Document · PDF

28. Bijlage 1. Rapportage UMV (1895120)

Raad 22 april 2021, gemeente KatwijkBij agendapunt: A. Voor kennisgeving aan te nemen:6.029 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Ontwikkeling van Unmanned Valley Monitor 2020 Opdrachtgever: Provincie Zuid-Holland Rotterdam, 28 september 2020

Ontwikkeling van Unmanned Valley

Monitor 2020

Opdrachtgever: Provincie Zuid-Holland

Walter Hulsker Erik van Ossenbruggen

Rotterdam, 28 september 2020

Inhoudsopgave

Inleiding

1.1

Van vliegveld Valkenburg naar Unmanned Valley

1.2

Monitoring en evaluatie

1.3

Aanpak

1.4

Leeswijzer

Kritieke prestatieindicatoren

2.1

Inleiding

2.2

Aanwezige bedrijven en instituten

2.3

Randvoorwaarden voor ontwikkeling van het gebied

2.4

Onderscheidende positie in de markt

2.5

Risicoprofiel

Afsluitende reflectie

Bijlage: Evaluatiekader en vergelijking met nulmeting

Ontwikkeling van Unmanned Valley

Inleiding

1.1

Van vliegveld Valkenburg naar Unmanned Valley In 2006 werd het Marine Vliegkamp Valkenburg opgeheven. Dit maakte de weg vrij voor herontwikkeling van het gebied. Eén van de eerste ontwikkelingen was de transformatie van een hangar op het terrein tot theater; hierin wordt sinds 2010 de musical Soldaat van Oranje opgevoerd. Sinds 2012 zijn er plannen om het gehele gebied om te vormen tot werk-, woon- en recreatiegebied. Dit gebeurt door het Rijksvastgoedbedrijf, in samenwerking met de provincie ZuidHolland en de gemeenten Katwijk en Wassenaar. Het werkgebied beslaat een oppervlakte van circa 20 hectare. Bestuurlijk is afgesproken dat er binnen het bestaande Hangargebied circa 5 hectare gereserveerd is voor de ontwikkeling van Unmanned Valley, een tech park met bedrijfsruimten en een testveld van 500 x 500 m, voor de opkomende drone industrie, in combinatie met andere gerelateerde bedrijven/ technologieën zoals sensoring en kunstmatige intelligentie. Daarnaast is er woningbouw en recreatiemogelijkheid (o.a. bevaarbaar krekenlandschap) voorzien in het gebied. Recent is door de gemeente Katwijk het stedenbouwkundig raamwerk vastgesteld voor het noordelijke deel van het gebied (Hangaargebied tot aan N206). Hier zijn 3.000 tot 3.500 nieuwe woningen voor zo’n 12.000 tot 13.500 inwoners voorzien, evenals het centrum van het nieuwe dorp.

Verdere ontwikkeling richting een totaal van ongeveer 5.600 woningen zal plaatsvinden in de komende 15-20 jaar. Figuur 1.1: Kaart van het ontwikkelgebied

Bron: KCAP Architects&Planners (2020), Stedenbouwkundig raamwerk Nieuw Valkenburg. Bewerking Ecorys.

Ontwikkeling van Unmanned Valley

1.2

Monitoring en evaluatie Aangezien de ontwikkeling van Unmanned Valley gepaard gaat met bepaalde mate van onzekerheid – het gaat immers om nieuwe technologie gaat en met name de toepassingsgebieden zijn nog in ontwikkeling – is bestuurlijk tevens afgesproken dat de ontwikkeling een proefperiode kent van vijf jaar. Door middel van voortgangsrapportages met gevalideerde criteria zal er tussentijdse monitoring plaatsvinden. De ontwikkeling van Unmanned Valley wordt in 2023 geëvalueerd, op hoofdlijnen wordt dan beoordeeld wat de toekomstwaarde en levensvatbaarheid van de Unmanned Valley is, om een onderbouwd besluit te kunnen maken over een eventuele voortzetting. Het document ‘Gemaakte afspraken over criteria en werkwijze monitoring en evaluatie ontwikkeling Unmanned Valley’ een belangrijke impuls voor de monitoring en evaluatie van Unmanned Valley. In 2019 is op basis van dit document een gevalideerd evaluatiekader opgesteld, ter ondersteuning van de jaarlijkse monitoringsrapportage en eindevaluatie. Dit evaluatiekader is ook het fundament van de voorliggende rapportage van de monitor voor het jaar 2020.

1.3

Aanpak Voor de monitoring is gebruik gemaakt van twee verschillende informatiebronnen: •

Interne gesprekken. Het gaat om gesprekken met medewerkers van het Rijksvastgoedbedrijf, stichting Unmanned Valley en provincie Zuid-Holland;

•

Externe gesprekken. Er zijn gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van de op Unmanned Valley gevestigde bedrijven. Het gaat om vijf bedrijven; hiermee is meer dan de helft van de totale actuele populatie gedekt. Dit responspercentage wordt in het veld als hoog beschouwd. Verder is er gesproken met enkele bedrijven waarvan hun komst naar het gebied redelijk zeker lijkt.

De interne gesprekken hadden als voornaamste doel om informatie op te halen over de recente ontwikkelingen in het gebied, bijvoorbeeld over nieuwe bedrijven en nieuwe voorzieningen. In de externe gesprekken is vooral stilgestaan bij de redenen voor vestiging op Unmanned Valley, de huidige locatiekwaliteiten vanuit het perspectief van het bedrijf en de benodigde verbeteringen aan het vestigingsklimaat het komende jaar. In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de personen waarmee gesproken is.

