10. Raadsvoorstel Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland (1911177)

Aan de gemeenteraad

Kenmerk Programma Onderwerp

: 1911177 : Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing : Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland

Katwijk, 20 april 2021.

Aanleiding en doel De Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland is een zelfbindend document voor de dertien gemeenten in Holland Rijnland (Alphen aan den Rijn, Hillegom, Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse, Nieuwkoop, Noordwijk, Oegstgeest, Teylingen, Voorschoten, Zoeterwoude). In de Regionale Omgevingsagenda worden de regionale opgaven en keuzes uiteen gezet. Dat wil zeggen die opgaves waar de regio aan zet is en waar de regio het optimale schaalniveau is. De inzet is om de Regionale Omgevingsagenda te laten vaststellen op 30 juni 2021 door het Algemeen Bestuur van Holland Rijnland. Voorafgaand aan dit besluit worden de deelnemende gemeenten gevraagd wensen en bedenkingen mee te geven voor deze besluitvorming. De Regionale Omgevingsagenda voor Holland Rijnland komt voort uit de opdracht van het Algemeen Bestuur d.d. nov. 2019 om de Regionale Agenda voor Holland Rijnland te gaan uitwerken. Op dat moment is ook de behoefte uitgesproken een Integraal Ruimtelijk Afwegingskader voor Holland Rijnland te gaan opstellen, omdat gesteld werd dat alle ambities ruimtelijke consequenties kennen en dat de hypothese leeft dat die wensen en ambities niet allemaal mogelijk zouden kunnen passen binnen de regio: Nadere keuzes zijn nodig bij de uitwerking ervan.

Indicatoren (facultatief)

Motivering voorstel Opdracht vanuit Algemeen Bestuur Op verzoek van het Algemeen Bestuur van Holland Rijnland is de Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland opgesteld. In dit document is beoogd een antwoord te geven op de vraag hoe de druk op de regio kan worden benut om de aantrekkelijkheid van de regio te behouden en versterken. Ruimteclaims en transities brengen uiteraard uitdagingen met zich mee, maar ook nieuwe kansen. Op dit moment bevindt de regio zich op het kruispunt om keuzes te maken die richtinggevend zijn voor de toekomst. Deze keuze zal per onderwerp verschillen. Omdat de diversiteit aan opgaven groot is, evenals de urgentie voor veel van deze opgaven en de beschik bare middelen niet oneindig zijn, zullen er keuzes gemaakt moeten worden hoe de ruimte in Holland Rijnland wordt ingezet. Wat voor soort regio wil Holland Rijnland zijn en welke stappen zetten we daarbij naar de toekomst? Een Regionale Omgevingsagenda is een zelfbindend document, geen wettelijk instrument. De agenda valt of staat met het commitment van de deelnemers en is dan ook alleen van waarde als hij ook op regionaal draagvlak kan rekenen. Daarbij zal de agenda ook helder moeten maken welke vragen voor samenwerking of ondersteuning er zijn naar andere overheden, zoals de naastgelegen (metropool)regio’s, provincies en het Rijk.

Afdoening Motie 524: regionale discussie toekomst woningbouw Op 15 juni 2017 heeft de raad de Motie 524 Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland aangenomen bij het agendapunt Regionale agenda omgevingsvisie 2040 Hart van Holland. In de motie spreekt de raad uit het van belang te vinden om tijdig en samen met de andere gemeenten uit de regio te bepalen wat een 'gezonde groei' van de woningvoorraad in het Hart van Holland betekent, waar de balans ligt tussen verstedelijking en open landschappen en dit vast te leggen in de eigen (regionale) beleidskaders en in te brengen bij provincie en rijk. Het college wordt 2

verzocht samen met de gemeenteraad invulling te geven aan een regionale discussie over hoe om te gaan met druk op de woningmarkt na de bouw van de toen voorgenomen 30.000 woningen. Het belang van het onderwerp dat in de motie wordt genoemd wordt nog steeds ten volle door het college herkend en ondersteund. Een goede integrale ruimtelijke afweging van (sectorale) belangen en opgaven is het uitgangspunt bij het aangaan van regionale verstedelijkingsafspraken. In de periode tussen het aannemen van de motie tot heden heeft het college in de geest van de motie gewerkt aan het realiseren van de ruimtelijke opgaven. Daarvoor is onder andere in 2018 de Omgevingsvisie Katwijk vastgesteld, zijn grote opgaven, agenda’s en programma’s vastgesteld en zijn meerdere ruimtelijke projecten gerealiseerd. Het college heeft in die periode samen met de regio de verstedelijkingsopgave opgepakt. De Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland is daar een belangrijke uitwerking van en de gemeenteraad is betrokken bij de invulling door middel van diverse webinars en nu door wensen en bedenkingen vast te stellen.

