2. Bijlage 3. Deel 2 aanvullende vragen over ruimtelijke voorwaarden wind en zon dd 25 januari 2021 (1851346)

Inwoners aan het woord over de energietransitie Aanvullende vragenlijst over de energietransitie in de RES-regio Holland-Rijnland (verdieping op ruimtelijke voorwaarden en financiële participatie) Rapportage (analyse op lokaal niveau) Gemeente Katwijk 24 januari 2021

Inhoudsopgave Achtergrond Resultaten

3 6

Kennis over de RES Mening over eerste keuzes RES-regio Holland Rijnland Ruimtelijke voorwaarden voor het plaatsen van windmolens Ruimtelijke voorwaarden voor het plaatsen van zonnevelden Energieprojecten in de buurt Open vragen Persoonskernmerken

Gemeente Katwijk

6 8 13 16 19 25 27

24 januari 2021

P2

Achtergrond

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P3

Achtergrond In het Klimaatakkoord staan afspraken om onze CO2-uitstoot te verminderen. Gemeenten, provincies en waterschappen werken op regionaal niveau samen met burgers, bedrijven, maatschappelijke partijen en netbeheerders aan deze opgave. Alle regio’s – dertig in totaal – stellen een Regionale Energiestrategie (RES) op. In deze RES geeft elke regio aan welke bijdrage zij kan leveren aan het opwekken van duurzame elektriciteit uit zon en wind.

Doel De RES-regio Holland Rijnland wil in aanloop naar het vaststellen van de RES 1.0 inzicht krijgen in de manier waarop inwoners denken over de regionale energietransitie, en op welke manier ze hierbij willen bijdragen en over meedenken. Hiervoor worden onder andere twee online vragenlijsten uitgezet onder inwoners van de regio. In deze rapportage worden de resultaten van de tweede vragenlijst gepresenteerd. Deze tweede vragenlijst richt zich in het bijzonder op de ruimtelijke voorwaarden die die inwoners hebben bij het plaatsen van zonnevelden en windmolens. Ook worden in deze vragenlijst inwoners gevraagd op welke manier zij betrokken willen worden bij lokale energieprojecten. In de eerste vragenlijst, waarvan de resultaten in een eerdere rapportage zijn gepresenteerd, werden inwoners gevraagd naar hun houding, hun gedrag, hun voorkeuren en zorgen in het kader van de regionale en lokale energie-

transitie. De tweede vragenlijst biedt een verdieping op de resultaten uit de eerste vragenlijst.

Methode De online vragenlijst is een kwantitatieve onderzoeksmethode. De vragenlijst bestaat uit een combinatie van meerkeuzevragen, vragen met beoordelingsschalen en open vragen. In totaal bestond de online vragenlijst uit maximaal 26 vragen. Niet iedere respondent heeft alle vragen gekregen; dit is immers deels afhankelijk van de antwoorden die een respondent geeft op eerdere vragen. Enkel open vragen waren niet verplicht om in te vullen. De gemeente Katwijk – als onderdeel van de RES-regio Holland Rijnland – heeft de online vragenlijst uitgezet onder haar inwoners. De vragenlijst is volledig ingevuld door 310 inwoners uit de gemeente Katwijk. Zie het hoofdstuk Persoonskenmerken voor meer informatie over de groep respondenten.

Periode De online vragenlijst kon worden ingevuld tussen 15 december 2020 en 10 januari 2021.

Communicatie Vanuit de RES-regio Holland Rijnland is er een persbericht uitgestuurd om de vragenlijst onder de aandacht te brengen onder inwoners. De betrokken gemeenten hebben de vragenlijst via eigen (social media) kanalen gecommuniceerd richting hun inwoners. Bijvoorbeeld via Facebook, LinkedIn, lokale kranten, burgerpanels en flyers in h-a-h bladen.

Leeswijzer In deze rapportage worden de resultaten per vraag weergegeven en kort toegelicht. Ook worden de persoonskenmerken van de respondenten vermeld en de aanvullende suggesties die zij gaven in het laatste deel van de vragenlijst.

