24. Verslag, opnames en presentaties van de bijeenkomst op van 8 december 2021 van Programma Warmte Leidse Regio (2781961)

Beste portefeuillehouders en ambtelijke organisatie, Op 8 december 2021 zijn de gemeenteraden van de zes gemeenten in de Leidse regio bijgepraat over het Programma Warmte Leidse Regio (WLR). Via deze weg stuur ik u de opname, de presentaties en de verslagen van deze bijeenkomst. Aan de griffies wil ik vragen deze informatie te delen met de gemeenteraden. Het is best wel een pakket, dus hieronder de opsomming: ▪ Link naar video plenaire deel van de bijeenkomst o https://youtu.be/HtI4HGC8i-0?t=1 ▪

Link naar video Workshop 1: Duurzaamheid en leveringszekerheid o https://vimeo.com/658749251/3004647a4a

▪

Link naar video Workshop 2: Betaalbaarheid o https://vimeo.com/658749840/9d5c55637f

▪

Link naar video Workshop 3: Marktordening en ‘’open’’ systeem o https://vimeo.com/658750668/d829d75fec

▪

Presentatie van plenaire deel o Zie Bijlage 1

▪ ▪ ▪

Verslag workshop 1 Verslag workshop 2 Verslag workshop 3 o Zie Bijlage 2

Als er vragen zijn dan hoor ik dat uiteraard graag. Namens het programmateam WLR, Vriendelijke groet, Demis Iossifidis

Gezamenlijke informatiebijeenkomst Programma Warmte Leidse regio Samenwerking Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Oegstgeest, Voorschoten en Zoeterwoude 8 december 2021

Welkom! 19.15 19.30 – 19:40 19.40 – 19.50 19.50 – 20.10 20.10 – 20.30

20.30 – 20.40 20.40 – 21:15 21:15 – 21.25 21.25 – 21.30

2

Digitale inloop via Teams Welkomstwoord door Eppe Luken Presentatie door Martijn van Lier Sven Ringelberg: de energietransitie in de regio Leiden Introductie drie workshops: open regionaal energiesysteem Duurzaamheid en leveringszekerheid Betaalbaarheid Marktordening en ‘’open’’ systeem Pauze Stellingen en start workshops Plenaire terugkoppeling Afsluiting en vervolg

Welkomstwoord Eppe Luken Programmamanager WLR

• Toelichting programma • Technische uitleg – hoe kunnen mensen vragen stellen? • Introductie overige sprekers

3

Doel van vandaag Het doel van deze bijeenkomst is om u te informeren over: • De stand van zaken over de warmtetransitie in de Leidse Regio; • De stand van zaken en de laatste ontwikkelingen met betrekking tot onze regionale samenwerking; • Een open regionaal energiesysteem; • De beoogde resultaten en producten met de regionale samenwerking;

• Het vervolgproces en de mogelijkheid om daarover vragen te stellen.

4

Stand van zaken programma WLR Warmtetransitie in de Leidse regio

Klimaatakkoord: plannen op drie niveau’s

6

Regio Holland Rijnland

Gemeente

Wijk

Regionale Energiestrategie

Transitievisie Warmte

Wijkuitvoeringsplan

Regionale samenwerking: Waar wil de regio heen?

Leidse Regio is in 2050 van het aardgas af en klimaatneutraal Hoe wil de regio dat bereiken? • Uitwerken van een governance- en bedrijfsvoeringsstructuur voor de samenwerking op het gebied van de energietransitie voor de komende jaren • Meer en een snellere reductie uitstoot door regionale samenwerking • Open Regionaal Energie Systeem als platform • Versterking van deskundigheid en positionering

Wat zijn de randvoorwaarden en eisen van de publieke partijen? • Borgen van publieke waarden: Betaalbaar, haalbaar, duurzaam, betrouwbaar en tijdig • Doelmatige en efficiënte inzet van (publieke) middelen 7

