10. Bijlage. Concept Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland (1911177)
Tekst van het document
Holland Rijnland Regionale omgevingsagenda 2040 15 april 2021
Voorwoord •
Opdracht vanuit het AB Holland Rijnland en de gemeenteraden om te komen tot een integraal ruimtelijk afwegingskader.
•
Holland Rijnland is zich ervan bewust dat er een opgave is voor verstedelijking (met wonen en werken) in samenhang met mobiliteit vanuit verschillende daily urban systems, en ook voor wat betreft het Landschap, Nationaal Park Hollandse Duinen en het Groene Hart.
•
Ruimtelijke strategie 2020 2040: een verstedelijkings-en landschapsstrategie. Deze zijn complementair en versterken elkaar.
•
Link met NOVI / Stedelijk Netwerk Nederland/ landsdelige Omgevingsagenda Zuid West ander rijksbeleid (o.a. landbouwtransitie, klimaatakkoord) en provinciaal beleid (o.a. POVI, verstedelijkingsafspraken)
•
Link met Omgevingsagenda Hart van Holland, Strategische Agenda Rijn en Veenstreek en Strategische Agenda Ruimte Duin en Bollenstreek, en hoe we deze Regionale Omgevingsagenda ook van onderaf hebben opgebouwd
•
De ruimtelijke strategieën uit deze ROA vereisen nadere uitwerking, besluitvorming en investeringen op termijn. Daarover willen we met betrokken overheden en stakeholders het gesprek voeren. Daarbij kijken we ook naar de maatschappelijke meerwaarde en wat deze meerwaarde voor andere partijen inhoudt. Nader onderzoek en onderbouwing nodig.
•
De Regionale Omgevingsagenda is een document dat work in progress is en nooit af is. Het is een weerslag van de keuzes die we met de kennis van nu en de huidige stand van het beleid maken. Er volgen steeds nieuwe inzichten en nieuwe sectorale inzichten leiden tot een verrijking van deze Regionale Omgevingsagenda. We blijven hierover met elkaar in gesprek.
•
Doorkijk naar vervolg. We zien de Regionale Omgevingsagenda met richtinggevende keuzes voor toekomstige ontwikkeling als kapstok om met betrokkenen het gesprek aan te gaan, en wat ons betreft leidt dat tot uitwerkingen van acties maar ook de ontwikkeling van potentiegebieden die we gezamenlijk met betrokkenen gaan oppakken
•
Wij doen een voorstel voor een ruimtelijke strategie, waarbij het unieke landschap dat onze regio kenmerkt, wordt gespaard: verdere verstedelijking langs de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn. Ons voorstel is een concept voor de middellange of lange termijn, we beginnen op de korte termijn met bestaande afspraken. Investeringen in mobiliteitsinfrastructuur en energievoorziening zijn randvoorwaardelijk. Ook hiervoor presenteren we onze eerste ideeën
Beeld cover: Studio Hartzema
•
Handtekeningen bestuurders
3
Inhoudsopgave Samenvatting Waarom deze Regionale Omgevingsagenda?
6 8
1. Holland Rijnland, waar de Randstad tot bloei komt Het DNA van Holland Rijnland Een uitstekend vestigingsklimaat
11
2. Agenda Onze agenda voor een sterke en gezonde toekomstbestendige regio Samen werken aan NOVI prioriteiten
17
3. Regionale ruimtelijke strategieën 29 Verstedelijking tot 2030: voortzetten bestaande afspraken Voorstel: verdere verstedelijking langs de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn Vitale en Veelkleurige kernen Voldoende natuur en water dichtbij huis Toekomstperspectief landschap: “de kracht van rust en ruimte” 4. Richting een uitvoeringsprogramma
43
Bijlagen Colofon
49 60
Beeld: Studio Hartzema
4
5
Samenvatting Samenvatting maken we na de wensen en bedenkingen procedure. Hierin staat de kracht van de regio centraal.
6
7
Waarom deze Regionale Omgevingsagenda? Holland Rijnland is een prachtige regio waar we trots op zijn. Stedelijkheid, een sterke kenniseconomie met hoogwaardige bedrijvigheid, verbindingen met andere economieën en de wereld, een uitstekend vestigingsklimaat in een zeer gewaardeerd divers cultuurlandschap: het is er allemaal te vinden, in goede balans met elkaar. Tegelijkertijd is deze balans kwetsbaar. Er is enorme druk op de ruimte in de steden en vanuit de stedelijke gebieden naar de minder dichtbevolkte gebieden in onze regio. Transitieopgaven zullen invloed hebben op de stad en op het landschap. Bereikbaarheid, waterbeheer en energievoorziening lopen nu al tegen de grenzen van het systeem aan. Op verzoek van het Algemeen Bestuur en de gemeenteraden is daarom deze Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland opgesteld. In dit document geven we antwoord op de vraag hoe de druk op de regio kan worden benut om de aantrekkelijkheid van de regio te behouden en te versterken. In de kern bespreekt de Regionale Omgevingsagenda
Omgevingsagenda te laten vaststellen op 30 juni
hoe op een integrale wijze alle ruimte vragende
2021 door het Algemeen Bestuur van Holland
functies een plek kunnen krijgen of waar keuzes
Rijnland.
gemaakt moeten worden. Daarbij gaat het niet alleen om toekomstige woningbouw of locaties voor bedrijvigheid, maar er is daarbij nadrukkelijk integraal gekeken naar de samenhang met,
“Hoge kwaliteit van leven”
afhankelijkheden en gevolgen op andere thema’s
LEESWIJZER
In dit document geven we antwoord op de vraag
In hoofdstuk 1 “Holland Rijnland waar de randstad
hoe de druk op de regio kan worden benut om de
tot bloei komt” wordt de Regio Holland Rijnland
aantrekkelijkheid van de regio te behouden en
gepositioneerd ten opzichte van haar omgeving
versterken. Ruimteclaims en transities brengen
en duiden we de kracht en unieke kenmerken van
uiteraard uitdagingen met zich mee, maar ook
deze regio. Wat betekent dit voor onze ambities en
nieuwe kansen. Op dit moment bevindt de regio
opgaven?
zich op het kruispunt om keuzes te maken die richtinggevend zijn voor de toekomst. Deze keuzes
In hoofdstuk 2 “Agenda” presenteren we de
zullen per onderwerp verschillen. Omdat de
strategische agenda van Holland Rijnland voor een
diversiteit aan opgaven groot is, evenals de urgentie
sterke, gezonde en toekomstbestendige regio. Met
ervan en de beschikbare middelen niet oneindig
deze agenda levert Holland Rijnland een bijdrage
zijn, zullen er integrale afwegingen gemaakt moeten
aan nationaal en provinciaal beleid en bestaande
worden hoe de ruimte in Holland Rijnland wordt
bestuurlijke afspraken zoals die over verstedelijking,
ingezet. Wat voor soort regio wil Holland Rijnland
economie en mobiliteit. Ordening van onze regionale
zijn en welke stappen zetten we daarbij naar de
inzet langs de vier NOVI prioriteiten geeft hier
toekomst? Een regionale omgevingsagenda is
inzicht in. Om tot deze agenda te komen is gekeken
alleen van waarde als hij ook op regionaal draagvlak
naar de samenhang tussen de thema’s wonen,
kan rekenen. Daarom werken we er samen aan en
werken, bereikbaarheid, energie, klimaat, natuur en
besluiten we er samen over. Daarbij moet de agenda
landschap en gezondheid. Welke uitgangspunten
ook helder maken welke vragen voor samenwerking
gelden voor de ruimtelijke keuzes rondom deze
of ondersteuning er zijn aan andere overheden, zoals
thema’s? En waar zien we opgaven waarin deze
de naastgelegen (metropool)regio’s, provincies en
omgevingsagenda een volgende stap zet?
het Rijk.
“Wat voor soort regio is Holland Rijnland?”
De agenda vormt de opmaat naar onze regionale ruimtelijke strategieën geplaatst in de tijd. Die presenteren we in hoofdstuk 3 “Regionale ruimtelijke strategieën”. Deze strategieën
SAMENHANG EN REGIONAAL PERSPECTIEF
beschrijven waar we de woningbouw in combinatie
Steeds vragen we ons af, wat er echt regionaal
met ruimte voor economische activiteiten tot 2030
opgepakt moet worden en wat beter op subregionaal
en na 2030 willen laten landen in de regio, hoe we
zoals naast wonen en werken, bereikbaarheid, natuur
NATIONALE OMGEVINGSVISIE
of lokaal niveau de beste uitwerking kan krijgen.
daarbij omgaan met het groen en water en wat dit
en landschap, energie, klimaat en gezondheid.