Met deze belangrijke mijlpaal in de ontwikkeling van de Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland verwachten we te voldoen aan de gewenste uitvoering van motie 524 mede in het licht dat het college de gemeenteraad zal blijven betrekken in de dialoog met de regio over de verstedelijkingsafspraken. Integrale benadering In de kern bespreekt de Regionale Omgevingsagenda hoe op een integrale wijze alle ruimte-vragende functies een plek kunnen krijgen of waar keuzes gemaakt moeten worden. Daarbij gaat het niet alleen om toekomstige woningbouw of locaties voor bedrijvigheid, maar er is daarbij nadrukkelijk integraal gekeken naar de samenhang met, afhankelijkheden van en gevolgen op andere thema’s zoals bereikbaarheid, natuur en landschap, energie, klimaat en gezondheid. Input subregio’s en sectorale strategieën Deze omgevingsagenda staat daarmee niet op zichzelf, maar hangt zeer nauw samen met de andere regionaal strategische documenten die momenteel in ontwikkeling zijn, zoals de Regionale Energie Strategie (RES), de Regionale Strategie Mobiliteit (RSM) en de mogelijk toekomstige Regionale Landschapsstrategie. De reeds verschenen subregionale agenda’s (Omgevingsagenda Hart van Holland, Strategische Agenda Rijn en Veenstreek, en Strategische Agenda Ruimte Duin en Bollenstreek) vormen belangrijke bouwstenen voor dit regionale perspectief.

Daarbij vragen we ons steeds af, wat er echt regionaal opgepakt zou moeten worden, en wat ook beter op subregionaal of lokaal niveau de beste uitwerking kan krijgen. Deze subregionale agenda’s zijn alle zoveel mogelijk gebruikt en verwerkt in deze Regionale Omgevingsagenda. Ruimtelijke verkenning met Dashboard Verstedelijking en Landschap Daarnaast is er ook gebruik gemaakt van een ruimtelijke verkenning met behulp van het Dashboard Verstedelijking en Landschap; een instrument dat door het College van Rijksadviseurs in samenspraak met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is ontwikkeld. Dit instrument is in meerdere regio’s met een verstedelijkingsopgave in Nederland toegepast. In Holland Rijnland verband hebben we ook dankbaar van dit instrument gebruik gemaakt. Op basis van vier extreme scenario’s uitgaande van geconcentreerde als ook verspreide extra woningbouw, zijn argumenten verzameld voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in de regio, met samenhangende consequenties, kansen en uitdagingen. Dit heeft geleid tot het benoemen van de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn als een duurzaam concept voor toekomstige ruimtelijk-economische ontwikkeling op de langere termijn in onze regio.

Verstedelijking tot 2030 In deze agenda gaan we uit van een aantal zaken, zoals fasering in de tijd: We willen duidelijk de volgtijdelijkheid naar voren brengen in onze plannen en opgaven. We respecteren bestaande verstedelijkingsafspraken en zoeken voor de middellange en lange termijn naar aanvullende oplossingen in de regio. Dat betekent dat we alle vastgestelde plannen voor nieuwbouw of andersoortige afspraken meenemen als gegeven en dat die niet ter discussie staan. As Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn 3

Op langere termijn na 2030 zetten we in op verdere ruimte bieden voor grote verstedelijkingsvraagstukken op de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn, om aan de ene kant ruimte voor deze vragen te bieden, complementariteit tussen deze kernen te bieden en ondersteunend aan elkaar te laten zijn. Die complementariteit uit zich bijvoorbeeld in de diversiteit aan woonmilieus. Leiden kent stedelijke woonmilieus met hoogbouw, hier wordt ook hoogbouw toegevoegd. Katwijk heeft een andere identiteit met de daarbij behorende meer kleinschalige woonomgeving die verder wordt versterkt, en Alphen is weer anders. Deze verschillende woonmilieus vullen elkaar goed aan. Daarmee ontstaat een sterk cluster, welke is “opgehangen” aan de nationale noord-zuid en oost-west structuren in de Randstad. Met letterlijk knooppunt Leiden Centraal als draaischijf in de regio. Vitale en veelkleurige kernen De nadruk voor de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn is een bewuste keuze om de gebieden buiten deze zone zoveel mogelijk te ontzien, en daar geen grootschalige woningbouw te realiseren en daarmee de landelijke kwaliteit van delen van de regio te behouden.

