E.13 Jaaroverzicht 2022 Staatsbosbeheer Zuidwestelijke Delta

Staatsbosbeheer in de Zuidwestelijke Delta Natuur om van te genieten | Jaaroverzicht 2022

Staatsbosbeheer laat mensen genieten van wat de Zuidwestelijke Delta te bieden heeft. Daarom investeren we in natuur, recreatie, educatie, cultuur, zorg en participatie. Onze natuurterreinen zijn voor de regio van grote betekenis. In dit jaaroverzicht belichten we een kleine greep uit ons werk in de Zuidwestelijke Delta.

Resultaten beheer, essentaksterfte andere (bomen)ziekten Staatsbosbeheer beheert het groene erfgoed van Neder-

4%

6% 57%

14% SNL-subsidie provincie

land; 270.000 hectare natuur die we beschermen, die

Recreatie Projecten

je kunt beleven en die we samen met en voor anderen duurzaam benutten. In de Zuidwestelijke Delta beheren we ruim 29.000 hectare aan schorren, slikken, kreken, kwelders, graslanden, gorzen, dijken, polders, bossen,

Ingebruikgeving Hout & biomassa

18%

Overig 1%

wateren en duinen, maar ook monumenten, buitenplaatVerhouding van de inkomsten Staatsbosbeheer Zuidwestelijke Delta 2022

sen en recreatiegebieden.

3.324 ha

(SNL). Voor het beheer van de andere gebieden maken we

81 ha 1.406 ha

afspraken met provincies, gemeenten, ondernemers of Eigendom In erfpacht gegeven

andere samenwerkingspartners zoals Rijkswaterstaat.

In erfpacht genomen

In 2022 hadden we, naast het reguliere, geplande werk,

In gebruik genomen

te maken met droogte. Daardoor werden bijvoorbeeld broedvogeleilanden bereikbaar voor predatoren en kon-

25.817 ha

den kuikens weinig voedsel vinden. Ook moesten we, in overleg met de NVWA, in diverse gebieden vogels ruimen

Grondpositie Staatsbosbeheer Zuidwestelijke Delta 2022

in verband met vogelgriep. In onze bossen voerden we dunningen of bosverjonging uit, zodat er ruimte ontstaat

Ruim 100 medewerkers doen met veel plezier hun werk,

voor jonge en nieuwe bomen. De essentaksterfte noopte

verdeeld over vijf beheerteams en een team advies &

ons om gevaarlijke bomen te verwijderen en daarvoor

projecten. Zij houden zich dagelijks bezig met kwetsbare

verschillende andere soorten terug te planten. Daarmee

graslanden maaien, graasdieren verzorgen, recreatieve

ontstaat een klimaatbestendige groene omgeving waar

voorzieningen onderhouden, aannemers inhuren en

mens, natuur en biodiversiteit van profiteren. Bezoekers

begeleiden, bosonderhoudswerkzaamheden, voorlichting

weten onze gebieden goed te vinden en sinds corona zien

geven, toezicht en handhaving, inrichtings- of natuur-

we een stijging in bezoekersaantallen en nieuwe recreatie-

herstelprojecten realiseren, flora en fauna inventariseren

vormen. Ook in 2022 waren onze gebieden het decor voor

en monitoren, samenwerken met vrijwilligers en zorg-

vele evenementen en activiteiten.

instellingen, toestemmingen of vergunningen verlenen, percelen verhuren of verpachten, meedenken over

Natuurherstel en Programma Natuur

beleidsplannen en belangen behartigen van biodiversiteit

Natuur en klimaat staan onder druk. Als antwoord hierop

en natuur. Ongeveer 17.000 hectare van deze natuur valt

zijn de afgelopen jaren ook in onze gebieden diverse

binnen het Natuurnetwerk Nederland. Per jaar ontvangt

programma’s en projecten gestart. Denk aan het verwij-

Staatsbosbeheer hiervoor subsidie Natuur & Landschap

deren van opslag in duingebieden, bestrijding van exoten

Beheerwerkzaamheden per boot

Bos in Zeeuws-Vlaanderen

Geitenhouderij, met kruidenrijk gras

Grevelingen - Slikken van Flakkee

in duinbossen, inzet van begrazingskuddes, verbetering

varen. In 2021 tekende vleesveehouderij Hof de Eendragt

van leefgebied voor kustbroedvogels en onderzoek naar

als eerste Zeeuwse bedrijf een overeenkomst met Staats-

verbetering van abiotiek (de niet-levende elementen van

bosbeheer. Deze ondernemer pacht Staatsbosbeheer-

de leefomgeving, zoals water, bodem, klimaat). Daarnaast

terrein en houdt in z’n bedrijfsvoering rekening met de

nemen we deel aan programma’s van provincies en

natuur van de naastgelegen Margarethapolder. In 2021

gemeenten in het kader van het Nationaal Programma

volgde ook biologisch akkerbouw- en geitenmelkbedrijf

Landelijk Gebied. Daarmee dragen we bij aan het opstel-

De Korenschoof. Helaas konden we in 2022 geen nieuwe

len van gebiedsprogramma’s.

