42. Warmte en sanitatie Valkenhorst - intentieovereenkomst haalbaarheidsonderzoek (1866938)

Voorstel

Aan

: Burgemeester en Wethouders

Kenmerk

: 1866938

Status

: Openbaar / Ter besluitvorming

Datum

: 9 maart 2021

Afdeling

: Projecten Programma's en Opgaven

Raad

: Ja

Medewerk(st)er

: W. Boer, de

ter kennisneming

Telefoonnummer

: 071 406 5154

Or

: Nee

Portefeuillehouder

: Mostert (Wethouder), I.G. (Gerard)

Communicatie

: Nee

Bijlage(n)

:2

Evaluatie

: Nee

Onderwerp:

Warmte en sanitatie Valkenhorst - intentieovereenkomst haalbaarheidsonderzoek

Samenvatting:

Op 15 juni 2020 hebben we met vier andere partijen (Dunea, Hoogheemraadschap van Rijnland, Rijksvastgoedbedrijf en BPD) een intentieovereenkomst ondertekend voor het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek van de technische , organisatorische, ruimtelijke en financiële aspecten voor een geïntegreerd collectief concept van warmte en koude op basis van aquathermie (uit drinkwater), nieuwe sanitatie en drinkwater voor Valkenhorst. Op 17 december 2020 is in bestuurlijk overleg van de deelnemers geconstateerd dat voor nieuwe sanitatie aanvullende middelen moeten worden gevonden om tot uitvoering te kunnen overgaan. Voor het beoogde concept voor de voorziening van warmte en koude is ook nog nadere uitwerking gewenst. Met partijen is afgesproken binnen de lopende intentieovereenkomst de verdere uitwerking van de sanitatie afzonderlijk op te pakken en voor de warmte en koude op korte termijn nog een alternatieve mogelijkheid (bronnet-variant) te onderzoeken. Voor dit vervolgonderzoek is een addendum op de oorspronkelijke intentieovereenkomst opgesteld. Gevraagde beslissing:

a. b. c.

Kennisnemen van de stand van zaken van de onderzoeken naar warmte en koude en nieuwe sanitatie voor Valkenhorst Instemmen met het addendum op de oorspronkelijke intentieovereenkomst De gemeenteraad via dit voorstel op de hoogte brengen van de stand van zaken en het vervolgtraject.

Intern advies

JZ; BFL; PBF; FIN

Extern advies

Besluit:

Deze versie is met portefeuillehouder afgestemd op:

9 maart 2021

1 maart 2021

div.

Kenmerk Programma Onderwerp

: 1866938 : Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing : Warmte en sanitatie Valkenhorst - intentieovereenkomst haalbaarheidsonderzoek

Aanleiding en doel Voorgeschiedenis De ambitie is om van Valkenhorst een toekomstbestendige, energie-neutrale wijk te maken. Eén van de belangrijke uitwerkingen is de keuze hoe de woningen en gebouwen in de nieuwe wijk worden verwarmd en bij warm weer worden gekoeld. Door het schrappen van de aansluitplicht is aansluiting van nieuwe woningen en gebouwen op aardgas is niet meer aan de orde. Andere warmtebronnen moeten worden gezocht. Voor de nieuwe wijk lijkt een collectieve warmte- en koudevoorziening in het algemeen voorkeur te hebben ten opzichte van individuele systemen (all-electric) per woning. Het benutten van beschikbare collectieve warmtebronnen kan de energievraag beperken en de doelstellingen voor energieneutraal dichterbij brengen. Dit levert een extra bijdrage aan de duurzaamheidsambitie voor Valkenhorst en is in overeenstemming met het duurzaamheidsprofiel van onze gemeente en de beleidsstukken waar dat op is gebaseerd (o.a. Duurzaam Bouwenbeleid, Duurzaamheidsagenda, Klimaatakkoord). In 2019 is na een vooronderzoek door Dunea en Hoogheemraadschap Rijnland een initiatief gepresenteerd voor een geïntegreerd concept van warmte en koude op basis van aquathermie, nieuwe sanitatie (riolering) en drinkwater.

