26. Brief van Bureau Objectief van 23 april 2021 inzake rapport Landelijk onderzoek leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 (1921337)

REFERENTIES 1 Schelleman-Offermans, K. & Roodbeen, R. (2015). Alcohol- & tabaksverkoop aan jongeren 2015. Nijmegen: Nuchter Kenniscentrum Leeftijdsgrenzen. 2 Roodbeen, R. & Schelleman-Offermans, K. (2016). Alcohol- & tabaksverkoop aan jongeren 2016. Nijmegen: Nuchter Kenniscentrum Leeftijdsgrenzen. 3 Bureau Objectief (2019). Landelijk onderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop aan minderjarigen in 2018. 4 Drank- en Horecawet (2020). Artikel 20, lid 1. Geraadpleegd via: https://wetten.overheid.nl/BWBR0002458/2017-12-31#Paragraaf3 5 Tabaks- en Rookwarenwet (2020). Artikel 8, lid 1. Geraadpleegd via: https:// wetten.overheid.nl/BWBR0004302/2020-01-23#Paragraaf4 6 Van Hoof, J.J., Roodbeen, R.T., Krokké, J., Gosselt, J.F., & Schelleman-Offermans, K. (2015). Alcohol sales to underage buyers in the Netherlands in 2011 and 2013. Journal of adolescent health, 56(4), 468-470.

106

Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Conclusie

Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Referenties

107

APPENDIX A:

APPENDIX B:

ETHISCHE NORMEN MYSTERYSHOPONDERZOEK VERKOPERS

MYSTERYKIDS

• De namen van verkopers en de namen van specifieke locaties waar zij werkzaam zijn blijven anoniem;

• Van alle deelnemende mysterykids is schriftelijk toestemming verkregen van ouders/verzorgers (wettelijke voogd) voor deelname;

•D  e data en tijdstippen waarop aankooppogingen zijn uitgevoerd worden niet gecommuniceerd met de opdrachtgever. Aankoop­ pogingen zijn niet herleid­baar tot individuen;

•D  e namen van mysterykids blijven anoniem;

•O  p basis van onderzoeks­ resultaten zijn sancties niet toegestaan; • Alle auditoren informeren actieve gemeentelijke handhavers wanneer zij op basis van een aankooppoging een verkoper willen sanctioneren.

• Tijdens aankooppogingen zijn altijd volwassen en ervaren auditoren aan­wezig (zij hebben geen interactie tijdens de aankooppoging) om mysterykids te begeleiden, te beschermen en te corrigeren wanneer wordt afgeweken van protocol; • De mysterykids begaan géén strafbaar feit tijdens hun werkzaamheden, de alcoholproducten worden direct bij het verlaten van de locatie door de auditor overgenomen of worden onaangeroerd op de bar achter­gelaten;

In onderstaande tabellen wordt de naleving in 2020 per verkoopkanaal vergeleken met de naleving in 2018 (voor alcoholverkoop) en in 2016 (voor tabaksverkoop). Naast het nalevingspercentage wordt steeds het 95%-betrouwbaarheidsinterval vermeld. Om te toetsen of het om een significant verschil gaat, wordt het 95%-betrouwbaarheidsinterval berekend rondom het gemeten verschil in de nalevingscijfers. Als dit 95%-betrouwbaarheidsinterval de waarde 0% bevat, zijn de twee nalevingscijfers niet significant verschillend. Als dit niet het geval is, zijn de twee nalevingscijfers wel significant verschillend. Tabel 7. Verschil in naleving bij alcoholverkoop tussen 2018 en 2020

2018 Gewogen totale nalevingscijfer

• Alle mysterykids zijn altijd in de mogelijkheid om aankooppogingen te weigeren of een onderzoeksdag af te breken;

Avondwinkels

• Alle mysterykids ontvangen bij aanmelding informatie, waarin zij worden gewezen op de nadelige gevolgen van vroegtijdige consumptie van leeftijds­ gebonden producten, aanvullend hieraan worden de mysterykids voor, tijdens en na een onderzoekroute gecoacht en begeleid door de auditor;

Cafetaria’s

• Alle ingenomen leeftijdsgebonden producten worden collectief vernietigd.

