22. Bijlage 1. Evaluatie Economische Samenwerking Duin- en Bollenstreek (1914025)

Gemeenten Noordwijk, Hillegom, Lisse, Teylingen en Katwijk

Evaluatie Economische Samenwerking Duin- en Bollenstreek Definitief, 25 maart 2021

TITEL Evaluatie Economische Samenwerking Duin- en Bollenstreek

DATUM 25 maart 2020

STATUS RAPPORT Definitief

OPDRACHTGEVER De gemeenten Noordwijk, Hillegom, Lisse, Teylingen en Katwijk

PROJECTTEAM DECISIO Gerwin van der Meulen (projectleider; g.vandermeulen@decisio.nl) Pim van der Zwet

CONTACTGEGEVENS DECISIO | ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES Valkenburgerstraat 212 1011 ND Amsterdam T 020 – 67 00 562 E info@decisio.nl I www.decisio.nl

FOTO VOORZIJDE

Foto is (voor eenmalig gebruik) ontleend aan Visie Economische Agenda Duin- en Bollenstreek (2016)

Inhoudsopgave 1.

Inleiding ........................................................................................ 1

2.

Context economische visie en uitvoeringsprogramma ............. 4

3.

Bevindingen businesscases ...................................................... 10

4.

3.1

Flower Attraction ................................................................................. 10

3.2

Gezonde en Energieke Regio ............................................................. 12

3.3

Space Tech Campus ........................................................................... 14

3.4

Blueport ............................................................................................... 15

3.5

Flower Science .................................................................................... 15

3.6

Regiomarketing ................................................................................... 17

3.7

Versnelling herstructurering Greenport ............................................. 19

3.8

Ondernemershuis................................................................................ 20

3.9

Verbeteren bereikbaarheid................................................................. 20

3.10

Onderwijs & arbeidsmarkt .................................................................. 21

3.11

Unmanned Valley ................................................................................ 22

3.12

Andere projecten ................................................................................. 23

Analyse, conclusies en aanbevelingen ..................................... 24 4.1

Overall analyse uitvoeringsprogramma ............................................. 24

4.2

Conclusies ........................................................................................... 33

4.3

Aanbevelingen ..................................................................................... 35

Bijlage I: toetsingskader evaluatie ....................................................... 37 Bijlage II: interviews ............................................................................... 39

1. Inleiding Dit hoofdstuk is de inleiding van de evaluatie waarin we een beeld van de aanleiding, de vraag- en doelstelling, de afbakening en het toetsingskader en de wijze waarop de evaluatie van het economische uitvoeringsprogramma voor de Duin- en Bollenstreek is aangepakt. Aanleiding evaluatie In 2017 is door de gemeenten Noordwijk, Noordwijkerhout, Hillegom, Lisse en Teylingen het uitvoeringsprogramma voor de Economische Agenda voor de Duin- en Bollenstreek opgesteld. Dit economische uitvoeringsprogramma vloeit voort uit het eerder (in 2016) opgestelde visiedocument. De economische visie schetst het beeld tot 2030 voor de Duin- en Bollenstreek door het versterken en vernieuwen van bestaande, sterke economische clusters (greenport, toerisme) en het ontwikkelen van nieuwe markten (zoals zorg, wellness en meer de kennisintensieve en innovatieve sectoren). In het economische uitvoeringsprogramma ‘Samen Succesvol’ zijn elf zogenaamde ‘businesscases’ de basis voor uitvoering in de periode 2018 tot en met 2021. Een businesscase is een zo concreet mogelijk geformuleerde opgave met doelen, activiteiten, financiering en verwachte resultaten. Businesscases zijn veelal gericht op een specifieke (economische) sector.

Naast de businesscases voorziet het uitvoeringsprogramma ook in het zetten van stappen in de governance van de economische agenda; hierbij spelen onder meer de oprichting en activiteiten van de Economic Board Duin- en Bollenstreek (EBDB) een belangrijke rol. De gemeenten Noordwijk, Hillegom, Teylingen, Lisse en Katwijk hebben Decisio gevraagd, gedurende het laatste jaar van de uitvoering, een evaluatie uit te voeren van de regionaal-economische samenwerking en het hieruit afgeleide uitvoeringsprogramma in de Duin- en Bollenstreek. Dit rapport gaat nader in op de resultaten van de evaluatie die door Decisio is uitgevoerd in de periode november 2020 tot en met april 2021. Vraag- en doelstelling evaluatie Voor de evaluatie van de economische uitvoeringsprogramma ‘Samen Succesvol’ 2018-2021 voor de Duin- en Bollenstreek is de vraagstelling als volgt: 1. Welke meetbare economische effecten heeft de huidige gezamenlijke inspanning tot gevolg gehad?

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

1

2. In welke mate heeft de huidige gezamenlijke inspanning bijgedragen aan de verschillende kwantitatieve en kwalitatieve doelen? 3. In welke mate heeft de huidige samenwerkingsvorm bijgedragen aan het realiseren van gestelde doelen? Het doel van de evaluatie is om zicht te krijgen op bereikte resultaten, mogelijke effecten en de mate waarin de gezamenlijke inspanningen daaraan hebben bijgedragen. Bovendien is het wenselijk om aanbevelingen te krijgen over hoe verder in de toekomst (na 2021; als de gestelde vierjaarsperiode voor het programma is afgerond). Afbakening en perspectief evaluatie Deze evaluatie is ingestoken vanuit het perspectief van de ‘opdrachtgevers’ van het economische uitvoeringsprogramma. Dit zijn de gemeenten Noordwijk, Hillegom, Teylingen, Lisse en Katwijk. Derhalve, is deze evaluatie dan ook bedoeld als inhoudelijk reflectiemoment (en terugkijkend) op wat de samenwerking en het programma tot op heden heeft opgeleverd. Daarnaast biedt deze evaluatie het perspectief (vooruitkijkend) op de toekomst voor een mogelijk vervolg van het regionaal-economische programma vanaf 2022 en verder. Toetsingskader evaluatie Deze evaluatie is uitgevoerd aan de hand van een inhoudelijke toetsingskader. Het toetsingskader is de leidraad voor de evaluatie en bestaat uit verschillende toetsingscriteria op het vlak van: 1. Het beleid en de beleidsachtergrond 2.

De ingezette deelprojecten, activiteiten en middelen 3. Doelbereik, doeltreffendheid en doelmatigheid Het toetsingskader is opgesteld op basis van een inhoudelijke beleidsreconstructie. Het overzicht van het toetsingskader is opgenomen in de bijlagen van dit rapport. Het toetsingskader komt uiteindelijk inhoudelijk nader aan bod in ons hoofdstuk met conclusies en aanbevelingen. Aanpak Deze evaluatie is uitgevoerd op basis van de volgende activiteiten: ▪ Desk research: voor deze evaluatie zijn uiteenlopende documenten geraadpleegd. Dat gaat onder meer om de economische visie, het economische uitvoeringsprogramma, de voortgangsrapportages over de businesscases, en diverse aanvragen exploitatiebijdrage (voor de activiteiten in de verschillende de businesscases).

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

2

▪

▪ ▪ ▪

Interviews: er zijn in totaal bijna 20 gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van het bedrijfsleven overheid, onderwijs en onderzoek. In de bijlagen bij dit rapport is een overzicht opgenomen van de uitgevoerde interviews. Financiële analyse: analyses op basis van financiële overzichten per businesscase (opgesteld door EBDB). Analyse en rapportage: diverse analyse-werkzaamheden en het schrijven van het evaluatierapport. Overleg en presentatie: tussen- en eindproducten zijn besproken en gepresenteerd in enkele ambtelijke en bestuurlijke overleggen.

Leeswijzer In dit evaluatierapport stellen we verder aan de orde: ▪ Hoofdstuk 2: in dit hoofdstuk gaan we verder in op het context van de economische visie en uitvoeringsprogramma 2018-2021 voor de Duin- en Bollenstreek. ▪ Hoofdstuk 3: in dit hoofdstuk gaan we in op onze bevindingen per businesscase voor wat betreft doelen, resultaten en financiën. ▪ Hoofdstuk 4: in het laatste hoofdstuk geven we onze overall analyse van de evaluatie van het economische uitvoeringsprogramma, trekken we conclusies en geven we aanbevelingen voor de toekomst. ▪ Bijlagen: dit rapport bevat een of meerdere bijlagen waarin relevante achtergrondinformatie voor deze evaluatie is opgenomen.

