D26.356711 Beleidsplan Openbare Verlichting 2026-2033

Beleidsplan Openbare Verlichting gemeente Kapelle 2026-2033

Datum: Status: Zaaknummer: Documentnummer:

30 april 2026 CONCEPT Z26.027580 D26.356711

Inhoudsopgave Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

1

SAMENVATTING 1. INLEIDING 2. KADERS VOOR BEHEER

3 4 5

2.1 2.2

5 5 5 6

Wet- en regelgeving, richtlijnen en normen Gemeentelijke ambities

2.2.1 2.2.2

Strategisch Kompas Duurzaamheidsvisie

3. VISIE OPENBARE VERLICHTING 4. DOEL VAN OPENBARE VERLICHTING 5. HUIDIGE SITUATIE 5.1 Areaal Waarde openbare verlichtingsinstallatie Lichtmasten Armaturen Lampen

9 9 9 10 11

ORGANISATIE, BEHEER EN ONDERHOUD

12

5.1.1 5.1.2 5.1.3 5.1.4

6.

6 7 8

6.1 6.2

Organisatie Beheer en onderhoud

12 12

7.

BELEIDSUITGANGSPUNTEN

14

7.1

Uitgangspunten gebiedsgerichte keuzes

7.1.1

Beleidsuitgangspunt 1: gebiedsgerichte keuzes

7.2

Aanvullende beleidsuitgangspunten

7.2.1

Beleidsuitgangspunt 2: 100% LED-verlichting in 2030

7.2.2

Beleidsuitgangspunt 3: beperking van lichtvervuiling

7.2.3 7.2.4 7.2.5

Beleidsuitgangspunt 4: afstemming dimregimes op gebiedstype Beleidsuitgangspunt 5: vooralsnog niet investeren in slimme verlichtingsoplossingen Beleidsuitgangspunt 6: schoonmaken van lichtmasten en armaturen

8. 8.1 8.2

9. 9.1 9.2

OVERIGE Sfeerverlichting Hanging baskets aan lichtmasten

FINANCIËN Begroting Verhaalbaarheid schade en vandalisme

10. RISICO

14 15 17 17 18 19 20 20

21 21 23

23 23 25

25

BIJLAGE BIJLAGE 1: VERKLARENDE WOORDENLIJST BIJLAGE 2: WET- EN REGELGEVING, RICHTLIJNEN EN NORMEN

BIJLAGE 3: BEHEERSMAATREGELEN RISICO’S

Samenvatting De gemeente Kapelle streeft naar een duurzame, veilige en toekomstbestendige openbare verlichting. We zetten in op energiezuinige LED-technologie, slimme dimregimes en het beperken van lichtvervuiling. Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

2

Verlichting wordt alleen toegepast waar dit functioneel noodzakelijk is, met respect voor de natuur en de omgeving. Momenteel beheert de gemeente ongeveer 2.697 lichtpunten met een totale waarde van circa 5,4 miljoen euro. Van deze verlichting is 58% al uitgevoerd met energiezuinige LED-lampen, maar er moeten nog ruim 1.100 conventionele lampen worden vervangen. Een volledige overgang naar LED-verlichting zal het jaarlijkse energieverbruik aanzienlijk verminderen en bijdragen aan het behalen van duurzaamheidsdoelstellingen. De gemeente streeft ernaar te voldoen aan relevante wet- en regelgeving, zoals het Burgerlijk Wetboek, de Wet natuurbescherming, NEN-normen en richtlijnen zoals NPR 13201-1. Het beleid sluit aan bij de gemeentelijke ambities, zoals vastgelegd in het Strategisch Kompas en de Duurzaamheidsvisie, met een nadruk op verduurzaming en het bevorderen van een circulaire economie. Eén doelstelling is om in 2030 alle conventionele lampen vervangen te hebben voor LED-verlichting. De beleidsuitgangspunten zijn gebaseerd op gebiedsgerichte keuzes, waarbij de verlichting wordt afgestemd op het type gebied, zoals woonwijken, het centrum, hoofdwegen en bedrijventerreinen. Per gebiedstype wordt gebruikgemaakt van uniforme lichtmasten en armaturen.

Om lichtvervuiling te beperken, wordt verlichting alleen ingezet waar functioneel noodzakelijk en worden warme lichtkleuren van 2200 tot 2700 kelvin toegepast. De dimregimes worden aangepast aan het gebiedstype, waarbij dimregime 3A wordt toegepast op hoofdwegen en dimregime 4A in woonwijken voor extra energiebesparing. Investeringen in slimme verlichtingsoplossingen blijven voorlopig achterwege, omdat de kosten nog niet opwegen tegen de baten, maar ontwikkelingen worden nauwlettend gevolgd. Vanaf 2027 wordt bovendien periodiek schoonmaken van lichtmasten en armaturen ingevoerd om de lichtopbrengst te behouden en de levensduur van de installaties te verlengen. De gemeente Kapelle bespaart momenteel circa € 8.700 per jaar aan energiekosten door de inzet van ledverlichting. In 2026 is € 425.000 beschikbaar voor het vervangen van verouderde (LED)armaturen (ouder dan 20 jaar). Omdat conventionele lampen (PL/SON/TL) niet langer leverbaar zijn, worden vanaf 2027 niet alleen deze lampen maar ook de armaturen vervangen door LED-armaturen. De geplande investering van € 250.000 voor 2033 wordt daarom naar voren (2027) gehaald om deze werkzaamheden te kunnen uitvoeren. Door dit te doen blijft de openbare verlichting functioneren en is de gemeente in 2030 volledig overgestapt op LED-verlichting, in lijn met de duurzaamheidsdoelstellingen van 15 april 2025.

Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

3

1. Inleiding De gemeente Kapelle streeft naar een toekomstbestendige, duurzame en maatschappelijk verantwoorde inrichting van de openbare verlichting. Deze verlichting draagt bij aan een veilige en leefbare omgeving, waarbij niet alleen functionaliteit maar ook de impact op milieu en (verkeers)veiligheid centraal staat. Dit beleidsplan voor 2026-2033 richt zich op het bieden van voldoende licht op de juiste plekken en het beperken van lichtvervuiling. Hiervoor wordt ingezet op energiezuinige LED-technologie en slimme systemen die het verlichtingsniveau aanpassen. Zo draagt de gemeente Kapelle bij aan het verminderen van energiegebruik en CO₂-uitstoot, in lijn met de klimaatdoelstellingen uit het klimaatakkoord en de bouwsteen verduurzaming eigen organisatie. Met dit plan stelt de gemeente duidelijke kaders voor beheer, onderhoud en vernieuwing van de openbare verlichting. Daarbij wordt gestreefd naar een efficiënte inzet van middelen, waarbij investeringen in duurzame verlichting worden gecompenseerd door lagere energiekosten en minder onderhoud. De doelen van het beleidsplan zijn: • Openbare verlichting gericht en efficiënt inzetten: licht waar nodig, donker waar mogelijk. • Energiebesparing door toepassing van LED en slimme technieken. • Kosten beheersen via duurzame en onderhoudsvriendelijke oplossingen. • Voldoen aan wettelijke eisen, richtlijnen en veiligheidsnormen.

• Beperken van lichtvervuiling. • Versterken van de uitstraling van de gemeente door de verlichting af te stemmen op verschillende gebieden. Afbakening Binnen de gemeente Kapelle bestaat het verlichtingsaanbod uit diverse typen verlichting met uiteenlopende functies en beheerders. Dit beleidsplan heeft uitsluitend betrekking op de openbare verlichting die onder beheer valt van de gemeente. Hieronder wordt verstaan: • Alle functionele straatverlichting binnen de bebouwde kom. De volgende verlichtingsobjecten vallen niet onder het beheer van de openbare verlichting: • Sfeer- en kerstverlichting die door externe partijen wordt geplaatst. • Reclameverlichting van commerciële eigenaren. • Aanstraalverlichting van bijzondere gemeentelijke locaties en panden. • Verlichte plattegrondborden die worden onderhouden door exploitanten. • Verlichting van achterpaden die onder beheer vallen van woningbouwverenigingen of particulieren. • Verlichting in kas- en tuinbouwcomplexen. Hoewel deze objecten niet onder het gemeentelijk beheer van de openbare verlichting vallen, moeten zij wel doen aan de door de gemeente gestelde voorwaarden. Zie hiervoor hoofdstuk 8 ‘Overige’. Duur van het beleidsplan Dit beleidsplan geldt voor een periode van 8 jaar, van 2026 tot en met 2033.

Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

4

2. Kaders voor beheer 2.1 Wet- en regelgeving, richtlijnen en normen In Nederland bestaat geen wettelijke verplichting voor het plaatsen van openbare verlichting. Wanneer verlichting wel aanwezig is, gelden echter diverse wetten, richtlijnen en verantwoordelijkheden met betrekking tot het beheer en de veiligheid van deze verlichting. Deze zijn onder andere: • Burgerlijk wetboek, artikel 6.174 • Wet natuurbescherming • Elektriciteitswet • Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) • Wet bodembescherming • Wet informatie-uitwisseling boven- en ondergrondse netten (WIBON)

• • • • •

Nederlandse Praktijkrichtlijn-13201-01 Richtlijn lichthinder NEN 3140 en NEN 1010 Klimaatakkoord Besluit activiteiten leefomgeving (Bal)

Meer informatie over deze wet- en regelgeving, richtlijnen en normen is opgenomen in bijlage 2.

2.2 Gemeentelijke ambities Naast wet- en regelgeving, richtlijnen en normen heeft de gemeente Kapelle ook concrete ambities geformuleerd die een relatie hebben met de openbare verlichting. Deze ambities zijn gericht op het realiseren van een duurzame, veilige en toekomstbestendige openbare verlichting. Dit is beschreven in de volgende documenten:

2.2.1 Strategisch Kompas Het Strategisch Kompas van gemeente Kapelle schetst de toekomstvisie voor 2030 en vormt het leidende kader voor het gemeentelijk beleid. Openbare verlichting is een belangrijk onderdeel van de leefomgeving en draagt bij aan diverse kernambities uit het strategisch kompas, zoals duurzaamheid en energietransitie, veiligheid en leefbaarheid, en innovatie. Wat betekent dit voor de openbare verlichting? De gemeente Kapelle streeft naar duurzame en energie neutrale openbare verlichting door het gebruik van energiezuinige LED’s en slimme lichtsturing. Hierbij is speciale aandacht voor het beperken van lichtvervuiling ter bescherming van de flora en fauna. De verlichting draagt bij aan verkeers- en sociale veiligheid en sluit functioneel aan bij het dorpskarakter en de groene omgeving. Slimme regeltechnieken, zoals dimmen van de verlichting, helpen het energieverbruik verder terug te dringen, wat bijdraagt aan de klimaatdoelstellingen. Het beheer is duurzaam en kostenefficiënt, met systemen die onderhoud vereenvoudigen en de levensduur verlengen.

2.2.2 Duurzaamheidsvisie De gemeente heeft een duurzaamheidsvisie, opgebouwd uit acht verschillende bouwstenen. Voor de openbare verlichting zijn de volgende twee bouwstenen van belang: 1. Bouwsteen Verduurzaming Eigen Organisatie (D25.329877) Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

5

De gemeente Kapelle zet zich in om als organisatie het goede voorbeeld te geven op het gebied van duurzaamheid. Voor de openbare verlichting betekent dit dat deze duurzaam en energiezuinig moet zijn, zodat er een bijdrage wordt geleverd aan de klimaatdoelstellingen. Dit wordt gerealiseerd door niet-energiezuinige lampen te vervangen door LED-verlichting. Het streven is om dit in 2030 gerealiseerd te hebben. 2. Bouwsteen circulaire economie 2025-2028 (D25.329105) De gemeente Kapelle werkt samen met twaalf andere Zeeuwse gemeenten aan het realiseren van een circulaire economie, met als lange termijn doel een volledig circulaire economie in 2050 en een halvering van het gebruik van primaire grondstoffen in 2030. Voor de openbare verlichting betekent het beleid circulaire economie het volgende: •

De gemeente Kapelle zet zich in om openbare verlichting zo duurzaam en circulair mogelijk te beheren en te vernieuwen. Dit houdt in dat bij aanleg, onderhoud en vervanging van verlichting circulaire principes worden toegepast, zoals het gebruik van duurzame, herbruikbare en recyclebare materialen. Daarnaast wordt gestreefd naar een zo laag mogelijk grondstofverbruik en energieverbruik, bijvoorbeeld door het toepassen van energiezuinige LED-technologie en slimme lichtsturing.

•

Bij projecten in de openbare ruimte wordt circulair ontwerp meegenomen, met aandacht voor het verlengen van de levensduur van verlichting en componenten, en het minimaliseren van afval bij vervanging. Ook wordt gekeken naar mogelijkheden om materialen terug te winnen en opnieuw te gebruiken, bijvoorbeeld via regionale circulaire hubs.

3. Visie openbare verlichting Gemeente Kapelle zet zich in voor een duurzame en toekomstbestendige openbare verlichting. We verlichten alleen waar en wanneer dat echt nodig is, zodat we het natuurlijke karakter van onze omgeving respecteren en energie besparen. We zorgen er ook voor dat onze openbare verlichting bijdraagt aan een veilige en prettige leefomgeving. Met slimme technieken beperken we lichtvervuiling en kiezen we bewust voor energiezuinige oplossingen, zodat we onze duurzaamheidsdoelen kunnen behalen.

4. Doel van openbare verlichting Openbare verlichting zorgt ervoor dat we ons ook ’s avonds en ’s nachts veilig kunnen bewegen in onze omgeving. In Gemeente Kapelle maken we met verlichting openbare plekken goed zichtbaar, zodat iedereen zich veilig en prettig voelt. Dit helpt bij het verbeteren van de sociale veiligheid, verkeersveiligheid en de leefbaarheid in onze gemeente. Belangrijk is dat we energiezuinig en duurzaam te werk gaan. We zorgen ervoor dat de verlichting veilig en betrouwbaar is, terwijl we de kosten beheersen en het energieverbruik minimaliseren.

Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

6

Sociale veiligheid Sociale veiligheid en het gevoel van veiligheid hangen sterk samen met hoe goed een gebruiker de openbare ruimte en omgeving kan overzien, én met de aanwezigheid van andere mensen. Dit speelt vooral in verblijfsgebieden zoals woonwijken, straten, pleinen en parken Goede openbare verlichting draagt bij aan een positief veiligheidsgevoel doordat het de omgeving, het verkeer en andere personen goed zichtbaar maakt. Daarnaast helpt verlichting vandalisme te verminderen. Verlichting zorgt niet automatisch voor een veilige omgeving. Sociale controle, oftewel de aanwezigheid van mensen die elkaar in de gaten houden, is minstens zo belangrijk. Zo kunnen we er bijvoorbeeld voor kiezen om een park ’s nachts bewust niet te verlichten. Dit voorkomt dat er een onterecht gevoel van veiligheid ontstaat, ook wel ‘schijnveiligheid’ genoemd. In dergelijke situaties is het belangrijk dat er een veilig alternatief is met voldoende sociale controle, zoals een route rondom het park in plaats van er dwars doorheen. Verkeersveiligheid Openbare verlichting draagt bij aan het vergroten van de verkeerveiligheid, vooral op hoofdwegen en doorgaande wegen met veel verkeer. Op deze wegen bevinden weggebruikers zich vaak in motorvoertuigen, waardoor sociale veiligheid minder nadrukkelijk speelt. Het belangrijkste is dat mensen veilig en goed zichtbaar van A naar B kunnen reizen.

De verlichting wordt zo geplaatst dat weggebruikers tijdig zien wanneer er een rotonde, bocht of ander wegvak aankomt. Dit noemen we het aangeven van ‘discontinuïteit’ in de weg. Daarnaast wordt er verlichting aangebracht bij oversteekplaatsen, zoals zebra’s., zodat automobilisten aankomende voetgangers tijdig kunnen zien. Deze oversteekplaatsen zijn vooral op drukke wegen van groot belang en worden daarom extra verlicht om de zichtbaarheid te vergroten.

Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

7

Goede openbare verlichting heeft een bewezen positieve invloed op de verkeersveiligheid. Uit onderzoek blijkt dat het aantal ongevallen in het donker met 25 tot 35 procent kan dalen door goede verlichting. Toch kunnen lichtmasten ook een obstakel vormen, bijvoorbeeld als iemand er tegenaan rijdt en hierdoor letsel oploopt. Daarom is het belangrijk om de verlichting op de juiste plekken te plaatsen. Leefbaarheid Leefbaarheid gaat over het gevoel van sfeer, comfort en veiligheid in de openbare ruimte, vooral in woonwijken en centrumgebieden. In de gemeente Kapelle kiezen we voor verlichting die niet alleen functioneel is, maar ook bijdraagt aan een prettige en herkenbare uitstraling. We gebruiken daarom lichtmasten die goed passen bij de omgeving. Deze worden gecombineerd met kwalitatieve armaturen en lampen die zorgen voor een warme sfeer en een veilig gevoel. Goede en goed onderhouden verlichting versterkt de leefbaarheid. Wanneer verlichting niet werkt, beschadigd of scheef hangt, heeft dat juist een negatieve invloed. Daarnaast kan het aanlichten van gebouwen en het toepassen van speciale verlichting de kwaliteit en het karakter van de omgeving verder versterken.

5. Huidige situatie In dit hoofdstuk wordt de huidige staat van de openbare verlichting binnen de gemeente Kapelle beschreven. Het verlichtingsareaal bestaat uit lichtmasten, lampen (lichtbronnen) en armaturen. De gemeente is eigenaar van alle bovengrondse onderdelen van de verlichting. Het beheer van het ondergrondse netwerk, zoals kabels en de aansturingssystemen voor het in- en uitschakelen van de verlichting, ligt bij netbeheerder Stedin.

5.1 Areaal 5.1.1 Waarde openbare verlichtingsinstallatie De gemeente beheert in totaal 2.697 stuks openbare straatverlichting. De huidige waarde van de openbare verlichtingsinstallatie van de gemeente Kapelle bedraagt circa € 5.386.000 (peildatum 31-12-205) Waarde installatie

Bedrag

Afschrijving per jaar

Levensduur

Masten

€ 4.039.500

€

80.790

50 jaar

Armaturen

€ 1.346.500

€

67.325

20 jaar

Totalen

€ 5.386.000

€

148.115

5.1.2 Lichtmasten Het onderstaande overzicht geeft inzicht in de leeftijdsverdeling van de lichtmasten binnen de gemeente Kapelle. Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

8

Overzicht 1: Leeftijd lichtmasten per 31-12-2025.

De theoretische levensduur van een lichtmast bedraagt circa 50 jaar. Op basis hiervan zijn 65 masten inmiddels verouderd en moeten in 2026 worden vervangen. Daarnaast zullen nog 145 masten in de komende jaren aan vervanging toe zijn. De gemeente maakt gebruik van gecoate stalen masten vanwege hun robuustheid en goede weerstand tegen natuurlijke omstandigheden. Ook zijn stalen masten beter bestand tegen kleine aanrijdingen, wat de kans op vervanging na dergelijke incidenten beperkt. De lichtmasten hebben verschillende hoogtes; 4, 6 of 8 meter. Welke hoogte toegepast wordt, is afhankelijk waar ze staan. In 7.1.1 ‘Beleidsuitgangspunten gebiedsgerichte keuzes’ wordt dit verder toegelicht. Momenteel komt het voor dat er nog masten met afwijkende afmetingen staan in één gebied. Bij toekomstige vervangingen streeft de gemeente ernaar om zoveel mogelijk uniformiteit te creëren door de genoemde standaardafmetingen aan te houden.

5.1.3 Armaturen We hebben 2.697 armaturen. De levensduur voor een armatuur is gemiddeld 20 jaar. Uit onderstaande overzicht blijkt dat 520 armaturen inmiddels verouderd zijn en in 2026 vervangen moeten worden. Daarnaast zullen nog 377 armaturen de komende jaren aan vervanging toe zijn.

Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

9

Overzicht 2: Leeftijd armaturen per 31-12-2025.

5.1.4 Lampen Overzicht 3 geeft de verschillende typen lampen en het bijbehorende aantal weer.

Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

10

Overzicht 3: Lampsoorten per 31-12-2025.

Binnen de gemeente Kapelle is nog een aanzienlijk aantal conventionele lichtbronnen in gebruik, te weten circa 1.121 armaturen met PL-, SON- en TL-lampen. PL-lampen worden binnen de Europese Unie niet langer geproduceerd en mogen niet meer worden geïmporteerd of verhandeld. Dit verbod houdt verband met de chemische samenstelling van deze lampen (onder andere het gebruik van kwik). Als gevolg hiervan ontstaat een probleem voor het onderhoud voor deze verlichting. Om zowel de continuïteit van de openbare verlichting als de naleving van Europese regelgeving te borgen, moeten deze lampen stapsgewijs worden vervangen. Dit betekent dat niet alleen de lampen zelf, maar ook de bijbehorende armaturen worden vervangen door moderne LED-armaturen. De gemeente heeft 58% van het totale areaal aan lichtmasten voorzien van energiezuinige LED-lampen. Energieverbruik Het jaarlijkse energieverbruik van de openbare verlichting wordt berekend door het totale vermogen van de lamp (inclusief het voorschakelapparaat) te vermenigvuldigen met het aantal branduren per jaar (4.028 uur). Dit totale vermogen verschilt per type lamp, waarbij ledlampen duidelijk het meest energiezuinig zijn. LED-lampen verbruiken aanzienlijk minder energie dan andere typen lampen. Zo verbruiken PL-lampen bijna anderhalf keer zoveel energie als ledlampen, terwijl TL-lampen zelfs meer dan het dubbele verbruiken.

SON-lampen zijn het minst zuinig en verbruiken ruim vijf keer zoveel energie als ledlampen. Met de overgang naar LED-verlichting wordt tevens invulling gegeven aan de gemeentelijke doelstellingen op het gebied van energiebesparing, CO₂-reductie en verlaging van de onderhoudskosten.

6. Organisatie, beheer en onderhoud 6.1 Organisatie Het Bureau Openbare Verlichting Zeeland (BOVZ) is een samenwerkingsverband tussen de Zeeuwse gemeenten, Waterschap Scheldestromen, Zeeland Seaports, woningcorporaties en Beveland Wonen. Binnen de bebouwde kom is gemeente Kapelle eigenaar van de verlichtingsinstallaties. Binnen de gemeente is één persoon verantwoordelijk voor de openbare verlichting, maar deze taak wordt niet fulltime uitgevoerd; hiervoor is wekelijks vier uur gereserveerd voor het beheer. Het BOVZ neemt namens de gemeente de uitvoering van het strategisch, operationeel en technisch beheer van de openbare verlichting voor haar rekening. Op strategisch niveau houdt het bureau zich bezig met het geven van advies en het volgen van markt- en technische ontwikkelingen. Operationeel zorgt het BOVZ voor storingsafhandeling, onderhoud, directievoering, kwaliteitscontrole en klachtenafhandeling. Daarnaast beheert het bureau de gegevens, waaronder het bijhouden van databases, het koppelen van systemen en de uitwisseling van informatie met de netbeheerder. Op het gebied van aanbestedingen en Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

11

contractbeheer bereidt het BOVZ de aanbestedingen voor, stelt het de service afspraken (SLA’s) op en bewaakt deze, en houdt het toezicht op contracten.

6.2 Beheer en onderhoud Het beheer en onderhoud van de openbare verlichting is onder te verdelen in dagelijks- en groot onderhoud. Dagelijks onderhoud Het dagelijkse onderhoud van de openbare verlichting wordt uitgevoerd door een aannemer, die via een raamovereenkomst is gecontracteerd na een aanbestedingsprocedure. Dit onderhoud vindt plaats op basis van meldingen vanuit inwoners en door periodieke inspecties van de volledige verlichtingsinstallatie. Klein onderhoud is regelmatig nodig omdat masten en armaturen defect kunnen raken door verschillende oorzaken, zoals technisch falen, stormschade, vernieling of aanrijdingen. Dit onderhoud wordt ad hoc uitgevoerd om de installatie operationeel te houden. Wekelijks voert de onderhoudsaannemer werkzaamheden uit op basis van storingsmeldingen, die zowel door de gemeente als door burgers kunnen worden doorgegeven via een speciaal beheersysteem. De aannemer verhelpt deze storingen. Daarnaast voert de aannemer ook kleinere klussen uit om het straatbeeld of de lichtsituatie te verbeteren of om klachten van inwoners op te lossen. Dit kan bijvoorbeeld het verplaatsen van lichtmasten, het toevoegen van extra lichtpunten of het aanpassen van armaturen betreffen om lichthinder te verminderen. Groot onderhoud Onder groot onderhoud valt het vervangen van een deel of de gehele verlichtingsinstallatie, inclusief masten en/of armaturen.