De Regionale Omgevingsagenda sluit aan bij de
Want we willen niet alleen wonen in onze mooie
betekent voor de mobiliteitsinfrastructuur en de
Nationale Omgevingsvisie (NOVI) van september
regio, maar ook werk vinden, alle gebieden kunnen
energievoorziening. Welke keuzes maken we nu al en
SAMEN WERKEN AAN REGIONALE OPGAVEN
2020. Daarin wordt het toekomstperspectief voor
bereiken, genieten van de diverse landschappen, de
welke zijn nog nodig in de toekomst.
Bewust kozen we voor de status van een Regionale
Nederland geschetst: “Het Nederland van 2050
stroomvoorzieningen met duurzame bronnen op peil
Omgevingsagenda. Een zelfbindend document
is als dichtbevolkte en hoogontwikkelde delta een
houden en rekening houden met klimaatverandering.
Vervolgens wordt in hoofdstuk 4 “Richting een
onder de Omgevingswet, opgebouwd door de
brandpunt in de Europese ruimtelijk economische
En dat alles met zo gezond mogelijke inwoners
uitvoeringsprogramma” een aanzet tot een integraal
dertien gemeenten samen: Hillegom, Lisse,
structuur, mede door de uitstekende verbindingen,
en een prettig leefklimaat voor mens, plant en
uitvoeringsprogramma beschreven. We geven aan
Teylingen, Noordwijk, Katwijk, Oegstgeest, Leiden,
fysiek en virtueel, boven en ondergronds, door de
dier. Deze omgevingsagenda staat daarmee niet
welke vervolgstappen nodig zijn om deze regionale
Leiderdorp, Kaag en Braassem, Zoeterwoude,
lucht, over land en water, met grote stedelijke regio’s
op zichzelf, maar hangt zeer nauw samen met de
omgevingsagenda Holland Rijnland verder te
Voorschoten, Nieuwkoop en Alphen aan den Rijn.
en economische kerngebieden als de Vlaamse Ruit
andere regionaal strategische documenten die
brengen en benoemen een aantal onderzoeksvragen
In deze omgevingsagenda worden de regionale
en het Ruhrgebied en met regio’s in andere delen
momenteel in ontwikkeling zijn, zoals de Regionale
die daartoe nog beantwoord moeten worden.
opgaven en keuzes uiteengezet. Dat wil zeggen: die
van de wereld. Nederlandse steden en stedelijke
Energie Strategie (RES 1.0), de Regionale Strategie
opgaves waar de regio aan zet is en waar de regio
regio’s profiteren hier in hoge mate van. Samen
Mobiliteit (RSM) en de mogelijk toekomstige
het optimale schaalniveau is. Locaties of thema’s
met ons uitstekende vestigingsklimaat en een hoge
Regionale Landschapsstrategie (waarvoor we in
waar meerdere opgaven, belangen en schaalniveaus
kwaliteit van leven bepaalt dit in belangrijke mate
deze Regionale Omgevingsagenda een lans willen
bij elkaar komen. Vanuit deze agenda kunnen
onze welvaart en ons welzijn.” Opvallend is, dat
breken). De reeds verschenen subregionale agenda’s
noodzakelijke en urgente activiteiten in regionale
deze visie van toekomstig Nederland omschrijft hoe
( Omgevingsagenda Hart van Holland, Strategische
omgevingsprogramma’s worden geborgd en relaties
Holland Rijnland als healthy region er nu al uitziet.
Agenda Rijn en Veenstreek en Strategische Agenda
worden gelegd met het nationale en provinciale
Reuring en rust zijn hier in balans.
Ruimte Duin- en Bollenstreek ) vormen belangrijke
omgevingsbeleid. De inzet is om de Regionale
8
NIEUWE KANSEN
bouwstenen voor dit regionale perspectief.
9
01
Holland Rijnland waar de Randstad tot bloei komt
Het DNA van Holland Rijnland Eén sterke regio die bijdraagt aan de brede welvaart van ons land: dat is Holland Rijnland Met prachtige landschappen, vitale steden, Greenports en een uitstekend vestigingsklimaat met potentie voor de nieuwe economie. Dit maakt Holland Rijnland veel meer dan een regio in het noorden van de provincie ZuidHolland of in het landsdeel Zuid-West. Wat onze regio precies kenmerkt, leest u in deze paragraaf. REGIO MET VELE GEZICHTEN
de omliggende metropolen. Met de al aanwezige
Zo’n 570.000 mensen leven samen in de
clustervorming en agglomeratiekracht in het
regio Holland Rijnland en maken deze tot
zuidwestelijke deel van onze regio en nog ruimte voor
wat zij is. Onze regio is gunstig gelegen in de
uitbreiding van bedrijvigheid op de Zuidflank, zijn er
Randstad en onderscheidt zich van de sterk
volop kansen voor verdere ontwikkeling.
Metropoolregios: Holland Rijnland ligt centraal in de Randstad als scharnierpunt tussen de grote metropoolregio’s van ons land. Nationale noord-zuid assen verbinden de regio met de metropoolregio’s en de twee luchthavens. De regio draagt bij aan de agglomeratiekracht zonder haar eigen identiteit te verliezen.
verstedelijkte gebieden met een grote diversiteit aan karakteristieke (open) landschappen met zee, strand en duinen, landgoederen, polders, Hollandse plassen, de veelkleurige bloemenvelden
“Sterke combinatie van denken en doen”
en historische steden en dorpen. Aantrekkelijk voor de eigen inwoners en bezoekers uit binnen
SCHARNIERFUNCTIE
en buitenland. Holland Rijnland is een regio met
Die verschillen in maat en schaal willen we benutten
vele gezichten: van de Nieuwkoopse plassen tot
en uitbouwen. We hebben zoveel te bieden! We
het drukke station Leiden Centraal; van de vele
verstevigen de agglomeratiekracht van onze meest
kennisinstituten en innovatieve bedrijvigheid die
verstedelijkte gebieden. Tegelijkertijd koesteren we
de regio rijk is tot de maakindustrie en circulaire
de kracht en vitaliteit van de landelijke gebieden
bedrijvigheid, van twee steden met meer dan
en de diversiteit van het landschap waarvan we de
100.000 inwoners tot landelijk wonen in een van de
kwaliteit verrijken. Daarmee maken we als alle 13
vele dorpen in het groen.
gemeenten met de vele verschillende kernen samen
Landschap: Holland Rijnland kent grote diversiteit aan karakteristieke (open) landschappen met zee, strand en duinen, landgoederen, polders, Hollandse plassen, de veelkleurige bloemenvelden en historische steden en dorpen. Een door historie gevormde omgeving, Holland in het klein.
één sterke regio en dragen we bij aan de brede GEVARIEERDE ECONOMIE MET TOPSECTOREN
welvaart van ons land. We zijn ons bewust van onze
Holland Rijnland heeft een gevarieerde economie
eigen economische kracht, van onze positie in de
met een sterke combinatie van denken en doen.
Randstad en West Nederland, van onze kwaliteiten,
Met economische topsectoren: Life sciences &
van de scharnierfunctie tussen de metropolen en
Health, lucht en ruimtevaart (High Tech systemen
het prettige woon- en leefklimaat. Daarmee vormen
& Materialen) en de Greenports (Tuinbouw en
we een unieke regio in Randstad en Groene Hart!