1.4

Leeswijzer Het volgende hoofdstuk gaat in op de stand van zaken op Unmanned Valley, met peildatum 1 november 2020. Het hoofdstuk doet dit aan de hand van kritieke prestatieindicatoren (KPI’s) die afgeleid zijn van het gevalideerde evaluatiekader. In de bijlage (pagina 11) is een overzicht van het evaluatiekader beschikbaar, wat ter referentie geraadpleegd kan worden. De bijlage bevat eveneens de score op de KPI’s ten tijde van de nulmeting (gehouden in 2019). Na hoofdstuk twee volgt in hoofdstuk drie ter afsluiting een meer kwalitatieve beschouwing op de ontwikkeling van Unmanned Valley. Hiermee plaatsen we de feiten uit hoofdstuk twee in perspectief en worden er beleidsmatige aandachtspunten (ter verdere bevordering van de ontwikkeling van het werkgebied) voor de komende jaren geschetst.

Ontwikkeling van Unmanned Valley

Kritieke prestatieindicatoren

2.1

Inleiding In 2019 is het methodisch kader ontwikkeld voor de monitoring en evaluatie van de ontwikkeling van Unmanned Valley. Het kader bevat zeven categorieën waarbinnen kritieke prestatieindicatoren (KPI’s) zijn geformuleerd. De ontwikkelingen op Unmanned Valley tot aan 1 november 2020 worden nu achtereenvolgens besproken voor de categorieën van het evaluatiekader. Voor de overzichtelijkheid van dit hoofdstuk worden enkele categorieën samengenomen besproken. In de bijlage zijn de zeven categorieën apart van elkaar zichtbaar. De bijlage kan aanvullend geraadpleegd worden voor een vergelijking tussen de scores op de KPI’s nu en ten tijde van de nulmeting in 2019.

2.2

Aanwezige bedrijven en instituten Bedrijvigheid en werkgelegenheid Op de peildatum (1 november 2020) zijn er negen bedrijven gevestigd in Unmanned Valley. Het gaat om een mix van producerende en dienstverlenende bedrijven. Tabel 2.1 geeft aan wat de kenmerken zijn van de aanwezige bedrijven. Daaruit blijkt dat met name bedrijfsactiviteiten waarbij sensoring de kernactiviteit is, nog schaars zijn. Kunstmatige intelligentie (AI) wordt indirect wel door de meeste bedrijven gebruikt. Tabel 2.1: Beschrijving van de aanwezige bedrijven en instituten in Unmanned Valley (1 november 2020) Categorie

Type

Aantal

Aantal werkzame

bedrijven

personen

Ontwikkeling en assemblage van

Startups

RPAS

Gevestigde bedrijven

Systeemontwerp, software en

Startups

onderhoud t.b.v. RPAS

Gevestigde bedrijven

Onderwijs en compliance op het

Startups

gebied van luchtvaart

Gevestigde bedrijven

Export van RPAS naar het

Startups

buitenland

Gevestigde bedrijven

Totaal

Samen hebben de gevestigde bedrijven 74 personen in dienst. Dit is een factor 10 meer ten opzichte van de nulmeting, toen er slechts zo’n 7 werkzame personen in het gebied aanwezig waren. De uitgevoerde enquête onder de gevestigde bedrijven toont bovendien aan dat 80 % van de ondervraagde bedrijven het afgelopen jaar een groei (in aantal werknemers of omzet) van meer dan 25 procent heeft gerealiseerd (figuur 2.1). Naast bedrijvigheid die gevestigd is op locatie, vinden er ook dronetests plaats door bedrijven die elders gevestigd zijn. Het ging in de meetperiode in totaal om 330 tests. Voor een deel van de testende bedrijven vormen de tests een eerste impuls voor plannen om vestiging op Unmanned Valley te overwegen.

Ontwikkeling van Unmanned Valley

Figuur 2.1: Groei en structuur van personeelsbestand gevestigde bedrijven

Tot 5 procent groei (n=1)

Meer dan 25 procent groei (n=4)

25 - 50 procent hoogopgeleiden (n=1)

50 - 75 procent hoogopgeleiden (n=1)

10%

30%

20%

40%

Meer dan 75 procent hoogopgeleiden (n=3)

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Er is sprake van een mix van wat grotere bedrijven en enkele kleine bedrijven, maar de ambitie dat er in 2023 minimaal 10 bedrijven aanwezig zijn met meer dan 5 fte wordt nog niet gehaald. Bij een gelijkblijvende mix tussen grote en kleine bedrijven en een gelijkblijvend groeipad zal het naar verwachting één à twee jaar duren voordat de doelstelling wel bereikt wordt. Toonaangevende bedrijven en instituten Het is wel zo dat er sprake is van een verbintenis van enkele toonaangevende bedrijven en instituten aan Unmanned Valley. Van de gevestigde bedrijven zijn er drie internationale, sterke spelers met zeer grote moederbedrijven. Bovendien is de TU Delft verbonden aan Unmanned Valley middels het onderzoekslab MAVlab (Micro Air Vehicle Laboratory), dat fundamenteel en toegepast onderzoek naar UAV-toepassingen verricht. MAVlab werkt ook samen met stichting Unmanned Valley om beyond visual line of sight (BVLOS) vliegen mogelijk te maken in de tweede helft van 2020/ eerste helft van 2021.

2.3

Randvoorwaarden voor ontwikkeling van het gebied Locatiefactoren bij locatiekeuze Er zijn meerdere randvoorwaarden die cruciaal zijn voor succesvolle ontwikkeling van Unmanned Valley. Ook kan gesteld worden dat bedrijven de aanwezigheid vereisen van meerdere van deze randvoorwaarden, voordat ze zich willen vestigen in Unmanned Valley. Het onderlinge belang van deze randvoorwaarden verschilt. Aan de geënquêteerde bedrijven is gevraagd wat voor hun de doorslag heeft gegeven om zich in Unmanned Valley te vestigen. Figuur 2.2 laat de resultaten zien. Ieder item kan een score hebben tussen 1 en 5, waarbij 1 = zeer onbelangrijk (voor de keuze om het bedrijf in Unmanned Valley te vestigen) en 5 = zeer belangrijk. Zodoende is een score van 3 neutraal. De resultaten laten zien dat met name de mogelijkheden van het pand (gebouw 356 en hangar 1) hebben geleid tot de keuze voor Unmanned Valley. De combinatie tussen kantoor- en testruimte en de mogelijkheden die de campus biedt als ecosysteem zijn eveneens belangrijk. Ook de sfeer en uitstraling van het gebied en de aanwezigheid van andere bedrijven zijn genoemd als redelijk belangrijke locatiefactoren.