De technische levensduur van een lichtmast bedraagt circa 50 jaar, waarna deze in principe aan vervanging toe is. Armaturen hebben een kortere levensduur van ongeveer 20 jaar. Bij het bereiken van deze leeftijd worden armaturen volledig vervangen. Indien bij deze vervanging ook de lichtmast verouderd is, wordt vaak gekozen voor het plaatsen van een compleet nieuwe installatie. Wanneer masten rond de 50 jaar oud zijn, kan ervoor gekozen worden om een stabiliteitsmeting uit te voeren. Dit is vooral relevant als de masten binnen vijf jaar vervangen worden in het kader van een gepland grootonderhoud van riolering en/of wegen. Het doel van de stabiliteitsmeting is om vast te stellen of de mast nog betrouwbaar en veilig kan blijven staan, of dat vervanging toch noodzakelijk is. Als uit de meting blijkt dat de mast nog circa zes jaar veilig kan functioneren, wordt dit onderbouwd met een garantiecertificaat. Hierdoor kan de vervanging van de lichtmasten worden uitgesteld totdat het grootonderhoud plaats vindt. Beheer areaal openbare verlichting Het beheerbestand van de openbare verlichting wordt door de gemeente en de BOVZ gezamenlijk bijgehouden in het Licht Management Systeem (LMS), een operationeel beheersysteem. Dit systeem bevat alle basisgegevens van het huidige areaal lichtmasten, armaturen en lampen, zoals locatie, type, Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

12

leeftijd en energieverbruik. Omdat ook de aannemer met dit systeem werkt en revisies kan registreren, is het overzicht van deze assets altijd actueel en betrouwbaar. Inwoners van de gemeente Kapelle melden storingen via dit systeem, waardoor de aannemer snel en efficiënt kan reageren. De gemeente blijft eindverantwoordelijk voor het beheer en de actualiteit van het areaalbestand. Een nauwkeurig en betrouwbaar overzicht is essentieel, omdat hier financiële consequenties aan verbonden zijn. Verantwoordelijkheid voor de installatie van openbare verlichting Openbare verlichting is een elektrische installatie die altijd veilig moet zijn voor iedereen, zoals inwoners en medewerkers (bijvoorbeeld aannemers of monteurs). Deze veiligheid is vastgelegd in de Arbowet. De grondkabel en de zekeringkast in de lichtmast zijn eigendom van en worden beheerd door de netbeheerder. Vanaf de zekeringkast vallen de mast, lamp, kabels en andere onderdelen zoals snelheidsdisplays en stopcontacten onder het eigendom en beheer van de gemeente. Iedere eigenaar is verantwoordelijk voor de veiligheid van zijn eigen installatie. NEN 1010 Nieuw te plaatsen lichtmastinstallaties binnen het gemeentelijke deel moeten voldoen aan de eisen van de NEN 1010, de norm die voorschrijft hoe elektrische installaties veilig ontworpen en aangelegd moeten worden. Afbeelding 1: aansluiting lichtmast

NEN 3140 Volgens de NEN 3140-norm moet de eigenaar een installatieverantwoordelijke (IV-er) aanstellen. Deze persoon kan de taak ook doorgeven aan een deskundige externe partij. De installatieverantwoordelijke bepaalt wie er aan de lichtmasten mogen werken en zorgt ervoor dat de installatie veilig blijft, bijvoorbeeld door regelmatig keuren en het nemen van verbetermaatregelen. In bijlage 2 ‘Wet- en regelgeving, richtlijnen en normen’ wordt NEN 1010 en NEN 3140 verder toegelicht.

7. Beleidsuitgangspunten 7.1 Uitgangspunten gebiedsgerichte keuzes De beleidsuitgangspunten vormen de basis voor de openbare verlichting in de gemeente Kapelle. Ze zorgen ervoor dat de verlichting veilig, duurzaam en toekomstbestendig is, met aandacht voor energieefficiëntie, lichtvervuiling en de impact op natuur en omgeving. Omdat Kapelle uit verschillende typen gebieden bestaat, elk met eigen functies, gebruik en sfeer, is een uniforme aanpak niet effectief. Daarom hanteren we een gebiedsgerichte aanpak waarbij de verlichting wordt afgestemd op de specifieke kenmerken en behoeften van elk gebied. Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

13

Deze aanpak zorgt voor een verantwoorde en efficiënte inzet van verlichting: we verlichten alleen waar en wanneer dat echt nodig is. Dit bespaart energie, vermindert lichtvervuiling en draagt bij aan een prettige leefomgeving. Tegelijkertijd bevordert het de veiligheid en het welzijn van inwoners en bezoekers. De uitgangspunten bepalen welke gebieden worden verlicht, welke lichtkleur wordt toegepast en welk type verlichting het meest geschikt is. Daarbij wordt rekening gehouden met de functie van het gebied, de leefomgeving, veiligheidseisen en de impact op natuur en omgeving. Beleidsuitgangspunten • Binnen de bebouwde kom worden alleen de volgende gebieden verlicht: (woon)straten, pleinen, winkelgebieden, oversteekplaatsen, industrieterreinen en belangrijke loop- en fietsroutes. • Binnen de bebouwde kom wordt geen verlichting geplaatst langs fiets- en voetpaden waar een alternatieve verlichte route beschikbaar is. • Binnen elk gebied wordt één type verlichting toegepast, met uniforme masten, armaturen, lichtkleur en lichtniveau. Dit zorgt voor een herkenbare uitstraling en vereenvoudigt het beheer. • Openbare recreatiegebieden, zoals speelplaatsen en overige paden, worden niet verlicht. • Buiten de bebouwde kom wordt geen gemeentelijke openbare verlichting geplaatst.

• De verlichting wordt aangelegd volgens de NPR-richtlijnen, waarbij bij het besluit om te verlichten, ook de keuze van de lamp en het verlichtingsniveau, conform deze richtlijnen wordt vastgesteld. • Bij het aanbrengen van verlichting wordt rekening gehouden met de richtlijn lichthinder van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSvV) om overlast te beperken. • De gemeentelijke gebiedsindeling bepaalt welk type verlichting wordt toegepast. • Verlichting wordt alleen aangebracht voor het algemeen belang, niet voor individuele situaties of bewoners. • Achterpaden (brandgangen) bij woningen worden niet door de gemeente verlicht; bewoners of woningbouwverenigingen zorgen zelf voor gevel- of erfverlichting. • Snelheidsremmende maatregelen worden altijd voorzien van verlichting om de verkeersveiligheid te waarborgen.

7.1.1 Beleidsuitgangspunt 1: gebiedsgerichte keuzes Op basis van bovenstaande uitgangspunten vertalen we de verlichting naar concrete gebiedsgerichte keuzes. Hierbij wordt per gebiedstype rekening gehouden met de functie, het gebruik en specifieke wensen op het gebied van veiligheid en sfeer. We beschrijven per gebied de type en de hoogte van de lichtmast, armatuur en lichtkleur het meest geschikt is. Daarbij houden we rekening met de functie van het gebied, de leefomgeving, de veiligheidseisen en de impact op natuur en omgeving. 1. Woongebieden In de woongebieden van de gemeente Kapelle wordt verlichting ingezet die niet alleen functioneel is, maar ook bijdraagt aan een veilige en aangename leefomgeving. De verschillende straattypes, zoals woonerven, woonstraten en wijkontsluitingswegen, krijgen verlichting die aansluit bij hun specifieke gebruik en veiligheidsbehoeften. We kunnen de woongebieden onderverdelen in: Woonwijken en woonerven

Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

14

Voor de woonwijken en woonerven kiezen we voornamelijk voor stalen paaltopmasten met kegelvormige armaturen van ongeveer 4 meter hoog. Daarnaast worden ook stalen lichtmasten van circa 6 meter toegepast, voorzien van een uithouder en kofferarmatuur. Deze combinatie zorgt voor een effectieve lichtverdeling, met extra aandacht voor sociale en verkeersveiligheid. De armaturen zijn doorgaans rondstralend of asymmetrisch gericht. Door te werken met een neutrale en uniforme stijl ontstaat er een rustig en samenhangend straatbeeld in alle woongebieden van de gemeente.

