19. Brief van het college van 26 juni 2023 inzake ruimte voor kennisintensieve bedrijvigheid in de regio Leiden en de betekenis voor Katwijk (3116206)

Postbus 589 – 2220 AN Katwijk

Contactpersoon:

Aan de gemeenteraad van Katwijk

Shigeo Miyahira Afdeling:

Beleid Fysieke Leefomgeving Te bereiken op:

071- 406 5000 s.miyahira@katwijk.nl Ons kenmerk:

Z3116206D3129771 1 Bijlage(n): Verzenddatum: 26 juni 2023 Uw kenmerk: Onderwerp: Onderzoeksrapport Buck Consultants International (2022), de vervolgstappen en de betekenis voor Katwijk Katwijk, 6 juni 2023 Geachte leden van de raad, Graag informeren wij u met deze raadsinformatiebrief over het recente rapport van Buck Consultants International (BCI) ‘Ruimtevraag LSH en kennisintensieve bedrijvigheid regio Leiden’ (2023) en de daaruit volgende vervolgstappen. De aanleiding voor het onderzoek is dat de groei van de sectoren Life Sciences & Health (LSH), Gezondheidszorg (ondersteunend) (GZO) en Kennisintensief tot en met 2030 nu al vraagt om een groot deel van de beschikbare ruimte. Het rapport brengt in kaart waar uitbreiding mogelijk is en welke gebieden ontwikkeld kunnen worden om aan deze behoefte te voldoen. Zijlhoek en De Woerd (hierna Zijlhoek De Woerd) in Katwijk kan zich volgens BCI goed positioneren als clusterlocatie voor kennisintensieve bedrijvigheid. 1 Het BCI rapport In het BCI-rapport wordt de economische ontwikkeling en de verdeling van de ruimtevraag van drie groeisectoren LSH, GZO en kennisintensief onderzocht. BCI beschrijft drie scenario's die zijn ontwikkeld om deze vraag te beantwoorden: het Neutrale scenario, het Impulsscenario en het Impuls Extra scenario.

Het onderzoek is gericht op het beantwoorden van twee vragen: hoe kan de groei in werkgelegenheid leiden tot een verhoogde ruimtebehoefte (economische analyse) en hoe kan de ruimtevraag worden verdeeld om aan deze behoefte te voldoen (ruimtelijke analyse). Drie groeisectoren - Life Sciences & Health (LSH): Onder de LSH-sector vallen met name kennisintensieve LSHbedrijven met Research & Development- en productieactiviteiten. Deze bedrijven bevinden zich nu veelal op en rond het Bio Science Park (circa 86%van de banen). Het aantal banen in de LSHsector is de afgelopen 10 jaar met 63% gegroeid tot ruim 5.100 banen. Dit komt neer op een gemiddelde groei van 5% per jaar. - Gezondheidszorg (ondersteunend) (GZO): De diverse gezondheidszorg en gezondheidszorgondersteunende activiteiten zijn nauw verweven met de sector LSH. Ook deze sector speelt op het gemeente Katwijk: Koningin Julianalaan 3, 2224 EW Katwijk, Postbus 589, 2220 AN Katwijk, website: www.katwijk.nl, (T) 071 - 406 5000, (F) 071 - 406 5065, IBAN: NL13BNGH0285120271, BIC: BNGHNL2G, KvK: 27.37.09.56 Op alle opdrachten zijn, tenzij anders overeengekomen, de algemene inkoopvoorwaarden leveringen en diensten gemeente Katwijk 2017 van toepassing. Deze zijn te raadplegen op www.katwijk.nl en www.overheid.nl

*3129771*

2/5

Ons kenmerk: Z3116206D3129771

-

LBSP een belangrijke rol (circa 47% van de banen), maar zeker ook daarbuiten. Het aantal banen in deze sector is de afgelopen 10 jaar met 17% gegroeid tot ruim 19.000 banen. Dit komt neer op een gemiddelde groei van 1,6% per jaar. Kennisintensieve sector: Er zijn steeds meer kennisintensieve activiteiten in de Leidse regio, naast LSH en GZO, die daarmee een Kennisas vormt van Rotterlam tot Leiden. Denk hierbij aan ontwikkeling, productie en handel in de hightech sector, maar bijvoorbeeld ook ontwerp, advies en andere gerelateerde zakelijke dienstverlening. Unmanned Valley is hier een goed voorbeeld van in Katwijk. Er is minder clustering dan in de LSH-sector en geen specifieke campus, maar nabijgelegen trekkers dragen wel bij aan de aantrekkelijkheid van de regio voor clustervorming. De kennisintensieve sector groeit met 2,3% per jaar en telt momenteel 4.100 banen.