Governance programma WLR (eind 2022) REGIONAAL BESTUURLIJK OVERLEG

maandelijks regionaal bestuurders overleg 2-wekelijks opdracht gevers overleg

AMBTELIJKE OPDRACHTGEVERS

wekelijks ambtelijk overleg

Projectmatige afstemmingsgroepen

8

RAAD

AMBTELIJK MANAGERS OVERLEG

COLLEGE

Rol van de raad: Per gemeente beslissen, informeren, verantwoorden

PROGRAMMA TEAM WARMTE TRANSITIE

REGIONALE INTEGRATIE

BELEID EN ORGANISATIE

PARTNER STRATEGIE

Regiefunctie Geothermie

Ruimtelijke inpassing

Afwegingskdr publieke wrdn

Markt ordening

Techniek (ops) WLQ+

Warmte Ring Energy Hubs

Juridische instrumenten

Communicatie participatie

Warmte kavels

Financiering

EXTERNE PARTIJEN

Verbinden, informeren, aanjagen en formaliseren samenwerking

Van thema’s naar besluitvorming Basis is door colleges vastgestelde Samenwerkingsovereenkomst (SOK) met: • Dienstleveringsovereenkomst (DVO): Gezamenlijk budget van M€ 2,0 • Plan van Aanpak (PvA): Uitwerking werkstromen en organisatie Veel informatie: • Webinar WLR 16 maart jl. • Radenbijeenkomst Leidse regio (zonder Katwijk) 29 september jl. • Radenbijeenkomst van vandaag • Vaststellen transitievisies warmte • WLQ+: • Webinar Warmtelinq+ op 20 december • Hoorsessie Provinciaal Inpassingsplan (PIP): behalve voor Oegstgeest nog te plannen Programma WLR: Gericht op voorjaar 2022 besluitvorming over Routekaart in zes raden over ontwikkeling Open Regionaal Energiesysteem en bijbehorende governance- en bedrijfsvoeringsstructuur voor de samenwerking , e.e.a. afhankelijk vormen nieuwe coalities

Routekaart Een open regionaal energiesysteem is een regionaal warmtetransportnet om de lokale distributienetten te voorzien van meerdere warmtebronnen die beschikbaar zijn in de regio. Momenteel een warmtenet in de regio voor Leiden, Leiderdorp en Oegstgeest: 40 MWth uit Uniper centrale WLR stelt een routekaart op voor het energiesysteem met daarin het volgende: • Selectie van warmteclusters: warmtevraag en –aanbod verbinden met o.a. lokale initiatieven en meerdere bronnen • Regionale integratie en prioritering van de clusters: lokale ontwikkelingen stimuleren in regionale afstemming • Beleid en instrumenten: basis voor besluitvorming over de te kiezen route • Keuzes voor het energiesysteem • Stappen naar uitvoering 10

Stand van zaken Warmtelinq en geothermie Warmtelinq: • Positief besluit over traject Vlaardingen-Den Haag • Traject Rijswijk-Leidse Regio (WLQ+) nog ter bespreking Voorwaarden voor vervolg: • Financiering moet kloppen • Er is een andere contractpartij dan Warmtebedrijf Rotterdam • PZH, Gasunie en EZK dragen ontwikkelkosten Geothermie: • Vier opsporingsvergunningen: nog geen winningsvergunning • Belang operators: subsidie, afzet, locatie • Bezwaar PZH op verleende vergunning i.v.m. overlap drinkwaterbeschermingsgebied: dus niet tegen geothermie

11

Beide vormen onderdeel multibronnenstragie WLR en worden dus ook regionaal afgestemd

De energietransitie in de Leidse regio Sven Ringelberg Schrijver van het boek De Nederlandse aardgastransitie

Aardgas breder inzetten dan alleen voor elektriciteit en industrie Aardgas ook voor ruimteverwarming

“Willen ze nu de kolenkachels uit de huiskamers halen? Dat pikken die Amsterdammers nooit.”

Spijtvrij over op aardgas?

