10. Notitie Katwijk op de rand van de afgrond van de leden J.H. Haasnoot en Schrijvers van 31 januari 2022 (2783164)

Katwijk op de rand van de afgrond (?) Jaap Haasnoot Gijsbert Schrijvers

Samenvatting van deze notitie

1. Deze notitie probeert op hoofdlijnen de financiële positie van de gemeente Katwijk te duiden omdat er aanleiding bestaat om te veronderstellen dat op dit moment de begroting geen actueel en compleet beeld (meer) levert. 2. De indruk bestaat dat er in verband met de verkiezingen een te rooskleurig beeld wordt geschets van de financiële situatie. Daarom zullen wij op 3 februari een motie indienen om in opdracht van de gemeenteraad door een onafhankelijke expert op zeer korte termijn een Quick Scan te laten uitvoeren. Het doel is om binnen vier weken duidelijkheid te krijgen over de financiële positie van de gemeente Katwijk, bezien vanuit een meerjarenperspectief. 3. Het is duidelijk dat de financiële situatie precair is. In een brandbrief aan de gemeenteraad noemt de provincie Zuid Holland de situatie zorgelijk. 4. Tegelijkertijd wordt de gemeenteraad voorgesteld om positief te besluiten over het bestemmingsplan Valkenhorst. 5. Over de financiële implicaties van dit bestemmingsplan is op dit moment geen compleet en betrouwbaar beeld voorhanden, maar het staat vast dat de financiële gevolgen enorm groot zijn. 6. Het kostenverhaal is niet goed geregeld en dat is de enige voor de gemeente Katwijk beschikbare bron om eventueel ‘zwarte cijfers te kunnen schrijven’. Katwijk heeft namelijk geen grondpositie in de gebiedsontwikkeling.

7. De opstellers van deze notitie hebben de overtuiging dat Katwijk de financiële gevolgen van de gebiedsontwikkeling Valkenhorst (GOV) onder de huidige voorwaarden niet kan dragen. 8. Het ziet er naar uit dat de provincie Zuid Holland in haar beoordeling van de gemeentelijke begroting de repercussies van de GOV nog niet eens heeft meegenomen. Deze repercussies zijn ook door B&W uit de meerjarenbegroting weggelaten. Het argument daarvoor is dat op een later moment (na de verkiezingen) een separate Financiële Impactanalyse GOV zal worden opgeleverd. 9. Wel is een aantal maanden geleden een onvoldragen versie van deze Impactanalyse met de gemeenteraad gedeeld. De cruciale onderdelen van deze analyse zijn geheim verklaard. Pag. 2

10. De beide raadsleden die tevens de opstellers van de hier voorliggende notitie zijn hebben begin 2021 bij B&W aangedrongen om de impactanalyse GOV op te stellen. Het bleek toen namelijk dat B&W geen idee had van de gevolgen van het privaatrechtelijk contract dat zij met het Rijk over de GOV hadden gesloten. 11. Toen de onvoldragen versie van de Impactanalyse een aantal maanden geleden bij ons bekend werd zijn we enorm geschrokken van de gegevens. Dat ondanks het feit dat we begin 2021 al uitspraken dat de gemeente hierop “failliet zou kunnen gaan”. Er is op dit moment naar onze mening geen reden om deze stelling te herroepen. 12. De Impactanalyse die is opgesteld door een extern bureau is geheim verklaard en in een vertrouwelijke zitting in een commissie besproken. Gekuiste informatie is via een openbare brief met de gemeenteraad gedeeld. 13. De provincie Zuid Holland heeft een dubbelrol in dit dossier Valkenhorst. Enerzijds heeft hij de wettelijke taak om toezicht uit te oefenen op de gemeentelijke financiën. Anderzijds heeft de provincie Zuid Holland het privaatrechtelijk contract tussen Katwijk en het Rijk mede ondertekend, en is in die zin dus partner in het geheel. 14.

De auteurs van het voorliggende document zijn beide raadslid en hebben deze notitie geschreven vanuit hun grote bezorgdheid over de situatie en vanuit hun verantwoordelijkheid om “de belangen van Katwijk en haar inwoners te dienen”. Daar houden wij het bij en de provincie Zuid Holland moet uiteraard zelf zijn positie bepalen. Wel zullen wij GS vanuit onze rol als bezorgde inwoner van Zuid Holland op de hoogte stellen van onze opinies. 15. In de gemeenteraad zullen wij op 3 februari in ieder geval een motie indienen om het aanbod dat de provincie in de eerder genoemde brandbrief aan de gemeenteraad heeft gedaan om een gratis taakveldanalyse te doen in dankbaarheid te aanvaarden. De uitslag van de stemming over deze motie geeft straks een indicatie in hoeverre de gemeenteraad dit onderwerp serieus neemt. 16. Eerdere pogingen om de besluitvorming over het bestemmingsplan Valkenhorst uit te stellen totdat er duidelijkheid is over de (financiële) consequenties, in combinatie met het laten uitbrengen van een onafhankelijk expertadvies aan de gemeenteraad, zijn gesneuveld. De vele argumenten hiervoor zijn in een uitgebreide notitie door ons aan het Presidium ter hand gesteld. Er bleek geen behoefte bij het Presidium aan meer informatie of ondersteuning in de vorm van onafhankelijke adviezen.

Dat is merkwaardig want er is bijvoorbeeld geen enkel raadslid dat in staat is om in de relatief korte periode die beschikbaar is de vele duizenden pagina’s tekst te lezen of te interpreteren. En de financiële impact is zoals gezegd niet precies genoeg bekend. De genoemde notitie aan het Presidium is als bijlage 2 hier toegevoegd zodat de lezer kennis kan nemen van de vele argumenten die wij hebben gebruikt. Pag. 3

17. Op 3 februari zullen we tevens een motie indienen die de strekking heeft om het college te verzoeken om zo spoedig mogelijk een complete Impactanalyse aan te leveren omdat er zonder die informatie geen sprake kan zijn van een verantwoorde besluitvorming over het bestemmingsplan Valkenhorst. 18. Het advies van de provincie in de brandbrief aan de gemeenteraad luidt: “Wij adviseren u om, vooruitlopend op de hiervoor genoemde (externe) ontwikkelingen en onzekerheden, terughoudend te zijn in het formuleren van nieuw structureel beleid”. Als de gemeenteraad dat advies ter harte neemt dan stelt hij het besluit over het bestemmingsplan Valkenhorst uit totdat alle consequenties duidelijk zijn. Als het Rijk de doelstelling heeft om ‘zwarte cijfers te schrijven’ dan zal een armlastige gemeente dat uiteraard ook moeten doen. 19. De auteurs van de voorliggende notitie hebben de indruk dat we in een context zitten (en op een moment vlak voor de verkiezingen) waarin rationele informatie geen rol van betekenis meer kan spelen. Dat is een levensgevaarlijke situatie. 20. In de bijlagen zijn de drie financiële moties opgenomen die op 3 februari in stemming worden gebracht. In de 1.1 versie van deze notitie zal de uitslag van die moties worden vermeld waarna deze notitie ter kennis van GS wordt gebracht.

Inleiding

In deze notitie worden een aantal bevindingen c.q. feiten op een rijtje gezet betreffende de financiële positie van de gemeente Katwijk. Nadat de huidige coalitiepartijen (met steun van PvdA en D66) met succes de lokale omroep hebben benaderd om het voorgenomen debat op de lokale TV betreffende het financiële beleid te schrappen heeft KiesKatwijk besloten onze visie op papier te zetten.

Naar onze mening is de positie van de gemeente Katwijk de laatste jaren stelselmatig verzwakt en staan we voor de rand van de afgrond. Dat vereist toelichting en die proberen we in deze notitie te geven. Wij denken dat inwoners van Katwijk en andere belanghebbenden recht hebben op deze informatie, juist in de verkiezingstijd en juist voor het moment van het extreem belangrijke besluit over het bestemmingsplan Valkenhorst. Het onderwerp van de financiële positie van de gemeente i.r.t. dit bestemmingsplan wordt angstvallig buiten de discussie gehouden en cruciale informatie is zelfs geheim verklaard. Deze notitie heeft als doel die discussie in de openbaarheid te brengen en in ruime kring te voeren. Dat is een maatschappelijk belang.