Dunea en Rijnland zien het als hun maatschappelijke taak een actieve rol te nemen in het ontwikkelen van nieuwe energie en wateroplossingen en zien hiervoor kansen in de nieuwe wijk. Het gepresenteerde concept gaat ervan uit dat de in het gebied aanwezige watertransportleidingen van Dunea als primaire bron voor warmte en koude kunnen worden gebruikt (TED: thermische energie uit drinkwater). Deze bron zou duurzaam en gefaseerd in de warmtevraag van de te realiseren woonwijk kunnen voorzien. Mede vanuit dit perspectief heeft Dunea inmiddels een afzonderlijk bedrijfsdeel voor warmtelevering ingesteld (Dunea Warmte en Koude) en is zij een samenwerking aangegaan met Firan (dochter van Alliander). De bijdrage van het Hoogheemraadschap in het beoogde concept was de combinatie met nieuwe sanitatie, waarbij het huishoudelijk afvalwater wordt gescheiden in een zwarte (toilet) en een grijze stroom (keuken, badkamer). Vanuit het oogpunt van duurzaamheid biedt het aanleggen van gescheiden afvalwaterinzameling (nieuwe sanitatie) voordelen op het gebied van lokale zuivering, circulariteit van water en eventueel het benutten van aanwezige restwarmte. Deze nieuwe vorm van sanitatie zou vanuit circulariteit gezien op termijn norm kunnen worden. Het concept is op 13 mei 2019 aan de verschillende besturen en organisaties gepresenteerd en kan op een positieve intentie van alle partijen rekenen.

Voor ons waren vooral de gunstige verwachtingen van de effecten op duurzaamheid belangrijk. Ook het Rijksvastgoedbedrijf is positief. Op 29 oktober 2019 heeft het college daarom de intentie uitgesproken dit concept met partijen nader te onderzoeken. In verband met de toenmalige bestuurlijke impasse met het Rijksvastgoedbedrijf over de ontwikkeling van Valkenhorst liet ondertekening en voortgang van het onderzoek enige tijd op zich wachten. Op 15 juni 2020 hebben de gemeente Katwijk, Dunea, Hoogheemraadschap van Rijnland, Rijksvastgoedbedrijf en BPD uiteindelijk de intentieovereenkomst ondertekend om een haalbaarheidsonderzoek uit te voeren voor een geïntegreerd concept van warmte en koude op basis van aquathermie (zie bijlage 1). 9 maart 2021

Voor dit onderzoek zijn vanuit de gemeente Katwijk gelden de volgende uitgangspunten: - het concept moet voor de toekomstige inwoners betaalbaar zijn (volgens het huidige beleid maximaal ACMtarief) - de continuïteit van warmtelevering moet gegarandeerd zijn - het concept moet bijdragen aan de doelstellingen rond duurzaamheid (energieneutraliteit) - het concept moet voldoende robuust zijn (toekomstbestendig en flexibel m.b.t. andere warmtebronnen) - de governance (sturing en beheer) moet eveneens robuust zijn en kunnen voldoen aan wettelijke eisen Tussenresultaten van het onderzoek In het onderzoek is uitgebreid onderzocht hoe het beoogde systeem binnen de stedenbouwkundige plannen van het RVB en BPD kan worden ingepast en hoe dit technisch kan worden gerealiseerd. Ook heeft een financiële doorrekening plaatsgevonden, uitmondend in een verwachte aansluitbijdrage voor de ontwikkelaars en een tariefstelling voor gebruikers. Met RVB en BPD is het onderzoek ook toegespitst op de effecten op energetisch vlak. Advocatenkantoor Van der Felz heeft in opdracht van Dunea/Rijnland een verkenning uitgevoerd van de governance van een eventueel warmtebedrijf en een mogelijke rol van de gemeente daarin. De eerste resultaten van het haalbaarheidsonderzoek zijn op 17 december 2020 in een bestuurlijk overleg van de deelnemers gedeeld.

