Kadernota Preventie Kapelle - concept (2)

i n K ap e l l e

Kadernota Preventie Sociaal Domein

Inhoud Voorwoord wethouders

blz. 3

Positief Gezond Kapelle

blz. 4

Gezondheid als belangrijke bouwsteen

blz. 4

Positieve Gezondheid

blz. 4

Terugdringen gezondheidsachterstanden

blz. 4

Landelijke ontwikkelingen

blz. 5

Evaluatie Kadernota Preventiebeleid Sociaal Domein

blz. 5

Wat hebben we tot nu toe bereikt?

blz. 6

Kaders voor preventie

blz. 7

Financiën

blz. 10

1

DE ÉCHTE KUNST VAN GEZOND LEVEN IS HET DOEN VALLEN EN OPSTAAN EN JEZELF STEEDS OVERTREFFEN

2

Sporten en bewegen is belangrijk om vitaal oud te worden. Daarbij maakt het niet uit hoe hard je gaat, zolang je maar niet stopt.

2

Voorwoord Met genoegen presenteren wij u de kadernota preventie sociaal domein. Als wethouders van Gezondheidszorg, Welzijnsactiviteiten en Armoede, Schulden en Jeugd, is het onze verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat elke inwoner van Kapelle de kans krijgt om een gezond en vitaal leven te leiden. Preventie vormt het fundament van ons gezamenlijke streven naar een bloeiende gemeenschap. Door vroegtijdig in te grijpen en risicofactoren aan te pakken, kunnen we niet alleen de kwaliteit van leven van onze inwoners verbeteren, maar ook de maatschappelijke kosten verlagen. Het is onze overtuiging dat iedereen het recht heeft om vitaal oud te worden. Ongeacht achtergrond of omstandigheden. Daarom streven we ernaar om een omgeving te creëren waarin gezondheid en welzijn worden bevorderd. Een omgeving waarin mensen worden ondersteund en aangemoedigd om actief te investeren in hun eigen welzijn. De kadernota die u nu voor u heeft, weerspiegelt onze toewijding aan deze doelen. Het is een strategisch plan dat richting geeft aan onze inspanningen op het gebied van preventie. Maar een kadernota is slechts een eerste stap. Het succes ervan hangt af van de gezamenlijke inzet van alle betrokken partijen: overheden, maatschappelijke organisaties, gezondheidsprofessionals en bovenal onze inwoners zelf.

Samen kunnen we een verschil maken en een omgeving creëren waarin iedereen de kans krijgt om gezond en gelukkig te leven.

3 [1] Positieve Gezondheid: Wat is het? - Institute for Positive Health (iph.nl)

Positief Gezond Kapelle Gezondheid als belangrijke bouwsteen De gemeente Kapelle wil vitale en veerkrachtige inwoners. Het vitaal en gezond houden van de samenleving is cruciaal voor het bouwen aan een solide toekomst voor onze inwoners. Maar tegelijkertijd weten we dat gezond leven niet altijd een makkelijke keuze is. Om gezond en gelukkig te leven is een stevige basis van belang. Daarom zetten we in op het versterken van de sociale basis en de gezondheid van onze inwoners. Stijgende zorgkosten en de druk op de beschikbare zorg maken preventie in het sociaal domein steeds belangrijker. Er komen steeds meer ouderen, we moeten langer thuis blijven wonen en we zien een toename van complexe (psychiatrische) problematiek onder jongeren. Tegelijkertijd zien we dat er onder meer door krapte op de arbeidsmarkt wachtlijsten ontstaan in de zorg, maar ook dat bijvoorbeeld huisartsen die stoppen geen opvolgers voor hun praktijk kunnen vinden. Het voorkomen dat inwoners zorg en ondersteuning nodig hebben, en als deze wel nodig is dat deze effectief ingezet wordt, is een belangrijke opgave voor gemeenten.