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

3

2. Context economische visie en uitvoeringsprogramma In dit hoofdstuk schetsen we de context en aanleiding waarbinnen de economische visie en het uitvoeringsprogramma 2018-2021 voor de Duin- en Bollenstreek tot stand is gekomen. In dit hoofdstuk komen ook de toetsingscriteria (conform het toetsingskader voor deze evaluatie aanbod (zie voor het toetsingskader ook de inleiding van dit rapport en de bijlagen bij dit rapport). Aanleiding en context economische visie en uitvoeringsprogramma De aanleiding tot het visiedocument, het economische uitvoeringsprogramma en de intensivering van de economische samenwerking in de Duin- en Bollenstreek kent een lange historie en bredere context. Deze reikt terug tot het Kabinet Rutte II (periode 2012-2017) dat nadrukkelijk inzette op bestuurlijke fusies van decentrale overheden. In de Duin- en Bollenstreek leidde dit onder meer tot de fusie van Noordwijk en Noordwijkerhout (sinds 2019) en de ambtelijke fusie tot een gezamenlijke werkorganisaties (sinds 2017) van de gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen (genaamd: HLTsamen). Daarnaast wezen tegelijkertijd verschillende ontwikkelingen (waaronder in het economisch en ruimtelijk domein) in de Duin- en Bollenstreek erop dat de bestuurlijke schaal wellicht niet afdoende was om een toekomstbestendig perspectief in het gebied te kunnen waarborgen. Meerdere rapporten1 kaarten dit aan.

Intensievere samenwerking (mede aangemoedigd door de provincie Zuid-Holland) is sindsdien een belangrijk uitgangspunt geweest. Daartoe zijn, voor meerdere domeinen, destijds in 2013/2014 ook afspraken (het “Valentijnsakkoord”) gemaakt tussen de provincie Zuid-Holland en de gemeenten van de Duin- en Bollenstreek. Binnen het economisch domein ging dat om afspraken over: ▪ Hogere waarde-toevoeging, kennisintensiteit, verwetenschappelijking en nieuwe ondernemerschap in de Greenport ▪ Uniforme behandeling van vergunningaanvragen en alle andere contacten tussen bedrijfsleven en overheid ▪ Regionale promotie en marketing en de bundeling van inspanningen en middelen op dit vlak ▪ Het belang van Holland Space Cluster 1 Onder meer: Blaauwberg (2013) ‘Strategische Samenwerking in de Duin- en Bollenstreek’

en Blaauwberg (2014) ‘Alle ramen open’

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

4

▪ ▪ ▪ ▪

De ontwikkeling van een integraal, regionaal ontwerpvisie Gezamenlijk servicebalie voor alle bedrijven Verhoging van de organisatiegraad binnen het bedrijfsleven Aansluiting regionale onderwijs en arbeidsmarkt.

Tegen deze achtergrond is vervolgens de economische samenwerking binnen de Duin- en Bollenstreek geïntensiveerd en zijn het economisch visiedocument (2016) en het bijbehorende economische uitvoeringsprogramma 2018-2021 (2017) opgesteld. Economische visie Duin- en Bollenstreek (tot 2030) In 2016 is de economische visie ‘Economische Agenda Duin- en Bollenstreek’ opgesteld; in april/mei 2016 is de visie door de betrokken gemeenten vastgesteld. In deze visie is de regionale agenda tot 2030 weergegeven voor de economische clusters en thema’s die voor de Duin- en Bollenstreek van belang zijn. Het gaat daarbij om2: 1. Versterken en vernieuwen van de economische clusters waar de Duin- en Bollenstreek van oudsher in excelleert: greenport en toerisme; 2. Doorontwikkelen van kansrijke nieuwe markten naar nieuwe clusters die goed zijn geworteld in de regio, bijvoorbeeld rondom zorg, wellness en de toepassing van ruimtevaartkennis; 3. Meer synergie tussen grote economische spelers en het midden- en kleinbedrijf in de regio; 4. Investeren in infrastructuur, vestigingsklimaat en arbeidsmarkt; 5. Ontwikkelen van het merk “Duin- en Bollenstreek” en aantrekken van bedrijven en bezoekers; 6. Maar steeds in balans met het behoud van openheid, landschappelijke kwaliteit en woonaantrekkelijkheid.

Het centrale doel in de agenda is tweeledig, namelijk: het verbeteren van de economische prestaties van de Duin- en Bollenstreek en behoud van woonaantrekkelijkheid en toeristische wervingskracht. In concreto (in 2030): meer banen (+3.600), grotere bekendheid en de (ruimtelijke) openheid van de regio is toegenomen.

2 Visie ‘Economische Agenda Duin- en Bollenstreek’, 2016

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

5

Toetsingscriterium evaluatie: het economische uitvoeringsprogramma is tot stand gekomen op basis van een duidelijke en onderbouwde (probleem)analyse en visie op de regionale economie. Constatering: de economische visie is gebaseerd op een economische analyse en trends van de regionale economie (waaronder: inzicht in sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen). Belangrijkste punten in de (probleem)analyse van de regio zijn: ▪

Algemeen: werkloosheid is (erg) laag, maar werkgelegenheid (vooral op MBO-niveau) in regio loopt terug.

▪

Bollen- en sierteelt wereldwijd bekend, maar productie in de regio neemt af, focus gaat richting handel, werkgelegenheid neemt af, aantal starters, spin-off en interactie met andere sectoren is beperkt, regionale kennisbasis is smal, samenwerking bedrijven is beperkt en campusvorming staat in kinderschoenen.

▪

Regio trekt veel (inter)nationale bezoekers, maar werkgelegenheid toeristische sector is bescheiden, netwerkvorming en uitwisseling met andere sectoren is beperkt.

▪

Regio huisvest kennisintensieve en hightech bedrijven, maar weinig regionale spin-off en clustervorming.

Toetsingscriterium evaluatie: de centrale doelstelling in de economische visie voor de Duin- en Bollenstreek is vertaald in logische economische clusters en thema’s. Constatering: de economische visie voor de Duin- en Bollenstreek kent duidelijke pijlers / economische lijnen naar de toekomst. Dit zijn: versterken van de greenporteconomie (1), vernieuwen en verbreden van het toeristisch product (2) en het verkennen van kansrijke nieuwe markten en het stimuleren van nieuwe combinaties (3). Nieuwe combinaties worden ingezet vanuit de zorg (in relatie tot bijvoorbeeld wellness en toerisme) en ruimtevaart/space (in relatie tot bijvoorbeeld precisielandbouw en biobased economy). Het huis van de economische agenda is in het visiedocument als volgt verbeeld:

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

6

Economische uitvoeringsprogramma 2018-2021 Aansluitend op de economische visie is in 2017 het Economische Uitvoeringsprogramma Duin- en Bollenstreek 2018-2021 opgesteld. In het programma is in elf businesscases concreet gemaakt welke activiteiten worden uitgevoerd, wat de verwachte resultaten zijn en welke middelen daarvoor worden ingezet. Businesscases zijn ingericht conform het ‘Doelen-Inspanningen-Netwerk’ (DIN) principe. Dit houdt een logische volgorde in van: ambities (‘stip aan de horizon’), doelen, sturingsindicatoren (SMART), activiteiten en middelen. Er is in het uitvoeringsprogramma onderscheid gemaakt tussen randvoorwaardelijke en sectorale businesscases. In hoofdstuk 3 van dit evaluatierapport zijn de businesscases nader uitgewerkt en toegelicht. Toetsingscriterium evaluatie: het economische uitvoeringsprogramma is tot stand gekomen in samenspraak met interne en externe belanghebbenden uit het gebied (3O's). Constatering: het economische uitvoeringsprogramma is destijds ontwikkeld binnen de nauwe samenwerking van overheden, ondernemers en onderwijsinstellingen. Dit is per businesscase uitgewerkt door een ‘triple helix’ projectgroep (met de begeleiding van twee kwartiermakers).