Het lijkt erop dat de eerst gevestigde bedrijven met name vanuit de mogelijkheden voor dronetests de keuze voor Unmanned Valley hebben gemaakt, en de recente nieuwkomers ook voor het ecosysteem (met mogelijkheden tot samenwerking en kennisuitwisseling).

Ontwikkeling van Unmanned Valley

Figuur 2.2: Redenen voor keuze Unmanned Valley als vestigingsplaats 4,8

Mogelijkheden van het pand voor mijn bedrijfsvoering

4,4

Combinatie van kantoor- en testruimte

Mogelijkheden van de campus voor mijn bedrijfsvoering

3,6

Aanwezigheid van andere bedrijven

3,6

Imago van Unmanned Valley

3,4

Parkeergelegenheid op eigen terrein

3,4

Hoogte van de huurprijzen Sfeer en uitstraling van het gebied

3,2

Horeca en mogelijkheden voor recreatie

3,2

Bereikbaarheid per auto

3,2

Sfeer en uitstraling van de panden

3,2 3,2

Drone testmogelijkheden inclusief mogelijke vrije doorgang naar zee

Kennisevenementen op Unmanned Valley

2,6

Bereikbaarheid per openbaar vervoer

Bereikbaarheid per fiets

Toelichting: 1 = zeer onbelangrijk; 2 = onbelangrijk; 3 = neutraal; 4 = belangrijk; 5 = zeer belangrijk.

Huidige waardering locatiefactoren In de enquête is ook gevraagd naar het oordeel van de bedrijven over de huidige locatiekwaliteiten van Unmanned Valley (figuur 2.3). Daaruit komen de combinatie van kantoor- en testruimte, de drone testmogelijkheden, de parkeergelegenheid op het terrein en de bereikbaarheid per auto zeer positief naar voren. Hetzelfde geldt voor de sfeer en uitstraling van het gebied. Dit heeft voor een deel te maken met de industriële uitstraling en voorgeschiedenis van de locatie, maar één bedrijf gaf ook specifiek aan de elementen te waarderen die gelinkt zijn aan het oude marine complex. Hiermee wordt bijvoorbeeld bedoeld dat er nog steeds slagbomen aanwezig zijn bij de ingang van het gebied; dit geeft een zekere mate van veiligheidsgevoel en controle over wie er het gebied binnenkomt. Figuur 2.3: Huidige waardering van verschillende locatiefactoren Unmanned Valley

4,4

Parkeergelegenheid op eigen terrein

4,4

Combinatie van kantoor- en testruimte

4,2

Bereikbaarheid per auto

4,2

Drone testmogelijkheden incl. mogelijke vrije doorgang naar zee

Sfeer en uitstraling van het gebied Mogelijkheden van het pand voor mijn bedrijfsvoering

Aanwezigheid van andere bedrijven

3,8 3,6

Sfeer en uitstraling van de panden Imago van Unmanned Valley

3,4

Mogelijkheden van de campus voor mijn bedrijfsvoering

3,4 3,4

Hoogte van de huurprijzen

Kennisevenementen op Unmanned Valley

2,4

Bereikbaarheid per fiets

2,4

Bereikbaarheid per openbaar vervoer

2,2

Horeca en mogelijkheden voor recreatie

Toelichting: 1 = zeer onbelangrijk; 2 = onbelangrijk; 3 = neutraal; 4 = belangrijk; 5 = zeer belangrijk.

Ontwikkeling van Unmanned Valley

Het is opmerkelijk dat de sfeer en uitstraling al relatief goed scoren, omdat vanuit meerdere bedrijven de opmerking is gemaakt dat het gebied nog enigszins kaal overkomt en dat men verwacht dat er pas over 1 à 2 jaar sprake is van meer bedrijven die synergie gaan creëren en aanvullende voorzieningen. Figuur 2.3 maakt verder ook duidelijk dat er nog een aantal aspecten zijn in Unmanned Valley, waarover de aanwezige bedrijven minder te spreken zijn. De belangrijkste is de bereikbaarheid via andere vervoersmiddelen. Met name over de bereikbaarheid per openbaar vervoer en fiets zijn er zorgen onder de bedrijven. Dit betreft ook de bereikbaarheid voor medewerkers van de bedrijven. In dit type bedrijvigheid (high tech) en zeker onder jongere werknemers is het autobezit lager dan gemiddeld en doet men vaker dan gemiddeld een beroep op het openbaar vervoer. Dat geldt nog sterker voor de doelgroep studenten die de opleidingsinstituten (Dutch Drone Academy, Dutch Drone Flight Company) verwachten aan te trekken. Ook horeca/recreatiemogelijkheden worden momenteel niet goed beoordeeld. Dit is logisch gezien het ontbreken ervan. Bovendien moet de kanttekening geplaatst worden dat veel bedrijven aangegeven hebben de aanwezigheid van horeca/recreatiemogelijkheden (zoals een broodjeszaak/lunchgelegenheid) eerder als bonus te beschouwen dan als noodzakelijke locatiekwaliteit.

Aanvullende beoordelingen Aan de bedrijven is ten slotte ook gevraagd wat hun oordeel over Unmanned Valley is vanuit het perspectief van hun medewerkers en klanten, samen met oordelen over enkele andere stellingen. Figuur 2.4 geeft inzicht in de gegeven antwoorden. Figuur 2.4: Aanvullende stellingen over Unmanned Valley Ik heb op de korte termijn geen plannen om mijn bedrijf te verhuizen naar een andere locatie.

4,2

Ik kan voldoende gekwalificeerd personeel naar deze locatie krijgen en behouden.

Mijn medewerkers vinden Unmanned Valley een aantrekkelijke locatie.

3,6

De bedrijven dragen bij aan kennisdeling of deelname aan gezamenlijke projecten.

3,5

De bedrijven dragen bij aan de leefbaarheid en karakteristiek van de locatie.

