15. Brief van het college van 22 juni 2023 inzake (regionale) arbeidsmarkt (3129952)

Postbus 589 – 2220 AN Katwijk

Contactpersoon:

Aan de gemeenteraad

Anna Hooijenga Afdeling:

Beleid Sociale Leefomgeving Te bereiken op:

071- 406 5000 a.hooijenga@katwijk.nl Ons kenmerk:

Z3129952D3129996 Bijlage(n): Verzenddatum:

22 juni 2023

Uw kenmerk: Onderwerp: raadsinformatiebrief (regionale) arbeidsmarkt Katwijk, 20 juni 2023 Geachte leden van de raad, We bevinden ons in een periode van kwantitatieve en kwalitatieve arbeidsmarktkrapte. Dat is landelijk, regionaal en lokaal in allerlei sectoren en branches merkbaar. Met deze raadsinformatiebrief wil het college de raad informeren over de ontwikkelingen op de (regionale) arbeidsmarkt, de initiatieven die we met de verschillende actoren oppakken en onze inzet om op onderdelen het verschil te maken. In de bijlage treft u een overzicht van de acties voortkomend uit deze brief. Achtergrond Het kader voor het arbeidsmarktbeleid wordt gevormd door arbeidsmarktregio’s. Het Rijk heeft Nederland ingedeeld in 35 regio’s. De arbeidsmarktregio Holland Rijnland bestaat uit de drie subregio’s; Duin-en Bollenstreek, Leidse Regio en Rijnstreek. Het UWV is opgedeeld in rayons die aansluiten op deze landelijke indeling. Katwijk maakt onderdeel uit van de arbeidsmarktregio Holland Rijnland. De arbeidsmarkt is in deze regio zeer krap. In 2022 waren er ongeveer 32.000 openstaande vacatures, tegenover bijna 16.000 geregistreerde werkzoekenden. Er zijn niet alleen te weinig mensen om de vacatures te vullen, er is ook sprake van een mismatch: de economie vraagt steeds meer goed opgeleide mensen, dit geldt voor alle opleidingsniveaus.

Zowel vakkennis, digitale vaardigheden en soft skills zijn nodig. In de arbeidsmarktregio Holland Rijnland zocht 30% van de werkzoekenden zonder dienstverband werk op beroepsniveau 1 (eenvoudige, routinematige taken, lager beroepsonderwijs), terwijl 14% van de openstaande vacatures dit niveau had. Daarnaast werd 26% van de vacatures op beroepsniveau 4 (complexe, gespecialiseerde taken, hoger onderwijs) aangeboden, terwijl 16% van de werkzoekenden zonder dienstverband op dat niveau werk zocht.

gemeente Katwijk: Koningin Julianalaan 3, 2224 EW Katwijk, Postbus 589, 2220 AN Katwijk, website: www.katwijk.nl, (T) 071 - 406 5000, (F) 071 - 406 5065, IBAN: NL13BNGH0285120271, BIC: BNGHNL2G, KvK: 27.37.09.56 Op alle opdrachten zijn, tenzij anders overeengekomen, de algemene inkoopvoorwaarden leveringen en diensten gemeente Katwijk 2017 van toepassing. Deze zijn te raadplegen op www.katwijk.nl en www.overheid.nl