108

BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN & SIGNIFICANTIETOETSEN

Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix

Horecagelegenheden

Supermarkten

• Ketensupermarkten

2020

VERSCHIL

UITKOMST Niet significant verschillend

37.7%

37.9%

0.2%

(35.7% - 39.9%)

(37.3% - 38.6%)

(-2.9% - 3.3%)

34.7%

41.0%

6.3%

(26.0% - 44.5%)

(31.9% - 50.8%)

(-4.7 - 17.3)

20.7%

29.8%

9.1%

(16.5% - 25.6%)

(24.8% - 35.4%)

(1.3 - 17.0)

17.5%

29.0%

11.5%

(13.6% - 22.2%)

(23.2% - 35.6%)

(0.9 - 22.1)

68.9%

58.1%

-10.8%

(64.1% - 73.4%)

(56.7% - 59.5%)

(-17.5% - -4.2%)

71.8%

59.3%

-12.5%

(65.9% - 76.9%)

(53.6% - 64.7%)

(-20.4% - -4.7%)

Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix

Niet significant verschillend

Significant verschillend

Significant verschillend

Significant verschillend

Significant verschillend

109

Tabel 8. Verschil in naleving bij tabaksverkoop tussen 2016 en 2020 • Zelfstandige supermarkten

25.6%

27.9%

2.3%

(18.8% - 33.9%)

(20.4% - 36.9%)

(-9,0% - 13.7%)

73.3%

66.3%

-7.0%

(69.7% - 76.5%)

(64.3% - 68.2%)

(-12.1% - -2.0%)

Niet significant verschillend

2016 Slijterijen

• Borrelshops

• Ketenslijterijen

• Zelfstandige slijterijen

Sportkantines

Thuisbezorgkanalen • Maaltijdbezorgdiensten • Thuisbezorgende landelijke ketens

Webshops

110

82.9%

77.3%

-5.6%

(77.3% - 87.4%)

(71.3% - 82.3%)

(-13.1% - 1.9%)

88.0%

81.1%

-6.9%

(83.1% - 91.6%)

(75.1% - 86.0%)

(-13.8% - 0.1%)

35.6%

26.4%

-9.2%

(29.6% - 42.1%)

(20.8% - 32.9%)

(-18.0% - -0.5%)

20.2%

23.9%

3.7%

(16.1% - 25.1%)

(18.2% - 30.7%)

(-4.1% - 11.4%)

9.5%

12.4%

2.9%

(6.6% - 13.5%)

(12.2% - 12.7%)

(-2.3% - 8.2%)

1.1%

2.2%

1.1%

(0.2% - 5.9%)

(0.6% - 7.5%)

(-2.6% - 4.7%)

25.6%

26.4%

0.8%

(17.7% - 35.4%)

(18.4% - 36.3%)

(-12.0% - 13.6%)

2.2%

8.8%

6.6%

(0.6% - 7.6%)

(4.5% - 16.4%)

(0.1% - 13.1%)

Significant verschillend

Niet significant verschillend

Niet significant verschillend

Significant verschillend

Niet significant verschillend

Niet significant verschillend

Niet significant verschillend

Gewogen totale nalevingscijfer Cafetaria’s

Horecagelegenheden

2020

VERSCHIL

UITKOMST Niet significant verschillend

51.4%

50.6%

-0.8%

(50.5%- 52.3%)

(49.7% - 51.5%)

(-5.0% - 3.4%)

30.1%

40.2%

10.1%

(22.1% - 39.5%)

(34.2% - 46.5%)

(-0.8% - 20.9%)

23.5%

32.4%

8.9%

(19.1% - 28.6%)

(22.4% - 44.2%)

(-3.2% - 20.9%)

• Ketensupermarkten

71.8%

68.2%

-3.6%

(67.2% - 76.0%)

(62.3% - 73.6%)

(-10.8% - 3.6%)

Tabaksspeciaalzaken

56.7%

48.6%

-8.1%

(49.8% - 63.4%)

(42.4% - 54.8%)

(-17.4% - 1.1%)

