10. Raadsvoorstel Wet Inburgering 2021 (2732374)

Aan de gemeenteraad

Kenmerk Programma Onderwerp

: Z2732374D2747491 : Sociaal domein : Begrotingswijziging Nieuwe Wet Inburgering

Katwijk, 23 november 2021,

Aanleiding en doel De gemeente Katwijk heeft in haar Maatschappelijke Agenda (MAG) opgenomen dat zij zich inzet om alle inwoners te laten meedoen in de samenleving. Meedoen kan in vele vormen zoals bijvoorbeeld het vinden van betaald werk, naar school gaan maar ook het opbouwen van een sociaal netwerk. Dit voorstel gaat in op de manier waarop wij in de gemeente Katwijk de statushouders ondersteuning bieden in het kunnen meedoen in de samenleving. Statushouders hebben het proces bij de IND doorlopen en hebben een vergunning om zich te vestigen in Nederland. Daarbij wordt uitvoering gegeven aan de landelijke wetgeving; de nieuwe Wet Inburgering waarbij de rol van de gemeente verandert, van een speler in het complete traject inburgering naar de regisseur. Al enkele jaren spreken Rijk en gemeenten over de nieuwe Wet Inburgering. Helaas is de invoering van de nieuwe Wet Inburgering enkele malen uitgesteld. Op sommige onderdelen is daarnaast nog steeds geen (financiële) duidelijkheid over de invoering van de wet. Aangezien de uitvoering van de Wet Inburgering wel start op 1 januari 2022, is het van belang dat de besluitvorming plaatsvindt. In 2019 is de Startnotie Veranderopgave Inburgering vastgesteld. De voorbereiding van de Wet Inburgering 2021 heeft plaatsgevonden op basis van de uitgangspunten in deze Startnotitie.

In de nieuwe Wet Inburgering krijgt de gemeente meer regie binnen het inburgeringstraject en gaan wij ook de inburgering (taaltrajecten) aanbieden aan statushouders. Op deze manier kunnen nieuwkomers zo snel mogelijk meedoen in Katwijk, het liefst via betaald werk. Door een Persoonlijk Inburgeringsplan (PIP) op te stellen en een persoonlijke intake af te nemen zijn we vanaf 1 januari 2022 regisseur en kunnen we beter inspelen op de persoonlijke situatie van elke statushouder. Vanuit het Rijk heeft de gemeente middelen ontvangen om invulling te geven aan de Wet Inburgering. De raad wordt daarom verzocht in te stemmen met de begrotingswijziging. Ook dienen oude verordeningen die geen relevantie meer hebben te worden ingetrokken. Bij dit raadsvoorstel is tevens een raadsinformatiebrief gevoegd waarin is toegelicht hoe de nieuwe Wet Inburgering wordt geïmplementeerd in Katwijk.

Indicatoren (facultatief) In de databoek van de MAG zijn twee indicatoren opgenomen rondom statushouders: 1. Bij het doel ‘Zo veel mogelijk inwoners van de beroepsbevolking – ook mensen met een arbeidsbeperking – hebben een betaalde baan, bij voorkeur bij reguliere werkgevers’ is de indicator ‘% werkende statushouders’ opgenomen. 2. Bij het doel ‘Inwoners van Katwijk doen mee en dragen hun steentje bij aan de maatschappij’ is de indicator ‘% geslaagde inburgeraars’ opgenomen.

2

Motivering voorstel 1.1 Met deze wetswijziging en de veranderende rol van de gemeente sluiten we aan bij de ambities van de MAG Eén van de ambities in de MAG is dat alle inwoners kunnen deelnemen in de samenleving. Meedoen komt in vele vormen zoals het vinden van betaald werk, naar school gaan maar ook het opbouwen van een sociaal netwerk. Statushouders hebben vaak ondersteuning nodig om dit te realiseren. Doordat de gemeente nu een grotere regierol krijgt in de Wet Inburgering 2021, kunnen we beter invulling geven aan deze doelstelling van de MAG. Eén van de opdrachten in de MAG is de ‘maatschappelijke begeleiding van statushouders’. Het doel van deze opdracht is om statushouders te laten deelnemen en bij te laten dragen aan de maatschappij. In deze meerjarige opdracht is al rekening gehouden met de nieuwe Wet Inburgering en de veranderende rol van de gemeente en de opdrachtnemer, in dit geval het Welzijnskwartier. 1.2 In deze beleidsregels is opgenomen hoe Katwijk invulling geeft aan de wettelijke kaders. In de nieuwe Wet Inburgering moet de gemeente binnen de wettelijke kaders invulling geven aan de taken. De wijze waarop dit in Katwijk gebeurt, nemen we op in de beleidsregels. Deze beleidsregels sluiten aan bij de uitgangspunten in de MAG en de werkwijze van het Wijkteam/Servicepunt.