Ruimtelijke analyse BCI onderscheidt vijf deelgebieden als potentiële vestigingslocaties voor drie sectoren om ook na 2030 over voldoende ontwikkelruimte te beschikken. Er zijn één of enkele gebieden het meest geschikt voor elke sector. Het grootste deel van de groei van de LSH-sector zal landen op het LBSP, terwijl GZOruimte kan vinden op zowel LBSP als De Geesten. De Spoorzone is een nationale toplocatie voor alle drie sectoren vanwege de OV-bereikbaarheid. De Westerpoort is een relatief klein oppervlak met ruimte voor kleinschalige productie- en kantoorfuncties. Voor specifiek de kennisintensieve sector wordt gekeken naar Zijlhoek De Woerd als vestigingslocatie. Uit de analyse blijkt dat de totale ruimtebehoefte tot 2030 varieert tussen 380.000 en 460.000 m2 als van de bandbreedte van het impuls en impuls extra scenario wordt uitgegaan. Als de toegedeelde ruimtebehoefte wordt afgezet tegen de ontwikkelruimte op de diverse locaties, kan worden geconcludeerd dat tot 2030 de benodigde ruimte nog kan worden opgevangen op de beschikbare locaties, maar dat dan het eind van de plancapaciteit in zicht is. Het is daarom raadzaam om ook in de komende jaren na te gaan of andere locaties kunnen worden benut voor de groei van het LSH-cluster en het tekort aan locaties voor hoogwaardige bedrijvigheid in de regio en de Kennisas.

BCI concludeert dat samenwerking tussen bedrijven, gemeenten, provincie, rijksoverheid en kennisinstellingen van groot belang is voor het succesvol ontwikkelen van het LSH-cluster. Hierin ligt de opgave voor gemeenten om deze ontwikkeling te blijven stimuleren. Dit geldt ook voor de ontwikkeling van de kennisintensieve sector. Investeringen zullen nodig zijn om deze sectoren de ruimte te bieden om te groeien zodat zij kunnen bijdragen aan de toekomstige werkgelegenheid en welvaart van de Leidse regio. Economische analyse De economische analyse heeft betrekking op de werkgelegenheid in de regio. BCI adviseert om de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen van het Impulsscenario en het Impuls Extra scenario als bandbreedte te nemen voor de toekomstige planning van werkgelegenheid in de regio. Uit de analyse blijkt de banengroei tot 2030 te liggen tussen 8.300 banen (Impulsscenario) en 10.400 banen (Impuls Extra Scenario). De regio moet erop voorbereid zijn dat het sneller kan gaan dan verwacht, zoals in de afgelopen jaren is gebleken. Er moeten tijdig voldoende nieuwe locaties worden gereserveerd en beschikbaar gesteld worden voor de periode tot en met 2030, maar zeker ook voor de jaren daarna.

Kennisas Rotterdam-Delft-Noordwijk-Leiden BCI onderscheidt de Kennisas Rotterdam-Delft-Noordwijk-Leiden met belangrijke bedrijven en locaties als Unmanned Valley, Esa/Estec, het LBSP, het Technologisch-InnovatiefComplex Delft en het MedischInnovatiefComplex Rotterdam. Deze kennisas wordt geschetst als een internationaal ecosysteem van kennisintensieve bedrijvigheid, niet alleen life sciences, maar ook tal van andere clusters, variërend van aerospace, artificial intelligence tot fotonica en nanotechnologie. Het grensgebied van Katwijk-Oegstgeest-Leiden staat centraal in deze kennisas en is een sleutelgebied in de verdere ontwikkeling ervan. Volgens BCI is de kracht van de kennisas in de afgelopen jaren duidelijk zichtbaar geworden, maar ontbreekt het aan een samenhangende aanpak wat betreft het beschikbaar hebben nu en in de toekomst van voldoende hoogwaardige bedrijvenlocaties. Dit gebrek aan samenhang en ruimte in de regio in combinatie met de aantrekkelijkheid van kennisintensieve bedrijven om zich in de Leidse regio

3/5

Ons kenmerk: Z3116206D3129771

te vestigen, biedt kansen voor Katwijk als vestigingslocatie voor kennisintensieve bedrijvigheid. Hierdoor wordt er gekeken naar het glastuinbouwgebied Zijlhoek De Woerd als mogelijke gemengde woonwerkomgeving met een combinatie van kantoor- en hoogwaardige productieruimte voor kennisintensieve (maak)bedrijven met geringe milieucontouren en beperkte goederenstromen. De locatie is strategisch gelegen in de nabijheid van Unmanned Valley, Esa/Estec, Space Campus en het LBSP. Tot slot gaat ook de ontwikkeling van Unmanned Valley momenteel hard en zal deze in de toekomst mogelijk meer ruimte vragen dan verwacht. Katwijk sluit zich graag aan bij de ontwikkeling van de kennisas waarbij Zijlhoek De Woerd de geschikte locatie is om de sector te verbinden.