Dat betekent niet dat er in de vitale en veelkleurige kernen niks meer kan, maar wel met respect voor het omringende landschap: Landschappelijke verstedelijking, kleinschalig, en passend binnen het karakter van het woon- werk en het landschappelijke klimaat. Zo blijven alle kernen vitaal in Holland Rijnland. Groen en blauw dichtbij huis Dat betekent vervolgens ook dat natuur, groen en water een plek dichtbij huis dienen te krijgen, ook gezien de klimaatopgaven waarvoor de regio gesteld wil staan. Een gezonde leefomgeving staat in de regio Holland Rijnland hoog in het vaandel. Bereikbaarheid van groene gebieden, zowel klein als groot, in en om de steden en dorpen, is daarvoor randvoorwaardelijk en is bevorderend voor de gezondheid van onze inwoners. Dit zijn opgaven voor het stedelijk gebied maar ook voor het groen-blauwe landschap. Landschapsstrategie En voor het landschap willen we maatwerk bieden, door te willen gaan werken aan een landschapsstrategie. Delen van het landschap zijn beschermd, functioneren prima, en zijn uniek in zijn soort. We denken daarbij aan de kust en de Hollandse Duinen, de Hollandse plassen en de Nieuwkoopse plassen. Het landschap kent echter ook vele transitie opgaven. Voor een deel zal het landschap op dezelfde wijze doorontwikkeld kunnen worden en kan blijven bestaan zoals het is: De boer, hij akkert voort.

Maar voor een deel zijn de transitie opgaven zo groot dat wijziging en doorontwikkeling van landschappen onvermijdelijk zijn. Dit doen we met een strategie voor het landschap, uiteraard samen met de beheerders van het betreffende landschap; Een strategie waarbij de opgaven per landschap duidelijk worden, probleemeigenaarschap wordt onderkend, urgentie en termijn duidelijk worden met de bijbehorende financiële consequenties en strategieën. Nieuwe opgaven Of het landschap nou stedelijk, groen of blauw is, de komende periode zal het landschap verrijkt in worden met (nieuwe) opgaven die op ons afkomen. Een daarvan is de energie opgave die gaat leiden tot ruimteclaims voor de elektriciteits-infrastructuur en de opwek voor duurzame energie met zon en wind. De RES 1.0 biedt daartoe voor de kortere termijn voldoende aanknopingspunten, voor de langere termijn na 2030 is een volgende slag nodig in een integraal uitvoeringsprogramma. Subregionale agenda’s De subregionale agenda’s zijn zoveel mogelijk verwerkt maar dit heeft op onderdelen tot discussiepunten geleid die zoveel mogelijk zijn verwerkt in de voorliggende Regionale Omgevingsagenda, en die we zeker een plek zullen krijgen in het Integrale Uitvoeringsprogramma. Voor Katwijk zijn Hart van Holland en de Strategische Agenda Ruimte Duin- en Bollenstreek relevant.

Hart van Holland Hart van Holland is in 2017 door de raden van de deelnemende gemeenten, waaronder Katwijk, vastgesteld. In 2020 is de uitvoeringsagenda van Hart van Holland aan de raden voorgelegd voor wensen en bedenkingen. 4