Afbeelding 2: voorbeeld kofferarmatuur

Afbeelding 3: voorbeeld paaloparmatuur

Wijkontsluitingswegen Wijkontsluitingswegen worden voorzien van stalen lichtmasten van ongeveer 6 meter hoog, uitgerust met een uithouder en een asymmetrisch gerichte kofferarmatuur. De kofferarmatuur straalt het licht voornamelijk naar beneden en zorgt daardoor voor gerichte verlichting van wegen, fietspaden en trottoirs. In de woongebieden (woonwijk, -erven en wijkontsluitingswegen) wordt gekozen voor een lichtkleur van 2700 kelvin. Gebieden aan de rand van de komgrens krijgen een warmere lichtkleur van 2200 kelvin om de impact op de flora en fauna te beperken. De armaturen zijn voorzien van energiezuinige LED-lampen of worden waar nodig nog vervangen door LED-armaturen. 2. Centrumgebied In de centrumgebieden staat een veilige en sfeervolle omgeving voor bewoners en bezoekers centraal. Daarom krijgt de verlichting hier extra aandacht wat betreft uitstraling en lichtverspreiding. Er worden lichtmasten en armaturen met een karakteristiek design toegepast, die zorgen voor een uitnodigende en aangename sfeer, waardoor het centrum een prettige plek wordt om te verblijven. In deze gebieden worden vaak speciale paaltopmasten met kegelarmaturen toegepast, met een hoogte van ongeveer 4 meter. Deze lichtmasten zijn voorzien van, of worden nog uitgerust met, energiezuinige LED-verlichting met een lichtkleur van 2700 kelvin.

Door te kiezen voor decoratieve armaturen krijgt het centrum een herkenbare en sfeervolle uitstraling die het centrale karakter versterkt. 3. Hoofdontsluitingswegen

Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

15

De hoofdwegen binnen de gemeente zijn verlicht met stalen lichtmasten van 8 meter hoog, uitgerust met uithouder en asymmetrisch gerichte kofferarmatuur. De hoogte is afhankelijk van de breedte van de weg. De verlichting is vooral gericht op het waarborgen van verkeersveiligheid en het bieden van goede zichtbaarheid. De armaturen zijn voorzien van energiezuinige LED-lampen met een lichtkleur van 2700 kelvin of worden nog vervangen door LED-lampen. 4. Zebrapaden Zebrapaden vormen op zichzelf geen afzonderlijk gebiedstype, maar komen in vrijwel alle gebiedstypen binnen de gemeente voor. Ze zijn belangrijke oversteekplaatsen voor voetgangers, vooral op drukke wegen, en worden daarom extra verlicht om de zichtbaarheid te vergroten. Hierbij wordt ook het trottoir meegenomen in de verlichting, zodat automobilisten aankomende voetgangers tijdig kunnen zien. De hoogte van de lichtmast en het type armatuur zijn afgestemd op de specifieke locatie van het zebrapad. De armatuur is voorzien van energiezuinige LED-lampen met een lichtkleur van 2700 kelvin of worden nog vervangen door LED-lampen. Het doel van deze verlichting is het vergroten van de zichtbaarheid van voetgangers en daarmee het verbeteren van de verkeersveiligheid, vooral bij donkerte of slecht weer. 5.

Bedrijventerreinen Op de bedrijventerreinen in de gemeente Kapelle, waar de wegen meestal breder zijn (8-9 meter), worden stalen masten van 8 meter hoog geplaatst, uitgerust met uithouder en een asymmetrisch gerichte kofferarmatuur. Deze armaturen zijn voorzien van LED-verlichting of worden nog vervangen door LED. Hierbij wordt een koelere lichtkleur van ongeveer 3000 kelvin gebruikt. Deze lichtkleur zorgt voor betere zichtbaarheid en ondersteunt eventueel cameratoezicht, waardoor gezichtsherkenning en het onderscheiden van voertuigkleuren wordt verbeterd. De verlichting is vooral gericht op de (verkeers)veiligheid van medewerkers en bezoekers.

7.2 Aanvullende beleidsuitgangspunten Naast de gebiedsgerichte beleidsuitgangspunten, heeft de gemeente Kapelle een aantal aanvullende beleidsuitgangspunten die van toepassing zijn op de openbare verlichting binnen de gehele gemeente. Hieronder volgt een overzicht van deze aanvullende beleidsuitgangspunten:

7.2.1 Beleidsuitgangspunt 2: 100% LED-verlichting in 2030 Gemeente Kapelle hecht veel waarde aan haar duurzaamheidsambitie binnen de eigen organisatie, waarbij energiebesparing en verduurzaming centraal staan. Binnen deze bouwsteen ‘verduurzaming eigen organisatie’ is de ambitie gesteld om uiterlijk in 2030 alle conventionele lampen te vervangen door energiezuinige LED-verlichting. Om dit doel te bereiken, wordt ingezet op een volledige vervanging van de bestaande conventionele verlichting door LED. Deze overstap zal naar verwachting leiden tot een jaarlijkse energiereductie van 54.577 kWh ten opzichte van 2025, wat bijdraagt aan een duurzamer en efficiënter beheer van de openbare verlichting. Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

16

LED-verlichting verbruikt minder energie, heeft een langere levensduur en zorgt voor lagere onderhoudskosten. Daarnaast maakt LED-technologie het mogelijk om de verlichting beter te regelen en te dimmen, wat extra energiebesparing oplevert en lichtvervuiling vermindert.

Jaar 2026 2027 2028 2029 2030 Besparing

kWh 40.659 4.151 5.248 3.110 1.409 54.577 kWh

Overzicht 4: besparing KwH

7.2.2 Beleidsuitgangspunt 3: beperking van lichtvervuiling Openbare verlichting is onmisbaar voor de veiligheid en leefbaarheid in onze gemeente. Tegelijkertijd kan overmatig of verkeerd gericht licht ongewenste neveneffecten veroorzaken. Nederland behoort tot de meest dichtbevolkte en verlichte landen van Europa, waardoor lichtvervuiling een belangrijk aandachtspunt is. Licht dat zich verspreidt naar plekken waar het niet nodig is — zoals de nachtelijke lucht of natuurgebieden — verstoort het natuurlijke evenwicht, belemmert het zicht op de sterrenhemel en beïnvloedt het gedrag van dieren. De gemeente Kapelle streeft er daarom nadrukkelijk naar om lichtvervuiling zoveel mogelijk te beperken. Dit doen we door het aantal lichtmasten binnen de gemeentegrenzen constant te houden: nieuwe lichtpunten worden alleen geplaatst als er elders een gelijk aantal wordt verwijderd. Alleen bij uitbreidingsplannen wordt het verlichtingsnetwerk uitgebreid. Zo voorkomen we onnodige groei van verlichting en overbelichting. Verlichting wordt uitsluitend toegepast op plekken waar dit functioneel en noodzakelijk is. Hierdoor blijft de natuurlijke duisternis zoveel mogelijk behouden, wat niet alleen energie bespaart, maar ook de verstoring van flora en fauna door kunstlicht beperkt. Ons motto is dan ook: licht waar het moet, donker waar het kan.

Binnen de bebouwde kom hanteren we een warme lichtkleur van 2700 kelvin, wat bijdraagt aan een prettige en veilige sfeer. Aan de randen van de bebouwde kom gebruiken we een nog warmere lichtkleur van 2200 kelvin. Dit zorgt niet alleen voor een minimale impact op de natuur, maar creëert ook een zachte en geleidelijke overgang van licht naar donker.

7.2.3 Beleidsuitgangspunt 4: afstemming dimregimes op gebiedstype Gemeente Kapelle maakt gebruik van dimverlichting om het energieverbruik van de openbare verlichting te verminderen, zonder in te leveren op veiligheid en comfort. Na zonsondergang start de verlichting altijd op volle lichtsterkte voor optimale zichtbaarheid in de avonduren. Daarna wordt de lichtsterkte aangepast. Dit betekent dat alle lampen gedurende de nacht blijven branden, maar dat het lichtniveau op bepaalde momenten wordt teruggebracht tot een lager percentage van de oorspronkelijke Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

17

intensiteit. Hierdoor blijft de gelijkmatigheid van de verlichting behouden, terwijl de lichtintensiteit wordt verminderd. Momenteel passen wij dimregime 3A toe. Dit statisch dimbare regime zorgt voor een gefaseerde vermindering van de lichtsterkte gedurende de nacht volgens een vaste regeling. Met dit regime wordt ongeveer 28% energie bespaard ten opzichte van het continu branden van de verlichting op volle sterkte. Dit leidt niet alleen tot energiebesparing, maar vermindert ook de impact van kunstlicht op de nachtelijke omgeving.

