B.38a Bestuursopdracht Betho en GRdB versie 21-10-2025

Voorstel gezamenlijke bestuursopdracht Gemeenschappelijke Regeling de Betho en Gemeenschappelijke Regeling de Bevelanden

Aanleiding Op 1 januari 2015 werd de Participatiewet ingevoerd. Op hetzelfde moment werd de instroom in de Wet sociale werkvoorziening stopgezet en werd de instroom in de Wajong nagenoeg beperkt. Dit bracht met zich mee dat gemeenten vanaf 2015 in het kader van de Participatiewet niet alleen verantwoordelijk waren voor de oorspronkelijke groep bijstandsgerechtigden, maar ook voor nieuwe doelgroepen, die voorheen hun weg vonden naar de Wsw of de Wajong. De afgelopen jaren is eveneens het aantal statushouders fors toegenomen en is de economische situatie veranderd. Landelijk was er daarnaast aandacht voor de toekomst van sociale werkvoorzieningen en de gewenste doorontwikkeling naar sociale ontwikkelbedrijven. Adviesbureau Berenschot heeft hierover in 2023 een rapport uitgebracht, in opdracht van het Ministerie van SZW, de VNG en Cedris. Berenschot geeft aan dat de transitie van sociale werkvoorziening naar sociaal ontwikkelbedrijf vraagt om een meerjarige visie ten aanzien van zowel de sociaal ontwikkelbedrijven als de gemeentelijke organisaties die zich bezighouden met het realiseren van de doelstellingen uit de Participatiewet. Er ligt een opdracht vanuit de beide besturen om een gezamenlijke visie ten aanzien van toekomstige uitvoering van de Participatiewet te formuleren en te beschrijven wat nodig is om daar te komen.

Daarnaast is het voor beide GR’en van belang duidelijkheid te krijgen over de huidige situatie, wie is waar verantwoordelijk voor? Voor de lange termijn is het van belang om voorbereidingen te treffen voor beleidsmatige keuzes voor de toekomstbestendige sociale infrastructuur. Vanaf 2025 stelt het ministerie van SZW-impulsbudgetten beschikbaar om gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven financieel te ondersteunen bij de noodzakelijk transitie en transformatie van de sociale infrastructuur. Ook wordt vanaf 2025 een extra financiële bijdrage geleverd aan de kosten voor banen van mensen die niet vallen onder beschut werk, maar die tijdelijk aangewezen zijn op de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven (Rijksbijdrage sociale infrastructuur). De gemeente moeten voor deze transitie plannen maken. De VNG coördineert deze planvorming, stuurt hierop aan en deelt de plannen met SZW. Dit met als doel dat in 2026 alle plannen van samenwerkingsverbanden beschikbaar zijn.

Betrokken partijen Gemeenschappelijke Regeling de Betho is een samenwerkingsverband van zes gemeenten: de vijf Bevelandse gemeenten en de gemeente Tholen. GR de Betho is ingesteld om de gezamenlijke belangen van de deelnemers te behartigen op het gebied van de Wet sociale werkvoorziening, alsmede de voorziening gericht op arbeidsinschakeling zoals bedoeld in artikel 7 lid 1, onder a, van de Participatiewet. De Betho is een sociaal ontwikkelbedrijf dat mensen met een afstand tot de arbeidsmarktkansen biedt op ontwikkeling en passend werk. Waar mogelijk naar regulier werk, waar nodig binnen de organisatie. Gemeenschappelijke regeling de Bevelanden is een samenwerkingsverband van de vijf Bevelandse gemeenten bestaande uit de domeinen ICT, HRM, Informatievoorziening en Werk, Inkomen en Zorg. De gemeenten hebben op het gebied van onder meer schulddienstverlening, maatwerkvoorzieningen Wet 1

maatschappelijke ondersteuning en de Participatiewet (zowel inkomen als activering) bevoegdheden gedelegeerd naar GR de Bevelanden. De betrokken gemeenten zijn Borsele, Goes, Kapelle, Noord-Beveland, Reimerswaal en Tholen. Specifiek voor de gemeente Tholen geldt dat zij wel deelnemer zijn aan GR de Betho, maar geen deelnemer van GR de Bevelanden. Rapport Addvision en perspectief GR de Betho In 2023 en begin 2024 is door Addvision een onderzoek verricht naar de toekomst van de Betho. Het rapport ‘de Betho in ontwikkeling’ geeft een analyse van de huidige situatie en voorstellen voor ontwikkeling op korte (scenario 2) en lange termijn (scenario 3). Voor de lange termijn is geschetst dat er een herbezinning moet komen op de totale infrastructuur van de Participatiewet. Op basis van het onderzoek heeft het Algemeen Bestuur van de Betho besloten om: - De Betho als preferente partij door te ontwikkelen naar een sociaal ontwikkelbedrijf voor een brede doelgroep binnen de regio de Bevelanden en Tholen en de dienstverlening van de Betho in te zetten voor werk en participatie. De Betho als preferente partij betekent dat werkzoekenden bij voorkeur bij de Betho aangemeld worden. Dit is afhankelijk van de persoonlijke omstandigheden en het maatwerk wat de Betho kan bieden. - Te investeren in diagnose, ontwikkeling, begeleiding, verloning, werkgeversbenadering etc.