In Hart van Holland is veel aandacht gevraagd voor de onderscheiden potentiegebieden, de economische component van toekomstige ontwikkelingen als ook de waarde van het landschap. Deze punten zijn zoveel mogelijk meegenomen. De prioritering in potentiegebieden wordt samen met de subregio en individuele gemeenten bepaald. Duin- en Bollenstreek De Strategische Agenda Ruimte Duin- en Bollenstreek is door de Duin- en Bollengemeenten opgesteld als input voor de regionale Omgevingsagenda en op 31 maart 2021 aan Holland Rijnland aangeboden. In de Duin- en Bollenstreek is met een Strategische Agenda ingezet op zoveel mogelijk aansluiten wat reeds goed is en wat verbeterd kan worden. Er zijn veel beleidsuitgangspunten in deze subregio, maar ook veel kansen en uitdagingen. De balans in oog blijven houden in deze subregio is er een waar de regio graag in wil bijdragen, als ook de benodigde aandacht voor de mobiliteit in de Duin- en Bollenstreek en voor de relatie met de omgeving zoals de Haarlemmermeer en de verbinding met de A44. Daarbij speelt hoogwaardig openbaar vervoer en infrastructuur voor alle modaliteiten een rol. In beide subregionale agenda’s is verstedelijking rond de Oude Rijn (as Katwijk-Leiden) reeds opgenomen.

Wensen en bedenkingen De Regionale Omgevingsagenda zet de hoofdlijnen uit voor de verdere ontwikkeling van de regio. Dit zal worden uitgewerkt in een integraal uitvoeringsprogramma. Hoewel de hoofdlijnen van de Regionale Omgevingsagenda door ons worden onderschreven willen we wel een aantal voor Katwijk belangrijke aandachtspunten meegeven als wensen en bedenkingen: Katwijk is blij met het belang dat in de Regionale Omgevingsagenda wordt gehecht aan de plaatselijke identiteit, de complementariteit van leefmillieus en de zorg voor de leefbaarheid. Goede mobiliteitsoplossingen zijn daarvoor randvoorwaardelijk en we zien dat ook terug in de agenda.

1. Identiteit van de kernen

De bestaande variatie aan woon- en werkmilieus is een van de sterke kenmerken van de regio die in stand moet blijven. De inzet van de Regionale Omgevingsagenda is om na 2030 de verstedelijking te concentreren op de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn. Bij deze verstedelijking dient te worden uitgegaan van de identiteit van de kernen in dit gebied. Verstedelijking zal hierdoor in Leiden echt iets anders betekenen in verschijningsvorm en programma dan bijvoorbeeld in Rijnsburg; het gaat om zorgvuldige inpassing van nieuwe functies en bebouwing in de bestaande omgeving. 2. Leefbaarheid

Leefbaarheid is een containerbegrip dat afhankelijk van context en locatie iets anders inhoudt. Voor Katwijk betekent het in dit verband bijvoorbeeld dat verdichting niet ten koste mag gaan van een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. De verkeers- en parkeerdruk is al hoog, ruimte voor ontmoeting en beweging blijft belangrijk. 3. Een breed scala aan mobiliteitsvormen

In de Regionale Omgevingsagenda ligt de nadruk op ontsluiting via (Hoogwaardig) Openbaar Vervoer. Voor Katwijk is het ook goed om te zien dat de Bypass N206 onderdeel is van de mobiliteitsagenda. Wij kijken uit naar de vervolgstappen die we daarvoor gezamenlijk moeten gaan zetten. 4. Katwijk bouwt 8000 woningen tot 2040

Onder verwijzing naar bovengenoemde aandachtspunten en randvoorwaarden worden in Katwijk circa 8000 woningen (inclusief Valkenhorst) gebouwd, conform de Woonagenda Katwijk 2020-2024.

5

Tot slot willen we nog opmerken dat we niet tevreden zijn over het gelopen proces. Onder grote tijdsdruk moesten mijlpalen gehaald worden en besluiten worden genomen, wat de zorgvuldigheid niet ten goede is gekomen. Dit is terug te zien aan de kwaliteit van het product, met name het kaartmateriaal.

Kanttekeningen

Voorstel voor raadsbehandeling (facultatief)

Aanpassingen naar aanleiding van commissiebehandeling (Facultatief)

Middelen Het indienen van wensen en bedenkingen op de Regionale Omgevingsagenda heeft geen financiële consequenties.