Positieve Gezondheid Gezondheid wordt steeds vaker breed en positief opgevat, zodat de focus minder ligt op de afwezigheid van ziekten en aandoeningen en meer op de mogelijkheden die mensen hebben om met ziekten, beperkingen en tegenslagen om te gaan[1]. Bij Positieve Gezondheid wordt gezondheid aan de hand van zes dimensies benaderd. Door deze brede benadering wordt bijgedragen aan het vermogen van mensen om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren.

Terugdringen gezondheidsachterstanden Inwoners zijn in beginsel zelf verantwoordelijk voor gezonde voeding, voldoende bewegen, het aangaan en onderhouden van sociale contacten, en naar school en werk gaan. Maar niet iedereen heeft de mogelijkheden om gezonde keuzes te maken. Gezondheidsachterstanden staan nooit op zichzelf. Ze hangen vaak samen met andere problemen, zoals armoede, schulden, eenzaamheid of werkeloosheid. Maar ook opleidingsniveau en de inrichting van de leefomgeving hebben invloed op hoe gezond iemand zich voelt. Kortom, de problemen bevinden zich op verschillende beleidsterreinen en vragen dan ook om oplossingen die domein overstijgend zijn. De opgave om gezondheidsverschillen te verkleinen begint al in de eerste 1.000 dagen van een kind, want die zijn sterk bepalend voor de gezondheid op latere leeftijd. Wij kunnen dingen doen maar onze invloed is maar beperkt. Afhankelijk van heel veel factoren.

4 [1] Positieve Gezondheid: Wat is het? - Institute for Positive Health (iph.nl)

Landelijke ontwikkelingen Momenteel zijn er landelijk ook verschillende ontwikkelingen als het gaat over preventie in het sociaal domein. Zo is op 3 februari 2023 het Gezond en Actief Leven Akkoord (hierna: GALA) ondertekend. In dit akkoord hebben de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), GGD GHOR Nederland, Zorgverzekeraars Nederland en het ministerie van VWS gezamenlijk afspraken gemaakt op het gebied van gezondheid en welbevinden. Met het GALA wordt een financiële impuls gegeven aan gemeenten om de doelen die in het akkoord gesteld zijn te kunnen behalen. Deze doelen zijn vooral gericht op het verkleinen van gezondheidsachterstanden. Om aanspraak te kunnen maken op die financiële middelen heeft de gemeente Kapelle een integraal plan van aanpak ingediend[1]. Daarnaast is in 2022 ook het Integraal Zorg Akkoord (hierna: IZA) verschenen. Het IZA heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Eén van de pijlers onder het IZA is een sterkere regionale samenwerking tussen zorgverzekeraars, zorgaanbieders en het gemeentelijk sociaal domein (waaronder welzijn, preventie en publieke gezondheid). In Zeeland hebben meer dan 65 partijen de krachten gebundeld in de Zeeuwse Zorg Coalitie[2] (ZCC). De ZZC is een netwerkorganisatie waar verschillende partijen bij aan zijn gesloten, waaronder ook alle Zeeuwse gemeenten.

Evaluatie Kadernota preventiebeleid sociaal domein In 2017 is de Kadernota Preventiebeleid Sociaal Domein gemeente Kapelle vastgesteld. Aanleiding voor het opstellen van deze kadernota was met name de decentralisatie van de taken op het gebied van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Jeugdwet naar de gemeenten. De Kadernota is destijds tot stand gekomen door middel van een participatietraject. Er is toen gekozen om preventie te richten op de volgende onderwerpen: zelfredzame burgers, informatie, vroegsignalering, samen redzaam zijn met behulp van algemene voorzieningen, en toegang.