Overzicht 4: dimregime 3A.

Om het energieverbruik verder te reduceren en de verlichting beter af te stemmen op de specifieke gebruiksfunctie en omgeving, gaan we een combinatie van dimregimes toe passen: dimregime 3A én 4A. Dimregime 4A bespaart 34% energie. Dit betekent dat niet langer overal hetzelfde dimregime wordt gebruikt, maar dat de keuze wordt afgestemd op het gebiedstype: • •

In woonwijken en woonwerven wordt overgestapt op dimregime 4A. Dit regime houdt rekening met de lagere verkeersintensiteit en het woonkarakter van deze gebieden. Hierdoor wordt extra energiebesparing gerealiseerd zonder concessies te doen aan veiligheid en wooncomfort. Op hoofdontsluitingswegen en wijkontsluitingswegen blijft dimregime 3A van kracht. Dit zorgt ervoor dat de verlichting hier minder sterk wordt gedimd, zodat optimale zichtbaarheid en verkeersveiligheid gewaarborgd blijven.

Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

18

Overzicht 5: dimregime 4A.

De dimregelingen worden gecombineerd met schemerschakeling. Dit betekent dat de verlichting automatisch aan- en uitgaat op basis van het omgevingslichtniveau: zodra het donker wordt, schakelt de verlichting in, en bij daglicht weer uit. Dit verhoogt de energie-efficiëntie en het gebruiksgemak.

7.2.4 Beleidsuitgangspunt 5: vooralsnog niet investeren in slimme verlichtingsoplossingen De gemeente Kapelle is zich ervan bewust dat de ontwikkeling van slimme of intelligente verlichtingsoplossingen snel kan veranderen. Dit kan bijvoorbeeld zijn: beweging sensoren die het licht automatisch aan- of uitzetten, verlichting die is afgestemd op weersomstandigheden en communicatie met andere systemen via protocollen zoals Zhaga. Hoewel de functionaliteit van de slimme oplossingen nog beperkt is en de kosten nog relatief hoog zijn, worden de ontwikkelingen nauwgezet gevolgd. Op dit moment kiest de gemeente ervoor om nog niet te investeren in het voorzien van nieuwe armaturen van moderne technische protocollen met slimme besturingssystemen, omdat de kosten nog niet opwegen tegen de baten.

7.2.5 Beleidsuitgangspunt 6: schoonmaken van lichtmasten en armaturen Het niet of onvoldoende schoonmaken van openbare verlichting leidt tot technische en maatschappelijke problemen. Vervuiling, zoals stof, roet, vogelpoep en spinnenwebben op het armatuur, vermindert de lichtopbrengst en versnelt slijtage. De belangrijkste problemen bij gebrekkig onderhoud zijn: • Verminderde lichtopbrengst: Door een laag vuil op de afscherming van de lamp wordt het licht tegengehouden, wat leidt tot donkere plekken op straat. • Verhoogde energiekosten: Vervuilde armaturen geven minder licht, waardoor er meer energie nodig is om hetzelfde veiligheidsniveau te bereiken (of de omgeving wordt onnodig donker). Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

19

• •

• •

Vroegtijdige uitval en defecten: Vuil en vocht kunnen binnendringen in het armatuur, wat leidt tot kortsluiting op de printplaat of defecte LED-drivers. Onveilige situaties (verkeer en sociale veiligheid): Minder licht verhoogt het risico op ongevallen voor voetgangers en fietsers en vermindert het sociale veiligheidsgevoel, doordat criminelen zich makkelijker kunnen verbergen in de schaduw. Kortere levensduur: Het niet reinigen van armaturen zorgt ervoor dat componenten niet goed kunnen afkoelen, wat de levensduur van LED-lampen drastisch verkort. Negatieve uitstraling: Vuile en slecht verlichte lichtmasten kunnen een verwaarloosde indruk geven van de openbare ruimte, wat het veiligheidsgevoel en de leefbaarheid kan aantasten.

Omdat led-armaturen gemiddeld 20 jaar meegaan, is het belangrijk om de armaturen eens in de 10 jaar schoon te maken. Dit voorkomt bovenstaande problemen. Tegelijkertijd wordt het schoonmaken van de lichtmast ook meegenomen. Op dit moment wordt het schoonmaken van lichtmasten nog niet uitgevoerd. Omdat we dit vanaf 2027 willen gaan doen, heeft dit financiële gevolgen. In hoofdstuk 9 ‘Financiën’ worden de financiële consequenties verder toegelicht.

8. Overige Verlichting in de openbare ruimte vervult een belangrijke functie: zij zorgt voor veiligheid en zichtbaarheid, maar kan ook bijdragen aan de sfeer en beleving. Naast de functionele verlichting zijn er vanuit de gemeenschap diverse initiatieven en wensen, zoals sfeerverlichting, kerstverlichting en het ophangen van hanging baskets aan lichtmasten. De gemeente is geen eigenaar en daarmee ook geen beheerder. Daarom hebben we voorwaarden opgesteld, zodat voor initiatiefnemers duidelijk is aan welke eisen deze verlichting en decoratie moeten voldoen. Op deze manier borgen we dat dit soort verlilchting op een veilige, duurzame en passende manier in de openbare ruimte kunnen worden toegepast. In dit hoofdstuk beschrijven we onze aanpak voor het gebruik van feest- en kerstverlichting en de voorwaarden voor decoratieve toevoegingen, zoals hanging baskets aan lichtmasten.

8.1 Sfeerverlichting De gemeente Kapelle beschikt momenteel nog niet over sfeerverlichting, maar werkt aan de introductie hiervan. In het centrum van Kapelle wordt tussen eind oktober en eind maart sfeerverlichting aangebracht, in samenwerking met de Ondernemersvereniging Kapelle. Deze verlichting wordt bevestigd aan de bestaande lichtmasten en bestaat uit energiezuinige LED-lampen. De verlichting brandt gedurende een vast aantal uren, gelijktijdig met de openbare verlichting, en wordt in de late avond en nacht uitgeschakeld. Daarnaast wordt er jaarlijks een verlichte kerstboom geplaatst in Biezelinge. Deze activiteit wordt georganiseerd door de Mozeskerk in samenwerking met de gemeente Kapelle. Voorwaarden voor sfeerverlichting Sfeerverlichting is alleen toegestaan als deze geen negatieve invloed heeft op de openbare verlichting, de veiligheid en het energiebudget. De belangrijkste voorwaarden zijn: Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

20

• • • • • • •

•

• • •

•

Voordat het ophangen van sfeerverlichting is een verplichte inspectie van de lichtmast noodzakelijk om de veiligheid en geschiktheid te waarborgen. Indien noodzakelijk wordt een technische meting uitgevoerd; de kosten hiervan zijn voor rekening van de initiatiefnemer. Lichtmasten met de sfeerverlichting worden jaarlijks gecontroleerd op eventuele schade. De lichtkleur van LED-sfeerverlichting mag maximaal 2700 kelvin bedragen. De verlichting mag niet knipperen, verspringen of als gerichte straler naar boven schijnen. De verlichting moet tussen 00.00-06.00 uur uitgeschakeld zijn. De verlichting mag geen lichthinder veroorzaken. Dit betekent dat de verlichting moet voldoen aan de richtlijn ‘Lichthinder’, met name betreffende: o De lichtsterkte in de richting van mogelijk gehinderde. o De verlichtingssterkte op de gevels van omwonenden en gebouwen. De initiatiefnemer van de sfeerverlichting is bewijsplichtig bij klachten of op verzoek van de gemeente. De gemeente adviseert initiatiefnemers om: o Voor aankoop de effecten van de voorgenomen sfeerverlichting met de leverancier te bespreken, rekening houdend met de omgeving. o Bij twijfel een doorrekening te laten uitvoeren of een proefopstelling te plaatsen. o Bij klachten of zorgen ontstaan over lichthinder de verlichting te toetsen aan de richtlijn ‘Lichthinder’.