Uitgangsmaterialen), Agri & Food staat Holland
Onze belangen, onze positie, onze wederkerige
Rijnland internationaal op de kaart en maakt
afhankelijkheid beperken zich niet tot bestuurlijke
het onderdeel uit van internationale kennis-
grenzen. Daarom schaken we op verschillende tafels.
en handelsnetwerken. De reeds gevestigde kenniseconomie van Holland Rijnland biedt kansen voor verdere vernieuwing van de economie regiobreed. Aanvullend op die kenniseconomie heeft de regio een sterk en divers MKB, een belangrijke motor in de werkgelegenheid (70%) en economie (60% BBP) van Nederland. Het MKB biedt werkgelegenheid aan grote delen van de inwoners
Economie: Holland Rijnland heeft een gevarieerde economie met een sterke combinatie van denken en doen. Met economische topsectoren: life sciences & health, ruimtevaartsector (space) en de Greenports staat Holland Rijnland internationaal op de kaart en maakt het onderdeel uit van (inter)nationale kennisen handelsnetwerken.
van de regio en profiteert van de nabijheid van
12
13
Een uitstekend vestigingsklimaat Na de beschrijving van ons DNA zoomen we in op ons uitstekende vestigingsklimaat. Holland Rijnland combineert een prettig woon- en leefklimaat met een strategisch gunstige ligging. Onze regio grenst immers aan de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag én aan de Metropoolregio Amsterdam en ligt dichtbij centrumstad Utrecht. Wat ons vestigingsklimaat zo bijzonder maakt, leest u in deze paragraaf. KENNIS & BEDRIJVIGHEID
A44. Holland Rijnland ligt nabij twee luchthavens:
Allereerst kijken we naar de kennisclusters in de
Schiphol als internationale mainport, en Rotterdam/
Leidse agglomeratie, met Innovation district Leiden
The Hague Airport. Met oost-west-verbindingen
Bio Science Park, NL Space campus bij Noordwijk
via het spoor en via de N11/A12 naar Utrecht en
(ESA Estec), UnManned Valley bij Katwijk en de
verder naar het achterland richting Duitsland, zijn
Greenports. Zij zijn verbonden met universiteiten en
we ook richting het oosten verbonden. Over water
kennisinstituten in de directe omgeving en maken
zijn er goede mogelijkheden voor (duurzaam)
daarmee ook onderdeel uit van de Kennisregio aan
containervervoer naar de zeehavens van Rotterdam
Zee. Ze zijn verbonden met kennisinstellingen over
en Antwerpen. Station Leiden Centraal is het zesde
de gehele wereld.
station van Nederland en vormt het centrale OV-
Een tweede aspect dat ons vestigingsklimaat
knooppunt waarmee de regio verbonden is met de
gunstig maakt, is ons krachtige en diverse MKB,
wereld om ons heen.
complementair aan de kenniseconomie van de grote steden. De kenniseconomie heeft het MKB nodig. Wat bedacht wordt, moet ook gemaakt worden en heel wat ondersteunende diensten en producten worden door het MKB geboden. We hebben nog
“Hoogstedelijk, groenstedelijk, dorps en landelijk”
fysieke ruimte voor groei van deze bedrijvigheid, die in de stad steeds minder plek krijgt en zien
DIVERSE STEDEN EN KERNEN
mogelijkheden voor slimme combinaties van wonen
De steden en kernen in Holland Rijnland zijn
en werken. Onze ligging in de directe nabijheid van
heel divers. Hiermee biedt Holland Rijnland
de grote steden maakt dat we aantrekkelijk zijn
een diversiteit aan leefmilieus: hoogstedelijk,
voor bedrijven die op een goed te bereiken locatie
groenstedelijk, dorps en landelijk, telkens met
willen zitten maar niet de hoofdprijs kunnen of willen
verschillende identiteiten. Bovendien biedt Holland
betalen. Daarnaast zien we kansen voor circulaire
Rijnland midden in het meest verstedelijkte deel
bedrijvigheid en bedrijvigheid die profiteert van de
van Nederland juist unieke landschappen, met van
enorme woningbouwopgave in de Randstad, van de
west naar oost: zee, strand, duinen, strandwallen
energietransitie en de maatregelen ten behoeve van
en –vlakten, landgoederen en bloembollenvelden,
de klimaatadaptatie. De ruimte die er is voor groei
Hollandse plassen, droogmakerijen en
van bedrijvigheid sluit aan bij Groeiagenda van Zuid
veenweidegebieden in het Groene Hart; en dat
Holland. Ook de Greenports spelen hierbinnen een
alles aaneengeregen door de Oude Rijn. Het maakt
belangrijke rol.
Holland Rijnland aantrekkelijk om te leven, recreëren en te bezoeken. Dit diverse palet aan landschappen
UITSTEKENDE BEREIKBAARHEID
willen we koesteren maar ook voorbereiden op de
EN INFRASTRUCTUUR
grote (transformatie)opgaven van de toekomst.
Nationaal belangrijke Noord-Zuid-assen doorsnijden de regio. Denk hierbij aan het spoor BrusselRotterdam-Amsterdam en autosnelwegen A4 en
14
15
02 Agenda
Onze agenda voor een sterke en gezonde toekomstbestendige regio Duurzaam verstedelijken, innovatiekracht en breed mkb, grote versus kleine kernen, dit alles is complementair. Stad en landschap versterken elkaar. Woningbouw is zeker nog mogelijk binnen Holland Rijnland, ook na 2030, maar steeds met inachtneming van de kwaliteit van het landschap. In deze Regionale Omgevingsagenda maken we ruimtelijk keuzes om zowel de krachtige dynamiek te versterken, zoals beoogd in de Groeiagenda Zuid-Holland en tegelijkertijd de waardevolle luwte te benutten. Wat is hiervoor nodig? U leest het in deze paragraaf. KWALITEITEN VERRIJKEN
betekent dat we zowel in de grotere kernen als in
We willen hoogwaardig en duurzaam verstedelijken
kleinere kernen aantrekkelijke en vitale woon- en
en knooppunten versterken. Investeringen in de
leefmilieus willen blijven bieden. Daarvoor is een
OV knoop Leiden zijn cruciaal voor de ontwikkeling
vitaal landschap van groot belang: ruimte voor
van Holland Rijnland. In combinatie met de verdere
rust en tot jezelf kunnen komen. Dat heeft de
verstedelijking verrijken we de kwaliteiten van het
coronapandemie met al het thuiswerken ons onder
diverse landschap in Holland Rijnland in het stedelijk
meer geleerd. Zo kan onze regio blijven bloeien en
en landelijk gebied: cultuurhistorie en -erfgoed,
boeien!
recreatie en toerisme, gezondheid, circulaire economie, natuur. Dit wil zeggen dat we de gewenste ruimtelijke ontwikkeling slim inpassen en aan de
“Versterken van kwaliteiten en kansen”
slag gaan met de meervoudige transitieopgaven: verduurzaming van de land- en tuinbouw, versterken
BREED WELVAARTSPERSPECTIEF
van de biodiversiteit, klimaatadaptatie, waterbeheer
De ontwikkeling van deze regio pakken we op vanuit
en de energievoorziening. Innovatiekracht is een
een breed welvaartsperspectief. Dit betekent balans
belangrijke voorwaarde voor de gewenste brede
tussen wonen, werken, veiligheid en gezondheid.
regionale ontwikkeling. Daartoe nodigen we uit en
Grote nieuwbouwplannen verbinden we daarom
halen we kansrijke soorten werk binnen.
met het creëren van werkgelegenheid en groen. De woonopgave bekijken we vanuit het vraagstuk van
18
VESTIGINGSKLIMAAT VERSTERKEN
klimaatadaptieve en gezonde, groene verstedelijking.
We versterken ons aantrekkelijke vestigingsklimaat
Het mobiliteitssysteem moet op orde zijn en willen
en bieden op verschillende manieren ruimte voor
we verduurzamen. En naast mobiliteit wordt het
uitbreiding en vernieuwing van verschillende typen
elektriciteitssysteem ook steeds belangrijker om
economische activiteit, passend bij de verschillende
deze op orde te hebben. Kortom: we versterken wat
plekken in onze regio. Ook is er ruimte voor de
we hebben en wie we (willen) zijn. En dat betekent
huisvesting van mensen die hier (komen) werken of
in samenhang acteren op verschillende sectorale
een rustige plek zoeken nabij de metropolen. Hierbij
dossiers en daar de balans in zien te vinden en te
zetten we in op geconcentreerde en duurzame
bewaken, zodat we er als regio beter van worden.
verstedelijking, slim ruimtegebruik, functiemenging
Daarmee zetten we in op complementariteit in
waar dit kan en nieuwe ontwikkelmethoden om
soorten werkgelegenheid en economische activiteit,
onze stads-en dorpsranden te benutten voor
in woonmilieus en in het beter beleefbaar maken van
natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen. Dat
de landschappelijke diversiteit met respect voor de
Beeld: PosadMaxwan - Regionale verdeling Nederland Het werken met de regionale schaal van daily urban systems sluit beter aan op de dagelijkse werkelijkheid en op de verschillen in landschap en ondergrond.