Daarbij is geconstateerd dat het systeem met de aanvankelijk gemaakte ontwerpkeuzes (o.a. met verschillende temperaturen) de gemaakte ontwerpkeuzes qua betaalbaarheid en duurzaamheid minder scoren dan andere mogelijke oplossingen. De aangeboden aansluitkosten en tarieven liggen hoger en door het warmteverlies bij transport is ook de energievraag van het systeem hoger. Het blijft evenwel voorkeur verdienen om samen te werken en nader te onderzoeken hoe gebruik gemaakt kan worden van de aanwezige collectieve warmtebron (drinkwaterleidingen). De partijen verwachten op basis van de verkregen onderzoeksresultaten dat de zogenaamde bronnet-variant (concept met lage temperatuur waarbij warmte uit het drinkwater wordt gewonnen) een haalbaar alternatief kan zijn. Daarom wordt voorgesteld deze bron-netvariant in het onderzoek te betrekken. Voor wat betreft de sanitatie werd geconcludeerd dat de combinatie van warmte/koude én sanitatie in één concept bij nadere beschouwing geen extra voordelen oplevert. De nieuwe sanitatie vraagt om extra investeringen, die niet uit de eventuele opbrengsten van warmte/koude kunnen worden gecompenseerd. Wel volgde uit het onderzoek dat nieuwe sanitatie goed uitvoerbaar is en voor alle partijen vanuit duurzaamheidsoverwegingen wel een beleidsmatige voorkeur heeft.

Tegelijkertijd moest worden geconcludeerd dat er een financieel gat is ten opzichte van een traditioneel gescheiden rioolsysteem. Voorstel voor vervolg Op basis van de onderzoeksresultaten en het daarbij voorgelegde advies, hebben de partijen het volgende geconcludeerd. Warmte en koude Rijksvastgoedbedrijf, BPD Ontwikkeling, Gemeente Katwijk, Dunea Warmte en Koude en Firan doen gezamenlijk onderzoek naar de bronnet-variant voor het startgebied zowel technisch, financieel als qua governance. Het bronnet wordt daarbij vergeleken met de reeds onderzochte variant en met individuele systemen met bodemlussen of luchtwaterwarmtepompen. Sanitatie Katwijk en Rijnland werken samen de sanitatie (gescheiden riolering en zuivering) verder uit. Uitgangspunt daarbij is een geïntegreerde aanleg met infrastructurele voorzieningen. Realisatie van nieuwe sanitatie voor het startgebied is echter alleen mogelijk onder voorwaarde dat er aanvullende financiële middelen worden gevonden en onder voorbehoud van goedkeuring door college en gemeenteraad van Katwijk en Verenigde 3

Vergadering van Rijnland. Daarom worden de financieringsmogelijkheden een afzonderlijk onderdeel van het onderzoek. De partijen hebben tijdens het bestuurlijk overleg de noodzaak om op deze onderwerpen samen te werken nogmaals onderstreept. Daarom is afgesproken dat zij de komende maanden (deadline 1 april 2021) zich zullen inspannen om het concept in werkgroepen verder uit te werken. Daarvoor worden verschillende werkgroepen gestart en is tevens een afspraak gemaakt over verdeling van inzet en kosten. De samenwerking wordt voortgezet in de geest van de afgesloten intentieovereenkomst. In verband met de het verschuiven van de tijdhorizon en het toetreden van Firan tot de samenwerking voor het warmte/koudesysteem is hiervoor een Addendum opgesteld (bijlage 2). Voorstel In dit voorstel wordt ingegaan op de stand van zaken, de randvoorwaarden en de planning van het onderzoek en wordt het Addendum op de intentieovereenkomst ter goedkeuring voorgelegd.