3,5

Ik heb op de lange termijn geen plannen om mijn bedrijf te verhuizen naar een andere locatie.

3,4

Mijn klanten vinden Unmanned Valley een aantrekkelijke locatie.

3,4

Mijn medewerkers zijn tevreden over de bereikbaarheid van Unmanned Valley per OV.

Toelichting: 1 = zeer oneens; 2 = oneens ; 3 = neutraal; 4 = eens; 5 = zeer mee eens.

Uit de figuur kan wederom de conclusie getrokken worden dat de bereikbaarheid per openbaar vervoer het grootste actiepunt is: de matige bereikbaarheid per OV is het enige kritiekpunt vanuit medewerkers en klanten. Voor de rest is men tevreden over het vestigingsklimaat. Eén specifieke opmerking die aanvullend is gemaakt over (het neutraal beoordeelde) aspect ‘aantrekkelijkheid volgens klanten’ is dat het veranderde adres en postcode ervoor hebben gezorgd dat Unmanned Valley wat lastig te bereiken is voor klanten.

Ontwikkeling van Unmanned Valley

2.4

Onderscheidende positie in de markt Aantrekkelijkheid als vestigingslocatie Uit het voorgaande bleek al dat het vestigingsklimaat van Unmanned Valley redelijk goed gewaardeerd wordt door haar gebruikers. Dit blijkt ook uit een andere KPI, namelijk hoeveel bedrijven vestiging overwegen zich te vestigen in Unmanned Valley – met als streven minimaal twee per jaar. Dit streven wordt dit jaar al ruim behaald. Het ROC van Amsterdam zal zich eind 2020 in gebouw 356 vestigen voor het curriculum drone-technologie – met de ambitie dit uit te bouwen naar een opleiding. Daarnaast vinden gesprekken over vestiging plaats met vijf bedrijven. Onderscheidende positie De ontwikkeling van Unmanned Valley is nog te kortdurend om te spreken van een echt onderscheidende positie. Wel is zeker dat bedrijven Unmanned Valley momenteel al onderscheidend noemen door (binnen Nederland) haar strategische ligging in de Randstad, in tegenstelling tot concurrenten als Space53 in Enschede en Aviolanda in Woensdrecht. Bovendien heeft Unmanned Valley met de reeds gevestigde bedrijven een internationaal, onderscheidend karakter. 100 procent van de bedrijven heeft een bovenregionale afzet, waarmee de KPI van >75 procent gehaald wordt. Ook internationaal zijn er testcentra in opkomst (Antwerpen, Denemarken) deze zijn in deze monitor niet vergeleken. Mede vanwege het ontbreken van gegevens.

Mogelijk dat bij volgende monitoren het vergelijk met deze centra meer van belang wordt en meegenomen moeten worden. Voor nu zijn ze buiten beschouwing gelaten. Unmanned Valley kan zich bovendien (in theorie) onderscheiden met het aantal vaste kennisevenementen. In de KPI is vastgelegd dat er jaarlijks meer dan 5 kennisevenementen plaats vinden. Dit is niet gehaald omdat de coronacrisis het vrijwel onmogelijk heeft gemaakt om dergelijke evenementen te organiseren. Bovendien ontbraken de benodigde faciliteiten zoals een receptie en ruimtes voor bijeenkomsten nog – deze worden pas in het vierde kwartaal van 2020 opgeleverd.

2.5

Risicoprofiel De laatste categorie uit het evaluatiekader is de vermindering van het risicoprofiel dat de ontwikkeling van Unmanned Valley heeft. Het risicoprofiel is bijvoorbeeld zichtbaar is het leegstandspercentage. Dat was tijdens de nulmeting niet goed uit te drukken, omdat er toen de facto nog geen oppervlakte bedrijfsruimte te verhuren was. Inmiddels is de beschikbare 3.000 m2 die met fase 1 is gecreëerd, volledig verhuurd. Daarmee komt het leegstandspercentage uit op 0 procent. In fase 2 wordt een oppervlak van 1.700 m2 gerealiseerd; er zijn geen signalen dat hier significante leegstand zal optreden (de belangstelling voor deze ruimte is in de fase van ontwikkeling voldoende aanwezig). Uit de nulmeting kwam naar voren dat het niveau van de huurprijzen relatief hoog lag in vergelijking met de omgeving en – belangrijker nog – in vergelijking met concurrerende locaties zoals Woensdrecht en Enschede. Echter dient wel opgemerkt te worden dat de huurprijs vergelijkbaar is met Leiden Bio Science Park. Het niveau ligt weliswaar circa 10 procent lager dan bij YES! Delft, maar bij YES! Delft zijn de huurprijzen hoger door de incubator- en cateringfaciliteiten. Een aantal bedrijven in Unmanned Valley zijn uitstromers van YES! Delft.

Ten slotte komt in het evaluatiekader nog een extern risico aan bod: klachten van omwonenden en door woningzoekenden in verband met de (drone) testactiviteiten. Er zijn geen klachten gemeld die gerelateerd zijn aan de activiteiten op Unmanned Valley.

Ontwikkeling van Unmanned Valley

Afsluitende reflectie

Een eerste beeld Deze monitor van de ontwikkeling van Unmanned Valley heeft – als eerste editie – een eerste beeld geschetst van waar Unmanned Valley op dit moment staat. Hoe staat de ontwikkeling van Unmanned Valley er dan voor? Dit is een logische vraag, maar het is nog te vroeg om hier een coherent oordeel over te vellen. De monitor laat nadrukkelijk zien dat Unmanned Valley nog pas net ‘uit de startblokken’ is en dat het gaat om een eerste beeld. In de jaarlijkse vervolgmetingen zal een duidelijkere conclusie kunnen ontstaan. Het jaar 2020 is voor Unmanned Valley in meerdere opzichten een bijzonder jaar geweest. Met gebouw 356 heeft het Rijksvastgoedbedrijf een belangrijke stap gezet in de beschikbaarheid van bedrijfsruimte. Hierdoor kon men nieuwe huurders verwelkomen. Een eerste mix van kleine en grotere bedrijven, inclusief toonaangevende internationaal opererende spelers. Tegelijkertijd heeft de coronacrisis roet in het eten gegooid. Zo zijn er bijvoorbeeld nog geen kennisevenementen georganiseerd dit jaar. De huidige crisis maakt een fysiek evenement onmogelijk. Bovendien waren de nodige faciliteiten – waaronder receptie en bijeenkomstruimten – nog niet beschikbaar. Deze worden pas later dit jaar opgeleverd door het Rijksvastgoedbedrijf. De crisis heeft wellicht er ook voor gezorgd dat minder huurders zich hebben georiënteerd op verplaatsing naar Unmanned Valley.