natuurinclusieve contracten afsluiten in de Zuidwestelijke Delta, maar we zien kansen op Schouwen-Duiveland,

Overige strategische programma’s

Tholen, Goeree-Overflakkee en in de Hoeksche Waard.

In de Zuidwestelijke Delta maken wij ons sterk voor

Lees hier het achtergrondverhaal https://ap.lc/iOlyT

thema’s als CO2-opslag, natuurinclusieve landbouw en klimaatbuffers.

Natuurwinststrategie deltanatuur Nederland is met recht een ‘deltaland’. Eeuwenlang heeft

Nieuw bos

de mens de natuurlijke dynamiek van het water en de

Staatsbosbeheer wil landelijk 5.000 hectare extra bos

natuur proberen te bedwingen om veiligheid en econo-

aanplanten om CO2 op te slaan en vast te houden. In de

mische activiteit mogelijk te maken. Dit heeft het kenmer-

Zuidwestelijke Delta zien we hiervoor vooral kansen in

kende Hollandse delta- en rivierenlandschap opgeleverd

het midden van Zeeuws-Vlaanderen, delen van Goeree-

waar we trots op mogen zijn. Maar inmiddels zien we in

Overflakkee en op het eiland van Dordt. Samen met

dat het gebrek aan natuurlijke dynamiek de weerbaarheid

partners gaan we hier bossen uitbreiden in bestaande

en ruimtelijke en ecologische kwaliteit van natuur en land-

en nieuwe natuur.

schap ernstig verstoort. Zo kunnen we de hoge stikstofdepositie en vervuiling van onze wateren maar moeilijk

Kilmaat

oplossen. En hebben we door klimaatverandering steeds

Klimaatverandering leidt tot een stijgende zeespiegel,

vaker te maken met wateroverlast en overstromingen,

meer hitte, droogte en vaker hoog water in de rivieren.

hitte en droogte. Daarom werkt Staatsbosbeheer aan een

Daarom werken wij aan een gezond bodemleven, grond-

toekomstbestendige delta, waar meer ruimte is voor de

waterpeil en een gevarieerde begroeiing in onze natuur-

natuur en natuurlijke dynamiek van de delta en rivieren.

gebieden, zodat ze beter water kunnen bergen en bestand

Waar veiligheid op een adaptieve manier mee kan bewe-

zijn tegen weersextremen.

gen met klimaatverandering en er ruimte is voor passende duurzame economische activiteiten en ecosysteem-

Natuurincusieve landbouw

diensten. Dat doen we vanuit onze visie Natuurwinst-

Als grootste terreinbeheerder van Nederland heeft Staats-

strategie, een krachtige nature-based solution die we in

bosbeheer bij uitstek de mogelijkheid om bij te dragen

2022 – 25 jaar na de voltooiing van de Deltawerken –

aan de verduurzaming van de landbouw. Wij helpen agra-

presenteerden. Daarin pleiten we voor herstel van eco-

rische ondernemers om over te schakelen op natuurinclu-

systemen en de abiotiek van de delta en het rivierenland-

sieve landbouw: duurzame landbouw, waar zowel voed-

schap, als onderlegger voor een duurzame economie van

selproductie als natuur, landschap en biodiversiteit wel bij

de toekomst en een veerkrachtige, klimaatbestendige

Opruimactie Biesbosch

delta. Wij gaan graag met omgevingspartijen in gesprek

samen aan verbetering van de waterhuishouding in dit

om vanuit deze visie ook andere functies van de delta-

gebied. Met waterhuishoudkundige en infrastructurele

natuur uit te werken en samen het landschap van de toe-

werkzaamheden passen we de waterhuishouding aan,

komst vorm te geven. Op onze website https://ap.lc/iuSnC

zodat de ideale plas-drasomstandigheden voor weide-

vindt u de Natuurwinststrategie deltanatuur.