Bijlage: Deel van de Kennisas (Rotterdam-Delft-) Noordwijk-Leiden 2 Ontwikkelstrategie kennisintensieve bedrijvigheid Valkenburgse Meer Achtergrond In het bestuursakkoord uit 2018 tussen Katwijk, Wassenaar, Provincie Zuid-Holland (PZH) en het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) wordt geconstateerd dat - gegeven de gezamenlijke ambitie om in het masterplangebied 20 hectare kennisintensieve bedrijvigheid te realiseren - nog 15 hectare kennisintensieve bedrijvigheid gerealiseerd moet worden in Zijlhoek De Woerd. Feitelijk gaat het om het ‘hard’ maken van deze ‘zachte’ plancapaciteit van 15 hectare, die ook is opgenomen in het provinciale beleid. Deze ambitie voor Zijlhoek De Woerd is terug te vinden in het Coalitieakkoord 2022-2026, de Ruimtelijke strategie Bedrijventerreinen 2020 – 2030 en de Gebiedsvisie Valkenburgse Meer, Zijlhoek de Woerd, en Tjalmastrook (2022). Daarnaast heeft Katwijk de ambitie om voor 2040 nog 8.000 woningen te bouwen. In de Woonagenda Katwijk 2020-2030 en in de Programma Begroting 2023 wordt deze woningbouwopgave benoemd, waarvan een groot deel op Valkenhorst zal landen, maar ook een deel op Zijlhoek De Woerd. Dit zorgt voor een forse groei in het aantal inwoners in Katwijk, die naast het wonen ook werk zullen zoeken in

4/5

Ons kenmerk: Z3116206D3129771

Katwijk en de omgeving. Het bieden van voldoende werkgelegenheid -door Zijlhoek De Woerd te ontwikkelen tot een cluster voor kennisintensieve bedrijvigheid- is van groot belang voor deze toename in het groeiend aantal inwoners door de bouw van nieuwe woningen. De ontwikkeling van Zijlhoek De Woerd is daarom ook belangrijk om werkgelegenheid te bieden voor de inwoners van Katwijk. Daarbij vraagt kennisintensieve bedrijvigheid om zowel theoretisch als praktisch geschoolde werknemers, zodat dit goed aansluit op een brede doelgroep werknemers. Op basis van het Bestuursakkoord, het Coalitieakkoord, de Gebiedsvisie, de woningbouwopgave, het BCI-rapport en een Katwijkse visie wordt er voor Zijlhoek De Woerd een ontwikkelstrategie opgesteld met de ambitie om 15 hectare kennisintensieve bedrijvigheid te realiseren gecombineerd met woningen. De Katwijkse visie voor Zijlhoek De Woerd is dat een campus de clustering van kennisintensieve bedrijvigheid mogelijk maakt, Katwijk verbindt met de kennisas en tegelijktijdig aansluit op de lokale ambities in Katwijk. Campus Gezien de aanbeveling van het BCI-rapport en de eigen ambities wil Katwijk in Zijlhoek De Woerd een campus realiseren voor de totstandkoming van een innovatief ecosysteem waar kennisuitwisseling plaats kan vinden.

Een campus is daarmee de plek waar kennis, kunde, talent en kapitaal elkaar kruisen, met belangrijke spin-off naar de regionale arbeidsmarkt en economie. De aanwezigheid van talent is voor bedrijven een belangrijk motief om zich op een campus te willen vestigen, naast voorzieningen en het ecosysteem. Vooral in de huidige krappe arbeidsmarkt is dit een belangrijk voordeel om talent te binden aan de regio in een concurrerende markt voor arbeidskrachten. Daarbij zorgt een campus setting voor een betere bereikbaarheid per fiets en hoogwaardig openbaar vervoer en draagt daarmee bij aan het mobiliteitsvraagstuk in Katwijk. Tot slot wordt er namens Katwijk vooral gericht op schone (kennisintensieve) bedrijvigheid met geringe milieu contouren zodat dit goed past in de beoogde woonwerk omgeving en er tegelijkertijd ook gewerkt kan worden aan de woningbouwopgave. Om tijdig in te kunnen spelen op de te verwachten groei moet nu al worden begonnen met de planuitwerking van het deelgebied Zijlhoek De Woerd. In combinatie met de Katwijkse ambities vraagt dit om een combinatie van kantoor- en hoogwaardige productieruimte voor kennisintensieve (maak)bedrijven met geringe milieucontouren en beperkte goederenstromen. Opstellen ontwikkelstrategie in vier stappen Om een en ander te realiseren verdient het aanbeveling een ontwikkelstrategie op te stellen.