Toekomstige ontwikkelingen Desondanks liggen er wel gunstige perspectieven in het verschiet. Er vinden momenteel gesprekken plaats met meerdere bedrijven en instellingen over vestiging op Unmanned Valley en het ecosysteem wordt ook in communicatie gepositioneerd sinds de zomer. Ook is er vanaf 5 oktober een verbetering in de bereikbaarheid van het gebied per openbaar vervoer. Door een pendelbusverbinding zal Unmanned Valley in de brede spits bereikbaar worden. Tijdens de ochtend- en avondspits kan men driemaal per uur in ongeveer 25 minuten van station Leiden Centraal naar Unmanned Valley (en vice versa) reizen. Lijn 35 zal gaan rijden tussen bushalte Duinvallei/N206 en Unmanned Valley. In de spits wordt halte Duinvallei/N206 vijftien keer per uur aangedaan door bussen van en naar Leiden (buslijnen 30, 31, 38 en 221). Aanbevelingen Het ontstaan van buslijn 35 is een positieve ontwikkeling is voor de bereikbaarheid van Unmanned Valley. Voor de verdere ontwikkeling van Unmanned Valley is het van belang dat deze buslijn geen pilot is, maar een blijvende verbinding. We doen de provincie Zuid-Holland dan ook de aanbeveling om hiervoor financiële middelen vrij te maken. Tevens kunnen maatregelen voor verdere verbetering van de bereikbaarheid per OV onderzocht worden. Het gebied is gebaat bij een goede bereikbaarheid ook buiten de spits.

Dat geldt ook voor de bewoners van de 5.600 nieuwbouwwoningen die zullen worden gebouwd. Een andere aanbeveling richt zich op de bedrijvenpopulatie in Unmanned Valley. Momenteel zien we dat het zwaartepunt ligt op droneontwerp- en assemblage en systeemontwerp. Hoewel met de toekomstige vestiging van het ROC van Amsterdam en de huidige aanwezigheid van enkele private opleidingsbedrijven er meer nadruk komt op compliance en kennisontwikkeling, is verdere verbreding en ‘kruisbestuiving’ van belang om een bestendig innovatie-ecosysteem te maken van Unmanned Valley. Bedrijven die gericht zijn op chiptechnologie, sensoring en software/ kunstmatige intelligentie zijn nu nog ondervertegenwoordigd en zouden een goede aanwinst voor het cluster kunnen zijn. Ook is het belangrijk dat er met name nieuwe bedrijven van buiten de regio

Ontwikkeling van Unmanned Valley

zich komen vestigen op Unmanned Valley, zodat er geen sprake is van verplaatsing van dezelfde werkgelegenheid. Naast een brede mix aan bedrijvigheid is het ook belangrijk dat er relaties tussen de aanwezige bedrijven ontstaan. Uit de gevoerde gesprekken voor deze monitor blijkt dat de huidige bedrijvenpopulatie nog niet erg bezig is met onderlinge contacten. Dat is logisch, omdat de bedrijven nog met ‘opstarten’ bezig zijn. Zij hebben echter op langere termijn wel behoefte aan onderlinge contacten. Het is belangrijk dat Unmanned Valley dit kan faciliteren. Niet alleen fysiek met ruimtes, maar ook met netwerkborrels of vergelijkbare evenementen. Met het het ontstaan van een ecosysteem. Samenwerking en kruisbestuiving tussen de bedrijven verhoogt de kans op innovaties. Ten slotte richten we een aanbeveling op het onderscheidende karakter van Unmanned Valley. Het is belangrijk dat het ontwikkelen van dat onderscheidende zich doorzet de komende jaren. Momenteel is er nog geen significante onderscheiding van bijvoorbeeld Enschede (Space53) en Woensdrecht (Aviolanda). Tegelijkertijd plaatsen we bij die constatering de kanttekening dat de vorming van de faciliteiten die van Unmanned Valley een ecosysteem moeten maken, nog bezig is. Bovendien is het niet terecht om louter de vergelijking met bovengenoemde locaties te maken.

Bedrijven in de wereld van de drones, sensoring en dergelijke denken met name op internationaal schaalniveau; de keuze gaat dan bijvoorbeeld tussen Nederland, België, Zwitserland, Frankrijk en Spanje. Laatstgenoemde landen hebben een strategisch voordeel op het vlak van beschikbare ruimte en huurprijzen, maar Nederland scoort goed op gekwalificeerd personeel, innovatieklimaat en dergelijke factoren. Het is belangrijk dat Unmanned Valley laat zien dat bedrijven die voordelen rondom kennis en innovatie te kunnen benutten in Nederland. Specifiek hebben enkele geconsulteerde bedrijven laten weten het te waarderen als stichting Unmanned Valley en het Rijksvastgoedbedrijf zouden komen met regelmatige updates over de verdere ontwikkelingsplannen, en indien mogelijk, de aanwezige bedrijven een stem geven in de verdere ontwikkeling van het ecosysteem. De eerste stappen zijn gezet met de huidige populatie bedrijven en randvoorwaarden. Het creëren van een gemengd ecosysteem, dat nog beter bereikbaar is, en de nodige faciliteiten en interactie kent, is de volgende stap. De 2021-editie van de monitor zal hierover meer moeten uitwijzen.