5 [1] Link naar PVA GALA [2] Zeeuwse Zorg Coalitie

Wat hebben we tot nu toe bereikt? De laatste jaren is volop uitvoering gegeven aan de speerpunten uit de Kadernota Preventie Sociaal Domein. Het Buurtteam en Centrum voor Jeugd en Gezin (hierna: CJG) spelen hierin een belangrijke rol. Samen met andere partijen zijn het Buurtteam en CJG ook onderdeel van het Lokaal Integraal Netwerk Kapelle (LINK). LINK verbindt de professionals in het sociaal domein. Hierdoor zijn de lijntjes korter en kan er sneller geschakeld worden. Dit betekent dat er voor inwoners één punt is waar zij vragen kunnen stellen of zelfs problemen kunnen bespreken. Op deze manier maken we een verkennend gesprek zo laagdrempelig mogelijk. Er wordt een brede vraagverheldering gedaan, waardoor er oog is voor verschillende leefgebieden. Bestaande netwerken worden beter benut en versterkt. In de werkwijze van team welzijn (onderdeel van LINK) is de nadruk gelegd op wijkgericht en outreachend werken, daarmee is hun signalerende rol vergroot. Op die manier hopen we niet alleen relevante informatie te verzamelen m.b.t. individuele situaties, maar juist ook structurele problemen. Als er hulpvragen binnenkomen bij het Buurtteam of CJG wordt eerst het netwerk van de hulpvrager in kaart gebracht.

Heeft iemand met een ondersteuningsvraag bijvoorbeeld familie/vrienden die hulp kunnen bieden, is er al een mantelzorger of kan iemand gebruik maken van een voorliggende voorziening. Zo wordt eerst aanspraak gemaakt op de zelfredzaamheid en het netwerk van de inwoners. In de afgelopen jaren heeft het CJG bijgedragen aan sommige (jeugd)problematiek. Ouders en jeugdigen worden vaker gewezen op "gebruikelijke obstakels’ en bijgestaan d.m.v. lichte ondersteuning i.p.v. meteen geïndiceerde jeugdhulp in te zetten. Ook heeft het straatwerk van de jongerenwerker en het jongerencentrum een nieuwe impuls gekregen. Met de extra jongerenwerker willen we dit zelfde concept uitrollen in Kapelle. Naast het versterken van het Lokaal Integraal Netwerk Kapelle zijn er ook andere plannen gerealiseerd. Zo is er een beleid- en actieplan eenzaamheid vastgesteld van waaruit acties zijn ingezet op het signaleren, doorbreken en voorkomen van eenzaamheid[1]. Vanuit de Bevelandse Kadernota Armoede en Schulden is een Kapels uitvoeringsplan opgesteld. Via dit plan wordt onder meer uitvoering gegeven aan het kader: we helpen inwoners met kans op armoede en/of schulden vroegtijdig en preventief. Daarnaast zijn er in het Kapels Sportakkoord[2] diverse ambities en acties geformuleerd om de sportaanbieders te versterken en verschillende sporten voor Kapelle te kunnen behouden.

Via het Lokaal Preventie Akkoord[3] wordt met stakeholders (zoals maatschappelijke organisaties, ondernemers, onderwijs, sport- en beweegaanbieders en verenigingen) tot gezamenlijke doelstellingen en interventies gekomen die bijdragen aan een gezonde leefstijl voor de inwoners van Kapelle. Verder is gemeente Kapelle een JOGG-gemeente. JOGG staat voor Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst. In het Actieplan JOGG[4] zijn ambities geformuleerd op de thema’s gezond gewicht, sporten en bewegen, en voeding en drinken. Hieraan wordt samen met scholen, kinderopvang en sportverenigingen uitvoering aan gegeven.

[1] Link naar beleidsplan eenzaamheid [2] Link naar Kapels Sportakkoord [3] Link naar Preventie Akkoord [4] Link naar Actieplan JOGG

6

Kaders voor preventie De rol van preventie is in de afgelopen jaren steeds duidelijker geworden als het gaat om het stimuleren van gezondheid. Op basis van de evaluatie van de Kadernota Preventiebeleid 2017 en de recente ontwikkelingen binnen het sociaal domein, zijn onderstaande uitgangspunten geformuleerd voor preventie. Deze uitgangspunten zijn gebaseerd op de zes dimensies van Positieve Gezondheid.