1.3 Het is een collegebevoegdheid deze beleidsregels op te stellen In de beleidsregels is opgenomen hoe Katwijk uitvoering geeft aan de wettelijke kaders, dit is een collegebevoegdheid. 2.1 Deze wijze van financieel ontzorgen sluit beter aan op de ervaringen in Katwijk en de uitgangspunten voor de inzet van budgetcoaching In Katwijk worden statushouders al enkele jaren begeleid door Welzijnskwartier. De financiën van een gezin worden in deze begeleiding meegenomen. Enkele jaren terug heeft de gemeente met WZK en Grip op de Knip een workshop ontwikkeld, waarmee alle statushouders handvatten krijgen om hun financiële zelfredzaamheid te vergroten. De afgelopen jaren is dan ook maar een enkele statushouder doorgestroomd naar de budgetcoaching. Bijstandsgerechtigde statushouders worden door de gemeente vanaf 2022 verplicht zes maanden financieel ontzorgd op het gebied van betalingen van huur, gas, water, elektra en de zorgverzekering (dit is nieuw vergeleken met de voorgaande jaren). Dit betekent dat het Servicepunt de betalingen in orde maakt van deze onderdelen en de statushouder alleen het overige deel van de uitkering gestort krijgt voor de leefkosten. Dit kunnen we als gemeenten op twee manieren doen: enkel de betalingen in orde maken, aangevuld met een uitbreiding van het huidige workshopaanbod om de financiële zelfredzaamheid te verbeteren of via persoonlijk budgetbeheer.

Momenteel zet de gemeente Katwijk alleen budgetcoaching in voor die personen die dit daadwerkelijk nodig hebben (ongeacht of ze statushouder zijn of niet). Alleen op basis van verzoek of als de individuele situatie hiertoe aanleiding geeft, dan wordt aanvullende ontzorging/budgetbeheer ingeregeld. Budgetcoaching inzetten voor alle statushouders in plaats van alleen het ontzorgen, sluit hier niet bij aan. En sluit ook niet aan bij de lage instroom in de budgetcoaching van statushouders in de afgelopen jaren. 2.2 Vanuit de pilots wordt afgeraden om een brede invulling te geven aan het financieel ontzorgen. Een aantal gemeenten heeft deelgenomen aan pilots financieel ontzorgen. Hieruit blijkt dat er behoefte is aan meer maatwerk mogelijkheden dan de wet nu biedt. Daarnaast blijkt dat er met name een knelpunt zit in de eerste periode na huisvesting in de gemeente, wanneer de toeslagen nog niet worden uitgekeerd. Daarom wordt geadviseerd alleen invulling te geven aan de wettelijke verplichting van zes maanden ontzorgen, aangevuld met een workshop financiële zelfredzaamheid. Het Rijk is met de gemeenten in overleg over de uitkomsten van de pilot en de verdere ontwikkeling van het financieel ontzorgen. Er is ook geen budget beschikbaar om dit in de vorm van budgetcoaching te doen. 3

3.1 Welzijnskwartier is in Katwijk de beste partij om de leerbaarheidstoets af te nemen. Vanaf 2022 moeten alle inburgeraars een (landelijke) leerbaarheidstoets afleggen. Op deze manier krijgen we als gemeente inzicht in het niveau van de Nederlandse taal dat een inburgeraar kan bereiken. Als gemeente moeten wij er voor zorgen dat de toets wordt gedaan en gefaciliteerd tijdens de periode van de intake. Het is van belang dat er begeleiding aanwezig is bij het doen van de toets in verschillende talen omdat de inburgeraars nog niet gestart zijn met Nederlandse les. Bij het Welzijnskwartier is professionele en vrijwillige begeleiding in verschillende talen beschikbaar. Daarnaast heeft Welzijnskwartier tijdens de eerste periode rondom de huisvesting veelvuldig contact met de inburgeraar, waardoor zij een laagdrempelige partner zijn voor de inburgeraar om daar deze toets af te nemen. Tot slot heeft het Welzijnskwartier de meerjarige opdracht maatschappelijke begeleiding statushouders in 2020 gegund gekregen, waardoor het logisch is om zoveel mogelijk activiteiten rond de inburgering van statushouders bij elkaar te brengen. 3.2 De middelen voor het uitvoeren van de leerbaarheidstoets worden pas in de meicirculaire 2022 beschikbaar gesteld. In oktober 2021 is de omschrijving van deze taak duidelijk geworden. Gemeenten ontvangen in de meicirculaire hier de middelen voor.