Ontwikkeling van Unmanned Valley

Bijlage: Evaluatiekader en vergelijking met nulmeting

Evaluatiecriterium

Monitor (stand 1 november 2020)

Nulmeting

•

Voor 2023 is er een horecavoorziening gevestigd in Unmanned Valley.

•

Voor 2023 heeft Unmanned Valley beschikking over een

0 •

glasvezelverbinding en een 5G-verbinding.

0. Randvoorwaarden

De werknemers in Unmanned Valley zijn tevreden over

Glasvezelinternet mogelijk op UMV:

•

de bereikbaarheid per OV.

5G-verbinding aanwezig op Unmanned Valley:

Aantal horecabedrijven: 0

•

ja •

•

Aantal horecabedrijven:

Glasvezelinternet mogelijk op UMV: ja

•

5G-verbinding aanwezig op Unmanned Valley:

nee

(5G van KPN en Vodafone is operationeel op

(Stichting Unmanned Valley heeft wel een

het terrein van de voormalig marinebasis. De

intentieovereenkomst met KPN gesloten voor

5G Fieldlab van TNO en TU Delft moet nog

de realisatie van een 5G-verbinding; hiervoor

worden uitgerold.)

worden momenteel voorbereidingen getroffen.)

Gemiddelde score bereikbaarheid per OV

•

Gemiddelde score bereikbaarheid per OV

volgens medewerkers (schaal 1-5):

2,0 (ontevreden)

N.v.t. Toelichting: Er is een busverbinding, maar momenteel komt 100% van de medewerkers met de auto.

•

Vestiging of komst van bedrijven naar Unmanned Valley

•

Gemiddelde score voor ‘gevestigde bedrijven’

•

Gemiddelde score voor ‘gevestigde bedrijven’

is niet alleen afhankelijk van het testveld maar ook de

als reden voor vestiging

gevestigde bedrijven en sfeer.

(schaal 1-5):

3,6 (neutraal) •

Gemiddelde score voor ‘sfeer op Unmanned

1 •

Gemiddelde score voor ‘sfeer op Unmanned

Valley’ als reden voor vestiging

(schaal 1-5):

3,2 (neutraal)

•

Ontwikkeling van Unmanned Valley

Evaluatiecriterium

Monitor (stand 1 november 2020)

Nulmeting Toelichting: Het momenteel aanwezige bedrijf heeft zich in Unmanned Valley gevestigd, volledig vanwege de kosten.

•

De bedrijven dragen bij aan de levendigheid en

•

ontwikkeling van de karakteristieken van het techpark.

•

Het lukt de bedrijven om voldoende gekwalificeerd

•

Mening van de gevestigde bedrijven over

•

Mening van de gevestigde bedrijven over

bijdrage van andere bedrijven voor de

leefbaarheid en karakteristiek locatie:

3,5 (neutraal)

N.v.t.

Mening van de gevestigde bedrijven over

Toelichting: er was ten tijde van de nulmeting

bijdrage van andere bedrijven aan kennisdeling

slechts één bedrijf gevestigd, waardoor het niet

en gezamenlijke projecten:

mogelijk is de bijdrage van andere bedrijven te

3,5 (neutraal)

bepalen.

Gemiddelde score werving gekwalificeerd

•

Gemiddelde score werving gekwalificeerd

personeel naar de locatie te krijgen en te houden. De

personeel (schaal 1-5):

locatie is ook voldoende interessant voor medewerkers.

4,0 (eens met de stelling)

N.v.t.

Combinatie van kantoor- en testruimte en een corridor

•

% geïnteresseerde bedrijven dat combinatie

•

% geïnteresseerde bedrijven dat combinatie

naar zee zijn belangrijke aantrekkingskrachten voor

kantoor- en testruimte als aantrekkingskracht

geïnteresseerde bedrijven.

noemt:

100%

•

% geïnteresseerde bedrijven dat corridor naar zee als aantrekkingskracht noemt:

•

% geïnteresseerde bedrijven dat corridor naar zee als aantrekkingskracht noemt:

Ontwikkeling van Unmanned Valley

Evaluatiecriterium

Monitor (stand 1 november 2020)

Nulmeting

100%

0% •

Eind 2018 bedroeg het aantal bedrijven dat interesse in vestiging op Unmanned Valley heeft getoond, circa 4 à 5.

•

Unmanned Valley heeft met een corridor naar zee

•

Aantal onderscheidende elementen t.o.v.

•

minimaal één onderscheidend element ten opzichte van

vergelijkbare techparken:

andere vergelijkbare techparken zoals Delft,

Space53/Twente en Aviolanda/Woensdrecht.

•

Namelijk:

•

Aantal onderscheidende elementen t.o.v.

Er is op termijn voor het testveld een positieve business

•

Er worden marktconforme huurprijzen

Namelijk: -

•

In de periode tot zomer 2018 zijn er twee drone

case die commerciële exploitatie ervan in beginsel

gehanteerd, met een onderdeel voor het

bedrijven geweest, en DroneCenter Valkenburg

mogelijk te maakt.

vastgoed en een voor services van en

(indoorcentrum). Beide dronebedrijven zijn

deelname aan het ecosysteem. Er wordt een

failliet gegaan. Bedrijf 1 is van 30 naar 10

aparte prijs berekend per afgenomen

werkzame personen gegaan in een herstart.

testmoment. De beschikbare ruimte is volledig

Bedrijf 2 telde 15 werkzame personen. Het RVB

verhuurd.

heeft 160.000 euro aan verlies geleden (gederfde huur).

•

Er ontstaan weinig klachten van omwonenden (binnen 1

•

km) over geluidsoverlast. • • •

•

km) over geluidsoverlast:

Er ontstaan weinig klachten van omwonenden (binnen 1 km) over privacyschending.

Aantal klachten van omwonenden (binnen 1

km) over geluidsoverlast:

0 •

Aantal klachten van omwonenden (binnen 1

0 •

Aantal klachten van omwonenden (binnen 1

Er is weinig weerstand tegen Unmanned Valley onder

km) over privacyschending:

toekomstige bewoners.