Toetsingscriterium evaluatie: de economische visie en het uitvoeringsprogramma sluiten aan bij Rijks-, provinciaal en regionaal beleid (bijvoorbeeld inspelend op economische kansen in nabijgelegen (stedelijke) regio's). Constatering: de uitwerking van de economische visie en het uitvoeringsprogramma zijn (logisch) hoofdzakelijk op de regio Duin- en Bollenstreek gericht. Op onderdelen sluit het inhoudelijk aan op Rijks-, provinciaal of regionaal beleid; echter de koppeling daarvan is niet of nauwelijks expliciet gemaakt. Met name op het vlak van de meer kennisgerichte en -intensieve economie (denk aan space, drones/sensortechnologie, flower science) liggen er mogelijkheden; alleen op het vlak van de greenport is tot nu toe invulling aan gegeven. De aansluiting vanuit het regionale uitvoeringsprogramma Rijks- en provinciaal beleid staat derhalve nog in de kinderschoenen. Toetsingscriterium evaluatie: de ambities en de gestelde (sub)doelen in het economische uitvoeringsprogramma zijn SMART geformuleerd. Constatering: het economische uitvoeringsprogramma is uitgewerkt volgens het ‘DIN-principe’ waarbij doelen, activiteiten, middelen en beoogde resultaten per businesscase – zoveel als mogelijk – SMART zijn gemaakt.

Economic Board Duin- en Bollenstreek Als een van de eerste acties van het uitvoeringsprogramma is, in 2018, de Economic Board Duin- en Bollenstreek opgericht (ten behoeve van de ‘governance’ van het uitvoeringsprogramma). De taken van de EBDB zijn in het uitvoeringsprogramma als volgt verwoord:

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

7

▪

▪ ▪ ▪ ▪

Het realiseren van het uitvoeringsprogramma van de Economische Agenda en daarmee budgethouder van de gemeentelijke middelen en beheerder van het fonds voor startende en innovatieve ondernemers; Het aansturen van het uitvoeringsprogramma van de Economische Agenda op strategisch niveau; Bijsturen en stopzetten van businesscases als ze onvoldoende bijdragen aan de doelstellingen van de Economische Agenda; Stimuleren en aanjagen van het uitvoeringsprogramma van de Economische Agenda door besluiten te nemen over nieuwe projecten binnen themagebieden; Onderhouden van het netwerk, leggen van verbindingen en werven van extra middelen en cofinanciering.

De huidige EBDB bestaat uit zeven leden die de triple helix vertegenwoordigen; daarnaast is een programmadirecteur aangesteld voor contractering (projectteams/projecteigenaren), voorbereiding besluitvorming en rapportage voortgaan aan de board en het doen van voorstellen aan de board. Sinds 2020 wordt de programmadirecteur ondersteund door een projectmanager. Middelen en cofinanciering In het uitvoeringsprogramma is de kostenbegroting (en -verdeling) opgenomen voor het totale programma voor de periode 2018-2021. De gemeentelijke bijdrage (exclusief gemeente Katwijk) voor het uitvoeringsprogramma bedroeg ruim 4 miljoen euro. Daarnaast gold er een cofinancieringseis (andere private en publieke partijen) van bijna 1 miljoen euro. De financiële omvang van het totale programma bedroeg derhalve 5 miljoen euro. Op basis van de gegevens tot en met Q4 2020 blijkt dat op dit moment nog bijna 1,5 miljoen euro resteert binnen het programma (ten behoeve van projecten). De cofinancieringseis bij aanvang bedroeg 25 procent over het totaal aantal businesscases (met daarbij de kanttekening dat dit voor de ene businesscases makkelijker te realiseren is dan de ander). Dit betekent dat de verwachting was dat voor iedere euro (gemeentelijke bijdrage) nog eens 33 eurocent extra wordt meebetaald door andere private en publieke partijen (‘in-kind’ en/of ‘cash’).

Tot op heden is dit gerealiseerd; voor iedere euro (gemeentelijke bijdrage) is twee euro externe cofinanciering gerealiseerd. Met name voor de businesscase ‘Flower Science’ is een omvangrijke, financiële bijdrage van andere partijen ingebracht. Per businesscase is sprake van een duidelijk overzicht van beschikbare en beschikte bijdrage, restbedrag en cofinanciering (privaat en publiek).

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

8

Tabel 2.1. Overzicht financiën uitvoeringsprogramma, 2018-2021 Flower Attraction Flower Science Versnelling herstructurering Greenport Gezond & Energieke Regio Space Tech Campus Blueport Verbeteren bereikbaarheid Ondernemershuis Onderwijs & Arbeidsmarkt Regiomarketing Unmanned Valley Toegevoegde businesscases P roj ec t kos t en Govern an c ekos t en Tot aal bi j drage gemeen t en ( 5) Cof i n an c i eri n gs ei s Tot aal E c on omi s c he Agen da

Bes c hi kbare Bes c hi kt e Cof i n an c i eri n g bi j drage bi j drage H er-al l oc at i e Res t bedrag P ri vaat P u bl i ek H ef boom € 76.245 € 63.550 € -12.695 € € 23.000 € € 0,36 € 476.531 € 459.069 € € 17.462 € 1.136.850 € 1.256.074 € 5,21 € 29.863 € 29.531 € € 332 € 9.844 € € 0,33 € 274.482 € 273.787 € € 695 € 141.600 € € 0,52 € 489.238 € 150.195 € -70.000 € 269.043 € 100.000 € € 0,67 € 190.612 € € -133.428 € 57.184 € € € € € € € € € € € 661.425 € € € 661.425 € € € € 254.150 € 156.000 € -95.683 € 2.467 € 158.000 € 95.200 € 1,62 € 495.592 € 285.378 € 95.306 € 305.520 € 19.860 € € 0,07 € € € € € € € € € 38.700 € 216.500 € 177.800 € € € € 2.948.137 1.456.210 1.491.927 1.589.154 1.351.274 € 2,02 € 1.084.000 € 4.032.137 € 982.712 24% € 5.014.849

Bron: uitvoeringsprogramma en financieel overzicht EBDB tot en met Q4 2020. Eventuele gereserveerde bedragen voor niet-beschikte projecten vallen onder ‘restbedrag’. PS: de gemeentelijke bijdrage was destijds namens vijf gemeenten; inmiddels is de gemeente Noordwijkerhout gefuseerd met de gemeente Noordwijk.

In hoofdstuk 3 van dit evaluatierapport zijn de financiën per businesscase nader gespecificeerd. Toetsingscriterium: Er is een compleet en gedetailleerd overzicht van financiële middelen per businesscase. Toetsingscriterium: De uitgaven zijn duidelijk onderbouwd in relatie tot de verschillende deelprojecten en activiteiten. Constatering: door de EBDB is (periodiek) een financieel overzicht opgesteld van het totale programma en de onderliggende businesscases. Hierin is onder meer inzicht gegeven in de beschikbare en beschikte bijdragen (per businesscase), eventuele her-allocatie van middelen, restbedragen en private en publieke cofinanciering. Ook per deelproject/activiteit in de diverse businesscases is aangegeven welke financiële middelen zijn besteed.

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

9

3. Bevindingen businesscases In dit hoofdstuk schetsen we de inhoud van het uitvoeringsprogramma 2018-2021 voor de Duin- en Bollenstreek. In dit hoofdstuk komen tevens de output en de financiële middelen van de businesscases aan bod. Per businesscase ronden we af met een beknopte analyse en deelconclusie. Voor dit hoofdstuk zijn uiteenlopende documenten geraadpleegd: het economische programma, de stand van zaken september 2020 (EBDB), het financieel overzicht tot en met Q4 2020 van de EBDB en de ingediende exploitatieaanvragen. Ook is informatie verkregen middels gesprekken met onder andere projecteigenaren (zie bijlage II voor de geïnterviewden). Voor alle businesscases geldt dat de EBDB verantwoordelijk is geweest, met name vanuit de opstart van het programma en onderliggende projecten, voor de inhoudelijke en financiële afbakening van projecten, het zoeken van projecteigenaren, het regelen van de voorwaarden voor de aanvraag van financiering en de monitoring van projecten en de periodieke rapportage. Daarnaast richtte de EBDB zich op de opzet van projectadministratie en de financiële verantwoording per businesscase en het overkoepelende programma.