Indicatoren (facultatief) Een toekomstbestendig en duurzaam Valkenhorst. Een keuze voor een betrouwbaar en betaalbaar systeem voor warmte en koude en sanitatie dat een bijdrage levert aan de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente.

Motivering voorstel Voortzetting van het onderzoek biedt kans op het realiseren van een collectieve warmte en koude voorziening voor Valkenhorst De intentieovereenkomst en het addendum gaan ervan uit dat we in samenwerking met partijen het collectieve warmteconcept onderzoeken en af te zetten tegen alternatieven en - als de uitkomst in alle opzichten positief is - naar vermogen meewerken aan de realisatie ervan. Collectieve warmtevoorziening lijkt een belangrijk troef ten aanzien van de duurzaamheid van de wijk. Hoewel er nog geen expliciete warmtevisie is, past een dergelijke systeemkeuze (collectief systeem met gebruikmaking van lokale (beschikbare) bronnen) ook in de lopende beleidsontwikkelingen van onze gemeente. De keuze voldoet aan de uitgangspunten die de gemeenteraad recent heeft vastgesteld voor Transitievisie Warmte. Het onderzoek houdt rekening met de randvoorwaarden van de gemeente Een groot aantal aspecten wordt onderzocht. Uiteindelijk vindt afweging en besluitvorming plaats, waarbij de doelstellingen van de gemeente mede afwegingskader zijn. Ook daarin zijn de voorlopige uitgangspunten van het gemeentelijke beleid herkenbaar.

Het onderzoek moet voor een positieve besluitvorming in ieder geval aantonen dat - de toekomstige bewoners en gebruikers in Valkenhorst door de aansluiting op het systeem gegarandeerd kunnen worden voorzien van warmte en koude (’s winters warm, ’s zomers koel) - de warmte en koeling betaalbaar en in balans is met de kosten die voor alternatieven gemaakt zouden moeten worden (zowel het kostendeel voor ontwikkelaars als de tarieven voor de gebruikers) - het systeem bijdraagt aan de duurzaamheid van de wijk (energieneutraliteit op gebiedsniveau) - het systeem robuust is en kan meegroeien met de ontwikkeling van de wijk, de ontwikkeling van de techniek en de beschikbaarheid van bronnen (flexibiliteit) - er een passende governance wordt voorgesteld, die juridisch mogelijk is en waarbij positie en financiële risico’s voor de gemeente zijn afgedekt en waaruit volgt al dan niet participeren in het warmtebedrijf. Voor de afwegingen wordt in het onderzoek een afwegingsmodel (meetlat) opgesteld waarin de verschillende criteria worden verwerkt en geschaald. Het resultaat van het onderzoek zal onderdeel zijn van beslisinformatie 4

voor de gemeente over de eventuele uitvoering van een collectieve warmte/en koudevoorziening voor Valkenhorst. Nader onderzoek naar de mogelijkheden en financiering voor nieuwe sanitatie is eveneens gewenst Nieuwe sanitatie past binnen het beleid dat we met onze gemeentelijke partners in de Duin- en Bollenstreek en het Hoogheemraadschap van Rijnland en Dunea hebben vastgesteld (integraal waterketenbeheer). Het verder scheiden, behandelen en zo mogelijk hergebruiken van afvalwater is qua duurzaamheid een belangrijke ontwikkeling. Daar is geen twijfel over. Uit het onderzoek blijkt wel dat de extra inzamelings- en transportleidingen een behoorlijke extra investering vragen. Het Hoogheemraadschap van Rijnland is principieel bereid de extra kosten voor het zuiveringsdeel te betalen. De extra kosten voor het rioleringsdeel komen dan voor de gemeente en de ontwikkelaars. Nader onderzoek is noodzakelijk. Er is qua ontwerp en uitvoering nog optimalisering mogelijk. Voor de extra kosten van deze innovatieve toepassing is ook subsidie gevraagd via de Regeling Woningbouwimpuls van het Rijk. Valkenhorst is echter in de 2e tranche nog niet opgenomen. Voor aanmelding voor de 3e trance van deze regeling is aanvullende informatie vanuit het onderzoek noodzakelijk. Daarnaast onderzoeken het Rijksvastgoedbedrijf en BPD in hoeverre vanuit de grondexploitaties nog een bijdrage mogelijk is.