Het woningbouwprogramma ondervindt geen verkoopbeperkingen door de activiteiten in Unmanned

•

Verkoopbeperking: -

•

Verkoopbeperking: n.v.t.

Valley.

Ontwikkeling van Unmanned Valley

Evaluatiecriterium

Monitor (stand 1 november 2020)

Nulmeting

•

Eén of meerdere technische instituten (zoals de TU Delft en de NLR) benutten tot 2023 minimaal 1.000 m 2 met significante activiteiten op het gebied van opleiding,

1 •

Tot 2023 is er een business incubator zoals YES! Delft

Oppervlakte:

•

of ESA BIC gevestigd in Unmanned Valley, heeft er een

Aantal business incubators:

Aantal technische instituten: 0

•

200 m2

onderzoek/innovatie en/of de begeleiding van start-ups. •

Aantal technische instituten:

Oppervlakte: -

•

Aantal business incubators: 0

1. Verbintenis toonaangevende bedrijven en instituten

dependance of ontplooit activiteiten op de campus. •

• • •

Minimaal 1-2 toonaangevende bedrijven (of zelfstandige

•

Aantal toonaangevende bedrijven met >10

•

Aantal toonaangevende bedrijven met >10

vestigingen daarvan) met elk meer dan 10 medewerkers

werknemers:

zijn gevestigd op Unmanned Valley.

De meerderheid van de gevestigde bedrijven heeft een

•

% bedrijven met werkgelegenheids- of

•

% bedrijven met werkgelegenheids- of

groei in aantal werknemers en/of omzet gerealiseerd.

omzetstijging:

De meerderheid van de bedrijven draagt bij door het

100%

delen van kennis of deelname in projecten.

% bedrijven met kennisdeling of deelname aan

De meerderheid van de gevestigde bedrijven heeft geen

projecten:

verhuisplannen.

50% •

% bedrijven zonder verhuisplannen: 75%

•

% bedrijven zonder verhuisplannen: -

Ontwikkeling van Unmanned Valley

2. Mix van producten en diensten die op locatie ontwikkeld worden

Evaluatiecriterium

Monitor (stand 1 november 2020)

Nulmeting

•

Voor 2023 zijn de volgende bedrijfsactiviteiten in ieder

Aantal bedrijven: -

Droneproductie: 2

Droneproductie: 1

Drone-ontwerp en –productie

Sensoring: 0

Sensoring

Softwareontwikkeling / AI: 0

Softwareontwikkeling / AI

Overig: 7

Er is een mix van grotere (of een vestiging ervan) en

•

kleinere bedrijven; het aandeel van bedrijven dat de kern

bedrijven met meer dan 5 werknemers.

Aantal middelgrote en grote bedrijven (50-250

•

werknemers):

van zijn activiteiten op Valkenburg heeft: minimaal 10

Aantal kleine bedrijven (tot 50 werknemers):

0 •

Van de start-up bedrijven die de moeilijke start fase

•

Aantal bedrijven dat de kern van de activiteiten

Aantal kleine bedrijven (tot 50 werknemers): 0

•

Aantal bedrijven dat de kern van de activiteiten

op Valkenburg heeft:

2 (incl. DroneCenter)

% bedrijven dat na 2 jaar nog steeds actief is en

•

% bedrijven dat na 2 jaar nog steeds actief is en

overleven, en op eigen benen blijft staan en fysiek

nog op Valkenburg gevestigd is:

passend zijn bij UMV, blijft 50% op Valkenburg

11%

gevestigd. •

Activiteit testveld: PM

•

Testen met RPAS (indoor en outdoor):

•

211

werkgelegenheid

•

3. Hoogwaardige

Aantal middelgrote en grote bedrijven (50-250 werknemers):

0 • •

•

Aantal bedrijven:

geval aanwezig in Unmanned Valley:

•

Het opleidingsniveau van de werknemers in Unmanned

•

Valley is vergelijkbaar met Aviolanda/Woensdrecht en

244 •

87 (cijfers over heel 2019)

% hoogopgeleiden werkzaam bij de bedrijven in

•

% hoogopgeleiden werkzaam bij de bedrijven in

% hoogopgeleiden werkzaam bij de bedrijven in Unmanned Valley:

70 - 80% (enquête) •

Overige testoperaties (sensor based):

(cijfers over 2020 kwartaal 1 t/m 3)

Unmanned Valley:

Space53/Twente en hoger dan gemiddeld in de rest van Katwijk.

Overige testoperaties (sensor based):

Testen met RPAS (indoor en outdoor):

80% (schatting) •

% hoogopgeleiden werkzaam bij de bedrijven in

Aviolanda/Space53:

50% (schatting)

% hoogopgeleiden in Katwijk:

•

% hoogopgeleiden in Katwijk:

Ontwikkeling van Unmanned Valley

Evaluatiecriterium

Monitor (stand 1 november 2020)

Nulmeting

25% (bron: CBS) •

Totaal aantal werknemers werkzaam binnen de formule

•

Unmanned Valley bedraagt in 2023: 250 fte (gemiddeld

Totaal aantal werknemers:

31% (bron: CBS) •

Totaal aantal werknemers : 7-8 fte

50/jaar) en potentieel tot groei naar minimaal 430 in de periode 2028-2033.

vestigingslocatie

4. Aantrekkelijke

•

Jaarlijks overwegen minimaal 2 bedrijven om zich te

•

vestigen in Unmanned Valley.

Aantal bedrijven dat heeft geïnformeerd naar

•

Aantal bedrijven dat heeft geïnformeerd naar

Unmanned Valley als vestigingslocatie:

Met 6 bedrijven vonden gesprekken plaats

Eind 2018 bedroeg het aantal bedrijven dat

over vestiging op Unmanned Valley.

interesse in vestiging op Unmanned Valley heeft getoond, circa 4 à 5.

•

Er zijn verbindingen met andere techclusters in de regio:

•

Aantal relaties met andere techclusters in de

•

Aantal relaties met andere techclusters in de

TU, ESA-ESTEC, HSD en deze zijn daadwerkelijk

regio:

geoperationaliseerd in de vorm van onder andere

1 (intentieovereenkomst met ESA)

5. Onderscheidende positie in de markt

uitwisseling van kennis en/of uitvoering van gezamenlijke projecten en initiatieven.