Per businesscase is met de betreffende projecteigenaar een zogenaamde ‘exploitatie-overeenkomst’ gesloten waarin, naast financiën, uitgangspunten zijn opgenomen over output en resultaten (overeenkomstig hetgeen daarvoor was vastgelegd in de beschrijving van de businesscases in het uitvoeringsprogramma).

3.1

Flower Attraction

Flower Attraction is één van de businesscases die zich richt op het vernieuwen en verbreden van toeristische product in de Duin- en Bollenstreek. Doelen, activiteiten en verwachte resultaten Het doel van Flower Attraction is het verlengen van het toeristisch seizoen door de aantrekkingskracht van bloemeniconen te vergroten, jaarrond evenementen te organiseren en de zichtbaarheid van bloemen en bollen te vergroten en te vermarkten. Daarvoor waren de volgende activiteiten beoogd: ▪ Een onderzoek naar toekomstbestendigheid van de bloemencorso’s; ▪ Een onderzoek naar potentiële locaties voor de najaarsbloemenmarkt; ▪ Het plaatsen van informatieve pop-up borden.

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

10

De verwachte resultaten van de activiteiten betroffen: ▪ De bezoekers van de bloemencorso’s besteden in 2030 5 procent meer ten opzichte van 2018; ▪ De bloembollenmarkt trekt in 2022 jaarlijks 10 duizend bezoekers; ▪ De pop-up borden vergroten de werkgelegenheid in de toeristische sector in 2030 met 6 procent ten opzichte van 2018. Resultaten en financiën Het onderzoek naar de bloemencorso’s is uitgevoerd en resulteerde in een nauwere samenwerking en uitwisseling tussen de twee organisaties van de corso’s. De verwachting is dat dit in de toekomst voor beide corso’s leidt tot kostenreducties en efficiënter gebruik van beschikbaar materiaal. Vanwege de Corona-pandemie zijn de corso’s van 2020 en 2021 afgelast. Hoewel de oplevering oorspronkelijk gepland stond voor 2019, is mede door de pandemie niet gelukt te onderzoeken of de bezoekers van de bloemencorso’s meer besteden en wat de belevingswaarde (bij bezoekers) is van de corso’s. Verder is er onderzoek gedaan naar het verplaatsen van de bloemenmarkt van de Keukenhof naar een dorpskern. Uit dit onderzoek (2018) van de EBDB is gebleken dat het verplaatsen van de bloemenmarkt geen maatschappelijk draagvlak heeft. Tot slot is in deze businesscase het project Enjoy the flowers, respect our pride uitgevoerd (in plaats van de informatieve pop-up borden).

Dit project betreft een jaarlijkse campagne om het toenemende toerisme en het bezoek aan de bollenvelden in goede banen te leiden. Deze campagne leidde tot (inter)nationale media-aandacht voor de Duin- en Bollenstreek, bescherming van de kwetsbare gewassen en tot meer samenwerking tussen telers en toeristische partijen. Tabel 3.1. Overzicht financiën businesscase ‘Flower Attraction’, 2018-2021 Toekomst onderzoek bloemencorso's Verplaasting Bloemenmarkt Enjoy the flowers, respect our pride Su bt ot aal

Bes c hi kbare Bes c hi kt e bi j drage bi j drage Her-alloc at i e Res t bedrag € 25.415 € 18.550 € -6.865 € € 6.354 € € -6.354 € € 44.476 € 45.000 € 524 € € 76.245 € 63.550 € -12.695 € -

Cof i n an c i eri n g P ri vaat P u bli ek Hef boom € 8.000 € € 0,43 € € € € 15.000 € € 0,33 € 23.000 € € 0,36

Bron: financieel overzicht Q4 2020 EBDB

In totaal was er door de gemeenten voor de periode 2018 tot en met 2021 ruim €76 duizend gereserveerd voor Flower Attraction. Daarvan is ruim 80 procent door de EBDB beschikt: in belangrijke mate aan de campagne Enjoy the flowers, respect our pride. Het resterende bedrag is geheralloceerd naar andere businesscases. In deze businesscase is voor elke euro gemeentelijke bijdrage, 36 eurocent privaat bijgedragen.

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

11

Analyse en deelconclusie De beoogde activiteiten in deze businesscase zijn uitgevoerd (met uitzondering van het bestedings- en belevingsonderzoek voor de corso’s). De mate waarin de uitgevoerde activiteiten aan de gestelde doelen hebben bijdragen is (nog) niet duidelijk. De belangrijkste oorzaak hiervoor is het feit dat de bloemencorso’s niet plaatsvonden als gevolg van de Corona-pandemie.

3.2

Gezonde en Energieke Regio

‘Gezonde en Energie Regio’ is de businesscase die is opgezet om de kwaliteiten in de Duin- en Bollenstreek op het vlak van wellness, voeding en gezondheid en sport te versterken. Doelen, activiteiten en verwachte resultaten Het doel is om de Duin- en Bollenstreek te profileren als revitalisatie- en herstelcentrum met de focus op natuurbeleving en gezondheid. Daarbij is bewustwording rondom een gezonde leefstijl, sport en voeding belangrijk. De businesscase stelt zich ten doel om bewoners en bezoekers daarin maximaal te faciliteren en om extra bezoekers en nieuwe doelgroepen aan te trekken. Daarvoor zijn destijds de volgende activiteiten in het uitvoeringsprogramma opgenomen: ▪ Wellness het behalen van de officiële kuuroordstatus en de concrete invulling daarvan; ▪ Sport: het organiseren van een wandelvierdaagse en het realiseren van sportroutes; ▪ Voeding: Gastronomie volgens de Tuin van Holland en Jongeren op gezond gewicht (JOGG). Voor de wellness-activiteiten is destijds verwacht dat de Duin- en Bollenstreek in 2021 5 procent meer toeristen trekt dan in 2018 en dat de toeristen per bezoek 5 procent meer besteden dan in 2018. De activiteiten op het gebied van sport zouden moeten leiden tot 5 procent extra omzet in de horecasector, 10 duizend deelnemers aan de vierdaagse en €340 duizend aan inkomsten voor de organisatie in 2021.

Tot slot voeding: de gemeenten in de Duin- en Bollenstreek behoren in 2020 tot de JOGG-gemeenten. Resultaten en financiën Noordwijk behaalde in 2020 de officiële kuuroordstatus en is momenteel samen met ondernemers bezig dit concreet in te vullen met passende initiatieven. Zo heeft de hotelbranche in Noordwijk, in samenwerking met kennisinstellingen,

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

12

geïnventariseerd welke mogelijkheden er zijn voor concrete vervolgacties rondom het herstel en de revalidatie van patiënten. Daarnaast is er de afgelopen jaren gewerkt aan het organiseren van een wandelvierdaagse en het realiseren van sportroutes. De voorbereidingen voor de wandelvierdaagse zijn getroffen, het draaiboek ligt klaar, maar de pandemie heeft het organiseren van een testevenement belet in 2020. De gemeente Noordwijk heeft de realisatie van sportroutes opgepakt aangezien de benodigde financiering ontbrak. De activiteiten rondom voeding en gezondheid zijn eveneens opgepakt door de gemeente Noordwijk. Hiervoor zijn de eerste gesprekken gaande om het project verder invulling te geven. Tabel 3.2. Overzicht financiën businesscase ‘Gezonde en Energieke Regio’, 2018-2021 Welness, kuuroord status 1 en 2 Welness, kuuroord status 3 Sport en gezondheid, vierdaagse Sport en gezondheid, sportroutes Voeding en gezondheid, gastronomie Voeding en gezondheid, JOGG Revalidatie Su bt ot aal

Bes c hi kbare Bes c hi kt e Cof i n an c i eri n g bi j drage bi j drage H er-al l oc at i e Res t bedrag P ri vaat P u bl i ek H ef boom € 44.476 € 131.000 € 115.796 € 29.272 € 67.500 € € 0,52 € € 68.000 € 79.422 € 11.422 € 42.000 € € 0,62 € 76.245 € 34.787 € -41.458 € € 12.100 € € 0,35 € 41.299 € € -41.299 € € € € € 79.422 € € -79.422 € € € € € 33.039 € € -33.039 € € € € € € 40.000 € € -40.000 € 20.000 € € 0,50 € 274.482 € 273.787 € € 695 € 141.600 € € 0,52