19
vele waarden van dit landschap. Dat betekent het
setting te realiseren met gezonde vergroening
Vanuit onze afspraken in het Klimaatakkoord en de
is aantrekkelijk. En met de kuuroordstatus van
versterken van kwaliteiten en kansen.
van de bebouwde omgeving als uitgangspunt. We
uitwerking in de Regionale Energiestrategie (RES1.0)
Noordwijk, de Keukenhof in Lisse, het historische
kiezen immers voor geconcentreerde verstedelijking
creëren we voldoende plekken om duurzame energie
hart van Leiden en het Archeon is er voldoende
KEUZES VOOR DE TOEKOMST
om het landschap te sparen. De woningbehoefte
op te wekken. Dit leidt tot de behoefte aan goede
mogelijkheid voor meerdaagse arrangementen
Wat is daarvoor nodig op regionale schaal? Welke
is binnenstedelijk niet altijd meer op te lossen.
inpassing en aanvullend op de keuze voor wind
vanuit goed ontsloten uitvalsbases. Dat zorgt weer
integrale afwegingen en strategische richtinggevende
Daar waar het binnenstedelijk niet meer past,
en zon langs infrastructuur tot het definiëren van
voor een extra economische kansen.
keuzes in het gebruik van schaarse ruimte zijn
benutten we daarom de kansen die er liggen om
energielandschappen.
daarvoor nodig met respect voor de natuurlijke
de kwaliteit van de stadsranden te versterken via
leefomgeving en de randvoorwaarden die deze stelt?
landschappelijke verstedelijking. Door middel van
Vanuit de gewenste ruimtelijke ontwikkeling zijn
Zo zien we dat de verschillende ruimte vragende
Onze agenda geeft hier een antwoord op. De agenda
“landschapsplannen” kunnen harde overgangen
we op zoek naar een drager en toekomstbeeld voor
activiteiten in Holland Rijnland onlosmakelijk met
bestaat uit een aantal verhaallijnen die in elkaar
tussen stad en landschap verbeterd worden. Binnen
de energievoorziening na 2030 en plaatsing van
elkaar verbonden zijn. Dat leidt tot de integrale
overlopen en elkaar versterken:
een ecologisch raamwerk worden de functies wonen
de opwek van duurzame energie in de regio. De
hoofdopgave, het zoeken naar de balans. Daarbij
•
een sterke kenniseconomie en complementaire
en werken gecombineerd met (nieuwe) natuur
energievoorziening moet up to date zijn en dat vergt
nemen we onze verantwoordelijkheid voor nu en
INTEGRALE OPGAVE
bedrijvigheid;
en water. Woningbouw levert zo een bijdrage aan
ruimte voor opwek en voor de nodige infrastructuur.
in de toekomst voor het behoud en de versterking
•
huisvesting;
biodiversiteit, klimaatbestendige inrichting en
De RES 1.0 biedt al een kapstok voor de korte
van het landschap en de verstedelijking met wonen
•
infrastructuur voor mobiliteit en energie;
groene en gezonde steden.
termijn (tot 2030). Voor de langere termijn vraagt dit
en werken in onze regio: een sterke, gezonde en
•
toekomstperspectief landschap.
extra ruimte, extra investeringen en nadere integrale
toekomstbestendige regio.
Tegelijk zorgen we ervoor dat de veelkleurige en
“Respect voor de waarden van het landschap”
ruimtelijke afwegingen. Met deze agenda levert Holland Rijnland een
vitale kernen buiten de verstedelijkingsas leefbaar blijven en niet op slot gaan. Beperkt woningen
Toekomstperspectief landschap
bijdrage aan nationaal en provinciaal beleid en
toevoegen in en direct langs de randen van de
Land- en tuinbouw bedrijven zijn onderdeel van
bestaande bestuurlijke afspraken zoals die over
kernen blijft mogelijk, primair voor de eigen
onze economie en maken samen het landschap.
verstedelijking en mobiliteit. Ordening van onze
inwoners.
Steeds meer gaan we deze bedrijvigheid ook zien
regionale inzet langs de vier NOVI-prioriteiten geeft
Kenniseconomie en complementaire bedrijvigheid
als beheerders en “hoeders” van het landschap.
hier inzicht in.
Hierbij denken we niet alleen aan kennisintensieve
Dat vraagt een betere balans tussen deze sectoren
bedrijven, maar ook aan productiebedrijven die dat wat we bedenken, kunnen realiseren. Complementair hier aan hebben we ook bedrijvigheid nodig waarvoor
“Veelkleurige en vitale kernen”
en natuurlijke processen. Dat vraagt om een toekomstvisie vanuit de land-en tuinbouw met in achtneming van alle opgaven die er aankomen. Op
in steden steeds minder plek is en die niet altijd past
Infrastructuur voor mobiliteit en energie
een aantal plekken is innovatie in de sector vereist
in het dicht verstedelijkte gebied in Holland Rijnland
We zorgen ervoor dat de grote woningbouwaantallen
om toekomstbestendig te zijn. Er zijn economische
en de omringende metropolen. Zo zien we onder
worden geconcentreerd nabij HOV en daarmee
kansen en bedreigingen en afhankelijk van hoe
andere kansen voor: innovatieve bouwbedrijven
omarmen we de duurzame mobiliteit in allerlei
hiermee om kan worden gegaan zal dit in meer
(natuurinclusief en circulair bouwen), circulaire
soorten en vormen: “schoner, slimmer, anders”
of mindere mate de verschijningsvorm van het
bedrijvigheid, uitbouwen van de distributiefunctie
als de drager voor verdere ontwikkeling in de regio
landschap verder beïnvloeden. Denk hierbij aan
(e-driven) voor stadsdistributie, de greenports en
(zie Regionale Strategie Mobiliteit en RES 1.0).
de stikstofdepositie, veenoxidatie en bijkomende
de maakindustrie (zoals bij het Heineken-cluster, en
Daarbij speelt ook: eerst bewegen, dan bouwen. Dit
CO2-uitstoot, bodemdaling, klimaatadaptatie,
rondom Flora Holland/Rijnsburg Noord).
betekent dat (grootschalige) ruimtelijke ontwikkeling
wateropgaven en afnemende ecologische kwaliteit
samengaat met investeringen in infrastructuur.
en toenemende recreatieve druk. Het diverse
Deze economische ontwikkeling vraagt voldoende,
Niet alleen in de mobiliteitsinfrastructuur, maar
landschap is de grote troef van onze regio, omdat dit
diverse en betaalbare soorten van huisvesting
zeker in het huidige tijdsgewricht ook in de
op een aantal plekken nog zo wijds is en bijzondere
voor werknemers, inclusief arbeidsmigranten.
energievoorziening.
cultuurhistorische en ecologische waarden herbergt. Hier kunnen we even het leven in de grote stad of het
Aantrekkelijke woonmilieus, complementair aan wat de metropolen te bieden hebben zijn nodig
Netspanning en elektriciteit hebben we nodig
bedrijvige dorp ontvluchten. Het landschap kleurt
en ruimte om te recreëren, te sporten en te
om onze dagelijkse werkzaamheden te kunnen
ook letterlijk de regio en zorgt voor het aantrekkelijke
ontspannen.
verrichten. Daarmee wordt “spanning” net als
leefmilieu waarin het goed wonen en werken is.
mobiliteit een steeds belangrijkere randvoorwaarde
20
Huisvesting
voor verdere bouwplannen in de regio. We zorgen
Wonen bieden we aan voor diverse doelgroepen
ervoor dat de elektriciteit overal beschikbaar is en
en woonwensen, en dat doen we in verschillende
hebben daarom oog voor het op orde houden van de
woonmilieus in zowel grote als kleinere kernen,
energie-infrastructuur.
“Zoeken naar de balans” Ruimte voor ontspanning voor inwoners en
met elk een eigen identiteit en woningaanbod. De
bezoekers is belangrijk voor onze regio. De
uitdaging is om diverse woonmilieus in een compacte
aanwezigheid van zee, strand en Hollandse plassen
21
Samen werken aan NOVI-prioriteiten “De samenhang tussen de opgaven die spelen in de leefomgeving manifesteert zich rond vier prioriteiten”, staat in de NOVI van september 2020 beschreven. “Dat zijn complexe, omvangrijke en dringende opgaven die voortkomen uit of samenhangen met grote transities. Politieke en maatschappelijke keuzes zijn vooral daar nodig, om op deze prioriteiten voortgang te boeken op een manier die draagvlak heeft en bijdraagt aan de kwaliteit van de leefomgeving.” Hoe maken wij met onze regionale omgevingsagenda verbinding met de opgaven vanuit het Rijk, omschreven in de NOVI? Dat leest u in deze paragraaf. Ook de opgaven in de regio Holland Rijnland zijn onderdeel van de vier genoemde prioriteiten, zoals
3.
deze prioriteiten beleidskeuzes geformuleerd of, daar
Ruimte maken voor klimaatadaptatie en energietransitie
het overzicht hieronder laat zien. In de NOVI zijn bij •
De energietransitie is onlosmakelijk verbonden
waar keuzes “in de NOVI zelf niet of nog niet scherp
met woningbouw, extra woningen vereisen ook
gemaakt kunnen worden of waar dit niet verstandig
extra opwek;
is, wordt richting gegeven aan decentrale keuzes via
•
Beeld: Afwegen met de NOVI, uit: NOVI september 2020
De invloed van klimaatverandering is nu al
voorkeursvolgordes of strategieën en/of aangegeven
merkbaar. We moeten in de regio zoeken naar
welk (regionaal) proces geëigend is om dat wel te
slimme oplossingen rondom waterberging
doen.”
en droogte, bodemdaling, klimaatadaptieve woongebieden en hitteproblematiek en daarmee ook bijdragen aan de reductie van CO2. In
“Bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving” ZO SLUITEN WE AAN OP DE NOVI-AGENDA: 1.