Sfeerverlichting is alleen toegestaan binnen de bebouwde kom en uitsluitend in het centrumgebied. Buiten de bebouwde kom mag de verlichting niet zichtbaar zijn. De verlichting moet energiezuinig zijn. Plannen voor sfeerverlichting worden vooraf afgestemd met bewoners en gebruikers van omliggende woningen of gebouwen, waarbij rekening wordt gehouden met het zicht vanuit hun ramen. Voor alle decoratieve of functionele toevoegingen aan lichtmasten is voorafgaande goedkeuring van de beheerder openbare verlichting verplicht.

Voorwaarden voor kerstboomverlichting Initiatieven van derden, zoals de kerstboomverlichting, worden ondersteund, mits ze passen binnen gemeentelijke richtlijnen: • Kerstverlichting mag alleen binnen de bebouwde kom worden geplaatst. • De verlichting dient energiezuinig te zijn, bij voorkeur LED, om het energieverbruik te beperken. • De lichtkleur van de kerstverlichting wordt gekozen in een warme tint (maximaal 2700 kelvin) om lichthinder te minimaliseren. • Knipperende of bewegende lichtjes zijn niet toegestaan. • De kerstverlichting mag geen lichthinder veroorzaken. • De verlichting mag alleen gedurende een vooraf bepaalde periode branden, doorgaans van eind november tot begin januari. • Het plaatsen, onderhoud en verwijderen van de kerstverlichting is de verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer. • Bij klachten over lichthinder of andere overlast behoudt de gemeente zich het recht voor om aanpassingen te eisen of de verlichting te laten verwijderen.

Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

21

8.2 Hanging baskets aan lichtmasten Het ophangen van hanging baskets (hierna te noemen bloemrijke hangmanden) wordt gezien als een waardevolle bijdrage aan de sfeer in de openbare ruimte. Omdat niet alle lichtmasten geschikt zijn voor het dragen van zware of grote bloemrijke hangmanden, gelden hier voorwaarden voor. Voorwaarden hangbloembakken • Voordat de bloemrijke manden worden opgehangen, is een verplichte inspectie van de lichtmast noodzakelijk om de veiligheid en geschiktheid te waarborgen. • Indien nodig wordt een technische meting uitgevoerd; de kosten hiervan zijn voor rekening van de initiatiefnemer. • Op locaties waar de bloemrijke manden zijn opgehangen, worden de lichtmasten jaarlijks gecontroleerd op eventuele schade. • Voor alle decoratieve of functionele toevoegingen aan lichtmasten is voorafgaande goedkeuring van de beheerder van de openbare verlichting verplicht.

9. Financiën Dit hoofdstuk geeft inzicht in de benodigde budgetten voor de jaren 2026 tot en met 2033, de looptijd van dit beleidsplan. Deze budgetten zijn noodzakelijk om te voldoen aan zowel de technische en kwaliteitsnormen als aan de duurzaamheidsambities van de gemeente.

9.1 Begroting In overzicht 6 staan de jaarlijkse bedragen vermeld die nodig zijn om de openbare verlichting in deze periode goed te onderhouden. Naast de reguliere kosten voor het onderhoud, zijn ook de kosten van investeringen meegenomen. Deze investeringen, zoals de aanschaf van nieuwe lichtmasten en LED-armaturen, zorgen voor extra kapitaallasten. Kapitaallasten bestaan uit twee componenten: afschrijvingen en rente. Afschrijvingen spreiden de investering over de economische levensduur van het object, terwijl rente betrekking heeft op de financieringskosten van het geïnvesteerde kapitaal. In de begroting worden deze kapitaallasten uitgesplitst naar lopende investeringen en nieuwe investeringen.

Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

22

Overzicht 6: exploitatiebegroting openbare verlichting.

Conclusie De gemeente Kapelle bespaart jaarlijks circa € 8.700 aan energiekosten dankzij de overgang naar energiezuinige ledverlichting. Voor 2026 is een budget van € 425.000 beschikbaar voor het vervangen van verouderde (LED) armaturen (ouder dan 20 jaar). In 2027 moeten de oude lampen worden vervangen en in 2033 de armaturen waarin deze lampen zijn geplaatst. Omdat conventionele lampen (PL/SON/TL) niet langer leverbaar zijn, zoals beschreven in paragraaf 5.1.4, is het niet meer mogelijk om uitsluitend de lamp te vervangen. In plaats daarvan moeten we zowel de lamp als het armatuur vervangen door een LED-armatuur. Dit betekent dat de voorgenomen investering van € 250.000 in 2033 naar voren wordt gehaald en al in 2027 wordt ingezet. Zo borgen we dat de openbare verlichting blijft functioneren. Een belangrijk bijkomend voordeel is dat de gemeente hiermee in 2030 volledig is overgestapt op LED-verlichting. Dit draagt bij aan het behalen van de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente, zoals vastgesteld door de gemeenteraad op 15 april 2025. Door deze extra investering stijgt de jaarlijkse afschrijving op de armaturen (afschrijvingstermijn 20 jaar) in 2028 (in plaats van 2034) van € 21.250 naar € 33.750. Dit heeft ook gevolgen voor de rentelasten, die overeenkomstig zullen toenemen.

Nieuwe kostenposten in de begroting In de begroting zijn nu ook de kosten voor NEN-keuringen opgenomen, welke voorheen niet waren meegenomen. Deze keuringen zijn wettelijk verplicht en brengen naast de directe keuringkosten ook mogelijke kosten met zich mee voor noodzakelijke werkzaamheden die uit de keuring voortkomen. Deze aanvullende kosten zijn echter lastig vooraf te voorspellen en zijn afhankelijk van de resultaten van de keuringen (zie bijlage 2 ‘Wet- en regelgeving, richtlijnen en normen’).

Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

23

Daarnaast zijn schoonmaakkosten toegevoegd aan de begroting. Deze kosten zijn bedoeld om technische en maatschappelijke problemen op langere termijn te beperken. Voor meer informatie, zie paragraaf 7.2.5 ‘Beleidsuitgangspunt schoonmaken lichtmasten en armaturen’. Stedin Hoewel deze kosten niet nieuw zijn in de begroting, vormen de kosten voor netbeheerder Stedin — voor de aansluiting en het transport van energie — een aanzienlijke kostenpost van ongeveer 30% van het beschikbare budget. Deze kosten stijgen jaarlijks en zijn niet beïnvloedbaar.

9.2 Verhaalbaarheid schade en vandalisme Openbare verlichting kan beschadigd raken door bijvoorbeeld aanrijdingen of vandalisme. Wanneer de veroorzaker van de schade bekend is, worden de herstelkosten op deze persoon verhaald. Schades aan het areaal van de gemeente Kapelle worden afgehandeld via het NODR, eventueel via de verzekeraar van de betrokken partij. Is de veroorzaker niet bekend, dan wordt de financiële afhandeling geregeld via het waarborgfonds. In dat geval betaalt de gemeente een eigen bijdrage van €250,- en ontvangt zij gemiddeld circa €1.100 per getroffen lichtmast vanuit het fonds.

10. Risico Het beheer van openbare verlichting brengt diverse uitdagingen en risico’s met zich mee die zorgvuldig moeten worden beheerst. Deze risico’s kunnen op verschillende terreinen liggen: technisch, financieel en maatschappelijk. Het inzichtelijk maken en beheersen van deze risico’s is essentieel om een veilige, betrouwbare en duurzame openbare verlichting te waarborgen. Hiermee kunnen we eventuele aansprakelijkheid voorkomen. 1. Technische risico’s Technische risico’s hebben betrekking op de staat en werking van de verlichting zelf. Verouderde installaties, storingen, beperkte beschikbaarheid van onderdelen en fouten bij installatie kunnen leiden tot uitval, hogere onderhoudskosten en veiligheidsrisico’s. Door het opstellen van onderhoudsplannen, het toepassen van monitoring en het inzetten van gekwalificeerde aannemers worden deze risico’s actief beheerst. 2. Financiële risico’s Financiële risico’s betreffen de kosten die gepaard gaan met energieverbruik, onderhoud, vervanging en investeringen. Fluctuaties in energieprijzen, stijgende netwerkkosten en onverwachte onderhoudskosten kunnen leiden tot budgetoverschrijdingen. Een gefaseerde aanpak, goede inkoopstrategieën en het maken van meerjarenplanningen helpen om deze risico’s te beperken en de financiële continuïteit te waarborgen.