Bron: financieel overzicht Q4 2020 EBDB

In totaal is er door de gemeenten voor de periode 2018 tot en met 2021 bijna €275 duizend beschikbaar gesteld voor deze businesscase. Het omvangrijkste deel van dit budget is besteed aan de kuuroordstatus van Noordwijk. Voor deze businesscase droegen private partijen 52 eurocent bij per euro die de gemeenten financierden. Analyse en deelconclusie De activiteiten in deze businesscase zijn grotendeels uitgevoerd (en deels nog in uitvoering tot eind 2021 en verder). Het verkrijgen van de kuuroordstatus voor Noordwijk was de belangrijkste, behaalde prestatie. Hiervoor wordt moment de vertaalslag gemaakt naar een concrete invulling van de status. Deze fase duurt naar verwachting meerdere jaren. Deze businesscase is in belangrijke mate doeltreffend geweest; het beoogde doel (het verkrijgen van de kuuroordstatus) is bereikt, maar daar moet de komende jaren verder concreet invulling aan worden gegeven. De andere activiteiten in deze businesscase zijn nog in uitvoering en moeten in 2021 en daarna tot resultaten leiden.

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

13

3.3

Space Tech Campus

Space Tech Campus is de businesscase die zich richt op het faciliteren en stimuleren van onderzoek naar toepassingsmogelijkheden voor ruimtevaarttechnologie. In deze businesscase draait het om twee projecten: de ontwikkeling van een High Tech Cluster en een Space Experience Center. Doelen, activiteiten en verwachte resultaten Het doel van Space Tech Campus is het vergroten van regionale economische spinoff van ESA-ESTEC door gerelateerde bedrijven ruimtelijk te clusteren. In het uitvoeringsprogramma waren daarvoor de volgende activiteiten opgenomen: ▪ Diverse activiteiten om een Space Tech Campus te realiseren: variërend van het aanstellen van managers tot het verbeteren van de zichtbaarheid. ▪ Vier deelonderzoeken naar de haalbaarheid van het Space Experience Center. Het verwachte resultaat is dat in 2030 honderd bedrijven, met in totaal 2.500 arbeidsplaatsen, zich hebben gevestigd op de campus. In ditzelfde jaar trekt het Space Experience Centre jaarlijks 200 duizend bezoekers ten opzichte van 100 duizend in 2018. Resultaten en financiën Voor het project Space Experience Centre is het haalbaarheidsonderzoek (inclusief de deelonderzoeken conform economische agenda) gereed en verspreid onder belanghebbenden. Momenteel wordt er gewerkt aan een bidbook en een economische analyse voor potentiële geïnteresseerden.

Het project Space Tech Campus bevindt zich in de aanvangsfase: in het eerste kwartaal van 2021 is een projectvoorstel ter beoordeling en financiering neergelegd bij de EBDB. Los van dit voorstel is een strategisch meerjarenplan en een gebiedsvisie opgesteld voor de campus. Tabel 3.3. Overzicht financiën businesscase ‘Space Tech Campus’, 2018-2021 Space Campus Space Experience Center Su bt ot aal

Bes c hi kbare Bes c hi kt e Cof i n an c i eri n g bi j drage bi j drage Her-alloc at i e Res t bedrag Pri vaat Pu bli ek Hef boom € 381.225 € € -112.181 € 269.044 € € € € 108.014 € 150.195 € 42.181 € € 100.000 € € 0,67 € 489.238 € 150.195 € -70.000 € 269.043 € 100.000 € € 0,67

Bron: financieel overzicht Q4 2020 EBDB

In totaal is er door de gemeenten voor de periode 2018 tot en met 2021 bijna €490 duizend beschikbaar gesteld voor Space Tech Campus; hiervan is inmiddels €150 duizend beschikt voor het project Space Experience Center. Verder ligt er een aanvraag vanuit Space Tech Campus ter beoordeling bij de EBDB. Als dit volgens

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

14

aanvraag (inclusief cofinanciering) beschikt wordt door de EBDB, dan komt er voor elke gemeentelijke euro, circa 67 eurocent private cofinanciering. Analyse en deelconclusie De onderzoeken binnen het deelproject Space Experience Center zijn inmiddels uitgevoerd. Voor de Space Tech Campus zijn het meerjarenplan en de gebiedsvisie opgesteld en ligt een concreet projectvoorstel ter beoordeling en financiering bij de EBDB. Hiermee zijn belangrijke vervolgstappen gezet richting het vergroten van regionale economische spin-off van ESA-ESTEC.

3.4

Blueport

Blueport is de businesscase die zich richtte op het versterken van de economie rondom watersport en -recreatie door het verdichten van het sloepennetwerk, profilering als complete vaarbestemming en zeejachthaven in Katwijk. Beoogde activiteiten waren het opstellen van het masterplan Trekvaart en een positioneringsplan als Vaarnetwerk aan Zee. Daarnaast voorzag men een onderzoek naar de regionale meerwaarde van een zeejachthaven. Bij de daadwerkelijke aanvang van het uitvoeringsprogramma was het masterplan Trekvaart inmiddels al afgerond. De andere activiteiten zijn niet verder binnen deze businesscase en het uitvoeringsprogramma opgepakt (en zijn de verantwoordelijkheid van de gemeente Katwijk). De destijds beschikbaar gestelde middelen voor deze businesscase zijn (vervolgens) geheralloceerd binnen het uitvoeringsprogramma.

3.5

Flower Science

Flower Science is de businesscase binnen het uitvoeringsprogramma die zich richt op het stimuleren van innovatie in de Greenport Duin- en Bollenstreek. Het gaat specifiek om het vasthouden en ontwikkelen van kennis en toegevoegde waarde in de sierteeltsector. Doelen, activiteiten en verwachte resultaten Het doel van de businesscase ‘Flower Science’ is het stimuleren van economische groei in de Greenport Duin- en Bollenstreek door onderscheidend te zijn en het aanjagen van product- en keteninnovatie. Daarvoor is het belangrijk dat het onderwijs- en onderzoeksklimaat en organisatiegraad en netwerkvorming verbeteren. In het uitvoeringsprogramma zijn destijds zes activiteitenlijnen

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

15

geformuleerd rondom: Flower Science Network, Flower Science Tourism, Flower Science Knowledge, Flower Science Brand Strategy, Flower Science Lobby en Flower Science Projects. Het beoogde resultaat van de activiteiten is een onderscheidend imago als slagvaardige, duurzame en innovatieve Greenport, twee nationaal onderzoeksprojecten gericht op economische ontwikkeling of verduurzaming, aantoonbare aandacht van een relevante (groene) kennisinstelling, hogere economische groei ten opzichte van de groei in de sector op nationaal niveau en een hoge ondernemerstevredenheid (een 8) over de vestigingsplaats. Resultaten en financiën Binnen alle activiteitenlijnen voor Flower Science zijn activiteiten uitgevoerd en is voortgang geboekt. Onder de vlag van ‘Network’ zijn in de afgelopen periode diverse, uiteenlopende netwerkbijeenkomsten georganiseerd. Bijvoorbeeld, in september 2020 rondom het thema ‘agrotoerisme’. Er vindt daarnaast tevens een jaarlijks congres plaats en is medewerking verleend aan het Economic Forum in de regio in februari 2021. De georganiseerde netwerkbijeenkomsten zijn goed bezocht; deze vonden eerst fysiek plaats maar later digitaal vanwege de Corona-pandemie. Op het vlak van ‘Tourism’ zijn stappen gezet door het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek naar de agro-toeristische potentie in de Duin- en Bollenstreek.