•

Op Valkenburg worden in het eindjaar meer dan 5 vaste

•

Aantal vaste kennisevenementen (>50

bezoekers):

(inter)nationale gegadigden georganiseerd.

0 (onmogelijk door Coronacrisis)

1 (jaarlijks: Drone Clash van TU Delft)

75% van de bedrijven heeft een bovenregionale,

•

landelijke of internationale afzetmarkt.

•

Aantal vaste kennisevenementen (>50

kennisevenementen (>50 bezoekers) voor

Het aantal testvluchten vanaf Unmanned Valley is vergelijkbaar met Space53/Twente en Aviolanda/Woensdrecht.

•

% bedrijven met minimaal bovenregionale

•

% bedrijven met minimaal bovenregionale

afzetmarkt:

100%

Aantal testactiviteiten per jaar:

•

331

Aantal testactiviteiten per jaar: 273

•

Aantal werknemers (fte) in:

Ontwikkeling van Unmanned Valley

Evaluatiecriterium

Monitor (stand 1 november 2020)

•

Het aantal werknemers (fte) in Unmanned Valley is

Nulmeting

Aantal werknemers (fte) in:

Unmanned Valley: ca. 7-8

vergelijkbaar met Space53/Twente en

Unmanned Valley: ca. 74

Twente: ca. 100-150

Aviolanda/Woensdrecht.

Twente: ca. 100-150

Woensdrecht: ca. 2.600 (totaal – hiervan is

Woensdrecht: ca. 2.600 (totaal – hiervan

slechts een deel drone gerelateerd)

is slechts een deel drone gerelateerd) •

Het leegstandspercentage van de bedrijfsruimten is niet

•

hoger dan 15%.

% leegstand van drone gerelateerde

•

% leegstand van drone gerelateerde

bedrijfsruimten:

Nihil.

N.v.t. Toelichting: eind 2018 was er eigenlijk geen oppervlakte aan bedrijfsruimte beschikbaar voor

6. Vermindering van het risicoprofiel

Unmanned Valley. Anno 2019 is het bijna helemaal verhuurd. •

De huurprijzen van volwassen bedrijven is vergelijkbaar

•

Ca. € *** / m2

met het niveau in Katwijk en referentielocaties als Aviolanda/Woensdrecht en Twente. Starters kunnen het

Gem. prijs per m2 in Unmanned Valley:

•

Ca. € *** / m2 2

Gem. prijs per m in Katwijk:

•

Ca. € 79 / m2

eerste jaar korting krijgen.

Gem. prijs per m in Aviolanda/Woensdrecht: € 45 – 70 / m

(bron: Funda in Business, bedrijfsruimte) •

Gem. prijs per m2 in Space53/Twente:

Gem. prijs per m2 in Aviolanda/Woensdrecht: € 45 / m2

(bron: Aviolanda Business Park) •

Gem. prijs per m2 in Katwijk: Ca. € 64 / m2

(bron: Funda in Business, bedrijfsruimte) •

Gem. prijs per m2 in Unmanned Valley:

(bron: Aviolanda Business Park) •

Gem. prijs per m2 in Space53/Twente:

Ca. € 50-100 / m2

Ca. € 50-75 / m2

(bron: Makelaar Snelder Zijlstra)

Ontwikkeling van Unmanned Valley

Over Ecorys

Ecorys is een toonaangevend internationaal onderzoeks- en adviesbureau dat zich richt op de belangrijkste maatschappelijke uitdagingen. Door middel van uitmuntend, op onderzoek gebaseerd advies, helpen wij publieke en private klanten bij het maken en uitvoeren van gefundeerde beslissingen die leiden tot een betere samenleving. Wij helpen opdrachtgevers met grondige analyses, inspirerende ideeën en praktische oplossingen voor complexe markt-, beleids- en managementvraagstukken. Onze bedrijfsgeschiedenis begon in 1929, toen een aantal Nederlandse zakenlieden van wat nu beter bekend is als de Erasmus Universiteit, het Nederlands Economisch Instituut (NEI) oprichtten. Het doel van dit gerenommeerde instituut was om een brug te slaan tussen het bedrijfsleven en de wereld van economisch onderzoek. Het NEI is in 2000 uitgegroeid tot Ecorys. Door de jaren heen heeft Ecorys zich verspreid over de wereld met kantoren in Europa, Afrika, het Midden-Oosten en Azië. Wij werven personeel met verschillende culturele achtergronden en expertises, omdat wij ervan overtuigd zijn dat mensen met uiteenlopende eigenschappen een meerwaarde kunnen bieden voor ons bedrijf en onze klanten. Ecorys excelleert in zeven werkgebieden: - Economic growth; - Social policy; - Natural resources; - Regions & Cities; - Transport & Infrastructure; - Public sector reform; - Security & Justice.

Ecorys biedt een duidelijk aanbod aan producten en diensten: - voorbereiding en formulering van beleid; - programmamanagement; - communicatie; - capaciteitsopbouw (overheden); - monitoring en evaluatie. Wij hechten waarde aan onze onafhankelijkheid, onze integriteit en onze partners. Ecorys geeft om het milieu en heeft een actief maatschappelijk verantwoord ondernemingsbeleid, gericht op meerwaarde voor de samenleving en de markt. Ecorys is in het bezit van een ISO14001-certificaat dat wordt ondersteund door al onze medewerkers.

1000726

Postbus 4175 3006 AD Rotterdam Nederland

Watermanweg 44 3067 GG Rotterdam Nederland

T 010 453 88 00 F 010 453 07 68 E netherlands@ecorys.com K.v.K. nr. 24316726

W www.ecorys.nl

Sound analysis, inspiring ideas

BELGIË – BULGARIJE – INDIA – KROATIË - NEDERLAND – POLEN – SPANJE – TURKIJE - VERENIGD KONINKRIJK

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/9995245/1