3. Maatschappelijke risico’s Maatschappelijke risico’s hebben te maken met de perceptie en het draagvlak van de verlichting binnen de samenleving. Onvoldoende of slecht functionerende verlichting kan leiden tot gevoelens van onveiligheid, lichthinder of weerstand bij inwoners. Goede communicatie, participatie en een Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

24

zorgvuldige afstemming met de omgeving zijn cruciaal om klachten te voorkomen en het vertrouwen van de gemeenschap te behouden. De gedetailleerde uitwerking van de belangrijkste technische, financiële en maatschappelijke risico’s, inclusief mogelijke oorzaken, gevolgen en beheersmaatregelen, is opgenomen in de bijlage 3.

Beleidsplan openbare verlichting 2026-2033

25

BIJLAGE

BIJLAGE 1: Verklarende woordenlijst Areaal Armatuur Conventionele verlichting Dimregime 3A/4A Discontinuïteit in de weg Gebiedsgerichte keuze IV-schap Kelvin (lichtkleur) Leefomgeving LED-lamp Leveringskosten Lichtbron Lichtmast Netbeheerderskosten NPR13201-1 PL-lamp Remplace Schijnveiligheid Slimme verlichting SON-lamp Stabiliteit meting Technische levensduur

Het geheel van alle lichtmasten, armaturen, lampen en andere verlichtingsobjecten die binnen het beheergebied van de gemeente vallen. Het onderdeel waarin de lamp is geplaatst Traditionele verlichtingssystemen die gebruikmaken van oudere technologieën, zoals gloeilampen, halogeenlampen, fluorescentielampen (TL-lampen) en natriumlampen (SON-lampen). Standaard dimschema voor LED-verlichting Wegdelen zoals bochten of rotondes Verlichting wordt afgestemd op type gebied Persoon of organisatie die is aangewezen is en die verantwoordelijk is voor het veilige beheer en onderhoud van de elektrische installatie, zoals vereist volgens de NEN 3140-norm. Eenheid voor kleurtemperatuur van licht Fysiek ruimte waarin mensen wonen, werken of recreëren, inclusief bebouwing, infrastructuur en natuur. Light Emitting Diode-lamp en is een type verlichting een lange levensduur en laag energieverbruik hebben ten opzichte van conventionele verlichting. Kosten voor het de elektriciteit om de openbare verlichting te laten branden. Lichtbron van een verlichtingsinstallatie dat licht genereert, zoals een (LED) lamp De paal waarop een armatuur is bevestigd. Kosten die in rekening worden gebracht door de netbeheerder voor het gebruik en onderhoud van het elektriciteitsnet. Een Nederlandse praktijkrichtlijn die richtlijnen geeft voor het ontwerpen en toepassen openbare verlichting.

Type verlichting Het vervangen van componenten, zoals lampen of armaturen, binnen de bestaande openbare verlichtingsinstallatie om de functionaliteit te behouden zonder de gehele installatie te vernieuwen. Situatie waarin verlichting een vals gevoel van veiligheid geven Verlichting met sensoren, dimtechniek of datafuncties Type verlichting Onderzoek naar veiligheid van oudere masten Periode waarin een product of installatie naar verwachting veilig en functioneel kan worden gebruikt voordat het vervangen of onderhouden moet worden.

TL-lamp

Type verlichting

Verlichtingsinstallatie

Het geheel van alle onderdelen die samen zorgen voor openbare verlichting. Alle onderdelen van een openbare verlichtingsinstallatie die samen zorgen voor verlichting op een locatie Onderdeel van een verlichtingsinstallatie dat de stroomtoevoer naar de lamp regelt. Standaard voor aansluitpunten op armaturen voor smart-oplossingen.

Verlichtingsobject Voorschakelapparaat Zhaga-protocol

BIJLAGE 2: Wet- en regelgeving, richtlijnen en normen In Nederland is er geen wettelijke verplichting om openbare verlichting te plaatsen. Echter, wanneer verlichting aanwezig is, zijn er diverse wetten, richtlijnen en verantwoordelijkheden van toepassing op het beheer en de kwaliteit ervan.

WETTELIJKE KADERS Er zijn slechts beperkt wettelijke kaders wanneer er gekeken wordt naar de openbare verlichting en de werking ervan. Burgerlijk wetboek, artikel 6.174 Artikel 6:174 van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat de eigenaar van een gebouw of constructie aansprakelijk is wanneer iemand schade of letsel oploopt doordat die constructie niet veilig is. In het geval van openbare verlichting is de gemeente meestal de eigenaar. De gemeente kan aansprakelijk zijn, wanneer de lichtmast of een ander deel van de openbare verlichting niet voldoet aan wat je er normaal gesproken van mag verwachten, zoals bijvoorbeeld slecht onderhoud, roest, instabiliteit, kapotte bedrading. Hierdoor kan gevaar ontstaan en dat gevaar kan ook daadwerkelijk schade of letsel veroorzaken. Voorbeelden: • Een lichtmast valt om door achterstallig onderhoud en raakt een persoon of voertuig. • Een weg is gevaarlijk slecht verlicht door een defecte lamp, waardoor een verkeersongeval ontstaat. • Er is sprake van elektrocutiegevaar door beschadigde bekabeling. • Iemand struikelt op een slecht verlichte stoep doordat de lichtmast al weken uit is. In een eventuele rechtszaak over gebrekkige openbare verlichting wordt ook gekeken naar: 1. Onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) – als de gemeente bijvoorbeeld aantoonbaar nalatig is in onderhoud of melding negeert. 2.

Overheidszorgplicht – soms op basis van beleidsregels en richtlijnen (zoals NPR 13201). Als bewezen wordt dat de gemeente wist of had moeten weten van het defect, kan artikel 6:174 BW als grondslag dienen voor aansprakelijkheid. Aansprakelijkheid kan pas spelen als er sprake is van een objectief onveilige situatie. Dat houdt in: 1. De situatie moet aantoonbaar gevaarlijk zijn volgens objectieve maatstaven, bijvoorbeeld: een gevaarlijke kuil die door het ontbreken van licht niet zichtbaar is. 2. Subjectieve gevoelens van onveiligheid, zoals angst of een gevoel van sociale onveiligheid, vallen hier niet onder. Voorbeeld: Een slecht verlichte weg waar iemand struikelt over een gevaarlijke, niet-zichtbare verzakking kan leiden tot aansprakelijkheid. Een donkere straat waar iemand zich onveilig voelt, maar waar geen concreet gevaar aanwezig is, valt níet onder dit artikel.

Omdat lichtmasten en armaturen als opstal worden gezien, heeft de gemeente een zorgplicht. Zij moeten zorgen voor veilige, goed onderhouden openbare verlichting. Als een gebrek aan de constructie leidt tot gevaar en schade, kan de gemeente aansprakelijk worden gesteld. Het enkel ontbreken van licht is echter niet genoeg: er moet sprake zijn van een feitelijk gevaarlijke situatie. In bijlage 2 is weergegeven op welke wijze het risico op aansprakelijkheid beperkt. Wet natuurbescherming De Wet natuurbescherming beschermt: 1. Soorten De wet verbiedt het verstoren, beschadigen of vernielen van beschermde dieren, planten en hun rust- of voortplantingsplaatsen. Kunstmatige verlichting kan daarbij een probleem vormen, omdat licht: • Nacht actieve dieren (zoals vleermuizen, uilen, insecten) kan verstoren • Migratie- en foerageergedrag kan beïnvloeden • Rustplaatsen kan aantasten doordat dieren het gebied mijden Wanneer een gemeente of beheerder nieuwe verlichting plaatst of bestaande verlichting aanpast, moet worden onderzocht of er beschermde soorten aanwezig zijn en of licht hen kan schaden. Als dat risico bestaat, zijn maatregelen verplicht, zoals lichtreductie, afscherming of het gebruik van warmere lichtkleuren. 2. Natuurgebieden Openbare verlichting in of nabij Natura 2000-gebieden mag geen significant negatieve effecten veroorzaken op de natuurwaarden in dat gebied.