vogels ontstaat. Daar profiteren soorten als de kievit en grutto van. Op 25 april verzorgden Simone Steendijk,

25 jaar na de voltooiing van de deltawerken presenteerde Staatsbosbeheer in 2022 deze nieuwe ecologische strategie voor de Zuidwestelijke Delta. Nieuwsgierig? Bekijk de video op https://ap.lc/XnpRN

Samen voor de delta

secretaris-directeur van Waterschap Hollandse Delta en Sandra den Adel, provinciehoofd Staatsbosbeheer, de aftrap van de werkzaamheden voor de komende jaren. De boswachter schreef hierover een boswachtersblog op https://ap.lc/SqbIr

Samenwerken is elkaar versterken, daar geloven wij heilig

PAGW preverkenning Biesbosch Rijn-Maasmonding

in. Samen leer en weet je meer, creëer je kansen om je

Met het investeringsprogramma Programmatische Aanpak

doelen te bereiken. Daarom werken we op het gebied

Grote Wateren, willen de ministeries van Infrastructuur en

van beleid en strategie nauw samen met onder meer

Waterstaat (IenW) en Landbouw, Natuur en Voedselkwali-

de regiegroep Zuidwestelijke Delta, Kenniscommunity

teit (LNV), een duurzaam robuuste en veerkrachtige delta

Oosterschelde en Coalitie Delta Natuurlijk. Ter versterking

ontwikkelen. Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer en RVO

van het netwerk hebben we in 2022 met andere natuur-

geven samen uitvoering aan het programma. Voor het

partijen een veldbezoek gebracht aan de Brabantse Wal en

gebied Biesbosch Rijn-Maasmonding is in het voorjaar van

Ruikbeke (België) en kennis uitgewisseld. Voor uitvoering

2022 een ‘preverkenning’ gestart. Daarin stellen we geza-

van ons werk en projecten werken we samen met onder

menlijk een ecologische analyse en de ecologische opgave

meer De Zeeuwse Natuur, faunabeheereenheid Zeeland

op, waarbij we onder meer kijken naar de consequenties

en Waterschap Hollandse Delta. En natuurlijk maken

van het intensieve gebruik van het gebied op de natuur.

we afspraken met gemeenten in de Zuidwestelijke Delta

Dit vormt de basis voor concrete maatregelen die bijdra-

voor beheer van terreinen of gezamenlijke uitvoering van

gen aan een duurzaam ecologisch systeem. Eind 2024 is

bijvoorbeeld toezicht en handhaving, of het opruimen van

de preverkenning afgerond en bespreken we de resultaten

zwerfafval. Kijk voor meer informatie over dit project op

met belanghebbenden. Overigens reikt de scope van deze

https://ap.lc/JZOym

natuurambitie tot 2050, met een doorkijk naar 2100. Hierover meer op de website https://ap.lc/rTBs5

Weidevogels in Oudeland van Strijen Weidevogels hebben drassig leefgebied nodig; plassen

Samen sterk in toezicht en handhaving

waar insecten leven en een vochtige bodem waaruit ze

Mensen weten onze natuurgebieden in de Zuidwestelijke

gemakkelijk bodemdiertjes kunnen halen. Daarvan was in

Delta steeds beter te vinden. Zeker sinds de coronajaren

natuurgebied Oudeland van Strijen, met zijn lage grond-

zien we de recreatiedruk en het gebruik van onze terrei-

waterpeil, geen sprake. Maar daar komt verandering in!

nen toenemen. Niet alleen nieuwe groepen recreanten

Waterschap Hollandse Delta en Staatsbosbeheer werken

en watersporters weten ons te vinden, ook zien we steeds

Oefening in gemeente Hardinxveld-Giessendam

meer (grof)vuil- en afvaldumping, ondermijnende activitei-

patiewet duurzame banen voor mensen met een arbeids-

ten, hennepteelt, stroperij, beschadiging en vernieling. Dat

beperking. In Zeeland en in de Zuid-Hollandse Delta zijn

vraagt om handhaving en toezicht en extra inzet, zoals de

drie Binnenwerkteams actief – eind december ging het

integrale acties in de Grevelingen, Biesbosch, het Haring-

derde team van start in de Grevelingen. De 24 Binnen-

vliet en het Veerse Meer. We werken daarbij nauw samen

werkers helpen met allerhande klusjes bij natuur- en

met politie, RUD, omgevingsdienst en Rijkswaterstaat. De

recreatiebeheer, onder leiding van drie vaste begeleiders.