De vraagstelling betreffende de financiële positie van de gemeente staat dus los van de discussie wat er de afgelopen jaren wel of niet gerealiseerd is met het uitgegeven geld (effectiviteit, efficiency), of welke kansen zijn gemist of welke verkeerde afslagen zijn genomen door de beleidskeuzen die zijn gemaakt in deze raadsperiode.

Wat dat laatste betreft hechten wij er aan om nogmaals te benadrukken dat we naar onze mening op dit moment rond de gemeenteraadsverkiezingen echt voor een afslag staan die allesbepalend is voor de toekomst van onze gemeente en haar inwoners.

Wij bevinden ons momenteel op precies hetzelfde punt als de lokaal bekende organisatie DSV, voordat deze tot investeringen besloot die de organisatie niet kon behappen. Dit heeft op een haar na tot de ondergang van DSV geleid, en wellicht ook tot die van de gemeente vanwege garantstellingen in combinatie met onvoldoende toezicht. DSV heeft de ondergang maar ternauwernood kunnen voorkomen door het tafelzilver te verkopen. Dat laatste heeft de gemeente Katwijk trouwens al eerder gedaan, dus daar liggen voor de gemeente nauwelijks mogelijkheden. Het weerstandsvermogen van de gemeente is kwestieus, daarover later meer. Pag. 5

Hart Voor Katwijk (nu groep Schrijvers) en KiesKatwijk zijn twee lokale partijen die met lede ogen hebben moeten aanzien dat in vier jaar tijd de gemeente Katwijk door zwak bestuur naar de rand van de afgrond is geleid. Een kritiekloze gemeenteraad en het niet toepassen van dualistische principes hebben dat mede mogelijk gemaakt. Wij doen met deze notitie een ultieme poging tot een “wake up call”.

Jaap Haasnoot Gijsbert Schrijvers

I’m just a soul whose intentions are good Oh Lord, please don’t let me be misunderstood1

1

Songwriters: Bennie Benjamin / Gloria Caldwell / Sol Marcus Pag. 6

Valkenhorst dreigt molensteen te worden

Een discussie over de financiële situatie van Katwijk kan niet voorbij gaan aan de gebiedsontwikkeling Valkenhorst. De alarmbellen betreffende dit dossier gingen vorig jaar weer eens flink rinkelen bij de fractie KiesKatwijk. Tijdens een commissievergadering bleek na enig doorvragen van onze fractie dat er bij de gemeente geen enkel zicht was op de gevolgkosten van de door B&W op 2 september 2020 ondertekende samenwerkingsovereenkomst (SOK) Valkenhorst.

Onze fractie heeft overigens de vrijheid genomen om dit privaatrechtelijke contract met reden als een wurgcontract aan te duiden. Sinds kort zijn delen van het contract c.q. samenwerkingsovereenkomst (SOK) openbaar gemaakt. We hebben hier geen ruimte om er qua inhoud verder op in te gaan maar het is een verhaal met een verzameling zeer gedetailleerde (vernederende en onredelijke) afspraken en voorwaarden die voor elke andere gemeente in Nederland onaanvaardbaar zou zijn.

Er zijn sterke aanwijzingen dat het Rijk in de onderhandelingen flink over de schreef is gegaan met het uitoefenen van druk (‘detournement de pouvoir’). Niet het maatschappelijk rendement maar het realiseren van een zo groot mogelijke financiële opbrengst staat centraal bij het Rijk. Daar is echt geen discussie over want dat is een feit. De rijksoverheid gedraagt zich hier als ware het een bedrijf. Overigens een bedrijf dat weinig affiniteit blijkt te hebben met maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Het is alleen Profit, want People en Planet komen in het plaatje nauwelijks voor. In de commentaren rond de toeslagenaffaire is wel opgemerkt dat de overheid zich hier tegen haar eigen inwoners blijkt te keren. Dat is in deze casus Valkenhorst ook zo, gezien het feit dat een gemeente tot de bedelstaf veroordelen blijkbaar niet als een probleem wordt gezien. En ook gezien het feit dat het woningbouwprogramma zonder enige overdrijving als asociaal kan worden gekarakteriseerd.

Bottomline voor de invalshoek in deze notitie is dat het kostenverhaal niet goed geregeld is. Alle gronden zijn in handen van derden. De gemeente krijgt dus geen geld uit de grondexploitatie en moet alle kosten zien te verhalen op de beide grondeigenaren. In de SOK is dit kostenverhaal op allerlei wijze beperkt. Daarnaast blijft er wat de niet-financiële aspecten betreft te weinig over van de tevoren door de gemeente geformuleerde kwalitatieve uitgangspunten en ambities. B&W heeft, overigens zonder voorafgaand consent van de Pag. 7

gemeenteraad, dit contract samen met grondeigenaar Rijksvastgoedbedrijf (RVB) i.c. het Rijk, de provincie Zuid Holland en de gemeente Wassenaar ondertekend. De gemeenteraad werd slechts in de gelegenheid gesteld om ‘wensen en bedenkingen’ in te dienen. Dit is opmerkelijk of kenmerkend voor de manier waarop dit dossier is aangevlogen. Er zijn natuurlijk ook redenen voor, waarschijnlijk dezelfde die er voor gezorgd hebben dat de participatie of inspraak nauwelijks iets voorstelde.

Nadat wij begin 2021 aandrongen op een calculatie van de te verwachten baten en lasten rond de gebiedsontwikkeling, als gevolg van de voorwaarden in de SOK, die op alle hoofdstukken van de begroting gaan drukken, kwam er aan het eind van dat jaar een voorlopige uitslag. Die prognose was er tevoren dus gewoon niet. De lokale (en provinciale?) ondertekenaars hadden geen idee ten tijde van het ondertekenen van de SOK. Het rapport van het externe bureau dat onderdeel van de impactanalyse is werd overigens geheim verklaard. De gemeenteraad kreeg een document waarin nog veel onduidelijk bleef. De Impactanalyse was namelijk nog lang niet compleet. Maar de uitkomst is wat ons betreft, en met de onvolledige informatie waarover wij beschikken, dat de gemeente Katwijk deze gebiedsontwikkeling onder de door het Rijk ‘afgedwongen’ voorwaarden absoluut niet kan betalen. Dit leidt zonder twijfel tot een financiële ramp waarvan de omvang op dit moment niet bekend is. Toch wordt de besluitvorming betreffende het bestemmingsplan doorgezet en weigert de gemeente(raad) eerst de cijfers op een rijtje te laten zetten alvorens te besluiten over het bestemmingsplan.

Donderdag 17 februari 2022 gaat er beslist worden door de gemeenteraad over het bestemmingsplan Valkenhorst. De coalitiepartijen hebben alles op alles gezet om dit onderwerp voor de gemeenteraadsverkiezingen af te stempelen omdat er nu nog een meerderheid is. Als het bestemmingsplan door de gemeenteraad is vastgesteld is daarna alles voorbij voor de volksvertegenwoordiging wat dit dossier betreft. Dan zijn de hoogst onredelijke en schadelijke voorwaarden uit de SOK aanvaard en lopen we voortaan achter de feiten aan. Ook wat betreft het asociale woningbouwprogramma, dat niemand zegt te willen, maar dat dan definitief is vastgetimmerd.

Een woningbouwprogramma dat trouwens ook in strijd is met een door de Tweede Kamer aangenomen motie2 die stelt dat bij woningbouwprogramma’s van het Rijksvastgoedbedrijf

2

Motie Grinwis: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2021Z17475&did=2021D37496 Pag. 8

tenminste 50% van de woningen betaalbaar moet zijn. Het ziet er naar uit dat een meerderheid in de gemeenteraad, exact conform de werkwijze van B&W, het bestemmingsplan desondanks gaat goedkeuren zonder de financiële consequenties te kennen. Sterker nog, men wil deze kennis bewust buiten de deur houden want een motie van onze fractie om eerst extern onderzoek te doen en onafhankelijk advies te vragen waarbij alle consequenties in beeld worden gebracht is afgewezen.