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P5

Resultaten Kennis over de RES

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P6

Bijna de helft van de respondenten wist – voorafgaand aan de vragenlijst – niets van de RES Een kwart van de respondenten weet hier een beetje van; een ander kwart van de respondenten heeft hier wel eens van gehoord, maar weet hier weinig van. Enkel 4% geeft aan al veel over de RES te weten. Bekendheid met de Regionale Energiestrategie (%) (n = 310)

4%

24% 47%

25%

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P7

Resultaten Mening over eerste keuzes RES-regio Holland Rijnland

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P8

36% van de respondenten heeft veel begrip voor de eerste keuzes van de RES-regio Holland Rijnland m.b.t. het opwekken van duurzame elektriciteit. Ruim twee van de vijf respondenten heeft deels begrip voor deze keuzes. 21% heeft geheel geen begrip voor de keuzes die zijn gemaakt. Mate van begrip voor keuzes RES-regio Holland Rijnland

Toelichting vraag Respondenten zijn gevraagd wat zij vinden van de drie belangrijkste keuzes die door de RES-regio Holland Rijnland zijn gemaakt voor het opwekken van duurzame elektriciteit tot 2030. Dit zijn:

(n = 264)

• •

21% 36%

Veel begrip Deels begrip Geen begrip

43%

Gemeente Katwijk

•

Zoveel mogelijk zonnepanelen op daken plaatsen; Windmolens en zonnevelden zoveel mogelijk combineren in gebieden, aangezien dit het meest efficiënt en minder kostbaar is; Windmolens en zonnevelden zoveel mogelijk langs snelwegen, provinciale wegen en spoorwegen.

Deze keuzes zijn toegelicht in een animatie van de RES-regio Holland Rijnland die in de vragenlijst is toegevoegd en die respondenten dus konden afspelen voordat ze de open vraag moesten invullen. Voor het taartdiagram (zie links op deze pagina) zijn de antwoorden op deze open vraag geclusterd in drie categorieën: veel begrip, deels begrip en geen begrip. Zie volgende pagina’s voor een beschrijving van deze drie clusters.

24 januari 2021

P9

Cluster 1: Veel begrip (36%) Deze groep noemt de keuzes verstandig, begrijpelijk en logisch. Wel vinden ze het belangrijk dat inwoners goed worden meegenomen, dat er wordt nagedacht over de opslag van energie en dat er rekening wordt gehouden met de impact op mens en dier.

Veel begrip (44%) Uitgelichte antwoorden: •

“De gemaakte keuzes lijken juist. Ik zou er graag nog wel een prioritering aan toe willen voegen: eerst panelen op daken, dan pas zonneweides. Dit om te voorkomen dat onnodig “groen” wordt gebruikt terwijl er nog voldoende “grijs” oppervlak beschikbaar is. Door infra te combineren kan de “ontsiering” van het landschap beperkt blijven.”

•

Ik ben van mening dat er nog een grote slag te maken is wat betreft de doelen voor 2030, zonnepanelen op daken, windturbines langs snelwegen en knooppunten vind ik een goed streven! Ook zou het gebruik van zonnepanelen bij woningen van consumenten veel aantrekkelijker moeten worden, zo ken ik vele mensen in mijn omgeving die hier best oren naar hebben, maar waarbij het simpelweg een te grote aanschaf is om te doen.

•

“Heel goed, alledrie. Het is belangrijk voor de toekomstige leefbaarheid van onze planeet om zo snel mogelijk onze energievoorziening te verduurzamen. Ik zou nog een keuze toevoegen: opslag van duurzame energie. Zon en wind zijn energiebronnen die niet altijd (voldoende) energie leveren, daarom moeten we pieken opslaan en inzetten tijdens perioden met minder zon en wind. Dit maakt ook de noodzaak om gespreid energie op te wekken minder groot: met decentrale energieopslag kun je energie centraal, geconcentreerd op één plek opwekken en zonder netverzwaring distribueren. Dat kan schaalvoordelen bieden. Met de juiste inrichting van het energienet kan energieopslag ook financieel aantrekkelijk zijn voor consumenten. Met een thuisenergieopslagsysteem (een thuisaccu, warmtebuffer of een andere technologie) kan energie worden opgeslagen wanneer het goedkoop is (veel zon en wind; low-carbon), en minder energie worden gebruikt wanneer het duur is (high-carbon). Zo brengen we vraag en aanbod met z'n allen in evenwicht, zonder ingrijpende en kostbare wijzigingen aan infrastructuur.”

rip (44%)

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 10

Cluster 2: Deels begrip (43%) Deze groep heeft doorgaans begrip voor het plaatsen van zonnepanelen op zowel grote als kleine daken. Met name veel verdeeldheid onder deze groep over het plaatsen van zonnevelden dan wel windmolens. Windmolens worden veelal gezien als doorn in het oog en men maakt zich zorgen dat zonnevelden te veel ruimte in beslag nemen.