Sterke en gezonde steden en regio’s
•
Behouden en versterken hoog kwalitatief woon-
de Groeiagenda Zuid-Holland is hiervoor als doelstelling opgenomen 40% reductie in onze provincie. 4.
Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied
•
Diverse landschappen versterken, ook in
en vestigingsklimaat;
combinatie met de gewenste ruimtelijke
•
Verduurzaming gebouwde omgeving;
ontwikkeling;
•
Bereikbaarheid groengebieden en
•
Verbetering van de milieukwaliteit (natuurherstel, ecologie en biodiversiteit);
landschappen. •
Werken aan transitie en/of
2.
Duurzaam economisch groeipotentieel
duurzaamheidsopgaven zoals landbouw,
•
Bijdragen aan de Groeiagenda Zuid Holland met
energie, klimaat, bodemdaling en verzilting.
nieuwe woningen en banen; •
Inzet op sterke economische motoren (o.a. REOS, Kennisregio aan zee);
•
Verbinden van denken en maken;
•
Benutten kansen van maatschappelijke opgaven voorverduurzaming en digitalisering;
•
Randvoorwaarde hiervoor is goede bereikbaarheid.
22
23
Bij het werken aan de omgevingsagenda is integraal gekeken naar de relatie tussen de verschillende
UITGANGSPUNTEN
opgaven, kansen, bedreigingen en doelen in de thema’s wonen, werken, bereikbaarheid, landschap en natuur, water en klimaat. Er is een directe samenhang en interactie tussen al deze thema’s. Onze aantrekkelijke groene, blauwe en in de lente veelkleurige regio trekt mensen aan die hier willen wonen, werken en recreëren. Dat betekent ook extra vervoerbewegingen, een vraag naar groene recreatieve ruimte en routes en voorbereid zijn op de toekomst middels een klimaatadaptieve inrichting. Geen thema is groter of belangrijker dan het andere, maar er zijn wel keuzes te maken in de richting die we opgaan en de volgordelijkheid van de te nemen maatregelen. Op de volgende pagina’s wordt inzicht gegeven in de beslissingen die al genomen zijn, de uitgangspunten. En welke opgaven voor Greenports (teelt en handel) en andere agrarische bedrijven zijn onderdeel van onze economie en maken samen het landschap.
de toekomst nog spelen. Hiermee leggen we een basis voor de omgevingsagenda. Er wordt niet gesleuteld aan datgene dat al overeengekomen is in eerdere visies en beleidsstukken. We kijken wel integraal naar de toekomst en de ruimteclaims die nog gaan spelen. Deels kunnen we daar in deze omgevingsagenda richting voor bepalen. Deels is er vervolgonderzoek nodig om daar nadere keuzes in te maken en die ook goed te kunnen onderbouwen.
Succesvolle economische sectoren behouden en versterken en innovatie stimuleren.
Op diverse plekken in de regio zullen de komende jaren woningen gebouwd gaan worden. Kansen voor de fiets door ontbrekende schakels aan te leggen en het doorfietsnetwerk uit te breiden
Blijvende inzet op knooppunt Leiden Centraal De verschillende landschaptypes, de openheid en stilte in de nabijheid van onze woning zijn belangrijke waarden en dragen bij aan het prettige leefkwaliteit en aantrekkingskracht van de regio.
Voorkeur voor woningbouwlocaties/gemengd stedelijke leefmilieus die goed verbonden zijn met (H)OV, in en direct aan bestaand stedelijk gebied. Dit om waardevolle landschappen te sparen en te versterken, duurzame mobiliteit te stimuleren en bestaande voorzieningen zoveel mogelijk te benutten.
Natura2000 gebieden beschermen
Werken aan bestaande infrastructuurprojecten als Rijnlandroute en A4 MIRT.
Nieuw station en transferium bij Hazerswoude-Rijndijk. Ruimte scheppen voor verdere economische ontwikkeling, zowel in kennis als in maakeconomie.
Frequentieverdubbeling van de lijn Leiden-Utrecht
Groene buffers tussen onze regio en de metropolen daarbuiten behouden.
Aansluiting van de N11 op de A12, Bodegravenboog
24
25
OPGAVEN VERSTEDELIJKING
OPGAVEN KLIMAAT
Missing links tussen de Haarlemmermeer, Duin- en Bollenstreek en kust.
Sluimerende verstedelijking in gebieden die als landschappelijk ervaren worden.
A44/N44, N206 lopen vast. De uitgaande pendel is, zeker in de randen van de regio, vrij groot.
Een groot deel van de regio is afhankelijk van de auto-bereikbaarheid. Locaties in en rond kleine kernen zullen daarom een grote belasting geven op het N wegennet.
Klimaatverandering komt ook in de vorm van extra water met vaker hevige regen en een zeespiegelstijging. Het water heeft ruimte nodig.
Droogte heeft invloed op de kleigronden langs de rivier en de mogelijkheden voor bewatering van de argrarische productiegebieden, akkers en veenweide gebieden en teelt op zandgronden (droogte en verzilting).
In de zomer is in de verharde steden en schaduwloze weides de hogere temperatuur voelbaar. In woningen met beperkte isolatie levert dit onleefbare situaties op en de kwaliteit van het oppervlaktewater gaat achteruit.
N11 loopt vast. De druk van de omliggende metropolen wordt gevoeld.
OPGAVEN LANDSCHAP Meer bewoners in en om onze regio betekent daarnaast ook een toename van recreatie en dat terwijl sommige gebieden daar (in het seizoen) al enorme druk ervaren.
Toekomstbestendigheid en duurzaamheid van de greenports, landbouw en veeteelt. De agrariërs zijn de beheerders van ons landschap, maar ook zij staan voor een grote transitie die ook landschappelijke veranderingen met zich mee brengt.
Onderbemaling en een lappendeken aan peilgebieden zorgen voor extra bodemdaling. Dit, samen met langdurig droge perioden als gevolg van klimaatverandering, zorgt bovendien voor verzilting.
In het veenweidegebied spelen door bodemdaling de onderhoud en beheerskosten van het wegennet een grote rol. Dan is het verstandiger om in sommige wegen wel en in andere wegen niet te investeren.
Het landschap is nabij, maar niet altijd even bereikbaar
26
(Intensieve) veehouderij zorgt voor een aanzienlijk deel van de stikstofuitstoot waar natuurgebieden extra gevoelig voor zijn.
27
03
Regionale ruimtelijke strategieën
Verstedelijking tot 2030: voortzetten bestaande afspraken Graag werken we op het gebied van verstedelijking mee aan de ambities van het Rijk en de provincie. Zo ontwikkelen wij nationaal en internationaal opererende kennisclusters tot centers of excellence en sluiten het breed MKB hierop aan. Ook realiseren we flinke woningbouwopgaven. Daarnaast werken we aan bereikbaarheid. Daarbij houden we de lange termijn steeds in het vizier: we respecteren bestaande verstedelijkingsafspraken en zoeken voor de middellange en lange termijn naar aanvullende oplossingen.
nationale kennisnetwerken samen met onder andere TU Delft, Erasmus Rotterdam, Medical Delta en met de MRA. Ook zijn deze van belang in het kader van Kennisregio aan Zee. Holland Rijnland bevat twee belangrijke landelijke Greenports : Boskoop (boomkwekerij/sierteelt) en de Duin en Bollenstreek (bollenteelt), die ook voor export centraal gelegen zijn bij Schiphol en de Rotterdamse Haven en grote delen van de Greenport Aalsmeer rondom Nieuwkoop en Kaag en Braassem. Ook een aantal grote multinationals in deze regio zoals Heineken en Akzo Nobel is van bovenregionaal belang. In aansluiting op de Groeiagenda van de provincie, zetten we daarnaast in op groei van het sterke en diverse MKB dat een mooie aanvulling biedt op onze eigen kenniseconomie en de economie van de metropolen. De opgave is om dit MKB goed aan
WONINGBOUW
Centraal is het zesde station van Nederland
te sluiten op de kennisinfrastructuur van de hele
In combinatie met versterking van de economie
en tevens knooppunt tussen nationale OV-as
Randstad en kansen die er liggen – bijvoorbeeld op
realiseren we binnen Holland Rijnland als
(noord zuid: Oude Lijn) en regionale feederlijnen
het gebied van circulariteit – te benutten.
(Katwijk Leiden en de lijn Alphen Leiden).
belangrijke en aantrekkelijke schakel binnen de
Verbeteren oost-west-verbindingen door een
Tot slot vormt toerisme een belangrijke werkgever in
verstedelijkingslocaties in de regio zijn bekend
frequentieverdubbeling van de lijn Utrecht,
Holland Rijnland. Deze wordt onder andere gevormd
en vastgelegd in verstedelijkingsakkoorden
Alphen, Leiden met een extra station bij
door toeristisch-recreatieve voorzieningen in het
en afspraken met de provincie over onze
Hazerswoude Rijndijk. De N11 wordt beter
landschap, langs de kust, in de historische steden
woningbouwprogrammering tot 2030. Gemeenten
aangesloten op de A12.
zoals Leiden, en natuurlijk de Keukenhof met de
Verbeteren Oost-west verbinding in de
bloeiende bloemenvelden in het voorjaar.
Randstad, flinke woningbouwaantallen. De eerste
realiseren de woningbouwaantallen die zijn vastgelegd in de planlijst woningbouw 2020
•
•
Noordelijke Duin- en Bollenstreek. NOVI GEBIED GROENE HART
Holland Rijnland. Binnen de provincie Zuid Holland concentreert de grootschalige woningbouw zich in
Ook weten we dat de HOV-lijn richting Katwijk
Het Groene Hart dat voor een deel in Holland
en om de haltes in de “Oude Lijn”, de spoorlijn van
verbetering vergt, net als de verbinding richting
Rijnland ligt, is aangewezen als NOVI-gebied
Dordrecht naar Leiden, en binnen Holland Rijnland
Zoetermeer. Dit wordt ook in MOVE-verband
vanwege de gewenste samenwerking tussen regio en
ook in grotere woningbouwlocaties zoals Valkenhorst
opgepakt (zie ook Regionale Strategie Mobiliteit).
Rijk aan de nationale opgaven rond bodemdaling, klimaat (water en energie), transitie van de landbouw
in Katwijk en Rijnhaven-Oost in Alphen aan den Rijn, en lopende kleinschaligere woningbouwlocaties in middelgrote kernen. Excellente woonmilieus in een aantrekkelijk landschap. Klimaatbestendig bouwen is een belangrijk aandachtspunt.
“Investeren in OV knoop Leiden van (inter) nationaal belang”
en verstedelijking. Gemeenten in Holland Rijnland en partijen als het Hoogheemraadschap Rijnland vanuit haar visie op een klimaatbestendige regio vervullen hierin een actieve rol. De energievoorziening moet ook up to date zijn en dat vergt ruimte voor opwek en
30
MOBILITEIT
WERKGELEGENHEID
voor de nodige infrastructuur. De RES 1.0 biedt een
Tegelijkertijd zijn er ook afspraken gemaakt over
Rond Knooppunt Leiden Centraal in Leiden en
kapstok voor de korte termijn (zie kaart RES 1.0 in de
mobiliteit en noodzakelijke investeringen in
rond Katwijk/Noordwijk bouwen we de topsectoren
bijlage).
infrastructuur en hoogwaardig openbaar vervoer
Life Science &Health en NL Space uit. Hier liggen
om de condities voor deze groei op orde te brengen.
belangrijke clusters van kennis, innovatie en
Kern van deze investeringen:
werkgelegenheid die elkaar onderling versterken:
•
Knooppunt Leiden Centraal doorontwikkelen
Innovation District Leiden Bio Science Park met o.a.
als belangrijk knooppunt van openbaar
Universiteit Leiden en het LUMC, Unmanned Valley
vervoer langs de Oude Lijn tussen de beide
en NL Space Campus. Allemaal voorbeelden van
metropoolregio’s in (via MIRTverkenning). Leiden
hoogwaardige werkgelegenheid opererend in (inter)
31
Voldoende, diverse en betaalbare soorten van huisvesting voor diverse doelgroepen en woonwensen.
Oostwest-verbindingen Duin- en Bollenstreek verbeteren.
Verduurzaming van de land- en tuinbouw. Op de natste delen van onze regio moet gezocht worden naar andere typen landbouw. Functie volgt peil. Bypass tussen A44 en N206 ontlast het stedelijk gebied van Katwijk en maakt het mogelijk om ruimte te scheppen voor een HOV verbinding Zowel in de grotere als in kleinere kernen aantrekkelijke en vitale woon- en leefmilieus blijven bieden. Beperkt woningen toevoegen in (en buiten) de kleine en middelgrote kernen blijft mogelijk voor een evenwichtige bevolkingsopbouw
Hoogwaardige regionaal OV richting Katwijk, opwaarderen HOV-bus
Doorontwikkelen Knooppunt Leiden Centraal Nieuwe ontwikkelmethoden om onze stadsranden te benutten voor natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen. Door middel van “landschapsplannen” kunnen harde overgangen tussen stad en landschap verbeterd worden
Robuuste ecologische verbindingen tussen duinen, landgoederen en Groene Hart
Groene, langzaamverkeer verbindingen vanuit de steden en dorpen naar het landschap. Betere woon-werkbalans. Het streven is een even grote groei in banen als in woningen
Landschap van groot belang: ruimte voor rust en tot jezelf kunnen komen, ruimte om te recreëren, te sporten en te ontspannen.
Duurzame gemengd-stedelijke verdichting in bestaand stedelijk gebied. Vooral nabij HOV ten behoeve van duurzame mobiliteit. Openheid van het landschap behouden.
Inzet op complementariteit in soorten werkgelegenheid en economische activiteit. Inzet op duurzame verstedelijking binnen bestaand stedelijk gebied om landschap te sparen en versterken. Inclusief slim ruimtegebruik, functiemenging en klimaatadaptatie waar mogelijk.
32
Een waterrobuuste inrichting van de stad en scheppen van ruimte voor water in de buitengebieden.
Opwaarderen van de N11 naar A11
33
Voorstel: verdere verstedelijking langs de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn De huidige wooncrisis vraagt om een helder antwoord: bouwen, bouwen, bouwen. Tot 2030 hebben we al een fors woningbouwprogramma en plannen en afspraken met de provincie over waar we die woningen gaan realiseren. Voor na 2030 bepalen we nu alvast richting voor verdere verstedelijking, waarbij het unieke landschap dat onze regio kenmerkt, wordt gespaard. Ons voorstel, bouwen langs de oost-west-as, is een concept voor de middellange of lange termijn. Aanvullend hierop doen we een voorstel voor de mobiliteitsinfrastructuur. Onze regio is het waard!
niet verliest. Hiervoor is de transformatie van het
INVESTERING IN MOBILITEIT
Leiden Bioscience Park (LBSP) naar een Urban
Deze verstedelijkingsstrategie vraagt ook een
Innovation Quarter, de doorontwikkeling van het
investering in onze mobiliteitsnetwerken om de
space cluster, de doorontwikkeling van Leiden
bereikbaarheid te verbeteren, meer gebieden te
Centraal tot regionaal transferium cruciaal.
ontsluiten met een HOV-verbinding en stedelijke
3. We versterken de knooppunt- en centrumfunctie
veel wegverkeer. Ons voorstel voor gefaseerde
Alphen aan den Rijn is de plek waar je in een
investeringen in mobiliteit als randvoorwaarde voor
complete stad je nog betaalbaar kunt wonen
verdere verstedelijking langs de as Katwijk-Leiden-
in het groen. Het complementaire profiel ten
Alphen aan den Rijn leest u hieronder.
opzichte van de Leidse agglomeratie wordt beter
Met name Katwijk, waar de komende jaren al een
uit genut en zorgt ervoor dat een gemêleerde
enorme woningbouwopgave wordt verwezenlijkt,
bevolking in onze regio terecht kan. Deze inzet
heeft een goede aantakking op het nationale
stoomt Alphen aan den Rijn beter klaar voor
netwerk nodig. De huidige plannen voor een
de toekomst met een gevarieerder woon- en
HOV-bus moeten daarbij gezien worden als een
werkmilieu, aanvullend op wat deze stad reeds te
groeimodel naar opschaling van het HOV (mogelijke
bieden heeft. Alphen aan den Rijn kan hiermee
vorm van lightrail), zodat uiteindelijk er een stevig
meer massa maken en haar voorzieningencluster
kruispunt van oost-west en noord-zuidverbindingen
versterken, wat weer een positieve uitstraling en
ontstaat met Leiden Centraal als centrale knoop.
effect heeft op de leefbaarheid van de kernen
Dat vraagt niet alleen aanleg van nieuwe lijnen en
eromheen. De kernen in de Rijn- en Veenstreek
nieuwe haltes, maar ook investeringen in Leiden
profiteren zo ook van de vergrote kracht van
Centraal zelf om de capaciteit daar stapsgewijs te
knooppunt Alphen aan den Rijn.
vergroten. Hiermee wordt het belang van Leiden
4. We creëren kwalitatief hoogstaande overgangen
Centraal als knooppunt alleen maar groter. We
Als vervolg op de bestaande afspraken en opgaven
Lijn ten noorden van Leiden) druist volgens
tussen stad en platteland
ondersteunen hiermee het belang van de drager
introduceren we de as Katwijk-Leiden-Alphen aan
ons in tegen het karakteristieke landschap in
Binnenstedelijke bebouwing en het benutten
Oude Lijn voor verdere verstedelijking in de
den Rijn als drager voor duurzame verstedelijking
de Duin- en Bollenstreek. Extra grootschalige
van de stadsranden rond Alphen aan den Rijn,
zuidelijke Randstad. Tegelijkertijd is dit deelgebied
in Holland Rijnland op de langere termijn. De
verstedelijking is in dit deel van de regio
maar ook in Rijnsburg Noord levert een bijdrage
ook sterk afhankelijk van een goed auto- en
verwachting is dat de druk op de woningmarkt
ruimtelijk moeilijk inpasbaar en gaat ten koste
aan het creëren van overgangen tussen stad en
fietsnetwerk (doorfietsroutes) aanvullend op het
in onze regio en de omliggende gebieden hoog
van het open karakter en de kleinschaligheid
platteland van hoge kwaliteit waar rode, blauwe
openbaar vervoer. Naast doorrijdroutes voor de
blijft. Ook na 2030 voorzien wij daarom (forse)
van het gebied. De alternatieve optie om bij
en groene functies gecombineerd worden.
fiets zijn investeringen in de zuidelijke ontsluiting
ruimteclaims voor wonen in samenhang met werken,
alle kernen overal bij te bouwen in Holland
Anderzijds leidt de concentratie rondom de
van de Duin-en Bollenstreek, een bypass voor de
mobiliteit en de energievoorziening waar wij in deze
Rijnland betekent extra opofferen van delen van
knoop Alphen aan den Rijn tot het zoveel
N206 nodig, gegeven de economische ontwikkeling
regionale omgevingsagenda op voor willen sorteren.
het landschap. Het levert qua mobiliteit veel
mogelijk ontzien van het omliggende landschap
(o.a. logistiek) in dit deel van de regio en de verdere
Met de introductie van deze sterke as kunnen we
autoverkeersbewegingen op (zie bijlage met
en Groene Hart.
verdichting en uitbreiding van de woningbouw
inspelen op een extra vraag naar wonen en het
resultaten studie m.b.v. dashboard)
5. Het is een flexibele oplossing die we kunnen
Op lange termijn zijn er kansen om de noord-zuid
prioriteren en bijsturen in de tijd
verbinding tussen Rotterdam, Zoetermeer richting
natuurlijke as voor verstedelijking
We spelen daarbij in op de grootte van de
Schiphol via Alphen aan den Rijn een boost te
Katwijk en Leiden vormen nu al een sterk daily
vraag naar woon- en werklocaties die in de
geven als ook de verbinding Alphen aan den Rijn
urban system dat ruimtelijk steeds meer als
tijd fluctueert in combinatie met benodigde
in aansluiting op tramlijn Uithoorn via Nieuwkoop .
één stedelijk gebied beschouwd mag worden,
investeringen in mobiliteit en energievoorziening.
Zowel vanuit huidige mobiliteitsknelpunten als voor
maar bestaat uit verschillende kernen met een
Daarmee ontstaat een duurzaam ruimtelijk
de verdere ontwikkeling van de verstedelijkingsas
eigen identiteit. Als we deze as vervolgen waarbij
economisch principe dat getemporiseerd in
oostwaarts zal naast investeringen in (HOV)
versterken van economische clusters met respect
2. We volgen de Oude Rijn als historische,
voor het omliggende landschap in Holland Rijnland.
“Een positief effect op de leefbaarheid van de kernen”
34
en landelijke gebieden te ontlasten van te
van Alphen aan den Rijn
ook de verbinding met andere gemeenten als
fasen tot verdere bloei kan komen. Dit biedt ook
geinvesteerd moeten worden in het opwaarderen
WAAROM BOUWEN LANGS DE OOST-WEST-AS?
Noordwijk, Oegstgeest, Leiderdorp, Zoeterwoude
een wederzijds agglomeratievoordeel voor zowel
van de N11 (zie ook Regionale Strategie Mobiliteit).
Wij hebben vijf argumenten bij ons voorstel om te
en Leiderdorp in beeld zijn, komen we bij Alphen
de Leidse agglomeratie als voor Alphen aan den
Dat maakt van Alphen aan den Rijn nog meer een
bouwen langs de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den
aan den Rijn. Daarmee volgen we de Oude Rijn
Rijn. Dat wat geen plek kan krijgen in en rond
centrumstad in het Groene Hart.
Rijn:
als historische, natuurlijke as voor verdere
Leiden-Katwijk kan dan wel in Alphen aan den
1. We sparen het karakteristieke landschap
verstedelijking: Oude Lijn en Oude Rijn die
Rijn, en vice versa. Zo kunnen ook beide centra
Het verder doorvoeren van grootschalige
elkaar kruisen op Leiden Centraal. Van belang is
elkaar aanvullen op ruimtelijk, economisch en
verstedelijking langs het stedelijk netwerk in de
dat de kenniseconomie en bedrijvigheid in het
sociaal vlak.
Randstad naar het noorden toe (langs de Oude
Zuidwestelijk deel van de regio zijn momentum
35
Vitale en Veelkleurige kernen De nadruk op de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn is een bewuste keuze om de gebieden buiten deze zone zoveel mogelijk te ontzien, daar geen grootschalige woningbouw te realiseren en daarmee de landelijke kwaliteit te behouden. Dat betekent dat we inzetten op beperkte extra woningbouw in of beperkt nabij de overige kernen. We vinden het van belang dat de kernen vitaal blijven. Hoe zorgen we voor deze vitale kernen?
de korte termijn. De (nieuwe) inwoners aan beide zijden van de Ringvaart zullen gebruikmaken van winkels, horeca, maatschappelijke voorzieningen, scholen, mobiliteit en (mogelijk) een bijdrage leveren aan de werkgelegenheid. Daarnaast zullen zij de Duin- en Bollenstreek als groene kust en leefomgeving in de nabijheid bezoeken. Deze grootschalige woningbouw vergroot bestaande mobiliteitsproblemen in de noordelijke Duin- en Bollenstreek en zal ook op andere wijze invloed hebben. Uitvoering geven aan het bestaande plan van aanpak mobiliteitsmaatregelen noordelijke Duin-en Bollenstreek is in ieder geval cruciaal (zie
BEPERKTE UITBREIDING EN MAATWERK
Rondom de vitale en veelkleurige kernen is
Voor de gehele regio geldt dat er gekozen wordt om
het landschap altijd nabij. Deze kwaliteit kan
eerst in te zetten op inbreiding ten opzichte van
benut worden voor slimme combinaties met
uitbreiding, zodat de ruimteclaim op het landschap
natuur, toerisme en het vormen van poorten
in de gehele regio minimaal blijft. Eventuele
naar het landschap. Gezamenlijk oppakken van
uitbreiding langs de randen gaat gepaard met
waterrecreatie zoals aan de Noordzeekust, Oude
landschappelijke investeringen: “Landschappelijke
Rijn, Kagerplassen, Trekvaarten en de Nieuwkoopse
verstedelijking”. Ook in de kleinere en middelgrote
plassen biedt veel kansen. Fietsen, roeien of
kernen wordt deze keuze doorgezet. Dat kan
andere watersporten dragen bovendien bij aan de
betekenen dat woningbouwplannen soms in een
gezondheid van onze inwoners.
Regionale Strategie Mobiliteit).
hogere dichtheid gerealiseerd moeten worden. Natuurlijk altijd onder de voorwaarde dat dit past bij
BEREIKBAARHEID EN LEEFBAARHEID
het karakter van de kern en altijd met respect en in
Voor al deze kernen moeten we toezien op de
samenhang met het landschap en bijdragen aan een
bereikbaarheid en de leefbaarheid. Voor de eigen
veilige en gezonde leefomgeving. En ook voor vitale
bewoners en ook voor bezoekers. Een groot deel van
kernen vinden we het wenselijk om nabij (H)OV te
deze gebieden hebben beperkte mogelijkheden voor
bouwen.
ontsluiting via het openbaar vervoer.
We zetten in op innovatieve oplossingen voor
Naast slimme oplossingen voor OV en het robuuster
het realiseren van woningen en arbeidsplaatsen.
maken van bestaande lijnen, is het aanvullend
Sommige woningen worden in gestapelde bouw
van belang om te zorgen dat het wegverkeer
gerealiseerd. En bij een beperkte uitbreiding
op orde is. En dat ook de fiets meer wordt
kleinschalig en natuurinclusief, als evenwichtige
gestimuleerd door de aanleg van aantrekkelijke
overgang van bebouwing naar het landschap. Hier is
doorfietsroutes naar de belangrijke kernen of
maatwerk van belang.
werklocaties en mobiliteitshubs. De elektrische
“Innovatieve oplossingen”
fiets geeft een enorme kans om ervoor te zorgen dat het autogebruik verminderd wordt gegeven onze ambities voor duurzame mobiliteit. We zetten in op ketenmobiliteit als schakel tussen de
DIVERS AANBOD
verschillende vervoerssystemen in combinatie met
Momenteel is het woningaanbod in de kleinere en
knooppuntontwikkeling. (zie ook Regionale Strategie
middelgrote kernen vaak eenzijdig. In de nieuwe
Mobiliteit).
plannen zal daarom altijd gekeken moeten worden
36
naar een diversificatie van het aanbod om daarmee
In de Duin- en Bollenstreek heeft de grootschalige
een bredere doelgroep te dienen en bij te dragen
woningbouw in de Haarlemmermeer aan de
aan een evenwichtige bevolkingsopbouw van de
overzijde van de Ringvaart grote impact op de
kernen. Zo vinden jongeren of ouderen die graag
gemeenten Hillegom en Lisse. Het goed ontsluiten
nabij hun sociale contacten blijven wonen, nu weinig
en het verbeteren van de verkeersroutes over en
betaalbaar aanbod.
weer is daarom hier een belangrijke opgave voor
37
Voldoende natuur en water dichtbij huis In Holland Rijnland is de natuur en het water onder handbereik. Juist dat maakt onze regio zo een prettig leef-en vestigingsgebied en aantrekkelijk voor recreatie en toerisme. Het bevordert de gezondheid van onze inwoners, versterkt de biodiversiteit en draagt bij een natuurlijke beleving van de regio. Als de coronapandemie één ding heeft uitgewezen, is dat het belang van kwalitatieve groen- en blauwe gebieden ommetjes kunnen maken in de directe woonomgeving en vanuit die woonomgeving gemakkelijk in het groene buitengebied te kunnen komen. Onze groengebieden (natuur en water), koesteren én beschermen we. Hoe doen we dat?
ZO BESCHERMEN WE ONZE
•
Op de nieuwe woningbouwlocaties is klimaat
GROENE LEEFOMGEVING
adaptief bouwen een voorwaarde en bij het
Verstedelijking leidt als het niet in goede banen
bouwen aan de stadsranden en op invullocaties
wordt geleid tot een grotere druk op groene
binnen de bestaande bebouwde gebieden heeft
gebieden en natuur. Het is belangrijk om de balans
natuur inclusief bouwen de voorkeur.
hiertussen te blijven zoeken. Natuurlijk koesteren
•
Ook in de steden en kernen zal er ruimte
en beschermen we de unieke gebieden in de regio
gemaakt moeten worden voor groen en water en
zoals bijvoorbeeld het Nationaal Park Hollandse
tegengaan van hittestress. Dit wil dus zeggen;
Duinen, de Hollandse plassen en karakteristieke
landschap en bebouwde gebieden van betere kwaliteit en beter verbonden.
veenweidegebieden. En we zien ruimte voor verbetering: •
•
•
Wij erkennen dat voor het realiseren
De toegankelijkheid van deze gebieden kan
van meer groen er ook voldoende water
verbeteren door aanleg van fietsroutes,
nodig is om schade in geval van extreme
vaarroutes en (het benutten van) ov-haltes als
droogte te voorkomen. Daarvoor worden de
toegangspunten naar het landschap.
opslagmogelijkheden in de bodem nader
We zetten in op groene-blauwe verbindingen
onderzocht.
tussen deze gebieden, waardoor langs recreatieve routes de diverse landschappen en overgangen ervaren kunnen worden. De verbindingen dienen ook als groene buffer tussen de verschillende kernen. •
We zetten in op het versterken van een groen-blauw raamwerk in de regio zowel in de bebouwde gebieden als in ons buitengebied.
•
We willen voorkomen dat de kernen en stedelijke gebieden aan elkaar groeien. Groenblauwe gebieden in het stedelijk gebied zijn net zo belangrijk.
•
Groene langzaam verkeerroutes tussen de diverse parken en naar het landschap buiten de stad vergroten de recreatiemogelijkheden en brengen het groen nabij.
38
39
Toekomstperspectief landschap: “de kracht van rust en ruimte” Een hogere kwaliteit van groene en blauwe structuren in bebouwde gebieden en in ons buitengebied is geen vanzelfsprekendheid. Vergroten van de toegankelijkheid van ons landschap heeft daarom ook grenzen. Daarbij kent onze regio een ruimtelijk dynamisch karakter en beïnvloeden transitieopgaven zoals klimaatadaptatie en energie het landschap in stedelijk en landelijk gebied. We hebben daarom een ontwikkelingsgerichte integrale regionale landschapsstrategie nodig. Vertrekpunt voor deze strategie zijn de leidende principes uit onze Visie Natuurlijke Leefomgeving en de daaraan gekoppelde ruimtelijke strategieën. We zetten in deze paragraaf uiteen waarom we dit nodig vinden en wat die ruimtelijke strategieën zijn.
de integrale opgave in de Duin- en Bollenstreek en die in de meer verstedelijkte gebieden. De bestaande landschapstafels spelen een belangrijke rol. We maken gebruik van de vele inzichten die we al hebben in de kwaliteiten van de verschillende landschappen en de bedreigingen daarvan. Aanvullend inzicht is vooral nodig in de sociaal economische situatie en mogelijkheden voor nieuwe verdienmodellen en duurzame ontwikkeling. Dit moet leiden tot locatie specifieke kennis in waar het schuurt, welke oplossingsrichtingen er zijn en wie en wat er nodig is om deze te realiseren.
“Mogelijkheden voor nieuwe verdienmodellen en duurzame ontwikkeling” LEIDENDE PRINCIPES: VISIE NATUURLIJKE LEEFOMGEVING Vertrekpunt voor deze ontwikkelingsgerichte
KLIMAAT- EN WATEROPGAVE
voor uitbreiding van netcapaciteit. Onze uitdaging
integrale regionale landschapsstrategie zijn
Door de eeuwen heen is Holland Rijnland aan
is hoe we de kwaliteiten (cultuurhistorie, recreatie,
de leidende principes uit de visie Natuurlijke
vele veranderingen onderhevig geweest. Ook
gezondheid, economie, natuur) van het diverse
Leefomgeving en de daaraan gekoppelde ruimtelijke
in de toekomst zal dat zo blijven. Toekomstige
landschap in Holland Rijnland in stedelijke en
strategieën:
ontwikkelingen zijn zowel maatschappelijk als
landelijke gebieden kunnen verrijken binnen de
1.
fysiek van aard. We kennen een grote klimaat-
genoemde transitieopgaven van dit landschap en
en wateropgave en daarmee samenhangende
gegeven de gewenste regionale ontwikkeling.
problemen als verzilting, verdroging, CO2-uitstoot
landschappen en de kwaliteit ervan. 2.
Zorg voor een rendabel en duurzaam toekomstperspectief voor de transitie naar
en bodemdaling. Het huidig waterbeheer is hierdoor
WAAROM EEN REGIONALE
duurzame landbouw en toekomstbestendige
niet langer houdbaar en daarmee het landschap en
LANDSCHAPSSTRATEGIE?
greenports: zoeken naar een balans tussen een
het landgebruik zoals we dat nu kennen.
Parallel aan de nadere uitwerking van een
rendabel businessmodel voor de agrariër en een
verstedelijkingsstrategie voor Holland Rijnland
positieve bijdrage aan biodiversiteit, (cultuur)
waarin we inzetten op geconcentreerde
landschap, agrotoerisme, circulaire economie,
“Huidig waterbeheer niet houdbaar”
40
Behoud, herstel en versterk de diversiteit aan
klimaatbestendigheid en verstedelijking.