Maar dit is niet de enige reden om de noodvlag te hijsen wat betreft de financiële toestand van de gemeente Katwijk. Ook zonder Valkenhorst zit de gemeente al in de problemen zegt de Provincie Zuid Holland.

Onderstaande grafiek uit notitie Weerstandsvermogen (sept. 2018):

Pag. 9

Brandbrief provincie Zuid Holland

Op 23 december 2021 stuurt de provincie Zuid Holland een brief naar de gemeenteraad van Katwijk n.a.v. de ingediende begroting. De provincie schrijft: “..maken wij ons zorgen om de ontwikkeling van de financiële positie van uw gemeente”. Men biedt aan om een taakveldanalyse uit te voeren voor de gemeente om daardoor meer zicht te bieden op de situatie en welke mogelijkheden die biedt om weer in beter vaarwater te komen. De provincie constateert o.a. dat “de schuldquote zich richting de categorie ‘hoog risico’ (130%) ontwikkelt”.

De provincie laat een plaatje zien waaruit blijkt dat de situatie voor Katwijk rap slechter wordt. Alleen het eerste jaar is structureel en reëel sluitend:

In de brief gaat de provincie o.a. in op de kosten voor jeugdzorg. Deze taak wordt grotendeels regionaal uitgevoerd door TWO. Er zijn in de begroting op voorhand enorme bedragen aan bezuinigingsresultaat op deze taak ingeboekt. In een reeks van jaren is het nooit gelukt om hier bezuinigingen of vermindering van overschrijdingen te realiseren. Terecht stelt de provincie vraagtekens en vraagt zich af hoe hard deze voorgenomen bezuinigingen zijn. De provincie: “...Alleen aan de laatste stap, verdere concretisering en financiële vertaling naar de verwachte besparing bent u nog niet aan toegekomen. Daarom zijn wij in ons oordeel uitgegaan van de cijfers exclusief deze besparing”.

Pag. 10

De provincie zegt nog meer verstandige dingen in de brief aan de gemeenteraad en het eindoordeel over de begroting ziet er in een plaatje als volgt uit:

Dit ziet er niet goed uit maar wij denken dat de situatie zelfs ernstiger is dan de provincie zich mogelijk realiseert. Dat komt omdat de scope van de meerjarenbegroting slechts tot 2025 reikt en allerlei lasten die achter die horizon liggen nu niet zichtbaar zijn. Maar ernstiger is het feit dat het er op lijkt dat de begroting opgepoetst is om een gunstig beeld te kunnen schetsen. Dat is o.a. gedaan door alle baten en lasten die met Valkenhorst samenhangen buiten beschouwing te houden in de begroting. De onvoldragen en incomplete Impactanalyse Valkenhorst is het alibi waarnaar straks verwezen kan worden als na de verkiezingen de bom barst. Men heeft de raad dan zogenaamd tevoren geïnformeerd. In onze ogen is dat een halve waarheid. Er zal dan zoals gebruikelijk over “tegenvallers” worden gesproken is onze voorspelling. Ontwikkelingen investeringsagenda

Dat er echt iets aan de hand is en we als gemeente steeds verder in de knel komen blijkt ook uit de investeringsagenda. Die is nogal grootscheeps onderhanden genomen maar wij beschikken over onvoldoende informatie en achtergrondkennis om die ontwikkelingen goed te kunnen duiden. Daar is echt nader onderzoek voor nodig. We lezen in de begroting (blz.20) dat de afschrijvingstermijn op wegen wordt opgehoogd van 40 naar 60 jaren. Ook lezen we dat de afschrijvingslasten op een piek in het investeringsvolume in 2026 nog niet zichtbaar zijn “omdat het financiële systeem maar tot 2026 gaat”. De vervangingsinvesteringen voor de jaren vanaf 2027 zijn niet in de investeringsagenda opgenomen. In de

Pag. 11

begroting staat: “Wel weten we dat de investeringen van het IHP bovenop de reguliere investeringen komen”. Met het cryptische IHP wordt gedoeld op de gigantische omvang aan noodzakelijke investeringen om vele scholen te vernieuwen. Dat is toch een kerntaak van onze gemeente en eerlijk gezegd zijn dit zorgwekkende berichten. Men kondigt aan om realistisch te gaan plannen en denkt daarmee ten tijde van de kadernota 2023 naar de gemeenteraad te gaan. En nogmaals, over Valkenhorst wordt niet gerept in de begrotingsparagraaf over de investeringsagenda. Bij onze fracties hanteren we hier niet de Code Oranje maar de Code Vuurrood.

Pag. 12

Baten en lasten Valkenhorst buiten beeld

Door Valkenhorst krijgt de gemeente Katwijk op termijn meer inwoners. Meer woningen betekent meer OZB. Die toename aan inkomsten was in eerste instantie in de begroting opgenomen. Op een later moment zijn die inkomsten blijkbaar weer verwijderd want deze tekst wordt op blz 17 van de begroting aangetroffen: “De aan Valkenhorst verbonden (OZB) opbrengsten behoren ten goede te komen van de ontwikkeling van Valkenhorst en worden daarom voor dat doel apart gereserveerd”.

Naar onze mening is er nergens in gemeenteland, en ook niet in de gemeente Katwijk sprake van een gebiedsgerichte toerekening van OZB-opbrengsten. Misschien is de wetBIZ een (merkwaardige) uitzondering, maar dit even terzijde. Eerlijk gezegd dringt zich de gedachte op dat als we hier inkomsten inboeken ook de bijbehorende lasten zouden moeten worden getoond. Daar is van afgezien zonder de reden daarvan te vermelden.

Onze fractie heeft eerder aangedrongen op het apart zichtbaar maken van alle baten en lasten betreffende Valkenhorst in de begroting. Daaraan is gehoor gegeven, waarvoor hulde. Er is een paragraaf 10 ‘Gebiedsontwikkeling Valkenhorst’ (GOV) opgenomen in de begroting. Deze heeft echter geen cijfermatige inhoud gekregen maar kent slecht mededelingen van procedurele en organisatorische aard. Vanuit het coalitieakkoord was ooit 470.000 euro gereserveerd voor kapitaalslasten die voortvloeien uit de GOV. Dat bedrag is op geen enkele wijze toereikend weten we met de kennis van vandaag. Dat is bijvoorbeeld gebleken uit de Impactanalyse die we eerder noemden. Het zegt mogelijk wel iets over de naïviteit van deze gemeente ten tijde van de ondertekening van het wurgcontract over Valkenhorst met het Rijk.

Op het moment dat de nota ”Financiële Impactanalyse Gebiedsontwikkeling Valkenhorst” gepresenteerd is was de exercitie om alle lasten in beeld te brengen nog niet af! Er bleek desondanks op dat moment een ontstellend groot gat in de meerjarenbegroting te zitten als we de lasten die op dat moment bekend waren zouden verwerken. En dat gat is dus in werkelijkheid nog (veel) groter als we het totale plaatje in beeld zouden hebben. We weten bijvoorbeeld ook dat er naast de kosten voor de GOV de komende jaren ook in alle andere dorpsdelen nieuwbouw nodig is van een aanzienlijk aantal scholen. Ook dat is een megabedrag dat niet verwerkt is in het meerjarenbeeld. We hebben ook nog de N206 in het verlengde van de Rijnlandroute die bovengronds dwars door Katwijk aan den Rijn loopt. Hier gaan enorme problemen optreden als de verkeersintensiteit richting de verdubbeling gaat. Pag. 13

Eigenlijk is ondertunneling de enige verstandige optie. Die N206 is weliswaar een provinciale weg maar we kunnen aannemen dat hier ook kosten voor de gemeente aan vastzitten. En zo zijn er nog wel meer investeringen die in de pijplijn zitten. Het is het Katwijks bestuur al 10 jaar niet gelukt een bibliotheek met een zaaltje te realiseren. Een nieuwe bibliotheek raakt definitief buiten beeld als alle bestemmingsreserves moeten worden ingeleverd om het “Gat van Valkenburg” te kunnen dichten.