*3129996*

2/7

Ons kenmerk: Z3129952D3129996

De krapte is de afgelopen jaren toegenomen en de verwachting is dat deze trend de komende jaren doorzet. Hiervoor is een aantal oorzaken aan te wijzen, zowel aan de aanbod als aan de vraagzijde van de arbeidsmarkt. Daarbij gaat het onder meer om: Aanbodzijde 1. De toenemende vergrijzing zorgt voor een grote vervangingsvraag. 2. Veel jonge mensen die nu de arbeidsmarkt opgaan hebben niet de wens en vaardigheden om te werken in de sectoren waar de meeste vraag is. 3. Werkenden hebben enerzijds een voorkeur voor een goede werk-privé balans, werkzekerheid en voldoende inkomen, terwijl anderzijds bij een deel van de werkenden sprake is van kwalificatieveroudering. 4. Het niet volledig benutten van het huidige arbeidspotentieel. Enerzijds omdat steeds meer mensen in deeltijd werken, anderzijds omdat er nu mensen aan de zijlijn staan die wel degelijk zouden kunnen werken. Denk aan mensen met een arbeidsbeperking, of aan mensen die niet de juiste diploma’s op zak hebben, maar wel kunnen en willen werken. 5. De COVID-19-pandemie heeft geleid een verschuiving op de arbeidsmarkt. Werknemers die tijdens de pandemiecorona niet op hun werkplek konden blijven, hebben inmiddels een nieuwe baan en keren niet terug op hun oude werkplek.

Aan de andere kant zien we dat de krapte op de arbeidsmarkt leidt tot de zogenaamde ‘groenpluk’; een toename van het aantal voortijdig schoolverlaters1, omdat deze jongeren zonder diploma aan het werk gaan. Vraagzijde De economie vraagt kort gezegd steeds meer goed opgeleide mensen, dit geldt voor alle opleidingsniveaus. Dat ziet zowel op vakkennis, als op digitale vaardigheden en soft skills. Het is duidelijk dat sprake is van een mismatch tussen vraag en het aanbod van personeel. De gevolgen zijn zichtbaar. De meest krappe sectoren in Holland Rijnland zijn transport & logistiek, commercie, ICT, zorg en horeca. In die sectoren is sprake van structurele tekorten. In de Economische Agenda 2021 – 2026 van de gemeente Katwijk, worden de sierteelt sector en de vrijetijdseconomie (toerisme en recreatie) benoemd als prioritaire economische clusters, omdat deze bepalend zijn voor het verdienvermogen van Katwijk en potentie hebben om verder te groeien. Binnen deze clusters bevinden zich onder meer veel banen in horeca, transport en logistiek en commercie: dat zijn precies de meest krappe sectoren. Om te voorkomen dat de groei van de sierteelt sector en vrijetijdseconomie stagneert, is het dus van belang om in te zetten op eerdergenoemde sectoren. En in de zorgsector zien we dat de tekorten als gevolg hebben dat de ondersteuning van onze inwoners in het gedrang komt.

Denk hierbij bijvoorbeeld aan de Wmo als het gaat om hulp in de huishouding. Hier ligt een belangrijke opgave voor de komende periode.

Onze visie en inzet De urgentie om de opgaven op het gebied van de (regionale) arbeidsmarkt op te pakken is meer dan ooit actueel. Denk aan al aan de toenemende personeelstekorten in de zorg, jeugdzorg, de bouw, de sierteelt sector, vrijetijdseconomie, etc. De arbeidsmarktkrapte raakt, zoals bekend, ook de gemeentelijke organisatie. Het gevaar bestaat dat onze publieke voorzieningen in gevaar komen. Vraag en aanbod liggen soms ver uit elkaar, juist ook in kwalitatieve zin.

1 Een voortijdig schoolverlater is een jongere die tussen de 12 en 23 jaar oud is; niet staat

ingeschreven op een school; geen startkwalificatie heeft (een diploma op minimaal mbo 2, havo- of vwo-niveau).