Deze taak moet wel vanaf 1 januari 2022 worden uitgevoerd. Voorlopig wordt deze subsidie dan ook gefinancierd vanuit het invoeringsbudget. 4.1 In de begrotingswijziging zijn alle financiële consequenties verwerkt van de nieuwe Wet Inburgering. In de begrotingswijziging zijn alle kostenposten opgenomen voor de nieuwe Wet Inburgering. Vanaf 2022 krijgen wij als gemeente twee budgetten vanuit het Rijk om alle kosten te financieren voor de nieuwe wet Inburgering: 1. Uitvoeringsmiddelen. Voor alle uitvoeringskosten van de gemeente zelf, bijvoorbeeld formatiekosten voor de brede intake, het PIP, ICT-kosten enz. 2. Specifieke uitkering Inburgering (SPUK Inburgering). Voor alle kosten die we als gemeenten maken bij partners: inkoop van leerroutes, maatschappelijke begeleiding, tolken enz. Van al deze kosten is een begroting gemaakt. Hierbij hebben wij gebruikt gemaakt van de berekening die het rijk heeft gemaakt voor de kosten, de pilots die in 2021 hebben gedraaid in een aantal gemeenten, de aanbesteding die gelopen is voor taaltrajecten en de subsidieaanvraag voor de maatschappelijke begeleiding. Op basis hiervan is bijgevoegde begrotingswijziging opgesteld. Het rijksbudget lijkt momenteel voldoende om de kosten te dekken voor de Wet Inburgering. Uiteraard zal het college de uitgaven nauwgezet monitoren in 2022. Binnen de MAG-opdracht is er wel extra budget beschikbaar gesteld.

Hiermee voeren we de opdracht ‘Maatschappelijke Begeleiding Statushouders’ uit.

5.1 Twee verordeningen met een grondslag in de ‘oude’ Wet Inburgering van voor 2013 moeten nog worden ingetrokken. De Verordening wet inburgering gemeente Katwijk 2013 en de Boeteverordening Wet Inburgering Nieuwkomers horen bij de ‘oude taken’ van de gemeente Katwijk op het gebied van inburgeren van voor 2013 en worden sinds langere tijd niet gebruikt. Deze verordeningen hadden eerder ingetrokken moeten worden nadat de bepalingen die daarin stonden bij wet werden geregeld, dit is echter nooit gebeurd. De huidige invulling van de gemeente aan de nieuwe Wet Inburgering is nu opgenomen in de Beleidsregels Inburgering 2022.

4

6.1 In de raadsbrief is toegelicht hoe de nieuwe Wet Inburgering is geïmplementeerd in Katwijk. De nieuwe Wet Inburgering sluit aan bij de uitgangspunten van de dienstverlening binnen het Wijkteam en de uitgangspunten uit de Maatschappelijke Agenda. In de notitie lichten we de implementatie toe.

Kanttekeningen De nieuwe Wet Inburgering geldt alleen voor de statushouders die vanaf 1 januari 2022 inburgeren in Katwijk. De statushouders die tot die tijd in onze gemeente komen wonen, vallen onder het inburgeringsstelsel van het Rijk die tot en met 2021 gold. Het is juridisch niet mogelijk om deze statushouders in het nieuwe stelsel op te nemen. Alle gemeenten in Nederland maken zich hier zorgen over hoe dit in de praktijk gaat uitpakken voor deze nieuwkomers. De gemeente Katwijk is in overleg met de huidige taalscholen om te voorkomen dat deze statushouders tussen wal en schip vallen. Van het rijk hebben we middelen ontvangen om deze statushouders extra te ondersteunen in hun taal. Met de ketenpartners zijn we bezig om hier invulling aan te geven. Voor een aantal deelonderwerpen ontvangt de gemeente nog aanvullende middelen in de meicirculaire 2022: de uitvoering van de leerbaarheidstoets en extra middelen voor de ICT-implementatie. Momenteel is nog niet helder om hoeveel geld het voor de gemeente Katwijk gaat. Vanaf 1 januari 2022 moeten deze taken echter wel worden uitgevoerd. Het Rijk geeft gemeenten voor de invoering van de Wet Inburgering de minimaal benodigde middelen. Ook heeft het Rijk veel al ingevuld via landelijke regelgeving, bijvoorbeeld over de taaleisen, de eisen aan de intake, boetes enz. Als gemeente hadden we hier graag lokaal invulling aan gegeven.

Als gemeente hebben we in de MAG een zo goed mogelijke invulling gegeven en kwaliteitsslag gemaakt in de gemeentelijke taak van onze begeleiding van statushouders.

