10. Beantwoording politieke vragen ex art. 41 van het RvO van het lid Van der Plas-de Groot van 13 januari 2022 inzake aardwarmte en drinkwater Zuid-Hollandse duinen (2771769)

Postbus 589 – 2220 AN Katwijk

Contactpersoon:

Gemeenteraad Katwijk t.a.v. mevrouw I.W. van der Plas postbus 589 2220 AN Katwijk

Saskia Haasnoot-Sieders Afdeling:

Beleid Fysieke Leefomgeving Te bereiken op:

071- 406 5000 s.haasnoot@katwijk.nl Ons kenmerk:

Z2771769D2771921 Bijlage(n): Verzenddatum: 13 januari 2022

Uw kenmerk: Onderwerp: Beantwoording politieke vragen Aardwarmte en drinkwater in Zuid-Hollandse duinen Katwijk, 11 januari 2022 Geachte mevrouw van der Plas, Met deze brief willen wij u op de hoogte stellen van de beantwoording van de vragen rondom aardwarmte en drinkwater in de Zuid-Hollandse duinen die door u namens de CDA-fractie zijn gesteld. Hieronder zijn de vragen van het CDA opgenomen. De beantwoording van de vragen is in cursief weergegeven. 1. Is het college op de hoogte van het feit dat drinkwaterbedrijf Dunea vreest dat met het afgeven van vergunningen aan bedrijven als Shell er risico ontstaat voor onomkeerbare schade in de duinen bij het zoeken naar aardwarmte? Ja. Het ministerie van EZK heeft in de regio Holland Rijnland 4 opsporingsvergunningen verleend voor onderzoek naar aardwarmte, die deels binnen de gemeente Katwijk vallen. Het college is ervan op de hoogte dat Provincie Zuid-Holland en Dunea bij het ministerie van EZK bezwaar hebben ingediend op de verleende vergunningen.

gemeente Katwijk: Koningin Julianalaan 3, 2224 EW Katwijk, Postbus 589, 2220 AN Katwijk, website: www.katwijk.nl, (T) 071 - 406 5000, (F) 071 - 406 5065, IBAN: NL13BNGH0285120271, BIC: BNGHNL2G, KvK: 27.37.09.56 Op alle opdrachten zijn, tenzij anders overeengekomen, de algemene inkoopvoorwaarden leveringen en diensten gemeente Katwijk 2017 van toepassing. Deze zijn te raadplegen op www.katwijk.nl en www.overheid.nl

*2771921*

2/6

Ons kenmerk: Z2771769D2771921

2. Waterwin- en Natura2000 gebieden in de duinen vallen vaak samen met een gebied met hoge potentie voor geothermie. Waar D4 en Shell nu stellen „niet te gaan boren in waterwingebieden, gezien hun grote belang voor de regio” kan dit in de toekomst wellicht anders zijn. De verleende vergunning ‘Rijnland’ aan D4/Shell beslaat een groot gebied in de regio: 235.14 km2 Het waterwingebied valt hier voor een klein deel binnen (zie figuur 1). Zie ook bijlage 2771921 Aardwarmte in de gemeente Noordwijk .

Figuur 1 Overzicht verleend gebied vergunning Rijnland, met daarin het huidige waterwingebied. Zwart omlijnd is het vergunde gebied Rijnland. Gearceerd is het overlappende waterwingebied.

Officieel worden waterwingebieden niet voldoende door de overheid beschermd. De Rekenkamer noemt de bescherming van waterbronnen „onduidelijk”. Hoe kijkt het college hiernaar en wat is de inschatting van het college? Sinds juli 2020 ligt een wetsvoorstel tot wijziging van de Mijnbouwwet voor aardwarmte bij de Tweede kamer. Dit wetsvoorstel beoogt knelpunten, die onder andere door de Algemene Rekenkamer (AR) zijn genoemd, weg te nemen. In de kabinetsreactie op het rapport van de AR is aangeboden om samen met de AR te bezien in welke mate de voorgestelde wijzigingen in wet- en regelgeving invulling geven aan de aanbevelingen van de Rekenkamer. De AR is hier op ingegaan en de gesprekken zijn gestart. Ook worden de contacten met de provincies geïntensiveerd. Provincies geven aan dat zij, vooruitlopend op de aanpassingen in wet- en regelgeving, ook nu reeds eerder in het proces van vergunningverlening hun adviesrol willen invullen. Zie ook bijlage 2776684 Antwoorden kamervragen aardwarmte drinkwatergebieden, vraag 2 en 3. De provincie heeft middels de Provinciale milieuverordening Zuid-Holland 2021 (PMV), artikel 2 grondwaterbeschermingsgebieden aangewezen waarin het niet toegestaan is te boren. Op basis van dit artikel zijn de huidige waterwingebieden van Dunea afdoende beschermd. 3.

Is het college het met de CDA-fractie eens dat het belang van de veiligheid van ons drinkwater uit de duinen moet prevaleren boven de mogelijkheid van bedrijven om bodemonderzoek naar aardwarmte te doen? Zo nee, waarom niet? Ja. Zowel de drinkwatervoorziening als duurzame energie zijn van groot maatschappelijk belang. De mogelijke winning van aardwarmte mag alleen plaatsvinden als het veilig is voor de winning van drinkwater. Op dit moment verbiedt de PMV van Z-H de winning van aardwarmte in waterwingebieden.

3/6

Ons kenmerk: Z2771769D2771921

4. Is het college voor de vergunningverlening in gesprek geweest met Dunea over de risico’s die Dunea benoemt voor de veiligheid van het drinkwater zoals het door lekkages terecht komen van zout water in het zoete grondwater? Zo nee, waarom niet? Ja, in gesprekken met Dunea is het belang van waterwinning in het duingebied aan de orde geweest. Hierin zijn de zorgen en bezwaren ten aan zien van warmtewinning gehoord. Echter is de gemeente niet de partij met bevoegd gezag bij het verlenen van deze exploratievergunning. Activiteiten vanaf 500 meter in de ondergrond zijn door de overheid aangemerkt als mijnbouw. Daarom wordt ook geothermie, of aardwarmtewinning, beschouwd als mijnbouwactiviteit. EZK is hiervoor het bevoegd gezag. EZK legt de aanvraag aan deskundige organisaties voor, zoals TNO (i.v.m. beoordeling van de grootte van het onderzoeksgebied en geologische onderbouwing) en Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) (i.v.m. technische mogelijkheden). Ook andere overheidsorganisaties mogen zich over de plannen uitspreken. Zo kijkt het waterschap naar hoe de operator de lozing van water dat vrijkomt tijdens het boren regelt. De provincie controleert of de winning past in de ruimtelijke plannen. De provincie vraagt ook advies aan de gemeente en andere overheidsorganisaties, waaronder Dunea.

De provincie adviseert naar EZK op basis van de consultatie van de belanghebbende overheidsorganisaties. 5. Begrijpt het college de behoefte van Dunea om de bescherming van waterbronnen doeltreffend geregeld te zien zodat er geen concurrentie tussen water en warmte ontstaat? Is het college bereid hier aan mee te werken en hier een rol te pakken? Ja, het college begrijpt de behoefte van Dunea. Het is belangrijk dat er geen risico’s genomen worden rondom drinkwater voorziening. Op dit moment verbiedt de PMV van Z-H de winning van aardwarmte in waterwingebieden. Daarnaast is er informeel overleg tussen Dunea, gemeente Katwijk en Wayland (houder exploratievergunning Leiden3) met als doel een locatie te vinden voor de winning van aardwarmte die niet conflicteert met het gebied waar drinkwater gewonnen wordt. 6. In het genoemde artikel staat dat Katwijk (met vijf andere gemeenten) initiatieven voor aardwarmte toejuicht en daarom geen aanleiding ziet om bezwaar aan te tekenen tegen de vergunningen? Klopt dat en wat is precies de argumentatie geweest om in de vergunningen niet de voorwaarde te stellen om waterwingebieden uit te sluiten van onderzoeken naar aardwarmte? De gemeenten verwelkomen de initiatieven voor aardwarmte, omdat deze voldoen aan een behoefte voor de overstap naar duurzame warmte. Maar waterwinning en toekomstige waterwinning zijn van groot belang.

Het ministerie van EZK is bevoegd gezag bij de vergunningverlening rond aardwarmte. Volgens artikel 1.2 lid 2 Wet milieubeheer moet de provincie in de provinciale milieuverordening (PMV) regels stellen ter bescherming van de kwaliteit van het grondwater. Dit met het oog op de waterwinning bij die verordening aangewezen gebieden. De provincie consulteert hiervoor de gemeenten en andere overheidsorganisaties, waaronder Dunea. Op dit moment verbiedt de PMV van Z-H de winning van aardwarmte in waterwingebieden. De gemeente kan over allerlei aspecten adviseren, van veiligheid en handhaving van regels tot de wijze waarop de omgeving wordt betrokken bij het project. 7. Heeft het college geprobeerd om als gemeentelijke overheid het duinengebied volledig uit te sluiten bij de verleende vergunningen voor onderzoek naar aardwarmte? Zo nee, waarom niet?

4/6

Ons kenmerk: Z2771769D2771921

Nee, dat is niet de bevoegdheid van de gemeente. Volgens artikel 1.2 lid 2 Wet milieubeheer moet de provincie in de provinciale milieuverordening (PMV) regels stellen ter bescherming van de kwaliteit van het grondwater. 8. Is het college bereid om alsnog bij het ministerie aan te dringen om duidelijke, harde afspraken te maken zodat kwetsbare waterwingebieden worden uitgesloten bij een vergunning en dat ook schuinboringen onder waterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden niet worden toegestaan? Graag met uitleg. Ja, het college staat in nauw contact met de Provincie Zuid-Holland (PZH). De PZH heeft in haar huidige PMV de winning van aardwarmte in waterwingebieden verboden. Deze verordening beschrijft een verticale lijn vanaf het maaiveld, waarmee ook schuin boren niet toegestaan is. De gemeente ondersteunt de gesprekken die PZH voert met EZK om de Mijnbouwwet te verbeteren. 9. Zijn er ook nog andere mogelijkheden om te sturen op basis van de gemeentelijke bevoegdheden? Zo ja, welke? Ja, maar op dit moment niet. In een latere fase, bij de winningsvergunning, (binnen het vergunde gebied wordt dan een locatie gezocht voor de boorlocatie) is een omgevingsvergunning nodig. Bij de beoordeling van een omgevingsvergunning wordt gekeken naar bijvoorbeeld bouwvereisten, effecten voor het milieu en de ruimtelijke inpassing. Hierin heeft de gemeente ook een rol.

Zie ook bijlage 2776684 Antwoorden kamervragen aardwarmte drinkwatergebieden, vraag 6, 7 en 8. Inmiddels heeft een informeel gesprek plaatsgevonden tussen Dunea, Gemeente Katwijk en Wayland (houder exploratievergunning Leiden3) waarbij door de 3 partijen is uitgesproken een locatie te vinden voor de winning van aardwarmte die niet conflicteert met het gebied waar drinkwater gewonnen wordt. 10. a. Wat vindt het college van de uitspraak 5 van de Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) dat een functiescheiding tussen mijnbouw en drinkwater van belang is voor de Aanvullende Strategische Voorraden? Dit tegen de achtergrond van het feit dat een groeiende drinkwatervraag, klimaatverandering en bedreigingen van drinkwaterbronnen ervoor zorgen dat aanvullende grondwatervoorraden aangewezen moeten worden voor de drinkwatervoorziening. b. Wat vindt het college van de gezamenlijke oproep van Vewin en IPO om te zorgen voor een goede bescherming van de toekomstige watervoorraden? c. Wat kan het college doen om gehoor te geven aan deze uitspraak en de oproep? De provincies en drinkwaterbedrijven hebben het Rijk opgeroepen om te zorgen voor een goede bescherming van de toekomstige watervoorraden. Sinds juli 2020 ligt een wetsvoorstel tot wijziging van de Mijnbouwwet voor aardwarmte bij de Tweede Kamer.

Dit wetsvoorstel beoogt knelpunten, waaronder de bescherming van waterwinning die onder andere door de Algemene Rekenkamer (AR) zijn genoemd, weg te nemen. Het college is van mening dat aardwarmtewinning en drinkwatervoorziening veilig dienen te zijn. Het is goed dat hier zowel landelijk, regionaal als lokaal aandacht voor is om wetgeving duidelijker te maken waar nodig. Op dit moment verbiedt de PMV van Z-H de winning van aardwarmte in waterwingebieden. Op lokaal niveau zijn inmiddels gesprekken gestart tussen Dunea, gemeente Katwijk en Wayland (houder exploratievergunning Leiden3). 11. Op zoeklocaties voor nieuwe waterwingebieden zoals bij het Valkenburgse Meer mag nu ook naar aardwarmte worden gezocht. Is het college niet bang dat de drinkwaterproductie die de

5/6

Ons kenmerk: Z2771769D2771921

komende jaren aanzienlijk verhoogd moet worden, door de onderzoeken naar aardwarmte bij bovengenoemde locatie niet voldoende kan stijgen? Graag met toelichting. Uit artikel 9 van de Mijnbouwwet volgt dat een opsporingsvergunning geheel of gedeeltelijk kan worden afgewezen of van voorschriften voorzien kan worden indien het ontwikkelen van aardwarmte niet geschikt wordt geacht om reden van het belang van grondwater met het oog op de winning van drinkwater. Drinkwaterbedrijven stellen verstoringsanalyses op om in te spelen op situaties die mogelijk van invloed zijn op de levering van drinkwater. Hierdoor zijn zij voorbereid mocht een drinkwinning, om wat voor reden dan ook, uitvallen. Daarnaast wijzen provincies Aanvullende Strategische Voorraden (ASV’s) aan om aan de toekomstige drinkwatervraag te voldoen. Voor ASV’s stellen zij bijpassende beschermingsregimes op en passen zij zoveel mogelijk functiescheiding toe. Met het oog op het eerder genoemde voorstel tot wijziging van de Mijnbouwwet voor aardwarmte gaan wij er van uit dat de toenemende vraag naar drinkwaterproductie niet in het geding komt. 12. In de Informatiebrief initiatief Geothermie (1709465) 2 staat te lezen dat er een initiatief is voor de ontwikkeling van een open en publiek warmtenet alsmede verdergaand onderzoek naar de potentie van geothermie in onze regio.

Tevens wordt er gemeld dat initiatiefnemers (Shell, Firan, D4) een intentieovereenkomst hiertoe met de betrokken gemeentes willen sluiten. Is die intentieovereenkomst al gesloten? Zo nee, wat is dan de stand van zaken en de status van de projectstructuur? Nee, er is geen intentieovereenkomst afgesloten. In de Duin- en Bollenstreek heeft een ambtelijke werkgroep samen met Firan in een vrijblijvende verkenning de mogelijkheden en opties onderzocht. Shell-D4 heeft recent een brief aan het college van B&W in Noordwijk gestuurd, waarin zij aangeven dat zij het komende jaar onderzoeken of de winning van aardwarmte veilig, haalbaar en betaalbaar gerealiseerd kan worden. 13. In de Nota van zienswijzen warmtevisie (76107) 3 is onder zienswijze nummer 3.2 een uitgebreide zienswijze van Dunea te vinden waarin onder meer de bescherming van de grondwaterkwaliteit voor de drinkwatervoorziening én de ruimtedruk op de bescherming van duin en water nu en in de toekomst aan de orde komt. Als reactie op de zienswijze van Dunea zijn flinke aanpassingen in de tekst van de warmtevisie gedaan en is Dunea benoemd als stakeholder. Schat het college in dat deze aanpassingen juridisch gezien voldoende zijn om de bescherming van onze drinkwatervoorziening, kwalitatief én kwantitatief, voor nu én in de toekomst, veilig te stellen? Graag met toelichting.

Er is een onderscheid bij warmtewinning tot 500 meter, waarbij de gemeente bevoegd gezag is. Hieronder vallen onder meer WKO’s (Warmte-Koude opslag) en warmtenetten. In de warmtevisie is de toezegging gedaan Dunea als stakeholder te betrekken bij ontwikkelingen. Bij warmtewinning dieper dan 500 meter is het ministerie van EZK bevoegd gezag. Hieronder vallen onder meer de geothermie winningsinstallaties. Zie ook eerder vermeldingen bij vraag 1 en 2. De provincie consulteert hiervoor de gemeenten en andere overheidsorganisaties, waaronder Dunea. Beide warmtevoorzieningen hebben eigen bevoegd gezag en wetgeving, waarbij drinkwatervoorziening in mee is genomen. Op dit moment verbiedt de PMV van Z-H de winning van aardwarmte in waterwingebieden. 14. In de Warmtevisie van de gemeente Katwijk 4 staat op pag. 32 te lezen: “In de duinen in het westen van de gemeente Katwijk zijn bodemsystemen niet toegestaan vanwege hun functie als waterwingebied. Het waterwingebied is voor het grootste gedeelte tevens een natuurgebied. Restricties kunnen in overleg met de provincie of andere regulerende overheden mogelijk versoepeld worden.” Ziet het college met de CDA-fractie in dat alleen uit

6/6

Ons kenmerk: Z2771769D2771921

deze laatste zin uit de eigen Warmtevisie al blijkt dat de bescherming van het waterwingebied dus niet 100% vaststaat maar dat daaraan getornd kan worden? Graag met uitleg. Nee, de provincies zijn verantwoordelijk voor een adequate bescherming van grondwater rond bestaande grondwateronttrekkingen voor de openbare drinkwatervoorziening. Ter bescherming van die belangen hebben provincies daartoe op grond van de Wet milieubeheer waterwingebieden, grondwaterbeschermingsgebieden en waar nodig boringvrije zones aangewezen in hun provinciale verordening. Activiteiten binnen deze gebieden zijn gebonden aan regels die in provinciale verordeningen zijn opgenomen. Provincies sluiten mijnbouwactiviteiten vrijwel altijd uit in de huidige waterwingebieden, grondwaterbeschermingsgebieden en boringvrije zones rondom bestaande winputten. Op dit moment verbiedt de PMV van Z-H de winning van aardwarmte in waterwingebieden.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Katwijk, de secretaris, de burgemeester,

mr. drs. R.T. Jie Sam Foek

ir. C.L. Visser

Cc: gemeenten Leidse Regio en Noordwijk

1: https://www.nrc.nl/nieuws/2021/11/29/drinkwater-en-aardwarmte-botsen-in-de-zuid-hollandse-duinen-a4067223 2: https://katwijk.notubiz.nl/document/9010899/1/22_%20Brief%20van%20het%20college%20van%20B&W%20van%2014%20juli%20202 0 3: https://katwijk.notubiz.nl/document/10593524/1/9_%20Bijlage%202_%20Nota%20van%20zienswijzen%20warmtevisie%20(76107 4: https://katwijk.notubiz.nl/document/10760340/1/21_%20Bijlage%201_%20Warmtevisie%20-%20Gemeente%20Katwijk%20(76107 5: https://www.binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-milieu/nieuws/niet-naar-aardwarmte-boren-in-drinkwatergebieden.19120847.lynkx 6: Bijlage 2771921 Aardwarmte in de gemeente Noordwijk 7: Bijlage 2776684 Antwoorden kamervragen aardwarmte drinkwatergebieden