3/7

Ons kenmerk: Z3129952D3129996

De arbeidsmarkt gaat de personeelstekorten niet oplossen: er zal tevens volop inzet nodig zijn op slimmer/anders ondernemen (werkprocessen anders inrichten, eigen personeel opleiden, aandacht voor vitaliteit, digitalisering) We zijn ervan overtuigd dat werk meer biedt dan alleen een inkomen. Werk draagt bij aan een groter welzijn, een inkomen uit werk biedt kans op een zelfredzaam bestaan en zoveel mogelijk gelijke kansen op allerlei levensdomeinen. We kunnen als gemeente het probleem niet volledig oplossen, daarom is het belangrijk om focus te hebben op de onderdelen waar we wel verschil kunnen maken. We werken hierbij samen binnen de arbeidsmarktregio Holland Rijnland. We willen daarom inzetten op brede welvaart in plaats van alleen maar op groei: bekijk alles wat je doet vanuit het perspectief van inwoners en bedrijven. Het moet fijn zijn om in Katwijk te werken en te wonen. Daarom richten we onze inzet op sectoren die economisch dan wel maatschappelijk belangrijk zijn voor Katwijk. Arbeidsmarktregio Het arbeidsmarkt vraagstuk vraagt een regionale aanpak. De overlegstructuur van de arbeidsmarktregio heeft zoals gebruikelijk een ambtelijke-en bestuurlijke component. De eindverantwoordelijkheid ligt op basis van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (SUWI) bij de centrumgemeente. Voor de regio Holland Rijnland is dit Leiden.

Deze gemeente beheert het budget en is formeel verantwoordelijk voor het vaststellen van de begroting van de arbeidsmarktregio. Het bestuurlijk netwerk van het Werkbedrijf Holland Rijnland bestaat uit de bestuurlijk vertegenwoordigers van de drie subregio’s (wethouders Leiden, Alphen aan den Rijn, Katwijk), sociale partners (VNO/NCW, FNV en CNV) en UWV. Vanwege de nauwe verbinding met scholing en onderwijs zijn de vertegenwoordigers van het Mbo, praktijkonderwijs en voortgezet nu structurele deelnemers van het bestuurlijk overleg. De arbeidsmarkt is per definitie regionaal. Werkgevers betrekken werknemers van verschillende gemeenten en werknemers werken zeker niet alleen binnen de eigen gemeente. Voor werkgevers is het van belang dat zij niet te maken krijgen met verschillende afspraken of werkwijzen van gemeenten en UWV. Dit vraagt om goede afspraken over eenduidige dienstverlening binnen de regio. In de Wet SUWI is vastgelegd dat het beleid binnen de regio erop gericht moet zijn de werkgeversdienstverlening van de uitvoeringsorganisaties en het beleid van de betreffende gemeenten te harmoniseren. De afgelopen periode zijn hierin belangrijks stappen gezet. Het Werkgeversservicepunt Holland Rijnland (WSP HR) is de uitvoerende organisatie van de arbeidsmarktregio die zich richt op werkgevers.

WSP HR is de regionale netwerkorganisatie binnen de arbeidsmarktregio Holland Rijnland, en bestaat uit de volgende samenwerkende organisaties: Rijnvicus (Rijnstreek), Provalu (Kust-, Duin- en Bollenstreek), DZB Leiden en het UWV. Samen vormen deze partijen één aanspreekpunt voor alle werkgevers. Het WSP HR maakt jaarlijks een uitvoeringsplan. Voor de jaren 2022 en 2023 is één uitvoeringsplan gemaakt. Alle gemeenten in de regio hebben onlangs met dit plan ingestemd. Naast het WSP HR hebben we in onze regio een Leerwerkloket en een Regionaal Mobiliteitsteam. Het Leerwerkloket is een samenwerking tussen het UWV, gemeenten en onderwijs. Het leerwerkloket heeft tot taak om onafhankelijk scholingsadvies te geven aan inwoners, competentietesten af te nemen en scholingsarrangementen op te zetten. De Regionale Mobiliteit Teams (RMT) zijn tot stand gekomen als crisismaatregel tijdens de COVID-19-pandemie. In verband met het verwachte risico van fors oplopende werkloosheid door de coronacrisis heeft het toenmalige kabinet maatregelen ingezet gericht op intensieve ondersteuning en begeleiding naar nieuw werk en het versterken van de regionale samenwerking in regionale mobiliteitsteams. Bij ons in de regio gaat het om het RMT Holland Rijnland. Binnen het RMT werken het UWV, de gemeenten en de vakbonden samen.

Het RMT biedt mensen die hun baan zijn verloren of dreigen te verliezen, en gebaat zijn bij extra ondersteuning, aanvullende dienstverlening om hen snel en gericht te ondersteunen naar ander werk.