Casus Leiden

Enquêtes uit 1965-1966

Woonlastenneutraal over op aardgas

Doorpraten over een “open regionaal energiesysteem’’ Achtergrondinformatie en workshops

Introductie drietal workshops Doorpraten over een ‘’open regionaal energiesysteem’’ aan de hand van de publieke waarden die geborgd moeten zijn: • Duurzaamheid en leveringszekerheid • Betaalbaarheid • Marktordening en open systeem Eerst nog even kort wat meer achtergrondinformatie…

33

Duurzaamheid en leveringszekerheid Warmtetransitie stap-voor-stap:

Duurzaamheid en leveringszekerheid Drie beschikbare energie-infrastructuren voor de warmtetransitie: • Gasnet Voor hernieuwbaar gas en hybride oplossingen Let op: beschikbaarheid hernieuwbaar gas voor gebouwde omgeving • Elektriciteitsnet Voor elektrisch verwarmen met warmtepompen, eventueel infraroodpanelen e.d. Let op: verzwaren van elektriciteitsnet noodzakelijk • Warmtenet Collectief systeem met centrale opwekking Let op: nieuw infrastructuur voor groot deel bestaande bouw in Leidse regio

Duurzaamheid en leveringszekerheid Bronnen voor de Leidse regio: • Waterstof Zeer schone brandstof maar groene waterstof produceren vraagt vier keer zo veel elektriciteit dan direct gebruik van groene elektriciteit voor een warmtepomp maar op sommige plekken • Geothermie Zeer duurzame bron, alleen uitstoot door pompenergie en “bijvangst” van o.a. methaan • WarmtelinQ Initieel restwarmte van industriële processen uit Rotterdam en een transportmiddel om ook toekomstige duurzame bronnen in de provincie aan te laten takken • Aqua- en riothermie Warmte onttrekken aan een waterbron of riool veroorzaakt geen CO2uitstoot. Er is wel een warmtepomp nodig die elektriciteit verbruikt en wat het elektriciteitsnet ook aan moet kunnen 36• Innovaties

Betaalbaarheid Uit de RES Holland-Rijnland: Belangrijke uitgangspunten bij het maken van een keuze zijn: • Focus op rendabele en op zichzelf staande isolatiestappen van bestaande woningen. • Iedereen heeft keuze t.a.v. warmteoplossing die betaalbaar, duurzaam en betrouwbaar is, waarbij: • Een overgang naar een (collectieve) alternatieve oplossing alleen plaatsvindt wanneer voldoende zeker is dat dit de meest aantrekkelijke oplossing is. • Er ruimte is voor individueel en lokaal initiatief. • Er vrijheid is bij het bepalen (en mogelijk faseren) van het individuele overstapmoment naar een duurzame warmtevoorziening. 37

Betaalbaarheid Wat bepaalt de betaalbaarheid van een collectieve aardgasvrije oplossing?: • Voor gebruiker • Voor leverancier • Voor netwerkbedrijf • Voor producent • Voor bronhouder En hoe maak je keuzes?: • Laagste maatschappelijke kosten? • Laagste kosten voor de gebruiker? Bron: schetswinkel.nl

38

En hoe voorkom je misbruik van monopolie? • Marktwerking? • Wetgeving en toezicht door centrale overheid? • Zeggenschap door regionale en lokale overheden?

Marktordening en ‘’open’’ systeem Moet de gemeente ook rol nemen in de warmteketen? Mogelijke rollen en voor distributie- en transportnetten gemeenten op basis van huidige wet- en regelgeving: • Geen participatie • Faciliterende rol: geheel marktwerking • Stimulerende rol: concessie • Deels participatie: Publiek Private Samenwerking • Volledige participatie: Eigen warmtebedrijf

Wet- en regelgeving is wel in beweging: Wet Collectieve Warmte (Warmtewet 2) 39

Marktordening en ‘’open’’ systeem

Bron: Firan 40

Marktordening en ‘’open’’ systeem Proces aanwijzing warmtebedrijf onder huidige wetsvoorstel Wet Collectieve Warmte:

Voordat we gaan pauzeren en de workshops in gaan Stelling per thema: • Duurzaamheid en leveringszekerheid Restwarmte uit Rotterdam is een eerste stap naar de levering van fossiel-vrije warmte in de regio • Betaalbaarheid Betaalbaarheid voor de inwoner is belangrijker dan maximale CO2reductie. • Marktordening en ‘’open’’ systeem Om de publieke waarden te borgen moet de gemeente een participerende rol nemen i.p.v. faciliterend of stimulerende rol

42

Pauze Even 10 minuten benen strekken, verse koffie of thee pakken en informatie laten bezinken

43

Workshops Gebruik de link in de chat

Hulplijn: 06 1767 4022

Plenaire terugkoppeling Wat zijn de belangrijkste inzichten en conclusies geweest in jouw workshop?

45

Afsluiting • Vervolg • Bij wie terecht bij vragen • Wanneer komen we weer bij u terug

OVER MORGEN BEGINT NU www.overmorgen.nl @Over-Morgen

Aantekeningen radenbijeenkomst programma Warmte Leidse regio. Workshop 1 Thema: Duurzaamheid en leveringszekerheid Stelling: Restwarmte uit Rotterdam is een eerste stap naar de levering van fossiel-vrije warmte in de regio -

-

-

Hoe meten we duurzaamheid? Er zijn verschillende meetmethoden, zoals nationaal als internationaal. o Meting op CO2, maar kijk ook naar andere uitstoot zoals stikstof, fijnstof, biodiversiteit, klimaatadaptatie o Nu veel perceptie. Restwarmte fossiele industrie Rotterdam heeft voor veel raadsleden geen duurzaam imago -> maar als het pure restwarmte is, wordt het in veel metingen als CO2 neutraal gezien Veel focus en zorg voor WLQ+ en restwarmte Rotterdam. Eén raadslid benoemde het gevoel dat dit hun ‘opgedrongen’ is, dat ze geen keus hebben en dat zit ze niet lekker. Op inhoud: o Zorg: als je fossiele restwarmte gebruikt, houd je dan niet het systeem in stand? Reactie is dat deze bedrijven hun eigen energiebron gaan verduurzamen (bv waterstof) en daarmee restwarmte blijven produceren. o Zorg: als je op Hoge Temp warmte gaat leveren; verdwijnt dan niet het incentive om energie te gaan besparen? o Zorg: zelfs als fossiele restwarmte duurzaam is, hoe zit het met de warmteverliezen? Zijn die niet enorm over 40 kilometer en dus niet duurzaam? o Zorg: als je maar 1 buis hebt; hoe zit het met leveringszekerheid als er een storing of lek is? o Zorg: het is basislast in Leiden. In de winter is er meer warmte nodig. Is er dan wel warmte over als Rotterdam en Den Haag in de winter alles eerst gaat opmaken? ▪ Reactie: ja, er zijn contracten over basislast.

In de winter wordt er lokaal pieklast geleverd, ook in Rdam en Den Haag o Ook positief signaal: er gebeurt wat, er is een initiatief waar we zelf niets voor hoefden te doen en dat is fijn. Vrijwel iedereen vindt dat lokale duurzame bronnen minstens evenveel, en vaak nog meer aandacht verdienen dan WLQ+. Denk aan geothermie, aquathermie en anderen. o Kort gemeld dat we bv ook praten met restwarmte van nieuw te bouwen datacenter in centrum Leiden aan Vattenfall tracé. o Oproep raden: zet ook maximaal in op lokale duurzame bronnen!

Aantekeningen radenbijeenkomst programma Warmte Leidse regio. Workshop 2 Thema: Betaalbaarheid Stelling: Betaalbaarheid voor de inwoner is belangrijker dan maximale CO2-reductie. Observatie: • •

Stelling lijkt op een vals dilemma, beide moeten worden gerealiseerd; Betaalbaarheid richt zich vooral op de eindgebruiker en minder tot niet op de laagst maatschappelijke kosten of eventuele publieke bijdragen.