Het is buitengewoon zorgelijk dat de provincie Zuid Holland de noodklok luidt over onze financiële positie, terwijl daarbij nog niet eens rekening is gehouden met de enorme bedragen die (al dan niet met een goede reden) buiten de begroting zijn gehouden of achter de horizon liggen. We gaan er van uit dat als het complete plaatje helderder was geweest de provincie de gemeente Katwijk direct onder preventief (verscherpt) begrotingstoezicht zou hebben gesteld. Het is trouwens ook een hele slechte zaak dat de gemeenteraad geen enkel zicht heeft op de verwachte ontwikkelingen na 2025.

Zonder dat de provincie het complete beeld heeft is het advies aan de gemeenteraad als volgt in de eerder genoemde brandbrief: “Wij adviseren u om, vooruitlopend op de hiervoor genoemde (externe) ontwikkelingen en onzekerheden, terughoudend te zijn in het formuleren van nieuw structureel beleid”. KiesKatwijk heeft begin 2021 bij het dringende verzoek om de financiële gevolgen van Valkenhorst op alle hoofdstukken van de begroting in beeld te brengen gezegd dat we hier als gemeente waarschijnlijk op failliet zouden gaan gezien de voorwaarden in de SOK. Er is op dit moment naar onze mening (nog) geen reden om deze uitspraak terug te trekken. Het is niet onwaarschijnlijk of zelfs waarschijnlijk dat we ook als we draconische maatregelen nemen, waaronder uiteraard het maximaal benutten van de lokale belastingcapaciteit, er straks nog steeds gaten in de meerjarenbegroting zitten.

We weten dat alle signalen op rood staan, maar we weten niet precies hoe de vlag er op dit moment bijhangt. De begroting is immers niet compleet of actueel, ondanks dat deze technisch gezien aan de eisen van het BBV zal voldoen. Als het bestuur in dichte mist zit, en de radar is uitgevallen, terwijl we ons in een onstuimige omgeving bevinden waarbij het KNMI een vloedgolf voorspelt is er grote reden tot zorg. Dat is precies de reden waarom we deze notitie publiceren. En dat is ook de reden waarom wij pleiten voor het uitstellen van de besluitvorming over het bestemmingsplan Valkenhorst.

Pag. 14

Overigens zijn wij geheel los van de gevolgen voor de financiële positie van de gemeente ook om tal van andere redenen tegenstander van het bestemmingsplan Valkenhorst onder de huidige voorwaarden. Daarop gaan we in deze notitie niet in.

Reactie B&W op brandbrief provincie3

B&W heeft op 11 januari 2022 een brief gestuurd aan de gemeenteraad met daarin een reactie op de brandbrief van de provincie Zuid Holland aan de gemeenteraad van Katwijk. Het komt er op neer dat ze het niet eens zijn met de provincie m.b.t. de analyse. B&W zegt dat er voldoende buffers zijn in de begroting o.a. door het opnemen van een stelpost van ongeveer 2 miljoen euro voor tegenvallers. Verder zegt men, even in onze woorden samengevat, dat de provincie niet zo moeilijk moet doen over het realiteitsgehalte van de ingeboekte besparingen voor jeugdzorg. Wij denken echter dat het toepassen van het voorzichtigheidsprincipe door de provincie heel begrijpelijk en verstandig is gezien de historie van dit jeugdzorgdossier. Dit laat onverlet dat ook wij waardering hebben voor de inspanningen die de gemeente Katwijk zich getroost om de kostenbeheersing te verbeteren. Dat het Rijk een tijdelijke extra subsidie aan gemeenten voor jeugdzorg weer snel afschaalt geeft op zichzelf geen enkel vertrouwen of aanwijzing dat daardoor de gemeente Katwijk snel bezuinigingen zou kunnen realiseren. Dit lijkt ons een drogreden of een vorm van magisch denken. Ook het Rijk heeft geen kristallen bol en hanteert trouwens bij de bepaling van de hoogte van budgetten voor gemeenten ook nog andere criteria dan de werkelijke behoeften van die gemeenten. Nota Impactanalyse Valkenhorst

Deze nota is met het onderliggende rapport van een adviesbureau geheim verklaard. Een uittreksel uit het stuk is destijds als openbaar stuk4 geagendeerd. In feite komt het er op neer dat hier staat opgeschreven aan welke knoppen een gemeente in het algemeen kan draaien als deze met een tekort geconfronteerd wordt.

Het is goed om te noteren dat er drie kostensoorten of kostenveroorzakers zijn:

3

Zie: https://katwijk.notubiz.nl/document/11009293/1

4

Zie: https://katwijk.notubiz.nl/document/10675953/1#search=%22impactanalyse%20valkenburg%22 Pag. 15

1. Kosten die voortvloeien uit de gemeentelijke werkzaamheden of taken in het verlengde van het faciliterend grondbeleid (b.v. maken bestemmingsplan); 2. De lasten van fysieke investeringen m.b.t. openbare ruimte, (maatschappelijke) voorzieningen of infra die gedaan moeten worden in en rond het gebied als gevolg van de gebiedsontwikkeling en de uitbreiding van onze gemeente (b.v. aanleggen sportvelden of recreatiegebied); 3. De financiële gevolgen van de gebiedsontwikkeling op de toekomstige exploitatie van de gemeente (b.v. meer jeugdzorg, een extra vuilniswagen of meer subsidie aan een vereniging door meer leden). De extra inkomsten van de gemeente door meer inwoners ijlen uiteraard altijd na en zijn niet in verhouding met de uitgaven voor investeringen die moeten worden gedaan. Normaal maakt een gemeente winst op de grondexploitatie die het maatschappelijk verlies op het grote plaatje kunnen compenseren. In ons geval is de grondexploitatie in handen van de grondeigenaar die deze zelfs geheim houdt voor de gemeente. Dit maakt het lastig voor de gemeente om ‘zwarte cijfers’ te schrijven. In ieder geval is het met de huidige SOK onmogelijk voor de gemeente om zwarte cijfers te schrijven5. In deze SOK is het kostenverhaal op alle mogelijke manieren ingeperkt.

De openbare ruimte wordt na afloop voor 1 euro aan de gemeente overgedragen maar in de SOK zijn de uitgaven voor de grondeigenaar op alle mogelijke manieren ingeperkt zodat de winst zo groot mogelijk is. Het maximaliseren van het financiële rendement is precies ook de reden voor het asociale woningbouwprogramma. 65% van de 5600 woningen worden zo duur als de markt kan dragen. Dat heeft helemaal niets te maken met bouwen voor de werkelijke vraag. Het programma is ook gewoon in strijd met de Regionale Woonagenda Holland Rijnland.

In de openbare versie van de Impactanalyse wordt vooral veel algemene informatie over de context, procedures, en historie van de gebiedsontwikkeling op een rijtje gezet. Dat is verder niet interessant om alhier te vermelden. Wat wel interessant is zijn de cijfermatige uitkomsten van de exercitie. Die zijn echter geheim verklaard. De informatie die beschikbaar is vormt ook geen onderlegger voor het bestemmingsplan dat aan de gemeenteraad ter besluitvorming is aangeboden. Het stuk is uiteraard ook geen onderdeel van het publieke discours in de aanloop naar de verkiezingen. Dat vormt een democratisch tekort want de kiezer heeft op dit moment geen idee wat de werkelijke impact van een goedkeurende stem op het bestemmingsplan is, en zal daar pas na de verkiezingen achter komen.

5

De schrijvers van deze notitie achten dit onaanvaardbaar. Pag. 16

We kunnen hier dus vanwege de geheimhouding geen indicatie geven van de orde van grootte van de benodigde investeringen en lasten die voortvloeien uit de GOV voor zover bekend op basis van de incomplete Nota Impactanalyse. Maar ik mag wel vermelden dat wij behoorlijk geschrokken zijn.