4/7

Ons kenmerk: Z3129952D3129996

Naast deze regionale loketten zijn er ook loketten zoals Provalu en het Jongerenloket. Het Jongerenloket van Provalu zet zich in om jongeren tussen de 18 en 27 jaar zonder opleiding of baan op weg naar werk te helpen. Deze verscheidenheid aan loketten en initiatieven maken het voor de werkzoekenden lastig om de juiste plek te vinden waar zij geholpen kunnen worden. En dat geldt des te meer voor de nietuitkeringsgerechtigde werkzoekenden. Vanuit het Rijk is daarom een visie geformuleerd op de herstructurering van de arbeidsmarktinfrastructuur. In oktober 2022 heeft de minister van SZW in een contourennota de uitgangspunten uitbreiding arbeidsmarktinfrastructuur geschetst. Een belangrijk onderdeel van de aangekondigde hervorming is de inzet tot de bestaande loketten te bundelen. Dit kan vorm krijgen in een regionaal werkcentrum. Het Regionaal Werkcentrum heeft als doel dat bij de inzet van dienstverlening de behoefte van de werkende of werkzoekende centraal staat, niet de inkomenssituatie. En dat werkenden, werkzoekenden en werkgevers die behoefte aan ondersteuning hebben altijd toegang krijgen tot de dienstverlening die zij nodig hebben, ongeacht waar zij zich melden: het ‘no wrong door’ principe. Het ministerie SZW is momenteel bezig om met belanghebbende partijen de uitgangspunten verder uit te werken en te concretiseren.

Ook worden de randvoorwaarden uitgewerkt om integrale arbeidsmarktdienstverlening mogelijk te maken. Dit verlangt onder andere aanpassing van wet- en regelgeving, financiering en ICT-ondersteuning. Verder wordt aangegeven dat in de uitwerking van de governancestructuur toegewerkt wordt naar minder overlegtafels, zowel landelijk als in de regio. Het ambitieuze streven van het kabinet is om de nieuwe wetgeving per 1 januari 2024 in werking te laten treden. We juichen deze beweging toe, zodat de verschillende initiatieven met elkaar worden verbonden en elkaar versterken. Maar we wachten de wetgeving en uitwerking niet af. We gaan de komende periode aan de slag met het Werkcafé. In het Werkcafé zitten in ieder geval medewerkers van het RMT, het Leerwerkloket en WSP HR op bepaalde momenten op een locatie in Katwijk. Dit versterkt de onderlinge samenwerking en de toegankelijkheid voor de inwoners, daarnaast gaan we ook een nauwe verbinding leggen met de gemeentelijke dienstverlening. De planning is dat het Werkcafé in september in Katwijk start. Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt De arbeidsmarkt is er voor iedereen, dus voor mensen met meer en minder mogelijkheden: voor startende jongeren, voor ouderen, voor inwoners met een migratieachtergrond, voor inwoners met een (arbeids-)beperking en voor inwoners die na ene periode van werkloosheid weer re-integreren.

Ondernemers, onderwijsinstellingen en de gemeente werken intensief samen en voelen zich verantwoordelijk voor een inclusieve arbeidsmarkt. In de Katwijkse Onderwijsagenda 2021-2024, die in januari 2021 is vastgesteld door het college, zijn voor dit thema ambities en te behalen doelen opgenomen. Daarnaast is het versterken van de verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt een van de vier geprioriteerde thema’s van de Economische Agenda Katwijk 2021-2026. De situatie op de arbeidsmarkt maakt het des te urgenter om lokaal en regionaal alles in zetten om de arbeidsreserve die er is toe te rusten om aan het arbeidsproces deel te kunnen nemen. De situatie op arbeidsmarkt biedt ook kansen. Werkgevers stellen zich flexibeler op en zijn bereid meer te investeren in personeel waardoor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen krijgen hun potentie te ontwikkelen. Als lokale overheid en als onderdeel van de regio willen en moeten we hier op inspelen. Om deze ambitie invulling te geven is een gezamenlijke inzet van gemeente, onderwijs, bedrijfsleven en andere betrokken partners van belang. Hiervoor is enige tijd geleden een lokale uitvoeringswerkgroep opgezet, waarin vertegenwoordigers van genoemde plaatsnemen. In een