Uitvoering Na vaststelling van deze Regionale Omgevingsagenda wordt een integraal uitvoeringsprogramma opgesteld, geïntegreerd met ingrediënten uit de RES 1.0 en de Regionale Strategie Mobiliteit (RSM). In dit integrale uitvoeringsprogramma wordt gewerkt aan het concreet maken van de plannen in ingreep, termijn, inzet, en benodigde governance. Ook vormt deze een opmaat voor een lobbystrategie voor zowel beleidslijnen, plannen en benodigde investeringen. Zo kan bijvoorbeeld gezamenlijk verkend worden of een MIRT traject kan worden ingezet. Daartoe worden uitvoeringslijnen opgezet die nodig zijn nadat de lopende afspraken en plannen zijn uitgevoerd. Dat zijn lijnen voor het uitwerken van de ontwikkelmogelijkheden van de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn, een Landschapsstrategie als vehikel voor het versterken van de diverse landschappen, het gefaseerd kunnen ontwikkelen van Alphen aan den Rijn als complete stad en als knoop van huidige en toekomstige infrastructuur in het oostelijk deel van de regio waar de omliggende kernen ook vervolgens weer van gaan profiteren. Speciale aandacht geven we ook aan de Duin- en Bollenstreek gezien de vele ruimteclaims, het karakter van het veelkleurige en kleinschalige landschap, en de ligging nabij grote ontwikkelingen net aan de andere kant van de Ringvaart in de Haarlemmermeer (zoals woningbouw, infrastructuur en Schiphol).

Juridisch advies

Communicatie Communicatie verloopt via Holland Rijnland.

Bijlage(n) Concept Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland 6

Burgemeester en wethouders van Katwijk, De secretaris De burgemeester

7

Raadsbesluit Kenmerk Programma Onderwerp

: 1911177 : Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing : Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland

De raad van de gemeente Katwijk; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van Katwijk van 20 april 2021.; gelet op artikel 6.1 van de Gemeenschappelijke regeling Holland Rijnland;

BESLUIT: De volgende wensen en bedenkingen vast te stellen ten aanzien van de Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland: Hoewel de hoofdlijnen van de Regionale Omgevingsagenda door ons worden onderschreven willen we wel een aantal voor Katwijk belangrijke aandachtspunten meegeven als wensen en bedenkingen: Katwijk is blij met het belang dat in de Regionale Omgevingsagenda wordt gehecht aan de plaatselijke identiteit, de complementariteit van leefmillieus en de zorg voor de leefbaarheid. Goede mobiliteitsoplossingen zijn daarvoor randvoorwaardelijk en we zien dat ook terug in de agenda. 1. Identiteit van de kernen De bestaande variatie aan woon- en werkmilieus is een van de sterke kenmerken van de regio die in stand moet blijven. De inzet van de Regionale Omgevingsagenda is om na 2030 de verstedelijking te concentreren op de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn. Bij deze verstedelijking dient te worden uitgegaan van de identiteit van de kernen in dit gebied. Verstedelijking zal hierdoor in Leiden echt iets anders betekenen in verschijningsvorm en programma dan bijvoorbeeld in Rijnsburg; het gaat om zorgvuldige inpassing van nieuwe functies en bebouwing in de bestaande omgeving. 2. Leefbaarheid Leefbaarheid is een containerbegrip dat afhankelijk van context en locatie iets anders inhoudt.

Voor Katwijk betekent het in dit verband bijvoorbeeld dat verdichting niet ten koste mag gaan van een aantrekkelijke woonen leefomgeving. De verkeers- en parkeerdruk is al hoog, ruimte voor ontmoeting en beweging blijft belangrijk. 3. Een breed scala aan mobiliteitsvormen In de Regionale Omgevingsagenda ligt de nadruk op ontsluiting via (Hoogwaardig) Openbaar Vervoer. 8

Voor Katwijk is het ook goed om te zien dat de Bypass N206 onderdeel is van de mobiliteitsagenda. Wij kijken uit naar de vervolgstappen die we daarvoor gezamenlijk moeten gaan zetten. 4. Katwijk bouwt 8000 woningen tot 2040 Onder verwijzing naar bovengenoemde aandachtspunten en randvoorwaarden worden in Katwijk circa 8000 woningen (inclusief Valkenhorst) gebouwd, conform de Woonagenda Katwijk 2020-2024. Tot slot willen we nog opmerken dat we niet tevreden zijn over het gelopen proces. Onder grote tijdsdruk moesten mijlpalen gehaald worden en besluiten worden genomen, wat de zorgvuldigheid niet ten goede is gekomen. Dit is terug te zien aan de kwaliteit van het product, met name het kaartmateriaal.

Aldus vastgesteld door de raad van de gemeente Katwijk in zijn openbare vergadering van 3 juni 2021 De griffier

De voorzitter

9