Misschien kan ik het op een andere manier benaderen. Een deskundige die ik onlangs benaderde gaf als zijn expertoordeel dat je bij een dergelijke gebiedsontwikkeling naar zijn inschatting toch wel snel rekening zou moeten houden met investeringen die meer dan 120 miljoen euro zouden kunnen bedragen. Wij denken te weten dat de gemeente Katwijk niet in staat zal zijn de hierbij horende lasten op te hoesten. En dat er in ieder geval sprake zal moeten zijn van draconische maatregelen met nogal wat bijkomende schade. Het is essentieel om al deze informatie in beeld te hebben alvorens een vergaand besluit te nemen waarop geen terugkeer meer mogelijk is.

Ons inziens is dat een van de redenen die er voor pleiten om de besluitvorming betreffende het bestemmingsplan Valkenhorst over de verkiezingen heen te tillen. Maar het volledig ontbreken van duidelijkheid over de financiële impact is niet de enige reden om nu niet op stel en sprong te willen besluiten over het bestemmingsplan c.q. over de voorwaarden die met de SOK samenhangen.

Ondergetekenden hebben begin deze maand een notitie gemaakt ter bespreking in het Presidium van 10 januari jl.. Het doel was om de beslissing uit te stellen en eerst extern onderzoek en advies aan te vragen. Deze notitie geeft meer dan tien in onze ogen doorslaggevende overwegingen die duidelijk maken dat de overhaaste besluitvorming onverantwoord is. De notitie is als bijlage toegevoegd. Het Presidium heeft deze notitie naast zich neergelegd en heeft de datum voor besluitvorming op het bestemmingsplan ongewijzigd op 17 februari vastgesteld. Een eerdere mail aan de financieel specialisten van de vier coalitiepartijen bleef onbeantwoord. Moties van ons beider partijen tijdens de begrotingsbehandelingen werden zonder veel omhaal van woorden weggestemd. Een politiek debat over financiën werd onder druk door de lokale omroep teruggetrokken. Een verzoek aan de afdeling Financiën vorige week gedaan onder overlegging van een eerdere versie van deze notitie voor een informeel gesprek t.b.v. factchecking is tot op heden niet tot stand gekomen ondanks bemiddeling van de Griffie. Het ziet er naar uit dat men weigert om ondergetekende te woord te staan. Dit is zorgwekkend.

Pag. 17

We zitten in het gemeentebestuur in een situatie waarin rationele informatie geen rol van betekenis meer kan spelen. We zien zelfs een tendens dat bestuurders zich actief onttrekken aan alle informatie die niet spoort met de visie dat de trein koste wat het kost door moet denderen. Dat is een levensgevaarlijke situatie.

Pag. 18

Weerstandsvermogen

Het weerstandsvermogen dat nodig is wordt gemeten en in beeld gebracht door de verhouding (een ratio) tussen het bedrag dat nodig is om eventuele tegenvallers, die zich op basis van een kansberekening kunnen voordoen, te kunnen dekken met een beschikbare financiële buffer. In de begroting van Katwijk is de ratio weerstandsvermogen op 1,15 gewaardeerd (29,2 mio/25,4 mio).

De beschikbare weerstandscapaciteit lijkt een vrij hard gegeven, dat geldt naar onze mening in mindere mate voor wat er benodigd is. De basis daarvoor bestaat uit een inschatting van mogelijke risico’s voor de gemeente en het bedrag dat daarmee gemoeid is, alsmede een inschatting van de kans dat zich zo’n voorval zou kunnen voordoen. We zien dat er bij het vaststellen van deze variabelen er niet te ontkomen is aan een zekere mate van subjectiviteit.

We zien dat de ratio weerstandsvermogen negatief wordt als het saldo tussen benodigd en beschikbaar kapitaal afneemt met een bedrag dat groter is dan 3,8 miljoen euro. De gemeente heeft in de lopende begroting de Algemene Reserve al verhoogd met een eenmalige dotatie van 1 miljoen euro om het weerstandsvermogen wat te verfraaien. Daarnaast wordt voor 2022 een extra reserve ingesteld van 2 miljoen euro om te verwachten tegenvallers het hoofd te bieden. Zonder deze maatregelen zouden we dus nu een ratio weerstandsvermogen van 26,2/25,4= 1,03 hebben en op de rand van de afgrond staan.

De vraag is of de in de begroting 2022 opgenomen risico’s nog actueel en realistisch zijn. In de begroting wordt de peildatum van augustus 2020 genoemd. Het is de vraag hoe de vlag er bij hangt met de kennis van vandaag. Dat is geen onzinnige vraag want de gemeente stelt deze cijfers halfjaarlijks bij. In de begroting worden 18 risicoposten geïdentificeerd. In deze top 18 staat Valkenhorst op de tweede plaats.

De provincie zet vraagtekens bij het realiteitsgehalte van de boekhoudkundig ingeboekte bezuinigingen op de jeugdzorg. Dat onderdeel wordt niet expliciet genoemd in de risicoinventarisatie in de gemeentebegroting. Pas op plaats 11 zien we een algemeen geformuleerd risico met de aanduiding “mogelijk begrotings- en rekeningtekort bij

Pag. 19

gemeenschappelijke regelingen en verbonden partijen6”. In deze notitie stellen wij dat de hele situatie rond Valkenhorst onduidelijk, onzeker en problematisch is. We constateren dat het risicoprofiel van deze post in de risico-inventarisatie ongewijzigd is gebleven sinds de rekening van 2020 (?). Wij zetten hier grote vraagtekens bij. We zien dat er maar een paar miljoen euro de verkeerde kant op hoeft te schuiven of de gemeente heeft een ernstig probleem.

Wij denken dat dit probleem er nu al is en wilden o.a. dit onderwerp bespreken met ambtenaren van de gemeente om deze veronderstelling te checken hebben. Dat gesprek is niet tot stand gekomen.

6 Wij constateren dat het al eerder genoemde debacle bij DSV (garantstelling) als een complete verrassing voor de gemeente kwam. Pag. 20

Bijlage 1: Kengetallen7

Hierbij een beknopte en globale schets van de financiële situatie van de gemeente Katwijk aan de hand van financiële kengetallen die in gemeenteland worden gebruikt en die verplicht in begrotingen zijn opgenomen.

7

Bron: https://findo.nl/dashboard/dashboard/gemeentelijke-begroting Pag. 21

Beoordeling van de kengetallen8

Een afzonderlijk kengetal zegt weinig over hoe de financiële positie moet worden beoordeeld. Zo hoeft een hoge schuld geen nadelig effect te hebben op de financiële positie, maar is dat afhankelijk of en wat er aan eigen vermogen en baten tegenover

8

Bron: https://kennisopenbaarbestuur.nl/thema/financi%C3%ABle-kengetallen-gemeenten-en-provincies/ Pag. 22

die schuld staat en hoe groot de kans is dat de schuld weer wordt afgelost. Het is dus, met andere woorden, niet mogelijk om een individueel kengetal te gebruiken voor de beoordeling van de financiële positie. De kengetallen zullen altijd in samenhang moeten worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de financiële positie van een gemeente of provincie. De kengetallen zijn daarom gezamenlijk opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Omdat de kengetallen in hun onderlinge relatie moeten worden bezien in de beoordeling van de financiële positie is de interpretatie van het complete plaatje van belang. Daarbij moet in ogenschouw worden genomen dat cijfers niet alles zeggen. Dus we moeten los van de cijfers ook kijken naar de werkelijkheid die achter de cijfers schuilgaat. Ons ontbreekt momenteel de tijd om diepgaand op deze cijfers in te gaan. Het is ook beter dat echte onafhankelijke deskundigen dit doen. Daarom zullen wij een motie indienen om een Quick Scan uit te laten voeren in opdracht van de gemeenteraad. A: Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de medeoverheid ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie.

Een hoge netto schuldquote hoeft op zichzelf geen probleem te zijn. Of dat het geval is valt niet direct af te leiden uit de netto schuldquote zelf, maar hangt af van meerdere factoren. Zo kan een hoge schuld worden veroorzaakt doordat er leningen zijn afgesloten en die gelden vervolgens worden doorgeleend aan bijvoorbeeld woningbouwcorporaties die op hun beurt weer jaarlijks aflossen. In dat geval hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen).