Die potentie, op het vlak van verblijfs- en dagrecreatie, is er en voor het vervolg wordt nu gekeken welke aanpassingen van de (gemeentelijke) regelgeving nodig zijn om hiermee vervolgstappen te maken. Voor ‘Knowledge’ is de samenwerking met Wellantcollege gestart voor specifieke cursusontwikkeling en scholing van leerlingen en werknemers binnen het werkgebied van Flower Science. Ook zijn promotieactiviteiten uitgevoerd om scholieren enthousiast te maken voor het werkveld. Bijvoorbeeld, via Flower Science Academy maken leerlingen kennis met het vakgebied. Maar ook via projecten zoals Green Unplugged en de Tuinbouw Battle. Voor ‘Brand Strategy’ is onder meer een TV-documentaire opgezet over bollentelers en bedrijven in de bollenketen. Het gaat hierbij om een reeks van tien afleveringen via regionale omroepen om de bollensector en het vak/beroep breed onder de aandacht te brengen.

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

16

Op het vlak van ‘Lobby’ zijn vooral activiteiten ondernomen om de belangen van de Greenport Duin- en Bollenstreek onder de aandacht te brengen en te vertegenwoordigen binnen Greenports Nederland. Tot slot, in het kader van ‘Projects’ zijn twee projecten opgestart: Precisielandbouw Bloembollen en Bollenpolder van de Toekomst. Tabel 3.4. Overzicht financiën businesscase ‘Flower Science’, 2018-2021 Flower Science Network Flower Science Tourism Flower Science Knowledge Flower Science Brand Strategy Flower Science Lobby Su bt ot aal

Bes c hi kbare Bes c hi kt e bi j drage bi j drage H er-al l oc at i e € 114.367 € 107.460 € € 26.686 € 26.686 € € 110.555 € 110.555 € € 60.996 € 60.996 € € 49.559 € 46.566 € € 476.531 € 459.069 € -

Cof i n an c i eri n g Res t bedrag P ri vaat P u bl i ek H ef boom € 6.907 € 347.250 € 375.540 € 6,73 € € 1.600 € € 0,06 € € 89.000 € 7.500 € 0,87 € € 19.000 € 10.000 € 0,48 € 2.993 € € 83.034 € 1,78 € 17.462 € 1.136.850 € 1.256.074 € 5,21

Bron: financieel overzicht Q4 2020 EBDB

In totaal is er door de gemeenten voor de periode 2018 tot en met 2021 bijna €477 duizend beschikbaar gesteld voor Flower Science. Vrijwel het gehele budget is conform de economische agenda beschikt. De projecten binnen Flower Science zijn, naast de bijdrage vanuit de EBDB, in belangrijke mate door derden gefinancierd: bijna €2,4 miljoen. Dit betreft voor de helft publieke cofinanciering. In deze businesscase is er een cofinanciering van €5,21 per euro die de gemeenten bijdragen. Analyse en deelconclusie De activiteiten binnen de Flower Science ‘lijnen’ zijn grotendeels conform het uitvoeringsprogramma uitgevoerd; de verwachting is dat de resterende activiteiten afgerond worden voor 2022. Met name het topsectorenproject ‘Precisielandbouw’ is een veelbelovend en vergevorderd project, dat illustratief is voor de innovatiekracht, -potentie en creativiteit binnen de Greenport Duin- en Bollenstreek. De businesscase is doeltreffend geweest en heeft bijgedragen aan de gestelde doelen. De mate waarin gestelde doelen bereikt zijn, is (nog) niet duidelijk.

3.6

Regiomarketing

Regiomarketing is een businesscase die zich richt op de positionering van de Duinen Bollenstreek naar buiten toe. In deze businesscase draait het om een breed gedragen visie op de regiomarketing.

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

17

Doelen, activiteiten en verwachte resultaten Het doel van regiomarketing is een eenduidig merk en positionering van de Duin- en Bollenstreek, die de bewoners en bedrijven met elkaar verbindt en de basis vormt voor een gebundelde regiomarketing naar buiten toe. Er is destijds invulling gegeven aan de doelen door een programmadirecteur, die de marketingactiviteiten in goede banen leidt en aanspreekpunt is voor belanghebbenden, aan te stellen. Het verwacht resultaat van de activiteiten varieert van een verbeterde zichtbaarheid tot het aantrekken van nieuwe bewoners, bezoekers en bedrijven. Resultaten en financiën Voor de regiomarketing (cq. manifest) zijn vanaf 2018 interviews afgenomen, is een enquête gehouden en vonden er doorbraaksessies plaats. Dit resulteerde in het manifest Space in between. Naast het manifest is een overkoepelende promotieorganisatie opgericht: Promotie Duin- en Bollenstreek. In het verlengde daarvan is tijdens de uitvoering van de economische agenda een nieuw project aangedragen: een digitale portal ten behoeve van content en uitstaling in uitvoering: Online Experience Toerisme. Tabel 3.5. Overzicht financiën businesscase ‘Regiomarketing’, 2018-2021 Programmadirecteur Projectbudget Online Experience Toerisme Su bt ot aal

Bes c hi kbare Bes c hi kt e Cof i n an c i eri n g bi j drage bi j drage Her-alloc at i e Res t bedrag P ri vaat P u bli ek Hef boom € 304.980 € 121.586 € 95.306 € 278.700 € € € € 190.612 € 103.792 € € 86.820 € € € € € 60.000 € € -60.000 € 19.860 € € 0,33 € 495.592 € 285.378 € 95.306 € 305.520 € 19.860 € € 0,07

Bron: financieel overzicht Q4 2020 EBDB

In totaal is er bijna €496 duizend gereserveerd voor regiomarketing door de gemeenten voor de periode 2018 tot en met 2021. Aanvankelijk is daarvan 62 procent gereserveerd voor de programmadirecteur en het restant voor het projectbudget. In de praktijk is tot 2021 €285 duizend beschikt aan de programmadirecteur, het projectbudget en het Online Experience Center. Vanwege extra middelen afkomstig van andere businesscases, is het resterende budget ruim €300 duizend. Voor iedere euro die de gemeente in de businesscase stopt, is 7 eurocent privaat bijgedragen. Analyse en deelconclusie De activiteiten in deze businesscase zijn in beweging. Het manifest is gelanceerd begin 2020 en de Stichting Promotie Duin- en Bollenstreek is opgericht. Daarmee zijn de eerste stappen gezet richting een gedragen denkrichting en samenwerking op het gebied marketing.

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

18

3.7

Versnelling herstructurering Greenport

Versnelling herstructurering Greenport is een businesscase die zich richt op het realiseren van het herstructureringspotentieel in Duin- en Bollenstreek. Doelen, activiteiten en verwachte resultaten Het doel van de businesscase is het creëren van toekomstbestendige teeltkavels, middels verkaveling en kavelverbetering, om zodoende de productiviteit te verhogen. Belangrijke beoogde activiteiten hiervoor waren: een analyse naar de herkavelings- en verbeteringskansen, gesprekken met ondernemers en experts, het maken van concrete verbeterproposities en enkele onderzoeken. Destijds is beoogd: het moderniseren en herkavelen van 300 tot 400 hectare teeltareaal hetgeen leidt tot een effectieve productiestijging van 20 procent. Resultaten en financiën Binnen deze businesscase zijn analyses en simulaties om de herkavelingskansen in de Duin- en Bollenstreek in beeld te brengen. De GOM heeft daarnaast een tweede, inventariserend onderzoek uitgevoerd, waarin honderd eigenaren zijn betrokken. De uitgevoerde onderzoeken tonen aan dat er herverkavelingskansen zijn; het ontbreekt echter nog aan het instrumentarium (regelgeving) en financiële middelen om deze kansen ook daadwerkelijk gestalte te geven. Tabel 3.6. Overzicht financiën businesscase ‘Versnelling herstructurering Greenport’, 20182021 Kosten Stichting Kavelruil Su bt ot aal

Bes c hikbare Bes c hikt e bijdrage bijdrage Her-alloc at ie € 29.863 € 29.531 € € 29.863 € 29.531 € -

Cof in an c ierin g Res t bedrag Privaat Pu bliek Hef boom € 332 € 9.844 € € 0,33 € 332 € 9.844 € € 0,33

Bron: financieel overzicht Q4 2020 EBDB

In totaal is er door de gemeenten voor de periode 2018 tot en met 2021 bijna €30 duizend gereserveerd voor de versnelling van de herstructurering in de Greenport Duin- en Bollenstreek. Daarnaast is voor iedere euro gemeentelijk geld, 33 eurocent privaat gecofinancierd. Analyse en deelconclusie De activiteiten in deze businesscase zijn uitgevoerd en doeltreffend. De kansen en potentie voor herverkaveling in het gebied zijn er. Alleen, de gestelde doelen zijn nog niet bereikt. Het instrumentarium en kapitaal ontbreken op dit moment om op dit vlak vervolgstappen te zetten.