5/7

Ons kenmerk: Z3129952D3129996

separate raadsinformatiebrief (3017792) is de raad op de hoogte gebracht van de beoogde en behaalde resultaten van de uitvoeringswerkgroep. Goede samenwerking binnen de triple helix (ondernemers, onderwijs en overheid) is van belang voor een goed functionerende arbeidsmarkt. Deze samenwerking willen we gaan versterken en verbreden. Daarom willen we in de tweede helft 2023 een bijeenkomst organiseren voor de triple helix in Katwijk. Tijdens deze bijeenkomst zetten we in op het versterken van het netwerk, zodat bijvoorbeeld onderwijsinstellingen en werkgevers elkaar kunnen vinden om gezamenlijk te komen tot projecten of mogelijke oplossingen. En uiteraard ook de organisaties vanuit de arbeidsmarktinfrastructuur zoals Provalu, UWV, WSP HR, Leerwerkloket en RMT. Regionaal staat het onderwerp ook op de agenda. Met een delegatie vanuit de arbeidsmarktregio zijn we op bezoek geweest bij de arbeidsmarktregio Zwolle om daar te zien wat werkt en daarvan te leren. Momenteel wordt dit uitgewerkt in een concreet voorstel waar we de komende periode in de arbeidsmarktregio mee aan de slag gaan. Op korte termijn gaan we bijvoorbeeld in de regio verkennen welke mogelijkheden er zijn om enkele sectortafels te starten in Holland Rijnland.

In een sectortafel werken werkgevers/ondernemers die met onderwijs aan oplossingen voor personeelsproblemen in hun sector: werving, scholing, Leven Lang Ontwikkelen (LLO), behoud personeel. De overheid heeft hierin een ondersteunende rol, door te verbinden en met middelen. Het bezoek heeft er ook mede toe geleid dat er binnen Holland Rijnland wordt onderzocht of er een Human capital agenda kan worden opgesteld en wordt er samengewerkt met verschillende partijen binnen Economie071. Een Human capital agenda omvat een visie, ambitie en aanpak om te komen tot een goede aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt. Doelstelling is om het onderwijs beter te laten aansluiten op de arbeidsmarkt en om het huidige personeel verder te ontwikkelen. Daarbij is een visie op de regionale economie en bijbehorende werkgelegenheid onderdeel, waar we ook vanuit Katwijk een bijdrage aan willen leveren. Het doel van Economie071 is om de economie te versterken in de Leidse regio. Binnen Economie071 werken zes gemeenten, ondernemersverenigingen en de onderwijs- en kennisinstellingen samen aan 5 thema’s: Versterken (Topsector Life Sciences & Health), Verdienen (Ondernemerschap), Verbinden (Onderwijs en arbeidsmarkt), Verleiden (Vestigen en winkelen) en Vertellen (Be Good And Tell It).

Uit de Index071 die is opgesteld door Bureau Blaauwberg in opdracht van Economie071 blijkt dat Kennis, zorg, onderwijs en innovatie zich verder zullen ontwikkelen als stuwmotor van de regio, met goed verzorgende bedrijvigheid en leisure als ondersteuning. Dit onderstreept de eerder aangebrachte focus op deze sectoren. In de raadsinformatiebrief monitoringsinstrument Index071 (zaaknummer 3146908) wordt u verder geïnformeerd over deze monitor. De samenwerking binnen Holland Rijnland en Economie071 bieden mogelijkheden om aandacht te vragen voor de ondersteuning van ondernemers bij het slimmer/anders ondernemen. We denken dan bijvoorbeeld aan het anders inrichten van werkprocessen, het opleiden van eigen personeel, aandacht voor vitaliteit, en aandacht voor de andere skills die werknemers nodig hebben bij digitalisering of technologie van het werk. Stimuleren scholing en mobiliteit Wij vinden het belangrijk om het Leven Lang Ontwikkelen bij onze werkgevers op de kaart te zetten. Naast de landelijke aandacht heeft dit onderwerp voor de gemeente Katwijk een grotere urgentie door het verhoudingsgewijze hoge aandeel in de voortijdig schoolverlaters als gevolg van de ‘groenpluk’. Gemeente en werkgevers hebben een gezamenlijk maatschappelijk belang om deze jongeren die zonder diploma van school gaan om te werken, aan te sporen om op de werkplek een diploma/certificaten te halen.