Hieronder zijn de cijfers voor Katwijk met de blauwe lijn aangegeven. De rode cijfers betreffen het gemiddelde van alle vergelijkbare gemeenten in dezelfde grootteklasse:

Pag. 23

Pag. 24

Interpretatie

Het beeld oogt niet goed. Ook de provincie noemt de schuldquote in haar brandbrief een punt van zorg. Er zit een plafond in de mate waarin je met vreemd kapitaal allerlei (misschien noodzakelijke) investeringen kunt financieren. Een stijging van de netto schuldquote betekent dat de rente component in de begroting steeds groter wordt. En dit is een van de componenten die ook niet beïnvloedbaar is omdat deze o.a. het gevolg is van reeds genomen investeringsbeslissingen. B: Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Indien er sprake is van een forse schuld én veel eigen vermogen (het totaal van de algemene en de bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Daar is bijvoorbeeld sprake van indien een lening is aangegaan omdat het eigen vermogen niet liquide is (omdat het vast zit in bijvoorbeeld een gemeentehuis of dat er andere investeringen mee zijn gefinancierd). Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de provincie of gemeente. De mate van weerbaarheid geeft in combinatie met de andere kengetallen een indicatie over de financiële positie van een provincie en gemeente.

Dit zijn de cijfers voor Katwijk:

Pag. 25

Interpretatie

In de begroting 2022 staat de tekst: “De solvabiliteit bevindt zich met 28% aan de onderkant van hetgeen voor gemeenten normaal is. Versterking van het eigen vermogen blijft wenselijk”. Dat zegt voldoende eigenlijk. De combinatie met de hoge schuldenpositie maakt de situatie er alleen maar slechter op. C: Grondexploitatie De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. Indien gemeenten leningen hebben afgesloten om grond te kopen voor een (toekomstige) woningbouwproject hebben zij een schuld. Bij de beoordeling van een dergelijke schuld is het van belang om te weten of deze schuld kan worden afgelost wanneer het project wordt uitgevoerd. Van de opbrengst van de verkochte gronden kan immers de schuld worden afgelost. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten. Wanneer de grond tegen de prijs van landbouwgrond is aangekocht, loopt een gemeente relatief gering risico. Het is dus belangrijk om te kunnen beoordelen of er een reële verwachting is of grondexploitatie kan bijdragen aan de verlaging van de schuld. Staat de grond tegen een te hoge waarde op de balans en moet die worden afgewaardeerd dan leidt dit tot een lager eigen vermogen en dus een lagere solvabiliteitsratio.

Dit zijn de cijfers voor Katwijk:

Interpretatie

We zien dat de (boek)waarde van de gronden die de gemeente Katwijk in bezit heeft slechts een klein percentage omvat van de jaarlijkse inkomsten van de gemeente. We zouden kunnen aannemen dat de kans dat de gemeente verlies gaat maken als die grond verkocht zou gaan worden niet zo heel groot is (boekwaardes zijn in het verleden al naar beneden gebracht). De afname van de grondposities heeft natuurlijk ook tot gevolg dat hier geen mogelijkheden meer zijn om als gemeente “winst” te maken. Maar definitieve conclusies over risico’s kunnen pas getrokken worden als er nader onderzoek is gedaan naar de portefeuille. We zien in de risico-inventarisatie in de begroting 2022 dat dit risico op de derde plaats is gezet. Bovendien is er sprake van een hoger risico dan voorheen. In onze ogen is nader onderzoek dus gewenst.

D: Structurele exploitatieruimte

Pag. 26

Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele

Pag. 27

exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en structurele lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.

Dit zijn de officiële cijfers voor de gemeente Katwijk:

Interpretatie

Het plaatje ziet er beroerd uit. Omdat we deze notitie voor de vergaderingen van de fracties willen rondsturen moet commentaar op deze grafiek hier uitblijven.

E: Belastingcapaciteit

Pag. 28

De OZB en de opcenten zijn voor gemeenten respectievelijk provincies de belangrijkste eigen belastinginkomsten. De belastingcapaciteit geeft inzicht in de mate waarin bij het voordoen van een financiële tegenvaller in het volgende begrotingsjaar kan worden opgevangen of ruimte is voor nieuw beleid. Om deze ruimte weer te kunnen geven is een ijkpunt nodig. In dit geval landelijk gemiddelde tarieven.

Pag. 29

Voor de gemeenten wordt de belastingcapaciteit gerelateerd aan de hoogte van de gemiddelde woonlasten (OZB, rioolheffing en reinigingsheffing). Naast de OZB wordt tevens gekeken naar de riool- en afvalstoffenheffing omdat de heffing niet kostendekkend hoeft te zijn, maar ook lager mag worden vastgesteld (er is dan sprake van belastingcapaciteit die niet benut wordt). De mate waarbij een tegenvaller kan worden bijgestuurd, wordt ook wel de wendbaarheid van de begroting genoemd. Wanneer een gemeente of provincie te maken heeft met een hoge schuld en de structurele lasten hoger zijn dan de structurele baten en de woonlasten of opcenten al relatief hoog zijn, dan is er minder ruimte om te kunnen bijsturen.

Dit zijn de cijfers voor de gemeente Katwijk:

Interpretatie

We zien dat de gemeente Katwijk tot op heden minder belastingen heft dan het gemiddelde van wat andere vergelijkbare gemeenten doen c.q. we zitten onder het landelijke gemiddelde. Het is een politieke vraag in welke mate je de lokale lasten wilt ophogen om financiële problemen van de gemeente te kunnen verminderen. Je kunt ook bezuinigen en niet-kerntaken afstoten. Maar in de situatie van Katwijk is er waarschijnlijk objectief gezien geen ruimte meer om keuzes te maken. Als er straks (naar wij verwachten) grote tekorten dreigen heb je als gemeente slechts beperkte mogelijkheden om het uitgavenpatroon stante pede naar beneden te brengen. Er is

Pag. 30

dan geen keuze optie maar in feite een verplichting om de inkomsten te verhogen via de lokale belastingen en heffingen. Datzelfde geldt natuurlijk als de gemeente onder curatele zou worden gesteld.

Pag. 31

Aan: Presidium Gemeenteraad Katwijk Van: Jaap Haasnoot (KiesKatwijk), Gijsbert Schrijvers (Hart Voor Katwijk) Betreft: Tekst bij het agendapunt van het Presidium d.d. 10 januari 2022 betreffende de behandeling van het bestemmingsplan Valkenhorst.

================================================

Geachte leden van het Presidium,

Inleiding

Ondergetekenden hebben kennis genomen van het behandelingsvoorstel betreffende het bestemmingsplan Valkenhorst. Het bestemmingsplan omvat vele duizenden pagina’s tekst en is wederom in de vakantietijd ter beschikking gekomen. Er is aldus echt te weinig tijd om de zaak serieus te kunnen bestuderen. Dat geldt niet alleen voor kleine fracties overigens. Niet alle raadsleden zijn ingevoerd in het onderwerp of hebben voldoende voorkennis van dit specifieke dossier. Het werk zal dus door een beperkte hoeveelheid raadsleden moeten worden uitgevoerd, want het dossier is überhaupt lastig in stukken te knippen, en de woordvoerders zullen het overzicht volledig moeten behouden over alle relevante aspecten. Daar komt bij dat de gemeenteraad van Katwijk geen inhoudelijke (fractie)ondersteuners of eigen medewerkers heeft. De griffie kan niet veel meer doen dan de procesmatige aspecten bewaken en signaleren.

Extern advies gewenst

Hieruit volgt de logische gedachte dat de gemeenteraad zichzelf op dit dossier inhoudelijke ondersteuning zou moeten verschaffen door deze extern in te huren. Dat is eerder gebeurd toen we een second opinion hebben laten uitvoeren op de tweede SOK met de RVB in de zomer van 2020. Dit kost tijd en het is daarom logisch om niet de gemeenteraadsverkiezingen als deadline te kiezen, maar gewoon de tijd te nemen die nodig is om tot het beste besluit te komen.