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

19

3.8

Ondernemershuis

Ondernemershuis is een businesscase die zich richt op ondernemen en innovatienetwerken. In deze businesscase draait het om een verkenning naar ruimtelijke faciliteren van netwerken. Beoogde activiteiten destijds waren: ▪ Het oprichten van een OndernemersloketPlus inclusief een accountmanager; ▪ Een website met een evenementenkalender en een vacature- en stagebank; ▪ Het organiseren van overleg, bijeenkomsten en bedrijfsbezoeken; ▪ Het oprichten van een revolverend fonds dat ondernemers leningen en garanties verleend. De businesscase bevindt in de initiatieffase; verkenning en oriënterende gesprekken vinden plaats. Bijvoorbeeld, met 071Economie om een langdurige samenwerking aan te gaan. Voor het oprichten van een revolverend fonds voert de EBDB gesprekken met stakeholders uit de regio. Tabel 3.7. Overzicht financiën businesscase ‘Ondernemershuis’, 2018-2021 Ondernemershuis Starters- en innovatiefonds Su bt ot aal

Bes c hi kbare Bes c hi kt e bi j drage bi j drage € 260.503 € € 400.921 € € 661.425 € -

Her-alloc at i e € € € -

Res t bedrag Pri vaat € 260.503 € € 400.921 € € 661.425 €

-

Cof i n an c i eri n g Pu bli ek Hef boom € € € € € € -

Bron: financieel overzicht Q4 2020 EBDB

In totaal is er door de gemeenten voor de periode 2018 tot en met 2021 ruim €660 duizend gereserveerd voor Ondernemershuis. Het Bedrijfsleven Duin & Bollenstreek heeft aangegeven projecteigenaar te willen zijn. De komende jaren wordt verder concreet invulling aan de businesscase gegeven.

3.9

Verbeteren bereikbaarheid

Het verbeteren van de bereikbaarheid is een businesscase die zich richt op een brede aanpak van de bereikbaarheidsopgave. Het zet in op een visie op het openbaar vervoer, oost-west verbindingen, een samenwerkingsagenda voor een bereikbaarheidsstudie en het fietspadennetwerk. Verder gaat het om een inventarisatie van lokale knelpunten en doorstroming openbaar vervoer. Op dit moment wordt er gewerkt een mobiliteitsvisie opgesteld voor de Duin- en Bollenstreek. Binnen de economische uitvoeringsagenda is geen budget vrijgemaakt voor het verbeteren van de bereikbaarheid.

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

20

3.10 Onderwijs & arbeidsmarkt Onderwijs & arbeidsmarkt is de businesscase die zich richt op het optimaal verbinden van kennis, onderwijs, onderzoek en ondernemerschap. In deze businesscase staat de afstemming tussen de regionale arbeidsvraag- en het aanbod voor de vier sectoren centraal. Doelen, activiteiten en verwachte resultaten Het doel van Onderwijs & arbeidsmarkt is de aansluiting van onderwijs op de regionale arbeidsvraag om daarmee de instroom van voldoende gekwalificeerd personeel te waarborgen. Het versterken van het Groene Onderwijscentrum en het aanstellen van een overkoepelende accountmanager (met een breed takenpakket) zijn hiervoor belangrijke, beoogde activiteiten. Het verwachte resultaat van de businesscase is dat in 2021 tachtig vacatures of leerwerkplekken zijn ingevuld in de vier sectoren, dat tachtig bedrijven participeren in de businesscase en dat minstens twintig bedrijven een samenwerkingsovereenkomst met het Groene Onderwijscentrum ondertekenen. Resultaten en financiën De activiteiten binnen het project zijn zoveel als mogelijk volgens het projectplan uitgevoerd. Voorbeelden daarvan zijn Tour de Bollenstreek en GreenUnplugged (in samenwerking met Flower Science). Door Corona is echter een aantal activiteiten niet doorgegaan, uitgesteld of gewijzigd. Tabel 3.8. Overzicht financiën businesscase ‘Onderwijs & arbeidsmarkt’, 2018-2021 Onderwijs Su bt ot aal

Bes c hikbare Bes c hikt e Cof in an c ierin g bijdrage bijdrage Her-alloc at ie Res t bedrag Privaat Pu bliek Hef boom € 254.150 € 156.000 € -95.683 € 2.467 € 158.000 € 95.200 € 1,62 € 254.150 € 156.000 € -95.683 € 2.467 € 158.000 € 95.200 € 1,62

Bron: financieel overzicht Q4 2020 EBDB

In totaal is er door de gemeenten voor de periode 2018 tot en met 2021 €400 duizend beschikbaar gesteld voor Onderwijs & arbeidsmarkt. Tot op heden is daarvan €156 duizend beschikt; het resterende bedrag is geheralloceerd binnen het programma. De projecten zijn deels door derden gefinancierd: bijna €253 duizend. Daarvan is €158 duizend private cofinanciering. In deze businesscase bedraagt de cofinanciering €1,62 per euro die de gemeente bijdraagt. Analyse en deelconclusie De beoogde activiteiten in de businesscase zijn in gang gezet en in uitvoering. De activiteiten dragen bij de gestelde doelen, maar de mate waarin is afhankelijk van de verdere uitvoering en afronding van activiteiten.

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

21

3.11 Unmanned Valley Unmanned Valley is de businesscase die zich richt op de ontwikkeling van een testen ontwikkelcentrum op het gebied van drones en sensorbased technology. Doelen, activiteiten en verwachte resultaten Het doel van Unmanned Valley is het creëren van een aantrekkelijk ecosysteem voor bedrijven en kennisinstellingen in de ontwikkeling van drones en robotica. Belangrijkste beoogde activiteiten voor deze businesscase waren: het aanvragen van een luchthavenregeling, ontwikkelen van een startup programma, een testbox, bedrijfshuisvesting, gezamenlijke maak- en opleidingsruimtes. Ook het opstellen van een marketing- en acquisitieplan is onderdeel van de activiteiten. Het is de verwachting dat de businesscase de werkgelegenheid in de regio verhoogd 6 procent in 2030 en dat Unmanned Valley doorgroeit naar honderd bedrijven en 2 duizend banen in 20353. Resultaten en financiën In Unmanned Valley nam de bedrijfshuisvesting sterk in omvang toe: 3 duizend vierkante meter opgeleverd en 2 duizend in ontwikkeling. Daarnaast zijn een makerspace, een indoor en outdoor testfaciliteit in ontwikkeling. Ook is er een luchtvaartregeling verkregen ten behoeve van de drones. Tot slot wordt gewerkt aan een corridor naar zee. Binnen de economische uitvoeringsagenda is geen budget vrijgemaakt voor het Unmanned Valley. Het project wordt gefinancierd en uitgevoerd door de gemeente Katwijk.

Analyse en deelconclusie De activiteiten binnen de businesscase zijn grotendeels afgerond. Daarmee zijn er voor Unmanned Valley stappen gezet in het faciliteren van bedrijvigheid en het versterken van het ecosysteem. De eerste contouren van het cluster worden zichtbaar: een tiental bedrijven, 70 arbeidsplaatsen en het onderwijsveld (Mbo- tot PhD-afdeling) vonden haar weg naar vliegveld Valkenburg. Unmanned Valley is reeds van economische betekenis en het is aannemelijk dat de groei in de toekomst doorzet.

3 Monitor Ontwikkeling van Unmanned Valley (2020) spreekt van anderhalf duizend banen in

2030.