7

Onze inwoners worden vitaal oud In de eerste levensjaren wordt de basis gelegd voor de latere fysieke en geestelijke gezondheid. Daarom willen we in Kapelle kinderen die een goede start maken en daar hun leven lang profijt van hebben, actieve volwassenen die fit hun pensioen ingaan en ouderen die veel gezonde levensjaren hebben en zo lang mogelijk kunnen meedoen in de samenleving. Hoe verleiden we inwoners tot het maken van gezonde keuzes. Gezonde voeding en voldoende beweging zijn een onderdeel van een gezond en gelukkig leven. We zetten als gemeente dan ook in op het creëren en/of behouden van een gezonde en veilige leefomgeving die kansen biedt voor inwoners om te werken aan de eigen gezondheid.

Onze inwoners weten hoe ze om moeten gaan met emotionele en sociale uitdagingen in het leven Je mentaal niet goed voelen, kan het meedoen in de samenleving negatief beïnvloeden. Het vermogen om positief in het leven te staan, om te kunnen gaan met stress en problemen zelf op te kunnen lossen helpt inwoners om actief en zelfredzaamheid te zijn. Het is belangrijk dat signalen en risicofactoren van psychische klachten, zoals somberheid, op tijd worden herkend. Niet alleen door het netwerk van zorgverleners, familie, vrienden e.d. maar juist ook door de inwoner zelf. Voor mensen met psychische klachten is dat de huisarts, maar ook het lokale buurtteam kan hierin een goede rol vervullen. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor de samenhang tussen preventie, ondersteuning en zorg. Ook is er een aantoonbare relatie tussen mentale gezondheid en iemands directe leefomgeving. Als gemeente hebben we invloed op het inrichten van de directe leefomgeving en het creëren van veiligheid. Voorbeelden hiervan zijn goede milieukwaliteit (onder andere lucht en geluid en een klimaatbestendig leefomgeving (meer groen voor tegengaan hitte- en wateroverlast)

Onze inwoners verantwoordelijk

vinden

hun

leven

zinvol

en

voelen

zichzelf

Zingeving is van belang op alle levensgebieden, zoals werk, sociale contacten, kerkelijk leven en een zinvolle invulling van de dag. Meer inzet van zingeving en activiteiten zoals beweging, kunst en vrijwilligers helpt om inwoners te activeren. Sport kan bijvoorbeeld een eerste bindmiddel zijn door het ontstaan van een sociaal netwerk, waardoor inwoners op eigen kracht weer verder kunnen. Ook kunnen zingevende activiteiten verborgen talenten van inwoners naar boven halen, waardoor de zelfwaardering toeneemt.

8

Onze inwoners in armoede of schulden worden vroegtijdig geholpen Leven in armoede of het hebben van problematische schulden heeft diverse oorzaken en een grote impact op het leven van mensen. Het leven in armoede is vaak een vicieuze cirkel. Mensen hebben vaker gezondheidsklachten als chronische stress, lichamelijke spanningen, depressie en zelfs een kortere levensduur kan het gevolg zijn van armoede. Daarnaast kunnen mensen niet meer meedoen aan sociale activiteiten, waardoor er een risico is op eenzaamheid. Om dit te voorkomen helpen we inwoners met kans op armoede en/of schulden vroegtijdig en preventief. Hierbij is het belangrijk om aan te sluiten bij de leefwereld van de mensen en te voorzien in laagdrempelige en begrijpelijke ondersteuning, bijvoorbeeld bij de financiële administratie. Ook het bevorderen van de bestaanszekerheid is een belangrijk instrument om inwoners met kans op armoede te helpen. Denk hierbij aan het op orde brengen van de basisvoorwaarden, zoals de zekerheid van voldoende en voorspelbaar inkomen, de zekerheid van werk en mee kunnen doen in de samenleving. Maar ook de zekerheid van een dak boven je hoofd in een geschikte en betaalbare woning.