Veel begrip (44%) Uitgelichte antwoorden: •

“Ik vind windmolens echt een vervuiling van het landschap en daarom is het plaatsen bij de meeste lelijke plekken in Holland-Rijnland denk ik het belangrijkste. Toch zou ik daarbij zoveel mogelijk kiezen voor snelwegen en niet voor spoorwegen. Deze lopen toch door vaak mooie weilanden. Liever een zonneveld naast een snelweg dan een windmolen. Zijn er ook niet andere oplossingen dan deze. Kunnen we niet gewoon op gas blijven stoken. In ieder geval zou ik het heel erg vinden als straks bijv. de N206 bij Valkenburg vol zou staan met windmolens.”

•

“Goed. Maar een slechte ontwikkeling is dat zonnevelden steeds meer ook op weidegrond wordt gerealiseerd. Dit is vaak voor een boer interessant maar slecht voor de (landbouw)grond. Zonnevelden moeten zoveel mogelijk op bestaande gebouwen moeten worden gerealiseerd. Een aanmoediging en ontmoedigingsbeleid hiervoor ontbreekt nog. In een druk verstedelijk gebied zoals Holland Rijnland, moet vooral ook gekeken worden naar grotere windparken op zee. Ook moet er meer gekeken worden naar Waterkracht (Rijn) en Getijdenenergie van de Noordzee.”

•

“Ik mis als eerste punt het isoleren van huur- en koopwoningen en andere gebouwen. Verder lijken de eerste twee punten verstandige keuzes. Met punt 3 ben ik het niet eens met het noemen van provinciale wegen zonder nadere specificatie. Immers: een deel of delen ervan lopen door of vlak langs woningbouwgebied, zoals de N 206 bij Valkenburg. Hier geen windmolens! Andere delen lopen niet door bebouwing. Hier zouden windmolens wel kunnen.”

egrip (44%)

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 11

Cluster 3: Geen begrip (21%) Deze groep noemt de keuzes slecht, onrealistisch, geldverspilling en onzinnig. Windmolens en zonnevelden zien zij als vervuiling van het landschap en de natuur, en bovendien is hier geen ruimte voor. Ook willen ze dat er serieus naar andere alternatieve energiebronnen, zoals kernenergie, wordt gekeken.

Veel begrip (44%)

Uitgelichte antwoorden: •

“22 december, geen zon, nauwelijks wind, op welke manier gaan we dit probleem oplossen? Er wordt naar mijn idee nauwelijks verder gekeken als de neus lang is. Misschien wel het grootste probleem bij deze transitie. Komt men over een aantal jaren tot de conclusie, dat men toch niet om kernenergie heen kan, zijn er kostbare jaren verstreken waarin men de broodnodige kennis weer op te bouwen. Thorium kerncentrales, veel belovend, maar er moet nog heel veel goed uitgezocht worden.”

•

“Ik vind de term "zo veel mogelijk" bedreigend. Zelfs nu al stoor ik mij zeer aan de grote aantallen lelijke windmolens die het landschap verpesten. Voor zover zonnepanelen onzichtbaar op platte daken kunnen worden geplaatst is dat prima. Plaatsing van zonnepanelen op schuine daken, in het zicht, zou moeten worden verboden. Ik vind dat alternatieve mogelijkheden e.g. kernenergie, dat 400 keer minder landoppervlak inneemt vrijwel niet in de plannen zijn betrokken.”