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

22

3.12 Andere projecten Gedurende de uitvoering van de economische agenda zijn er projecten aangedragen en/of (door de EBDB) toegevoegd aan het economisch uitvoeringsprogramma. Het gaat om Nationaal landschap Hollandse Duinen4, Ruïne van Teylingen5, de inhoudelijke voorbereiding van de mogelijke actualisatie6 van de economische agenda en projectontwikkeling van de huidige businesscases (dat is onder meer het samen met de projecteigenaar doorontwikkelen van de projecten maar ook de verbinding leggen tussen de verschillende sectoren en projecten). Tot dusver zijn er voor deze projecten geen financiële middelen gealloceerd. Voor de laatste twee daarentegen wel: circa €217 duizend geheralloceerd en inmiddels bijna €39 duizend beschikt. Tabel 3.9. Overzicht financiën andere projecten, 2018-2021 Nationaal landschap Hollandse Duinen Ruïne van Teylening Voorbereiding actualisatie agenda Projectontwikkeling huidige BC's Su bt ot aal

Bes c hi kbare bi j drage € € € € € -

Bes c hi kt e bi j drage H er-al l oc at i e Res t bedrag P ri vaat € € € € € € € € € 13.500 € 148.500 € 135.000 € € 25.200 € 68.000 € 42.800 € € 38.700 € 216.500 € 177.800 €

-

Cof i n an c i eri n g P u bl i ek H ef boom € € € € € € € € € € -

Bron: financieel overzicht Q4 2020 EBDB

4 Dit project is geïnitieerd door samenwerkingsverband bestaande uit o.m. Dunea,

Staatsbosbeheer en de provincie Zuid-Holland. 5 Dit project is aangedragen door de gemeente Teylingen. 6 Dit betreft het in overeenstemming met het BO Economie werken aan de inhoudelijke voorbereiding voor de eventuele actualisatie van de economische agenda. De ideeën daarover vanuit de EBDB worden in tweede kwartaal 2021 door de EBDB toegelicht in het BO Economie.

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

23

4. Analyse, conclusies en aanbevelingen In dit hoofdstuk gaan we nader in onze analyse voor de evaluatie van het economisch uitvoeringsprogramma Duin- en Bollenstreek 2018-2021. Belangrijke leidraad in onze analyse is het toetsingskader met diverse criteria zoals dat voor deze evaluatie opgesteld. Een nadere toelichting op dit toetsingskader is opgenomen in hoofdstuk 1 en de bijlagen van dit rapport. Verder schetsen we in dit hoofdstuk onze conclusies en aanbevelingen.

4.1

Overall analyse uitvoeringsprogramma

De analyse is uitgewerkt volgens de volgende drie onderdelen van het toetsingskader (met onderliggende criteria): ▪ Beleid en beleidsachtergrond ▪ Businesscases, activiteiten en middelen ▪ Doelbereik, doeltreffendheid en doelmatigheid Per onderdeel (van het toetsingskader) bieden we allereerst een kort overzicht van ons oordeel (op basis van de uitgevoerde analyse) per toetsingscriterium. Dit is vervolgens daarna verder toegelicht. 4.1.1

Analyse: beleid en beleidsachtergrond

Het beleid - dat door de samenwerkende

Ons oordeel op basis van de uitgevoerde analyse

gemeenten is vastgesteld en goedgekeurd - en de beleidsachtergrond ➢

Het economische uitvoeringsprogramma is tot We zien dat de economische visie en het stand gekomen op basis van een duidelijke en uitvoeringsprogramma gebaseerd zijn op een onderbouwde (probleem)analyse en visie op

economische analyse en trends van de regionale

de regionale economie.

economie (met inzicht in sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen). Deze analyse is nog steeds actueel.

➢

Het economische uitvoeringsprogramma is tot Overheden, ondernemers en onderwijsinstellingen stand gekomen in samenspraak met interne

hebben in samenspraak het programma opgezet;

en externe belanghebbenden uit het gebied

en geven daar nu ook gezamenlijk invulling aan.

(3O's). ➢

De economische visie en het

Op onderdelen is er inhoudelijk aansluiting op

uitvoeringsprogramma sluiten aan bij Rijks-,

Rijks-, provinciaal of regionaal beleid, maar de

provinciaal en regionaal beleid (bijvoorbeeld

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

24

➢

inspelend op economische kansen in

koppeling daarvan is tot op heden (nog) niet of

nabijgelegen (stedelijke) regio's).

nauwelijks gemaakt.

De centrale doelstelling in de economische

In principe zijn concrete en logische businesscases

visie voor de Duin- en Bollenstreek is vertaald

die zich richten op economische kernsectoren en

in logische economische clusters en thema’s.

randvoorwaarden. Alleen, er is een duidelijke discrepantie tussen gestelde doelen en ambities en de invulling van de businesscases. Want, activiteiten zijn vooraf (dus bij inrichting en aanvang van het programma) ingestoken als ‘businesscase’ terwijl ze dat eigenlijk (nog) niet zijn. En, elke businesscase is te beperkt of voorzichtig ‘geladen’/opgetuigd om substantieel en structureel bij te dragen aan de ambitieuze doelen.

➢

De ambities en de gestelde (sub)doelen in het Programma en de businesscases zijn zoveel als economische uitvoeringsprogramma zijn

mogelijk SMART geformuleerd. Sommige doelen

SMART geformuleerd.

zijn vooral kwalitatief verwoord; hetgeen in de regel lastig meetbaar is. Daarnaast geldt dat de effecten op de lange termijn doelen en ambities (2030) zich in het algemeen lastig laten meten en worden bovendien sterk beïnvloed door externe factoren (waar de regio zelf geen grip op heeft).

➢

De businesscases zijn samenhangend en

De businesscases vertonen, op enkele

versterken elkaar.

uitzonderingen na, tot op heden (nog) geen duidelijke samenhang danwel dat ze elkaar versterken.

Probleemanalyse, totstandkoming en aansluiting beleid We constateren dat de economische visie gebaseerd is op een economische analyse en trends van de regionale economie (waaronder: inzicht in sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen); en deze analyse is nog steeds actueel. Het economische uitvoeringsprogramma bouwt hier op een logische wijze op voort. Belangrijkste punten in de (probleem)analyse van de regio zijn: ▪ Algemeen: werkloosheid is (erg) laag, maar werkgelegenheid (vooral op MBOniveau) in regio loopt terug. ▪ Bollen- en sierteelt wereldwijd bekend, maar productie in de regio neemt af, focus gaat richting handel, werkgelegenheid neemt af, aantal starters, spin-off en interactie met andere sectoren is beperkt, regionale kennisbasis is smal, samenwerking bedrijven is beperkt en campusvorming staat in kinderschoenen.

EVALUATIE ECONOMISCHE SAMENWERKING DUIN- EN BOLLENSTREEK

25

▪

▪

Regio trekt veel (inter)nationale bezoekers, maar werkgelegenheid toeristische sector is bescheiden, netwerkvorming en uitwisseling met andere sectoren is beperkt. Regio huisvest kennisintensieve en high-tech bedrijven, maar weinig regionale spin-off en clustervorming.

Het economische uitvoeringsprogramma is destijds ontwikkeld binnen de nauwe samenwerking van overheden, ondernemers en onderwijsinstellingen (de 3O’s). Dit is per businesscase uitgewerkt door een ‘triple helix’ projectgroep (met de begeleiding van twee kwartiermakers). De uitwerking van de economische visie en het uitvoeringsprogramma is (uiteraard) ingestoken op de regio Duin- en Bollenstreek. Op onderdelen sluit het inhoudelijk aan op Rijks-, provinciaal of regionaal beleid; echter de koppeling daarvan is niet of nauwelijks expliciet gemaakt. Vooral op het vlak van de meer kennisgerichte en intensieve economie (denk aan space, drones/sensortechnologie, flower science) liggen er mogelijkheden; alleen op het vlak van de greenport is daar tot nu toe expliciet invulling aan gegeven (namelijk: topsectorenproject ‘precisielandbouw’). De aansluiting vanuit het regionale uitvoeringsprogramma met Rijks- en provinciaal beleid staat derhalve nog in de kinderschoenen. Vertaling in economische clusters en thema’s, opzet en samenhang De economische visie voor de Duin- en Bollenstreek kent duidelijke pijlers/economische lijnen naar de toekomst. Dat zijn: versterken van de greenporteconomie (1), vernieuwen en verbreden van het toeristisch product (2) en het verkennen van kansrijke nieuwe markten en het stimuleren van nieuwe combinaties (3).