structureel een bijdrage levert aan de doelstellingen uit de duurzaamheidsagenda. De concrete

participatieactiviteiten

zijn

in

de

bijgevoegde

participatiekalender

weergegeven. Van de middelen die voor participatie en communicatie zijn gereserveerd, gaat € 30.000,- naar inzet voor het coördineren en realiseren van participatie- en communicatie activiteiten. Verder gaat € 20.000,- naar participatie- en communicatie instrumenten, zoals Citizenslab en de bijdrage aan regionale organisaties. Hier volgt een beschrijving en verdere uitleg van de acties in de kalender per deelthema.

Duurzaamheid De ambitie voor het jaar 2022 is om verder verdieping te leveren op duurzaamheid als een breed onderwerp. Naast de activiteiten die per deelthema beschreven staan, willen we ook kijken op welke manier de gemeente verder in gesprek kan met partners uit de samenleving en op welke manier de verschillende duurzaamheidsthema’s gekoppeld kunnen worden. Om dit te bewerkstelligen zal er een netwerkbijeenkomst georganiseerd worden in het tweede kwartaal van dit jaar. Tijdens deze bijeenkomst zullen meerdere duurzaamheidsthema’s centraal staan en zal de focus liggen op interactie tussen de gemeente en een breed netwerk van lokale en regionale partners. Het doel is om deze banden te versterken en om inzichtelijk te maken wat er al bereikt is. Daarnaast zullen er verschillende sprekers zijn om te inspireren en het goede voorbeeld te geven op lokaal niveau. Op deze manier hopen we een inhoudelijk gesprek aan te gaan met een bredere vertegenwoordiging van de Katwijkse samenleving over duurzaamheid, wat kan leiden tot het opzetten van nieuwe projecten en een hernieuwde ambitie tot verduurzaming.

Energietransitie Op het gebied van energietransitie zet de gemeente bewoners en stakeholders zoveel mogelijk aan om energie te besparen en duurzaam op te wekken. Een grote opgave ligt in de bebouwde omgeving, waar veel woningen en bedrijfspanden beter geïsoleerd en op andere manieren energiezuiniger gemaakt kunnen worden. Ook is er ruimte voor duurzame opwek, voornamelijk in de vorm van zonnepanelen en duurzame warmtevoorzieningen. De gemeente kan inwoners niet dwingen om deze maatregelen te nemen, maar stimuleert participatie door te informeren en door de juiste subsidies uit te lichten. Op andere vlakken kiest de gemeente voor een actievere rol om de energietransitie aan te wakkeren. Concreet

wordt

er

een

nieuwe

wijkaanpak

in

samenwerking

met

de

energieambassadeurs voorbereid. Op deze manier gaan we het gesprek aan met inwoners over verduurzaming van hun woningen en delen we maatwerkadviezen uit. Met woningcorporatie Dunavie worden nieuwe prestatieafspraken gemaakt op het gebied van energie en wordt verkend hoe energiearmoede kan worden aangepakt. Ook werkt de gemeente samen met de Katwijkse energiecoöperatie bij het realiseren van hun eerste project. Vanuit de Economische Agenda wordt een plan ontwikkeld om het bedrijventerrein ’t Heen en Klei Oost te verduurzamen, in samenwerking met onder andere het parkmanagement. Regionaal in het samenwerkingsverband Economie071 is er een bedrijvenstrategie ontwikkeld en vastgesteld, waarin energietransitie één van de opgaven is. De uitvoering van deze strategie start in 2022. Daarnaast ondersteunt de gemeente lokale initiatieven met kennis, expertise of andere middelen. Wanneer er rijksmiddelen beschikbaar komen neemt de gemeente ook een regierol op zich in de wijkaanpak voor de verkenningsbuurten die in de warmtevisie worden genoemd. Regionaal werkt de gemeente samen binnen de verschillende werkgroepen van Holland Rijnland, binnen de Duin- en Bollenstreek en de greenport Duin- en Bollenstreek om beleid af te stemmen en regionale opgaves op te pakken.

Duurzame mobiliteit Op het gebied van duurzame mobiliteit vindt veel afstemming plaats in de uitvoering van reeds vastgesteld of nieuw beleid. Zo vindt er afstemming plaats met de leveranciers van laadpalen in het kader van het nieuwe laadinfrastructuurbeleid en

worden duurzame netwerken verder ontwikkeld in het uitvoeringsprogramma van de KAM. Ook wordt er verder gewerkt aan de Katwijkse Stijl, om duurzame mobiliteit te verankeren in de openbare ruimte. Ook vindt er veel afstemming plaats met projectontwikkelaars en bedrijven in het ontwikkelen van mobiliteitshubs. Daarnaast worden duurzame vervoersmiddelen gestimuleerd met de uitvoering van de parkeernota en het plaatsen van deelauto’s. Op regionaal niveau werkt de gemeente samen met de andere gemeenten in Holland Rijnland in de werkgroep duurzame mobiliteit om duurzame regionale vervoersnetwerken af te realiseren.