Daaraan voorafgaand moet een verkenning plaatsvinden van het ‘speelveld’. Dit komt neer op het in kaart brengen van en gesprekken voeren met (mogelijke) stakeholders. De resultaten van deze verkenning kunnen vervolgens worden gebruikt voor het opstellen van de feitelijke ontwikkelstrategie waarin de volgende vier stappen moeten worden uitgewerkt: 1. Een verkenning maken van het gebied inclusief wensen en verwachtingen voor de toekomst; 2. In kaart brengen transformatiepotentie; 3. Betrekken stakeholders en zorgen voor draagvlak; 4. Bepalen rol gemeente inclusief het in kaart brengen van de publiekrechtelijke mogelijkheden. 3 Kanttekeningen Mobiliteit Goede bereikbaarheid is een kritische succesfactor voor de ontwikkeling van Zijlhoek De Woerd. Om de effecten van diverse ontwikkelingen in de gemeente Katwijk op (onder andere) mobiliteit in kaart te brengen heeft het college zoals u weet een impactanalyse laten uitvoeren. Uit deze analyse blijkt dat de ontwikkeling van Zijlhoek De Woerd zonder ingrijpen tot significante mobiliteitsknelpunten in de omgeving zou leiden en dus niet zonder meer kan worden gerealiseerd. Wij passen bij de ontwikkeling van Zijlhoek De Woerd een zogenaamd Mobiliteitsprogramma van eisen toe met als doel de hoeveelheid gemotoriseerd verkeer als gevolg van de ontwikkeling zo laag mogelijk te houden.

Een mix van stimulering van fiets en openbaar vervoer, inzet van deelmobiliteit en parkeerregulering moeten de mobiliteits-footprint van het gebied verkleinen. De inrichting van het gebied in een campus setting en een aantal infrastructurele maatregelen dragen eveneens bij aan de

5/5

Ons kenmerk: Z3116206D3129771

bereikbaarheid per fiets en hoogwaardig openbaar vervoer. Uit de impactanalyse blijkt evenwel dat deze ingrepen onvoldoende zijn om het mobiliteitsknelpunt volledig op te lossen. We hebben het Rijk en de provincie nodig om samen met ons een goede regionale bereikbaarheid en doorstroming van de hoofdtransportassen te garanderen. Tegelijkertijd biedt de ontwikkeling van Zijlhoek De Woerd een sterke impuls voor het Rijk en de provincie om bij te dragen aan de ontsluiting van het gebied en de mobiliteit in Katwijk. 4 Conclusie BCI concludeert dat de groei van de sectoren LSH, GZO en kennisintensief tot en met 2030, en met name LSH en GZO, nu al vraagt om een groot deel van de beschikbare ruimte op de vijf onderscheiden gebieden LBSP, de Spoorzone, de Geesten, Westerpoort en Zijlhoek De Woerd. Als nieuwe locatie kan Zijlhoek De Woerd zich volgens BCI vooral positioneren als hightech omgeving in de vorm van hoogwaardig ontwerp en productie binnen de Leidse regio en de Kennisas. Daarbij ziet BCI voor dit gebied ook een rol weggelegd als overlooplocatie voor het LBSP. Overall constateert BCI dat de regio met de vijf gebieden over gevarieerde vestigingsmilieus beschikt waar uiteenlopende bedrijven en instellingen hun vestigingswensen op een kwalitatief goede manier kunnen invullen. BCI ziet dit in de Nederlandse context als een uniek totaalproduct.

De aanbevelingen uit het BCI-rapport biedt perspectief voor de ontwikkeling van Zijlhoek De Woerd om tijdig in te spelen op het succes van het LBSP, de Kennisas Rotterdam-Delft-Noordwijk-Leiden en de behoefte aan ruimte voor kennisintensieve bedrijvigheid. Op deze manier kan de gemeente Katwijk optimaal profiteren van de werkgelegenheid en welvaart die deze bedrijvigheid met zich meebrengt, en tegelijkertijd werkgelegenheid bieden aan het groeiende aantal inwoners in Katwijk. De Katwijkse visie voor Zijlhoek De Woerd is dat een campus de clustering van kennisintensieve bedrijvigheid mogelijk maakt en Katwijk verbindt met de kennisas. Het is daarom belangrijk om te benoemen dat Zijlhoek De Woerd geen overloop locatie wordt voor het LBSP bij gebrek aan ruimte, tenzij het gerelateerd is aan kennisintensieve bedrijvigheid vanuit het LSH-cluster. Tot slot wil Katwijk zich vooral richten op een hoogwaardige woon-werkomgeving gericht op schone bedrijvigheid met geringe milieucontouren zodat er ruimte en perspectief is voor de eigen lokale ambities zoals woningbouw, mobiliteit en passende werkgelegenheid in Katwijk. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Katwijk, de secretaris, de burgemeester,

mr. drs. R.T. Jie Sam Foek

ir. C.L. Visser