•

“De keuzes zijn te gek voor woorden. Alleen huizen voorzien van zonnepanelen is een goed plan. Windturbines is van de gekke. En zonnepanelen op land kost te veel aan land en is veel te duur. Het is allemaal mooi maar kost te veel aan subsidies. Lieverd minder op dus kost het heel veel geld. En moet opgebracht worden door de bewoner en gemeenschap. Te gek en te duur voor woorden dus stoppen met deze onzin. Linkse waanzin.”

egrip (44%) Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 12

Resultaten Ruimtelijke voorwaarden voor het plaatsen van windmolens

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 13

Bijna twee vijfde is het er (zeer) mee eens dat windmolens zoveel mogelijk bij elkaar moeten worden gezet; een kwart staat hier neutraal in Verdeeldheid over het plaatsen van windmolens in de regio: 36% is het hier (zeer) mee eens, terwijl 37% het hiermee (zeer) oneens is. 46% is het er (zeer) mee oneens dat in de gemeente energie moet worden opgewekt met windmolens. Stellingen over het plaatsen van windmolens in de regio (%) (n = 294 – 308. Exclusief ‘Weet ik niet / geen mening’) )

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 14

Langs snelwegen, spoorwegen en op of vlakbij een bedrijfsterrein of industriegebied wordt als meest geschikte plekken voor windmolens gezien. 69% van de respondenten vindt recreatie- of natuurgebieden een heel erg slechte plek voor het plaatsen van windmolens. Voorkeuren van plaatsen voor windmolens in de gemeente (%) (n = 292 – 305. Exclusief ‘Weet ik niet / geen mening’)

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 15

Resultaten Ruimtelijke voorwaarden voor het plaatsen van zonnevelden

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 16

Bijna de helft (48%) van de respondenten is het er (zeer) mee eens dat energie in de regio opgewekt moet worden met zonnevelden In vergelijking met de houding van respondenten t.a.v. het plaatsen van windmolens, hebben respondenten een minder uitgesproken voorkeur voor het wel/niet bij elkaar plaatsen van zonnevelden. Stellingen over het plaatsen van zonnevelden in de regio (%) (n = 297 – 309. Exclusief ‘Weet ik niet / geen mening’)

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 17

Voor zonnevelden hebben respondenten de voorkeur om deze te plaatsen op of vlakbij een bedrijfsterrein of industriegebied Ook het plaatsen van zonnevelden langs spoorwegen en snelwegen geniet de voorkeur. 65% van de respondenten ziet recreatie- of natuurgebieden al (heel) erg slechte plekken voor zonnevelden. Voorkeuren voor plaatsen voor zonnevelden (%) (n = 294 – 306. Exclusief ‘Weet ik niet / geen mening’)

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 18

Resultaten Energieprojecten in de buurt

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 19

Nieuwsbrief per e-mail meest gewenste manier om geïnformeerd te worden over lokaal energieproject 61% van de respondenten geeft aan het liefst via een nieuwsbrief per mail op de hoogte gebracht te worden. Bijna de helft van de respondenten zien h-a-h bladen en lokale kranten als een gewenst medium. Kanalen voor informatievoorziening over energieproject in de buurt (%) (n = 310)

Antwoorden optie ‘Anders’ o.a. via de website van de gemeente. Ook geeft een respondent aan dat de manier van informeren hierover afhankelijk is van hoe concreet het project is.

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 20

67% van de respondenten wil via een online vragenlijst betrokken worden bij een lokaal energieproject Ook fysieke inspraakbijeenkomsten (32% van de respondenten) en digitale vormen (31%) zijn populaire manieren onder respondenten om betrokken te worden bij energieprojecten in hun buurt. Gewenste manier van betrokken worden bij energieproject in de buurt (%) (n = 310)

Antwoorden optie ‘Anders’ o.a. in meerdere sessies met inwoners om een plan op te stellen (i.p.v. meeluisteren nadat een plan klaarligt). Ook vraagt een respondent zich af of er wel voldoende wordt geluisterd door de gemeente bij inspraakbijeenkomsten.

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 21

26% van de respondenten wil financieel betrokken worden bij een lokaal energieproject Het afnemen van stroom en het kopen van aandelen, zijn de meest genoemde manieren waarop respondenten financieel betrokken willen worden bij lokale energieprojecten. Wel /niet financieel betrokken willen worden bij een energieproject in de buurt (%)

Gewenste manier van financieel betrokken worden bij energieproject in de buurt (%) (n = 86)

(n = 304) (n = 1.400)

28% 42% Antwoorden optie ‘Anders’

30%

o.a. via Vattenfall, doneren van een geldbedrag, huren van zonnepanelen.