Iedereen doet mee in Kapelle We willen dat inwoners van de gemeente Kapelle zoveel mogelijk naar vermogen en vanuit hun eigen kracht meedoen in de samenleving. Om dit te realiseren, moeten we ons ervan bewust zijn dat de beweging naar ‘’de voorkant’’ en het ‘’voorliggend veld’’ de komende jaren in een stroomversnelling komt. Het ontwikkelen van alternatieven en nieuwe vormen van (maatwerk) voorzieningen is een cruciale voorwaarde om de zorg en ondersteuning aan mensen die dat nodig hebben betaalbaar te houden. Maar ook andere voorliggende voorzieningen, zoals cultuur en sport in de brede zin kunnen helpen bij het bevorderen van participatie: het activeert en verbindt mensen. Dat heeft een positieve invloed op het welbevinden van onze inwoners en op de samenhang in buurten, wijken en dorpen. Hierbij is extra aandacht nodig voor mensen die belemmeringen ervaren bij hun deelname aan sportieve en culturele activiteiten.

9

De toegang tot voorzieningen en informatie is laagdrempelig en voor alle inwoners beschikbaar De leefomgeving van inwoners en hun sociale basisinfrastructuur hebben invloed op het dagelijks functioneren en meedoen in de samenleving. De omgeving moet zo zijn ingericht dat er allerlei voorzieningen zijn waar inwoners gebruik van kunnen maken zonder dat ze een doorverwijzing of indicatie nodig hebben. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om voorzieningen zoals de bibliotheek, het verenigingsleven, vrijwilligersorganisatie, indicatieloze dagbesteding, maar ook om het eigen netwerk van inwoners. Van een sterke sociale basisinfrastructuur gaat op zichzelf al een preventieve werking uit. Sterke netwerken waarin mensen elkaar steunen, bieden veerkracht en vitaliteit om mogelijk problemen voor te zijn en uitdagingen aan te kunnen. Daarbij verliezen we als gemeente onze taak voor de vangnetfunctie niet uit het oog. Er blijft namelijk een zorgtaak voor inwoners die het zelf niet redden. Als het nodig is, bieden we ondersteuning door het inzetten van maatwerkvoorzieningen. Maar tegelijkertijd versterken we de sociale basisinfrastructuur zo dat een beroep op maatwerkvoorzieningen zo min mogelijk nodig. Om dit te kunnen bereiken is een betere en laagdrempeligere toegang tot informatie nodig.

Het streven is om in samenwerking met de betrokken organisaties op het gebied van jeugdhulp, werk & inkomen, en zorg toe te groeien naar één toegang voor alle vragen op het gebied van het sociale domein. Ook zoeken we uit wat de online mogelijkheden voor een plek waar inwoners kunnen zien wat er gebeurd en bij wie ze moeten zijn. Kun je je aanmelden als vrijwilliger en zie je waar je als mantelzorger binnen onze gemeente recht op hebt.

Financiën De middelen voor de uitvoering van dit plan worden jaarlijks opgenomen in de gemeente begroting. Voor onderdelen die al een plaats hebben in bestaande uitvoeringsplannen, zoals het Uitvoeringsplan Armoede & Schulden, zijn al financiële middelen geraamd. Daarnaast worden een groot aantal onderdelen van het Uitvoeringsplan Preventiebeleid bekostigd vanuit de Specifieke Uitkering GALA. Deze brede SPUK bundelt 15 regelingen verdeeld over 3 thema’s (sport, bewegen & cultuur, gezondheid en sociale basis), die in samenhang met elkaar bijdragen aan een gezonde generatie in 2040.

10