Op basis van de resultaten van het onderzoek kan worden besloten in hoeverre de nog resterende kosten via andere subsidiemogelijkheden en de gemeentelijke rioleringstaak kunnen worden gedragen. Aspect van het nader onderzoek is ook de relatie ten aanzien van aanleg en beheer met de infrastructuur voor warmte en koude.

Kanttekeningen De beschikbare tijd is kort In verband met de lopende planning van Valkenhorst en de voorbereiding van het bestemmingsplan, is de beschikbare tijd voor het onderzoek beperkt. Daarom wordt het onderzoek op de verschillende aspecten (technische uitwerking, businesscase en governance) parallel uitgevoerd. Begin april zal bestuurlijke besluitvorming plaatsvinden. Gezien het belang van de voorzieningen voor de wijk en relatie met onze duurzaamheidsdoelstellingen is het noodzakelijk deze tijd en mogelijkheid te bieden en ook de gemeentelijke inzet daarvoor te plegen. Omdat in deze korte tijdspanne mogelijk ook snelle bestuurlijke besluitvorming gewenst kan zijn, is het gewenst ook de gemeenteraad van deze ontwikkeling op de hoogte te stellen en dit advies ter kennisneming aan de raad toe te sturen. Governance verdient nog specifiek aandacht In de toekomstige Warmtewet wordt de rol van de gemeente specifieker geregeld. Het onderzoek richt zich op het gebruik van een unieke warmtebron met een unieke eigenaar (Dunea). Onderdeel van het onderzoek naar de governance is in hoeverre Dunea Warmte en Firan ook de ruimte en mogelijkheid kan worden geboden om de realisatie op te pakken en met hen een samenwerkingsovereenkomst kan worden afgesloten. In die situatie komt ook de vraag aan de orde welke rol en positie wij als gemeente mogen, kunnen en willen innemen.

Daarbij zijn er belangrijke overwegingen aan de orde zoals de noodzakelijke transparantie, het aanbestedingsrecht, eventuele aspecten rond staatssteun. Daarom is in het addendum in artikel 5 onder meer opgenomen dat uit de Intentieovereenkomst geen enkele (stilzwijgende) plicht voor de gemeente volgt om eventuele opvolgende overeenkomst van welke aard dan ook te sluiten en dat er geen invloed kan zijn op de uitoefening door de Gemeente van haar publiekrechtelijke taak.

5

Parallel aan en vooruitlopend op de oplevering van het resultaat onderzoeken we ook zelf de alternatieve scenario’s voor de gemeentelijke rol en de daaraan verbonden risico’s en mogelijkheden. Hierover zullen wij nog afzonderlijk adviseren, zodat de resultaten van het onderzoek ook tegen deze merites kunnen worden beoordeeld en transparante besluitvorming mogelijk is.

Middelen In het bestuurlijk overleg is afgesproken dat de inzet van partijen in de onderzoeken voor eigen rekening komt. Voor Katwijk betekent dit dat een team van zes medewerkers in de vier werkgroepen gedurende de drie maanden deelneemt. De verwachte totale inzet bedraagt circa 250 uur. Deze zijn al opgenomen in de urenraming. Aan materiële kosten is afgesproken dat de out-of-pocket-kosten in gelijke mate door de partijen worden gedragen. Voor warmte en koude betreft dit waarschijnlijk de kosten van juridisch advies in verband met governance. Per partij gaat het om een bedrag van € 10.000,- à € 20.000,-. De kosten uit dit voorstel worden opgenomen in het werkbudget Project Locatie Valkenburg, waarvoor een voorstel nog in voorbereiding is. De kosten zullen daarom tijdelijk ten laste komen van de beschikbare budgetten voor duurzaamheid en warmtetransitie (begroting duurzaamheid-externe advisering: 6740031004380018).