Naast de andere medewerkers die zonder startkwalificatie aan het werk zijn. Ook de werkgever heeft een belang om mede hierdoor de beschikking te houden over voldoende

6/7

Ons kenmerk: Z3129952D3129996

kwalitatief geschikt personeel. Om goed inzicht te krijgen in de mogelijkheden en obstakels gaan we in gesprek te gaan met ondernemers en werknemers om goed te horen wat er nodig is. Naar verwachting zal een van de obstakels zijn dat de inrichting van de opleiding te weinig aansluit bij de praktijk op de werkvloer en dat er behoefte is aan ruimte voor de samenwerking van onderwijs en ondernemers bij het inrichten van opleidingen/certificering. Daarom gaan we de samenwerking met de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) en het Leerwerkloket versterken om de problematiek beter in kaart te brengen en de huidige mogelijkheden beter te benutten.

Slotsom De komende jaren vergen een continue inzet van overheden, onderwijsinstellingen, ondernemers en vakbonden om in goede samenwerking de arbeidsmarktuitdaging te lijf te gaan. De urgentie is groot. Daarbij staat wat ons betreft centraal de beschikbaarheid van gekwalificeerde mensen, zowel nu als op de middellange termijn, inclusiviteit (iedereen doet mee, elk talent telt en krijgt ruimte om te ontwikkelen) en wendbaarheid van mensen. De voorgenomen hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur is daarbij ondersteunend. Maar we zullen ook de samenwerking binnen en tussen de subregio’s moeten versterken. Verder is ontschotting van budgetten vanuit het Rijk noodzakelijk. We zullen ons daarvoor sterk maken, niet alleen in de regio, maar ook richting het Rijk. We zullen u periodiek informeren over de ontwikkelingen op de regionale arbeidsmarkt.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Katwijk, de secretaris, de burgemeester,

mr. drs. R.T. Jie Sam Foek

ir. C.L. Visser

7/7

Ons kenmerk: Z3129952D3129996

Bijlage

Overzicht acties We richten onze inzet op sectoren die economisch dan wel maatschappelijk belangrijk zijn voor Katwijk. We starten een Werkcafé in Katwijk. In het Werkcafé zitten in ieder geval medewerkers van het RMT, het Leerwerkloket en WSP HR op bepaalde momenten op een locatie in Katwijk. We organiseren in de tweede helft 2023 een bijeenkomst organiseren voor de triple helix in Katwijk. Op korte termijn wordt in de regio verkend welke mogelijkheden er zijn om enkele sectortafels te starten in Holland Rijnland. De samenwerking binnen Holland Rijnland en Economie071 bieden mogelijkheden om aandacht te vragen voor de ondersteuning van ondernemers bij het slimmer/anders ondernemen, dit brengen we tijdens de verschillende overleggen in. We zetten in op het op de kaart zetten van het Leven Lang Ontwikkelen bij onze werkgevers. We zetten in op het versterken van de samenwerking met de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) en het Leerwerkloket om de problematiek van de voortijdig schoolverlaters beter in kaart te brengen en de huidige mogelijkheden beter te benutten. Ontschotting van budgetten vanuit het Rijk is noodzakelijk bij de hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur. We zullen ons daarvoor sterk maken, niet alleen in de regio, maar ook richting het Rijk.