Tankstations

Thuisbezorgkanalen

52.9%

40.8%

-12.1%

(43.4% - 62.2%)

(34.8% - 47.1%)

(-23.5% - -0.7%)

9.3%

11.2%

1.9%

(4.0% - 19.9%)

(6.2% - 19.5%)

(-8.2% - 12.1%)

Niet significant verschillend

Niet significant verschillend

Niet significant verschillend

Niet significant verschillend

Significant verschillend

Niet significant verschillend

Niet significant verschillend

Significant verschillend

Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix

Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix

111

APPENDIX C: BEGRIPPENLIJST In onderstaande begrippenlijst staan de termen uitgelegd in context van dit nalevingsonderzoek. Aselecte steekproef | Een steekproef waarbij iedere locatie uit de populatie dezelfde kans heeft om in de steekproef terecht te komen. Auditor | Getrainde veldwerker die de mysterykids begeleidt tijdens de aankooppogingen van het nalevingsonderzoek leeftijdsgrens (zie ook ‘mysterykid’). Betrouwbaarheidsniveau | De mate waarin het gevonden nalevingscijfer onafhankelijk is van toeval. Bij een betrouwbaarheid van bijvoorbeeld 90%, kan je met 90% zekerheid zeggen dat het nalevingscijfer in de steekproef overeenkomt met de naleving van de gehele populatie. Betrouwbaarheidsinterval | Het betrouwbaarheidsinterval geeft aan tussen welke waarden het werkelijke nalevingscijfer van de gehele populatie zal liggen. Een 95%-betrouwbaarheidsinterval geeft aan dat als een meting 100 keer herhaald wordt, de gemeten waarde 95 maal binnen dit interval zal liggen. Gewogen totale nalevingscijfer | Een totaal gemiddelde van de nalevingscijfers waarbij rekening gehouden wordt met de ‘gewichten’ van de percentages; niet elk nalevingscijfer telt even zwaar mee, omdat de populaties van de verkoopkanalen verschillen in grootte. Hulpmiddel | Verkopers kunnen een hulpmiddel gebruiken bij het controleren van de leeftijd op een legitimatiebewijs.

Voorbeelden hiervan zijn: het intoetsen van de leeftijd in een kassasysteem, een

112

Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix

ID-scanner die de leeftijd op de legitimatie uitleest of een kalender die voor elke datum de uiterste geboortedatum van de leeftijdsgrens aangeeft. Interventies | De handelingen die een verkoper kan toepassen in het proces van de leeftijdscontrole: leeftijd vragen, ID vragen en een hulpmiddel gebruiken. Mysterykid | Een 17-jarige die een aankooppoging doet voor alcohol of tabak in het kader van het nalevingsonderzoek leeftijdsgrens. Nalevingscijfer | Het percentage van het aantal aankooppogingen waarbij de wettelijke leeftijdsgrens bij alcohol- of tabaksverkoop is nageleefd. Populatie | Alle verkooppunten van alcohol of tabak waarover je een conclusie wilt trekken. In dit onderzoek vormt ieder verkoopkanaal een aparte populatie. Populatiegrootte (N) | Het totaal aantal gelegenheden of locaties van een verkoopkanaal in Nederland, bijvoorbeeld het totaal aantal drankverstrekkende cafetaria’s of het totaal aantal ketensupermarkten. Representatief onderzoek | Onderzoek waarbij de resultaten een betrouwbare afspiegeling zijn voor de gehele populatie. Significantie | Een significant verschil houdt in dat het onwaarschijnlijk is dat het gevonden verschil op toeval berust. Steekproefgrootte (n) | Het aantal te onderzoeken locaties binnen een populatie.

Weegfactor | Een getal dat aangeeft hoe zwaar het nalevingspercentage van een verkoopkanaal meetelt ten opzichte van het nalevingspercentage van een ander verkoopkanaal.

Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix

113

BUREAU OBJECTIEF Toernooiveld 300 6525 EC Nijmegen 024 848 1111 info@bureauobjectief.nl www.bureauobjectief.nl 114

© Bureau Objectief, Nijmegen, januari 2021

Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix