Presentatie gemeenteraad over wijzigingen Wgr per 1 juli 2022

Wet gemeenschappelijke regelingen

Toelichting wijziging Wet gemeenschappelijke regelingen ter versterking van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen

18 april 2023

Eerst even vooraf De Wet gemeenschappelijke regelingen is op 1 januari 1985 in werking getreden. De wet schept het juridisch kader voor de samenwerking tussen bestuursorganen van gemeenten, provincies en waterschappen. Belangrijkste samenwerkingsvorm is die van een openbaar lichaam. Andere vormen zijn gemeenschappelijk orgaan, centrumgemeenteconstructie en bedrijfsvoeringsorganisatie. Sinds 1985 is de wet diverse keren gewijzigd onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen.

2

18 april 2023

Eerst even vooraf In Zeeland zijn er 14 gemeenschappelijke regelingen. Kapelle neemt deel aan 10 van die regelingen: VRZ, GGD Zeeland, RUD Zeeland, OLAZ, Sabewa, Zeeuwse Muziekschool, SWVO, De Betho, Leerplicht en RMC-functie en Samenwerking De Bevelanden. Negen van die 10 regelingen zijn aangegaan door de colleges van burgemeester en wethouders. Aan één regeling neemt ook de raad deel, nl. het SWVO.

3

18 april 2023

Eerst even vooraf De behoefte van gemeenteraden om ‘meer grip te krijgen op gemeenschappelijke regelingen’ is niet nieuw, maar juist al jaren een thema. Wettelijk is bepaald dat de kosten van een gemeenschappelijke regeling een zogenaamde ‘verplichte uitgaaf’ zijn voor de deelnemende gemeente. Dit raakt het budgetrecht van de gemeente. Om die reden bevat de wet een aantal instrumenten waarmee raden invloed kunnen uitoefenen op de (kosten van de) samenwerking tussen colleges. Daarbij moet wel de duale verhouding gerespecteerd worden.

4

18 april 2023

Instrumenten van oudsher - Colleges (en burgemeesters) hebben toestemming nodig van de gemeenteraden voor het aangaan, wijzigen of uitbreiden van een regeling. - Een informatieplicht over het gevoerde en te voeren beleid door de eigen bestuursleden. - Een algemene inlichtingenplicht van het bestuur. - Eigen vertegenwoordigers in het algemeen of dagelijks bestuur kunnen ter verantwoording worden geroepen. - Het kenbaar kunnen maken van een zienswijze ten aanzien van ontwerpbegroting en meerjarenraming. - Het bepalen van beleid ten aanzien van de taakvelden waaraan de regeling uitvoering geeft.

5

18 april 2023

Instrumenten van oudsher - Het om informatie kunnen vragen aan het eigen college over het gevoerde en te voeren beleid en in zijn algemeenheid het vragen van inlichtingen. - Het ter verantwoording kunnen roepen van het eigen college over het gevoerde en te voeren beleid van de regeling.

6

18 april 2023

Afspraken in Zeeland In 2009 verscheen onder de vlag van de VZG een eerste Nota ‘Aan de slag met gemeenschappelijke regelingen’. Daarin worden adviezen gegeven over de inrichting van de governance van gemeenschappelijke regelingen, gericht op: - de organisatie van; - de sturing op; - de beheersing van; - de verantwoording door; - en het toezicht op de regelingen. Voorts werd een richtlijn geformuleerd voor de jaarlijks toegestane trendmatige verhoging of verlaging.

7

18 april 2023

Afspraken in Zeeland De nota is een paar keer geactualiseerd op basis van de ontwikkelingen rond gemeenschappelijke regelingen. In juli 2022 is de meest actuele versie verschenen: ‘Afspraken over samenwerken met gemeenschappelijke regelingen in Zeeland’. Nieuwe voorstellen: - het instellen van begeleidingscommissies per gemeenschappelijke regeling, die raden en colleges adviseren over inhoud en financiën; - het organiseren van een gezamenlijke behandeling van de ontwerpbegrotingen van alle GR’en in de betrokken raden (naar het voorbeeld van Kapelle), vergezeld van een advies;

8

18 april 2023

Afspraken in Zeeland - een verbeterde richtlijn voor de toegestane trendmatige verhoging (of verlaging) van de jaarlijkse begroting van een gemeenschappelijke regeling waarbij rekening wordt gehouden met een inflatiecorrectie en vastgestelde CAO-stijging(en); - voorstellen over het beperken van tussentijdse begrotingswijzigingen; - een verbeterd proces voor de advisering over en behandeling van ontwerpbegroting en meerjarenraming; - het in gezamenlijkheid organiseren van onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van iedere GR door gemeentelijke controllers.

9

18 april 2023

En toch blijft de roep naar grip bestaan Op 1 juli 2022 is een nieuwe wijziging van de wet in werking getreden, waarin een nieuwe stap wordt gedaan om aan die roep tegemoet te komen. Doel van de wijziging: meer handen en voeten geven aan de kaderstellende en controlerende bevoegdheden van gemeenteraden ten aanzien van gemeenschappelijke regelingen ter versterking van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen (= verlengd lokaal bestuur). Wijzigingen zijn te verdelen in 3 categorieën.

10

18 april 2023

1. Versterken positie gemeenteraden Versterken van de positie van gemeenteraden bij besluitvorming van gemeenschappelijke regelingen (kaderstelling en controle): 1. Zienswijze bij het aangaan een nieuwe of wijziging van een bestaande regeling. 2. Introductie van zienswijzemogelijkheid bij ‘majeure’ besluiten van besturen. 3. Instellen van een adviescommissie vanuit de raden. 4. Actieve inlichtingenplicht bestuur gemeenschappelijke regelingen.

11

18 april 2023

2. Aanvullende controlebevoegdheden 1. Mogelijkheid van het instellen van een onderzoekscommissie die onderzoek doet naar het functioneren van de regeling en het bestuur. 2. Verduidelijking van de onderzoeksbevoegdheid van de lokale rekenkamers ten opzichte van gemeenschappelijke regelingen.

12

18 april 2023

3. Verbeteren positie raden functioneren Verbeteren van de positie van gemeenteraden met betrekking tot het functioneren van gemeenschappelijke regelingen: 1. Aanscherping bepalingen over het uittreden van een regeling. 2. Bepalingen over het evalueren van een regeling (is overigens facultatief). 3. Betere aansluiting begrotingscyclus op P&C-cyclus gemeenten.

13

18 april 2023

Toegevoegd: participatie Tijdens de behandeling in de Tweede Kamer is bij amendement toegevoegd om participatie een meer vaste plek te geven bij gemeenschappelijke regelingen. Deelnemers kunnen beslissen om de ingezetenen van een gemeente en belanghebbenden te betrekken bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid van de regeling.

14

18 april 2023

Aard van de wijzigingen - Sommige wijzigingen worden direct en rechtstreeks van kracht (denk aan termijnen). - Bepaalde instrumenten vragen om een nadere afweging (denk aan het instellen van een gemeenschappelijke adviescommissie). In ieder geval zullen alle regelingen aangepast moeten worden. De wet hanteert de termijn tot 1 juli 2024.

15

18 april 2023

Proces om te komen tot wijziging Onder de vlag van de VZG is een juridische werkgroep in het leven geroepen die gemeenten en regelingen gaat ondersteunen bij dit proces. Twee sporen: - gemeenteraden en griffiers ondersteunen bij het maken van keuzes en afwegingen; - directies van regelingen ondersteunen bij het opstellen van een nieuwe ontwerp regeling en het uiteindelijke wijzigingsproces. Twee keer bij de raad: 1. zienswijze t.a.v. ontwerp; 2. verlenen van toestemming tot wijziging.

16

17

18 april 2023

Kortom: een behoorlijke klus!

Maar we komen nog een keer bij u terug.

Vragen?