Uitvoering Doel van de Gemeente is om mee te werken aan het uitvoeren van het haalbaarheidsonderzoek. Het resultaat van het haalbaarheidsonderzoek zal onderdeel zijn van beslisinformatie voor de gemeente aangaande een eventuele uitvoering van een collectieve warmte/en koude voorziening en nieuwe sanitatie voor Valkenhorst. Uitwerking vindt plaats in verschillende werkgroepen volgens daarvoor opgestelde plannen van aanpak. De gezamenlijke (ambtelijke) opdrachtgevers van de verschillende partijen vormen samen een directieoverleg en hebben deze plannen vastgesteld. De werkgroepen leveren uiterlijk aan het einde van het eerste kwartaal een rapportage en advies op, dat in het bestuurlijk overleg begin april wordt besproken en besloten. Dit wordt als voorstel ter besluitvorming aan de verschillende partijen voorgelegd. Binnen de gemeentelijke organisatie worden parallel aan de onderzoeken de verschillende scenario’s voor de gemeentelijke rol in de warmtevoorziening voorbereid. Hiervoor zal een afzonderlijke planbespreking met het college worden voorbereid.

We hanteren voor het vervolgtraject de volgende indicatieve planning: Besluitvorming en ondertekening addendum (ter informatie aan de gemeenteraad) ontwikkeling en uitwerken scenario’s nadenken over mogelijke rol gemeente en mogelijke wijze van contractering/concessieverlening bij positief resultaat onderzoek planbespreking bestuurlijke oplevering onderzoek (eventuele) second opinion businesscase en technisch-financiële uitwerking planbespreking besluitvorming college besluitvorming raad

9 maart eind maart eind maart april eind april medio mei eind mei juni

6

Juridisch advies Het betreft een haalbaarheidsonderzoek en de gemeente moet na het onderzoek zelfstandig een afweging kunnen maken en daarbij alle betrokken belangen kunnen wegen om tot een besluit te komen. Daarom is in het addendum is op verzoek van de gemeente Katwijk expliciet een artikel opgenomen (artikel 5) “Artikel 5: (Publiekrechtelijk) Voorbehoud Katwijk Doel van de Gemeente is om mee te werken aan het uitvoeren van het haalbaarheidsonderzoek. Het resultaat van het haalbaarheidsonderzoek zal onderdeel zijn van beslisinformatie voor de Gemeente aangaande een eventuele uitvoering van een collectieve warmte/en koude voorziening voor Valkenhorst. Uit deze Intentieovereenkomst volgt geen enkele (stilzwijgende) plicht voor de Gemeente om met de Partijen bij deze Intentieovereenkomst een eventuele opvolgende overeenkomst van welke aard dan ook te sluiten. De inhoud van deze Intentieovereenkomst zal niet van invloed zijn op de uitoefening door de Gemeente van haar publiekrechtelijke taak.

Indien deze taakuitoefening leidt tot handelingen en/of besluiten welke nadelig zijn voor de uitvoering van hetgeen bij of krachtens deze Intentieovereenkomst is overeengekomen, zal de Gemeente in geen geval aansprakelijk zijn voor de daardoor ontstane nadelen.” Daarnaast heeft de gemeente een aantal wettelijke mogelijkheden en bevoegdheden om een collectieve warmtevoorziening mogelijk te maken of afspraken te maken. Bijvoorbeeld bij het vaststellen van het bestemmingsplan of bij het vaststellen van een warmteplan voor het gebied (warmteplan op grond van het Bouwbesluit niet te verwarren met de warmtevisie/het warmteplan voor de hele gemeente). Dit speelt pas een rol na de uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek en de besluitvorming daarover.

Communicatie n.v.t.

Bijlage(n) Bijlage 1 Bijlage 2

Intentieovereenkomst van 15 juni 2020 Addendum

7