Pag. 32

Zorgvuldigheid moet voorop staan

Het is niet overdreven om te stellen dat dit onderwerp het meest belangrijke raadsvoorstel omvat dat de gemeenteraad van Katwijk sinds vele decennia onder ogen is gekomen. We denken dat de kwaliteit van de besluitvorming niet gediend is met de huidige opzet van de behandeling. Die opzet kent slechts één doel en dat is onherroepelijke besluitvorming voor de gemeenteraadsverkiezingen tot stand te brengen. Er wordt een situatie ‘geframed’ alsof er juist op dit moment enorme haast zou zijn. Wij hebben niet de indruk dat dit argument in de jaren sinds het opstellen van de eerste SOK (2014) ook op deze wijze speelde want anders zou het proces niet zo lang geduurd hebben. En dus is het zaak om juist in de eindfase van de besluitvorming, en tevens op het laatste moment dat de gemeenteraad (door de wet gedwongen) nog zeggenschap wordt gegund op dit dossier, voorrang te geven aan zorgvuldigheid en transparantie.

Het zou erg jammer zijn als we de gemeente Katwijk en haar inwoners de best mogelijke einduitkomst voor dit dossier zouden onthouden. Dat gevaar dreigt indien

Pag. 33

we na een jarenlang proces, waarbij de gemeenteraad vooral toch ‘besluitloos’ aan de kant heeft gestaan, ineens in een paar weken tijd het enorme dossier zouden moeten ‘afparaferen’. Het moet ook niet zo zijn dat bij de inwoners van Katwijk de indruk wordt gewekt dat de voorstellen er even snel “doorheen gerommeld worden” door de huidige coalitie voordat er een nieuwe gemeenteraad aantreedt. Het argument dat de nieuwe gemeenteraad onvoldoende bekwaam en niet ingewerkt zou zijn is tamelijk gezocht. Er blijven voldoende ‘oude rotten’ in de raad mogen we aannemen, en een eventueel gebrek aan kennis of informatie kan gemakkelijk opgelost worden. Ook de huidige raad heeft trouwens onvoldoende kennis en ervaring met grote gebiedsontwikkelingen, en ook nu heeft niet iedereen het complete traject meegemaakt. Juist daarom is op dit moment een extern onafhankelijk expertoordeel en -advies gewenst over alle relevante aspecten en de gevolgen voor de gemeente.

Wij stellen daarnaast voor om direct na de verkiezingen voor alle raadsleden een serie opleidingssessies of masterclasses te organiseren over belangrijke onderwerpen als gemeentefinanciën, ruimtelijke ordening, volkshuisvesting en gebiedsontwikkeling. Daarbij kan als voorbeeld de casus Valkenhorst volledig worden toe- en doorgelicht. Desgewenst kan dit ook in regionaal verband worden georganiseerd om kosten te delen en organisatiekracht te bundelen. Het is überhaupt verstandig om meer te investeren in de kwaliteit van de volksvertegenwoordiging.

De rol van de provincie Zuid Holland

De provincie Zuid Holland zal een zo zorgvuldig mogelijke besluitvorming in onze gemeenteraad alleen maar toejuichen en zal dit criterium zeker zwaarder laten wegen dan een eventuele doelstelling om nu opeens in de eindfase alles uitsluitend op het aspect snelheid in te richten. Er is op dit moment geen integraal en compleet beeld van de financiële positie in meerjarenperspectief. De meerjarenbegroting is niet sluitend terwijl allerlei te verwachten financiële lasten op dit moment nog in de begrotingen buiten beeld zijn gebleven. Wij wijzen in dit verband op de brandbrief die de provincie recent naar onze gemeente heeft gestuurd waarin ze nogal dwingend adviseert om terughoudend te zijn met nieuw beleid dat geld kost. Voor het tweede achtereenvolgende jaar is de Code Oranje van kracht, een buitengewoon ongewenste en blamerende situatie. De belangen zijn te groot om opnieuw besluiten te nemen zonder dat alle consequenties in beeld zijn. Dat kunnen we de nieuwe gemeenteraad niet aandoen. De gevolgen van het eventueel goedkeuren van het bestemmingsplan Valkenhorst onder de huidige voorwaarden en met het huidige kostenverhaal zijn enorm groot voor onze financiële positie. Je kunt geen verantwoorde besluiten Pag. 34

nemen als die gevolgen (voor alle hoofdstukken in de begroting) niet volledig in beeld zijn. De provincie biedt in dat verband aan een taakveldanalyse te doen. De gemeenteraad zou er vanuit haar eindverantwoordelijke positie op moeten aandringen om dit aanbod te accepteren en pas over Valkenhorst moeten besluiten als de complete puzzel is gelegd.

Participatie

Een ander onderwerp is de participatie. Onze inwoners zijn jarenlang onkundig gehouden van wat er allemaal speelde in het dossier dat tegenwoordig Valkenhorst heet. Als we eerlijk zijn moeten we vaststellen dat de participatie nauwelijks iets voorstelde. De gang van zaken had in ieder geval weinig van doen met de aan het

Pag. 35

begin van de raadsperiode beloofde Nieuwe Bestuursstijl. De ter inzage legging ten tijde van de zomervakantie (4 juni tot 15 juli) en het niet actief informeren van de Wijkraad Valkenburg is veelzeggend. Door dit onderwerp over de verkiezingen te tillen kunnen we hier enige reparatie plegen. In de aanloop naar de verkiezingen kunnen partijen hun standpunten en dilemma’s ventileren en kan de uitslag van de verkiezingen ook een betere democratische legitimatie geven voor de te maken keuzes op dit dossier. Onze inwoners verdienen dat want uiteindelijk zullen zij de lasten moeten dragen om daarna eventueel beperkt van de lusten te kunnen genieten.

Een compleet beeld ontbreekt

Daar komt nog bij dat er op dit moment, ondanks de vele duizenden pagina’s papier, nog onvoldoende informatie beschikbaar is over zeer essentiële zaken. Het is buitengewoon onverstandig om besluiten te nemen op een moment dat niet alle ins en outs bekend zijn. Alhoewel misschien formeel niet verplicht is het denken wij wel verstandig en fatsoenlijk om eerst maar eens met de besluitvorming te wachten op uitspraken van de bestuursrechter of de hele stikstofsituatie hanteerbaar is. Het heeft ook weinig zin om besluiten te nemen als we niet weten hoe de nieuwe meetmethode voor stikstof uitpakt. Maar veel belangrijker is het om zoals hiervoor aangegeven de financiële gevolgen voor de gemeente en haar inwoners van wat er nu op tafel ligt volledig in beeld te krijgen en te doorgronden. We moeten niet dezelfde fout maken als het college door iets onherroepelijk te besluiten waarvan niet alle consequenties in beeld zijn. Het door ons gewenste onafhankelijke externe onderzoek moet ook hier definitief uitsluitsel over geven.

Het argument dat er onvoldoende tijd is voor een zorgvuldige besluitvorming is aldus het voorgaande niet het enige, en misschien niet eens het meest belangrijke argument om de besluitvorming over Valkenhorst anders te organiseren. Het gebrek aan kennis en informatie over de precieze gevolgen van de huidige voorwaarden is belangrijk. En ook het punt dat er eerst zekerheid moet komen over een fatsoenlijk woningbouwprogramma alvorens te besluiten is van belang. Om die redenen leggen wij u deze kwestie via het voorliggende memo voor omdat de zaak complex is en dus ook de inrichting van het besluitvormingsproces zorgvuldig dient te geschieden.