Discussiepunten: •

•

•

• •

Betaalbaarheid wordt gekoppeld aan keuzevrijheid: o Keuze voor het systeem: infrastructuur gasleidingen, elektriciteitsleidingen of warmtenet; o Keuze voor leverancier: uitgangspunt is dat marktwerking leidt tot beste prijs maar vraag is of ook voor warmte geldt. Betaalbaarheid mag in ieder geval niet leiden tot energiearmoede: o Energie gaat duurder worden waardoor huurders van slecht geïsoleerde huurwoningen relatief een veel hogere energierekening gaat krijgen o Warmtevoorziening en mate van isolatie van een woning gaat ook invloed hebben op de waarde van de woning Klimaatakkoord gaat uit van woonlastenneutraliteit als betaalbaarheidscriterium, m.a.w. woonlasten mogen niet stijgen en als dat kan worden gegarandeerd zal dat bijdragen aan het draagvlak. De discussie gaat uit van vrijwilligheid, maar is woonlastenneutraliteit wel mogelijk en moet het niet gaan over “Hoe verdelen we de rekening?” Wat wordt de rol van waterstof in de transitie? Lijkt voor oude binnensteden zoals het centrum van Leiden een goede, betaalbare, oplossing als groene waterstof in voldoende hoeveelheden beschikbaar komt.

Aantekeningen radenbijeenkomst programma Warmte Leidse regio. Workshop 3 Stelling: Om de publieke waarden te borgen moet de gemeente een participerende rol nemen i.p.v. faciliterend of stimulerende rol Observatie: • • •

Goede en levendige discussie, met vooral veel vragen. Complexe materie, behoorlijk kennisniveau en vragen op het juiste politiek/ bestuurlijke niveau; Vergt meer tijd om hier een weloverwogen mening op te vormen;

Discussiepunten: •

• •

•

•

•

•

Participatieve rol is voor individuele gemeenten wel een hele grote vraag, zeker naast alle andere gemeentelijke opgaven. Voor een regionaal systeem zou dat wellicht anders kunnen liggen, is uit te zoeken; Los van de manier van invullen is het wel belangrijk dat je als gemeente(n) een manier vindt om ‘de kracht van de markt’ te beteugelen, zeker als de keuzevrijheid in wordt ingeperkt; Onderzocht zou moeten worden hoe ver je kunt komen met een regulerende rol voor je naar ‘zwaarder geschut’ gaat. Regels stellen betekent ook dat ze afdwingbaar moeten zijn in het belang van de inwoners. Achteraf excuses omdat marktpartijen toch iets andere keuzen maken dat je eigenlijk had gewild is niet een fijne situatie, noch politiek, noch voor de inwoners; Concessies lijken ook een aantrekkelijk instrument, vraag is wel hoe dat dan uitwerkt in een regionaal warmtesysteem. Wat geef je in concessie en hoe zorg je er voor dat de betreffende partij zich ook aan die concessie houdt? Daarbij ook de vraag hoe je een concessie voor warmtesysteem kunt inperken in de tijd, gegeven de grote investeringen en de lange afschrijvingsperiode. Als je kijkt naar andere concessies zoals bijvoorbeeld OV, dan blijkt het nog best lastig om die zo vorm te geven dat je ook krijgt wat je wil.

Hoe werkt politieke verantwoordelijkheid als je verder gaat in je betrokkenheid als regio, bijvoorbeeld in een PPS, of zelfs een eigen infrabedrijf, los van de vraag of dat mag. Als het in de bedrijfsvoering ‘mis’ gaat, is er dan een politieke verantwoordelijkheid (zie Rotterdam..) en wat heb je daar aan als dat leidt tot hoge(re) kosten voor de inwoners van de gemeente (aangesloten of gesocialiseerd). Politieke sturing vanuit de (gezamenlijke) raden is wenselijk, hoe doe je dat in een regionale context; PPS zou je verder moeten uitwerken, met wie dan en in welke verhouding? Mee (be)sturend of alleen financiele participatie? Welke vorm biedt meeste kans op borgen van betaalbaarheid en duurzaamheid en met welk risico? Hoe kan innovatie een plek krijgen in deze collectieve, lange termijn investeringen? Welke manier van ordening helpt daar het beste?