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 22

Inwoners willen financieel betrokken worden, met name om een bijdrage te leveren aan het beperken van klimaatverandering Dat de winst uit een energieproject terecht komt bij mensen die er vlakbij wonen, is voor 35% een (zeer) belangrijke reden om financieel betrokken te zijn. Ondanks dat dit een (zeer) belangrijke reden is voor een deel van de respondenten, staat ruim een derde hier neutraal in. Redenen om wel financieel betrokken te zijn bij een energieproject uit de buurt (%) (n = 83 – 86. Exclusief ‘Weet ik niet/geen mening’)

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 23

Geen behoefte aan financiële betrokkenheid bij een lokaal energieproject komt doorgaans niet voort uit weerstand tegen wind- en zonne-energie Ruim een kwart van de respondenten geeft aan dat het niet kunnen beschikken over voldoende (financiële) middelen, een (zeer) belangrijke reden voor hen is om niet financieel betrokken te zijn bij energieprojecten uit de buurt. Redenen om niet financieel betrokken te zijn bij een energieproject uit de buurt (%) (n = 195 - 213. Exclusief ‘Weet niet / geen mening’)

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 24

Resultaten Open vragen

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 25

25% van de respondenten heeft een opmerking of suggestie genoemd Deze opmerkingen en suggesties gaan voornamelijk over de volgende onderwerpen: • Kijk naar alternatieve energiebronnen en opslag duurzame energie “Begin met de back-up, dat is het grootste probleem. De rest kan later.” “Loop niet voorop. Wacht tot waterstof een goed en betaalbaar alternatief is. Aardgas blijkt zo slecht niet te zijn. Kijk maar naar landen om ons heen die van kolencentrales overstappen op aardgas.

• Suggesties voor de gemeente “Als jullie nou voorstellen om een dak van een woning vol te mogen gooien met zonnepanelen en dat de gebruiker eenmalig €2500,- kost, zodat hij daar zijn volledige stroomverbruik van mag pakken en alles wat over is voor jullie. Dus geen kosten voor teruglevering voor jullie. Een gemiddelde rijtjeswoning kan minimaal 18 panelen hebben. Dat betekent met een beetje goeie panelen 5625W p/u mits er wat zon is. Dit is een enorme verlichting voor het net van stroom afname. Ik zou hier zo mee akkoord gaan als je me dit zou voorstellen. Dus eenmalig €2.500,- om mijn hele dak vol te leggen met panelen. Ze blijven jullie eigendom, ik gebruik alleen de benodigde stroom die ik nodig heb mits er wat opgewekt wordt. Ik ga 8 februari 2021 verhuizen en ik wil best een voorbeeld worden voor anderen. Ik hoor het wel en kom nou een met een voorstel.” “Ik wil graag zelf zonnepanelen op mijn platte dak installeren en daarna een e-auto aanschaffen. De gemeente Katwijk weigert mee te werken aan het realiseren van kleine noodzakelijke aanpassingen van het trottoir.”

• Rol van VvE’s “Er zijn veel kleine vve's die vaak niet de middelen hebben om iets goed aan te pakken, tenzij ze uitgemolken worden door " gespecialiseerde buro's. Wat zijn voor hen betaalbare oplossingen?”

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 26

Resultaten Persoonskenmerken

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 27

Kenmerken van de respondenten: geslacht en leeftijd Verschillende groepen in de samenleving zijn vertegenwoordigd o.b.v. geslacht, leeftijd en opleidingsniveau. Wel is een oververtegenwoordiging vast te stellen van oudere en mannelijke inwoners. De resultaten dienen in dit licht bezien te worden.

Man/Vrouw/Anders (%)

Leeftijd (%)

(n = 310)

(n = 310) 2%

25%

72%

Man Vrouw Anders

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 28

Kenmerken van de respondenten: opleidingsniveau Het merendeel van de respondenten heeft een hbo- of wo-opleiding afgerond. Ook de oververtegenwoordiging van hoger opgeleiden beïnvloedt de mate van representativiteit van de pool van respondenten voor de populatie inwoners van de RES-regio Holland Rijnland.

Opleidingsniveau (%) (n = 298. Exclusief ‘Anders’)

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 29

Wijnhaven 88 2511 GA Den Haag 070 - 87 00 460 info@emma.nl www.emma.nl Volg ons op Facebook, Twitter en LinkedIn

Gemeente Katwijk

24 januari 2021

P 30