Samenvatting

Pag. 36

Samenvattend zijn naar onze mening in ieder geval de volgende argumenten van belang om meer tijd te reserveren voor een zorgvuldige voorbereiding van de besluitvorming:

1. Er is te weinig tijd om alle informatie in dit dossier, die helaas aan het einde van de rit in één keer tot ons komt, te kunnen consumeren, intern te bespreken en te verwerken. Er is überhaupt ook nog sprake van een congestie van overige besluitvormingsonderwerpen die tevens serieuze aandacht vragen;

2. Gezien het belang en de complexiteit van de zaak, en ook de behoefte aan onafhankelijke expertise, is het noodzakelijk dat de gemeenteraad externe ondersteuning organiseert om alle aspecten van dit dossier volledig in beeld te krijgen en vooral om die te kunnen duiden;

Pag. 37

3. Het zou goed zijn om het aanbod van de provincie om een taakveldanalyse uit te voeren te aanvaarden; 4. Wat de duiding betreft zou er een beeld (expertoordeel) moeten zijn van wat de alternatieven zijn, en wat elders in Nederland bij gebiedsontwikkeling redelijk, haalbaar en rechtvaardig wordt geacht op alle relevante variabelen die bij een gebiedsontwikkeling aan de orde komen. Dit spitst zich onder andere toe op aspecten van kwaliteit en op de verdeling van (financiële) lusten en lasten tussen de participanten. Maar ook procesaspecten en participatie zijn onderwerpen van belang. 5. Het zou goed zijn om als plan B alvast een voorzet van de externe deskundige partij te krijgen over een alternatieve werkwijze als de SOK van B&W niet zou overleven (kleinere bestemmingsplannen, andere wijze van kostenverhaal, andere fysieke spreiding van woningaantallen en -typen, etc.); 6. Met de SOK heeft B&W (niet de gemeenteraad!) zich met handen en voeten overgeleverd aan de grondeigenaar. De gevolgen daarvan beginnen nu pas langzaam zichtbaar te worden, maar zijn nog niet volkomen helder. Het is zaak dat de gemeenteraad de balans in de bestuurlijke verhoudingen, en in de lusten en lasten van deze gebiedsontwikkeling herstelt. Daarmee is ook het zittende college van B&W geholpen.

B&W blijkt duidelijk spijt te hebben wat betreft de afspraken die betrekking hebben op de hoeveelheid betaalbare woningen. 7. Omdat er een onbedwingbare neiging bestaat om de gang van zaken en uitkomsten daarvan in deze kwestie als onvermijdelijk voor te stellen en om daarmee zichzelf onmachtig te verklaren moet onweerlegbaar en onafhankelijk in beeld worden gebracht wat de vrijheidsgraden en positie van de gemeenteraad op dit moment is. Dit kan onderdeel zijn van het gevraagde expertoordeel van een externe partij. 8. Er moet ook op onafhankelijke wijze in beeld worden gebracht wat de oorspronkelijke ambities en doelstellingen waren voor deze gebiedsontwikkeling en op welke wijze die afwijken van hetgeen nu op tafel ligt. 9. De kwestie van voldoende betaalbare huisvesting ligt nog onbeslist op tafel. Als de gemeenteraad blijkens eerdere uitspraken niet akkoord is met het huidige bouwprogramma kan er niet beslist worden. Die zaak moet eerst worden opgelost. Op dit moment is de enige machtsbasis voor de gemeenteraad het besluit over het bestemmingsplan. Als die troef uit handen wordt gegeven zal de gemeenteraad nooit meer iets gevraagd worden en zijn we ‘alles’ kwijt. 10. Er ontbreekt (naast uitsluitsel over het woningbouwprogramma) nog andere essentiële informatie die volledig in beeld moet zijn om verantwoord te kunnen besluiten.

Daarbij is een integrale benadering met een meerjarenperspectief nodig. Pag. 38

Voor wat betreft de financiële gevolgen is het absoluut nodig te weten welke die gevolgen zijn, maar vooral ook wat dat concreet betekent voor de gemeente op alle andere beleidsvelden (op alle begrotingshoofdstukken) in de komende jaren; 11. De huidige behandeling is versnipperd en niet integraal. Conform de IRV zouden bestemmingsplannen en stedenbouwkundige raamwerken niet afzonderlijk moeten worden bekeken of besproken en dient besluitvorming dus over het ‘totaalplaatje’ van alle gebieden (ook in de periferie) te gaan. Door een merkwaardige gang van zaken zijn bijvoorbeeld nu bijna alle betaalbare woningen in grote getale op de ‘postzegel’ van BPD gesitueerd. Dat leidt tot een ongewenste onevenwichtige situatie die vanuit alle mogelijke invalshoeken ongewenst is. In de huidige organisatie van de besluitvorming kan de

Pag. 39

12. gemeenteraad op dit moment hier weinig aan doen, omdat er niet over het totaalbeeld wordt beslist, en omdat veel zaken op een eerder moment buiten de gemeenteraad om zijn geregeld. Die organisatie van de besluitvorming moet dus anders omdat dit bijvoorbeeld tot kwaliteitsvermindering van de gehele gebiedsontwikkeling leidt en ook omdat de gemeenteraad hierdoor onrechtmatig wordt beperkt in zijn beslissingsbevoegdheid. Voorzet voor onderzoeksvragen

Om dit stuk niet onnodig lang te maken ga ik op dit moment niet uitgebreid in op de precieze vraagstelling aan een externe adviesinstantie. Maar de gemeenteraad zou zichzelf te kort doen als niet minstens de volgende onderwerpen en vragen aan de orde zouden komen:

1. Een onafhankelijke beoordeling in welke mate de ter besluitvorming voorgelegde plannen voldoen aan de eerder gestelde gemeentelijke doelen en ambities rond de gebiedsontwikkeling. 2. Een onafhankelijke beoordeling of de plannen voldoen aan vergelijkbare doelen en ambities op relevante criteria in actuele soortgelijke gebiedsontwikkelingen. 3. Meer specifiek: voldoet het resultaat dat op tafel ligt aan de actuele maatschappelijke vraag (behoefte) aan uiteenlopende woon-, groen- en recreatievoorzieningen in de regio en biedt het passende ruimte voor vestiging van bedrijven waaraan in onze regio behoefte is? 4. Is alle relevante informatie die nodig is om op verantwoorde wijze besluitvorming te kunnen plegen aanwezig? Zo nee, wat ontbreekt nog? 5. Voldoet de participatie van burgers bij deze gebiedsontwikkeling aan algemeen aanvaarde en gebruikelijke criteria? Zijn hier nog aanvullende acties mogelijk of gewenst? 6. Is er verbetering van het eindresultaat mogelijk? Zo ja, hoe dan (via welke route) en op welke gebieden? Wat is precies de bestuurlijke positie c.q. wat zijn de vrijheidsgraden m.b.t. de besluitvorming voor de gemeenteraad? 7. Kan de gemeente deze gebiedsontwikkeling onder de huidige voorwaarden betalen? Wat zijn de gevolgen voor de gemeente en haar inwoners, bezien vanuit een langjarig perspectief? Pag. 40

8. Meer specifiek: Kunnen we de verwachte en geplande investeringen op andere beleidsgebieden, met name op het gebied van infrastructuur en voorzieningen, zoals de te verwachten noodzakelijke vervanging van scholen straks nog wel betalen? 9. Kan het kostenverhaal beter en rechtvaardiger, zodat de gemeente Katwijk zwarte cijfers kan schrijven? Zo ja, hoe dan? 10. Is het mogelijk een grondexploitatie te maken voor het gehele gebied (inclusief perifere gebieden)?

11. Is er een plan B met betere uitkomsten mogelijk? Zo ja, hoe zou dat qua inhoud en procesgang kunnen luiden, en hoe kunnen we bewerkstelligen dat dit realiteit wordt? 12. Alles overwegende een samenvattend expertoordeel en een daaruit volgend advies aan de gemeenteraad. Gevraagd besluit

Pag. 41

Gezien de voorgaande argumentatie wordt het Presidium gevraagd om de besluitvorming over het bestemmingsplan Valkenhorst op te schorten. Hierdoor geeft de gemeenteraad zichzelf ruimte om een extern onafhankelijk onderzoek en advies te organiseren om daardoor tot een beter onderbouwde besluitvorming te komen. De tijd die de gemeenteraad zichzelf hiermee gunt kan tevens benut worden om via de provincie Zuid Holland een taakveldanalyse te laten uitvoeren en om overige aanvullende informatie, bijvoorbeeld over de stikstofkwestie en het woningbouwprogramma, op tafel te krijgen.