Middelen Door de invoering van de Wet Inburgering wordt de gehele financiering van de inburgering gewijzigd. Vanaf 1 januari 2022 ontvangen we een integratie-uitkering ad. € 194.352 (voor de uitvoeringkosten) , deze middelen zijn al verwerkt in de meerjarenbegroting. Daarnaast ontvangen we een Specifieke uitkering (SPUK) ad € 402.298 voor de kosten die we als gemeente moeten maken voor de inkoop van diensten. Deze lasten worden budgettair neutraal in de begroting verwerkt. Voor het onderdeel maatschappelijke begeleiding zijn we, via de MAG, al een meerjarige opdracht aangegaan. Tevens is de aanbesteding van de leerroutes al afgerond. Binnen de begroting is er daarom weinig financiële speelruimte voor aanvullende lokale wensen. De (financiering van de) re-integratie van statushouders valt buiten de Wet Inburgering, dit valt onder de reguliere re-integratie. Provalu voert deze uit in Katwijk. De leerbaarheidstoets financieren we voorlopig uit het Invoeringsbudget Inburgering omdat de gemeente hier pas in de meicirculaire van 2022 de middelen voor ontvangt. Op 12 november 2021 is bekend geworden dat €7.200 per Onderwijsroute worden toegevoegd aan het beschikbare budget omdat het huidige budget voor deze route niet voldoende is. De centrumgemeente, Leiden in ons geval, ontvangt deze extra middelen om zo regionale samenwerking te bevorderen.

Katwijk werkt voor de taalroutes al samen. Met dit extra budget verwachten we goed invulling te kunnen geven aan de onderwijsroute en tijdig een contract hiervoor af te sluiten. De budgettair neutrale consequenties van dit voorstel kunnen in de begroting worden verwerkt via begrotingswijziging 7/2022. 5

Uitvoering Bij de uitvoering van de Wet Inburgering zijn diverse ketenpartners betrokken. De regie rondom elke statushouder ligt bij het Wijkteam/Servicepunt van de gemeente Katwijk. Dit betekent dat de gemeente voor elke statushouder en gezinsmigrant een Persoonlijk Inburgeringsplan (PIP) opstelt. In dit PIP moeten afspraken worden gemaakt met de inburgeraar over: 1. De taalroute. Op welke wijze en niveau de statushouder de Nederlandse taal leert. Deze route wordt in Katwijk uitgevoerd door een aantal taalscholen. 2. De re-integratie. Op welke wijze de statushouders naar betaald werk begeleid worden. Dit wordt in Katwijk uitgevoerd door Provalu. 3. Maatschappelijke begeleiding. De ondersteuning van statushouders om zelfstandig te wonen in de gemeente Katwijk. Dit wordt in Katwijk uitgevoerd door het Welzijnskwartier. De uitvoering is verder toegelicht in de bijgevoegde raadsinformatiebrief. Met de ketenpartners houden we daarnaast goed in de gaten wat de voortgang is van de statushouders die nog instromen voor 1 januari 2022 in het ‘oude stelsel’. Met de ketenpartners zijn we bezig om invulling te geven voor een aanpak van deze doelgroep, hiervoor hebben we extra middelen voor ontvangen van het rijk. Na instemmen met intrekken van de verordeningen zal hier op gebruikelijke wijze uitvoering aan worden gegeven. De verordeningen worden ingetrokken per 1 januari 2022.

Juridisch advies Niet van toepassing. Communicatie Voor de implementatie is een communicatieplan ontwikkeld. Dit plan richt zich voornamelijk op de inwoners van de gemeente Katwijk. Als een statushouder mee moet kunnen doen in onze maatschappij, is het ook belangrijk dat ze geaccepteerd worden door die maatschappij. De communicatie naar de statushouders zelf wordt door het COA verzorgd in het AZC. Zodra de statushouder in Katwijk (gaat) wonen, wordt de communicatie persoonlijk ingevuld door het Wijkteam/Servicepunt en het Welzijnskwartier. Bijlage(n) 1. Raadsinformatiebrief 2. Begrotingswijziging 7/2022

Burgemeester en wethouders van Katwijk, De secretaris De burgemeester

6

Raadsbesluit Kenmerk Programma Onderwerp

: Z2732374D2747491 : Sociaal domein : Begrotingswijziging Nieuwe Wet Inburgering

De raad van de gemeente Katwijk; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van Katwijk van 23 november 2021; gelet op de Wet Inburgering

BESLUIT: 1. De bijgevoegde begrotingswijziging 7/2022 voor de nieuwe Wet Inburgering vast te stellen. 2. De ‘Verordening wet inburgering gemeente Katwijk 2013’ en de ‘Boeteverordening Wet Inburgering Nieuwkomers’ in te trekken.

Aldus vastgesteld door de raad van de gemeente Katwijk in zijn openbare vergadering van De griffier

De voorzitter

8