teller stond in 2022 op 1912 constateringen, waarvan 467

Zo maaien en harken ze onder meer het riet af, verwijde-

waarschuwingen en 232 proces-verbalen. Tijdens de grote

ren boomkorven en onderhouden vogelhutten. We zijn

brand in het duingebied bij de Brouwersdam in de Greve-

heel blij met de extra handen en het enthousiasme!

lingen werkten we samen met Defensie en sindsdien is de samenwerking met veiligheidsregio’s opgeschroefd om de

Samenwerking in de Noordwaard

natuurbrandrisico’s goed in kaart te brengen. Ook crisis-

Een natuurrijke en veilige Noordwaard, dat is wat

management staat op de agenda; met kennis en expertise

Staatsbosbeheer en Rijkswaterstaat voor ogen hebben.

dragen we bij aan grootschalige landelijke oefeningen,

De Noordwaard, midden in de Biesbosch, is populair

zoals in de gemeente Hardinxveld-Giessendam.

onder recreanten, en sinds de inrichting als overstroomgebied in 2015 ontwikkelt ook de natuur zich voorspoe-

Binnenwerk = duurzaam buitenwerk

dig. Zeldzame moerasvogels als de roerdomp en porse-

Staatsbosbeheer heeft een belangrijke maatschappelijke

leinhoen, weidevogels zoals grutto, veldleeuwerik en de

taak. Die geven we onder meer vorm in onze samenwer-

visarend hebben er hun thuis. Ook is de Noordwaard een

king met Binnenwerk, onderdeel van het Ministerie van

belangrijke kraamkamer voor jonge vis. Dat willen we

BZK. Deze organisatie creëert in het kader van de Partici-

graag zo houden, mét behoud van de waterveiligheid.

Wilgen knotten, Binnenwerk

Hoogwaterstand in de Noordwaard

Haven van Bommenede 1 4316 PC Zonnemaire Telefoon: 0111 401 453 staatsbosbeheer.nl

Stervende grote stern ten gevolge van vogelgriep

Boswachter Karel Leeftink (ging in 2022 met pensioen)

Daarom werken we nauw samen met Rijkswaterstaat en

Volg ons op de boswachtersblogs

tekenden we in januari 2022 een samenwerkingsover-

De boswachters van Staatsbosbeheer bloggen over de

eenkomst voor de komende 10 jaar. Rijkswaterstaat blijft

natuur in hun gebieden en vertellen verhalen uit de prak-

zorgen voor het technisch beheer en Staatsbosbeheer

tijk. Belanghebbenden, geïnteresseerden en omwonenden

verzorgt het natuur- en vegetatiebeheer. Meer hierover

kunnen zich abonneren op totaal 23 boswachtersblogs.

leest u op https://ap.lc/8hf8q

Volg ons ook in de Zuidwestelijke Delta.

Vogelgriep in de delta Vogelgriep lijkt tegenwoordig een blijvertje. Trof de ziekte in de winter 2021-2022 vooral vele brandganzen, grauwe ganzen en andere watervogels, deze zomer hield ze huis onder kolonies kustbroedvogels. Met name grote sterns

Boswachtersblog Zeeland

Boswachtersblog Zuid-Hollandse Delta

Boswachtersblog Biesbosch

werden slachtoffer; dagelijks telden we in de delta en op de Wadden enorme aantallen dode vogels. Naar schatting

Meer cijfers en feiten op: https://ap.lc/Dednt

is 50-60 procent van de Noordwest-Europese populatie verdwenen en herstel zal naar verwachting lang gaan duren. De vogelgriep raakte ook andere kustbroedvogels, zoals visdief, grote en kleine mantelmeeuw en zilvermeeuw. Meer hierover leest u op https://ap.lc/Fbwb6

Broedvogels profiteren van opknapbeurt In samenwerking met Vogelbescherming en de provincie Zeeland is natuurgebied Noordervroon bij Westkapelle opgeknapt. De eilandjes werden kaal gemaakt en afgegraven tot nét boven het wateroppervlak. Door een hoger waterpeil komt het eiland onder water te staan en groeit het niet meer dicht. Ook is een elektrisch raster aangelegd om vossen te weren. Succesvolle maatregelen, zo bleek tijdens het broedseizoen; vogelwerkgroep en Delta Milieuprojecten telden meer broedvogels, onder meer 36 paar kluten en 26 paar dwergsterns. Vossen zijn een bedreiging voor grondbroeders