Circulaire economie De gemeente stimuleert ook op meerdere manieren het hergebruik van grondstoffen in de samenleving. Allereerst is een andere manier van afval inzamelen vastgesteld, waarmee de inwoner gestimuleerd wordt om beter afval te scheiden. Dit plan wordt het aankomende jaar geïntroduceerd en er zal naar de inwoner gecommuniceerd worden om dit effect te verstevigen. Ook wordt er onderzocht of een koppeling met bedrijfsafval meerwaarde creëert op bedrijventerreinen. Naast deze brede acties werkt de gemeente met haar maatschappelijke partners ook naar de realisatie van een aantal toonaangevende projecten. Zo wordt de Limes Bubble Barrier in de eerste helft van 2022 opgeleverd, om de Rijn te ontdoen van de vervuiling van plastic. Daarnaast werkt de gemeente samen met de organisatoren van een aantal lokale evenementen om duurzame materialen, zoals herbruikbare bekers, te introduceren. Ook op het gebied van circulair bouwen vindt afstemming plaats met projectontwikkelaars en bedrijven om dit te borgen in projecten. Op regionaal niveau haalt de gemeente veel kennis en expertise uit de samenwerking met Cirkelstad binnen de regio Economie071. Vanuit de regionale bedrijvenstrategie die ontwikkeld is door dit samenwerkingsverband wordt circulariteit, naast klimaatadaptatie en energietransitie genoemd als opgave.

Daarnaast is de gemeente aangesloten bij Circulair-West, een initiatief dat door ondernemers is ontstaan om kennis over circulariteit te delen aan overheden en het bedrijfsleven. De kennis opgedaan uit deze regionale verbanden wordt ingezet om lokale oplossingen te bieden voor circulair bouwen.

Klimaatadaptatie De gemeente Katwijk heeft als doel gesteld om in 2050 een klimaatbestendige gemeente te zijn met een sterk en aantrekkelijk groenblauw netwerk. Samen met inwoners worden groene en blauwe initiatieven opgezet om bij te dragen aan dit doel. Daarnaast worden in projecten uitvoering gegeven aan hoe we bestaande groenstructuren kunnen versterken en inrichten met oog voor de biodiversiteit en klimaatadaptatie. De voordelen van kwalitatief goed groen zijn ontelbaar. Zo helpt goed groen o.a. om biodiversiteitsverlies tegen te gaan en is het onmisbaar om klimaatadaptatie- en mitigatie te verwezenlijken. De gemeente neemt een stimulerende rol aan op het gebied van groene initiatieven. Het groenbeleid (Goed groen, visie en maatregelen 2020-2029) biedt ruimte voor lokale groene initiatieven. Bij de visievorming en de daaruit voortvloeiende maatregelen op het gebied van groen wordt samenwerking en participatie gestimuleerd. Vanuit de pijler ‘goed groen door samenwerking’ wordt uitgegaan van een ieders verantwoordelijkheid om een bijdrage te leveren aan de uitdagingen van de toekomst (klimaatverandering, biodiversiteitsverlies etc.). Ook in de uitvoeringsagenda klimaatadaptatiestrategie 2021-2029 zijn uitvoeringsplannen gemaakt waarin bewoners en overheid samenwerken aan een klimaatbestendige gemeente. Momenteel wordt een subsidieregeling voor groene daken voorbereid.

Vanaf 2022 t/m 2026 wordt jaarlijks een bedrag beschikbaar van €30.000 gemaakt. Hiermee kunnen particulieren nu al een bijdrage in de kosten ontvangen bij het aanleggen van een groen dak. Met deze subsidie willen we onze inwoners stimuleren om maatregelen te treffen op eigen terrein. Er worden vanuit een “bottom-up” benadering groene initiatieven uitgerold. Concreet vindt momenteel de verkenning plaats om in 2022 twee nieuwe bospercelen aan te planten (Tiny Forests). De omgeving wordt betrokken van planvorming tot uitvoering en onderhoud. Daarnaast worden inwoners geïnformeerd en ondersteund om de eigen woon- en leefomgeving te vergroenen, zoals de mogelijkheid om groen te adopteren, boomspiegels te beplanten en geveltuintjes te realiseren. Door dit soort groene

initiatieven te stimuleren en te faciliteren kan er een grote bijdrage geleverd worden aan de lokale en regionale duurzaamheidsopgave. In de toepassing van ons eigen groenbeleid brengen we focus aan tussen de concrete uitvoering van het groenbeleidsplan en klimaatadaptatie. Speerpunt daarbij is hoe we bestaande groenstructuren kunnen versterken en inrichten met oog voor de biodiversiteit en klimaatadaptatie. Ook wordt in de IGA-projecten (Cleijn Duin, Kalkoven en ’t Jogt) gewerkt aan een klimaatbestendige inrichting. Verschillende disciplines werken nauw samen om te kijken of zich eventuele meekoppelkansen voordoen in de planvorming van o.a. onderhoudswerkzaamheden. In de praktijk uit dit zich bijvoorbeeld in het aanplanten van extra groen of andere klimaat adaptieve maatregelen waar het voorheen nog niet deel uitmaakte van de openbare ruimte. Deze project lenen zich bij uitstek om bewoners te betrekken bij de effecten en adaptieve oplossingen zowel op bewoners als op gebiedsniveau.