- De ambtelijke voorbereiding en het bestuurlijk gesprek te starten voor een brede transformatie zoals beschreven in scenario 3. Dit laatste voornemen vraagt om een vervolg, waarbij beide GR-en middels duurzame en niet vrijblijvende ketensamenwerking de dienstverlening aan hun klanten en medewerkers willen gaan verbeteren. Perspectief GR de Bevelanden Naast het door Addvision opgestelde rapport, waarin de toekomst van de Betho centraal stond, zijn er ook andere perspectieven die meegenomen dienen te worden om afgewogen besluiten te kunnen nemen naar de toekomst toe. Vanuit het perspectief van de klantreis raken beide GR’en elkaar in de door Addvision beschreven scenario’s. De Participatiewet heeft een breed instrumentarium beschikbaar voor verschillende doelgroepen, waarbij vervolgens individueel maatwerk moet worden geboden. Hierdoor is een doorlopende en integrale klantreis belangrijk waarbij de regie bij de betrokken klantmanager van GR de Bevelanden ligt. Het rapport van Addvision is geschreven vanuit het perspectief van De Betho. GR de Bevelanden heeft, als onderdeel van de werkgroep, op het rapport feedback gegeven, deze is gedeeltelijk opgenomen in het rapport. GR de Bevelanden herkent zich daardoor niet in alle elementen van het rapport.

Dat maakt dat deze bestuursopdracht vanuit alle inzichten, perspectieven en vanuit de klant geredeneerd, antwoord dient te geven op de gestelde vragen. Vervolg In een gezamenlijk overleg hebben de besturen van zowel GR de Betho als GR de Bevelanden uitgesproken dat het proces om te komen tot uitvoering van de in het rapport van Addvision benoemde scenario 3 voortgang nodig heeft en dat de volgende stap een gezamenlijk opgestelde bestuursopdracht moet zijn. Het betreft een opdracht vanuit beide besturen. Door beide besturen is onderkend dat de begeleiding in handen dient te komen van een onafhankelijk extern bureau. De inzet van een bureau met expertise wordt ondersteund doordat: 2

• • • • •

Het vraagstuk complex is en meerdere partijen betrokken zijn (beleid, uitvoering, transitie, onzekerheid, risico’s). Het gaat om politiek-bestuurlijke vraagstukken met een grote politieke gevoeligheid. De complexiteit neemt toe wanneer het gaat om samenwerkingsverbanden. Er nog te vaak structureel tegengestelde belangen, visies en opvattingen zijn tussen sociaal ontwikkelbedrijven, sociale diensten en gemeenten. De rijksoverheid, mede ingegeven door gemeentelijke beleidsvrijheid, niet duidelijk richting geeft. Er een complexe financieringssystematiek is en ontoereikendheid van beschikbare middelen.

Impulsbudget De rijksoverheid stelt vanaf 2025 tien jaar lang budget beschikbaar om gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven financieel te ondersteunen bij de noodzakelijke transitie en transformatie van de sociale infrastructuur. Dit impulsbudget moet een belangrijke bijdrage leveren aan het oplossen van een van de knelpunten die Berenschot in zijn onderzoek naar de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven heeft geïdentificeerd. Berenschot constateert dat veel gemeenten geen duidelijke toekomstvisie hebben geformuleerd op de sociale infrastructuur en de positie van het sociaal ontwikkelbedrijf hierbinnen. Dit belemmert de transitie en transformatie van de sociaal ontwikkelbedrijven. Het budget is beschikbaar voor de komende tien jaar en wordt stapsgewijs afgebouwd. In 2025 betreft dit € 35 miljoen. In de jaren 2026 – 2030 is er jaarlijks € 31,5 miljoen beschikbaar. Daarna loopt het impulsbudget jaarlijks iets af. In 2034 (laatste jaar) is de hoogte van het budget € 19,8 miljoen. Het impulsbudget wordt beschikbaar gesteld per samenwerkingsverband van gemeenten op het terrein van sociaal ontwikkelbedrijven. Uitkering zal plaatsvinden aan de grootste gemeente binnen het samenwerkingsverband. Dat betekent dat de gemeente Goes het budget zal ontvangen.

Voor de gemeenten Borsele, Tholen, Goes, Kapelle, Reimerswaal en Noord-Beveland betekent dit een kans om hun twee gemeenschappelijke regelingen op het gebied van werk door te ontwikkelen (GR de Bevelanden en GR De Betho). In de meicirculaire 2025 wordt het impulsbudget sociaal ontwikkelbedrijven gepubliceerd. Vanaf dat moment ontvangen gemeenten impulsbudget.

Rijksbijdrage sociale infrastructuur Daarnaast gaat het kabinet een extra (financiële) bijdrage leveren aan de kosten voor de banen van mensen die niet vallen onder beschut werk, maar die tijdelijk aangewezen zijn op de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven. Het betreft mensen zonder indicatie beschut werk, maar die baat hebben van de intensieve begeleiding en ondersteuning die vanuit een sociaal ontwikkelbedrijf wordt geboden. De infrastructurele opslag ziet onder meer op overheadkosten, huisvesting, e.d. De infrastructurele opslag moet het daarnaast ook beter mogelijk maken om de vangnetfunctie als een van de arbeidsmarktfunctionaliteiten in te vullen. In het bestuurlijk overleg tussen VNG en SZW van 11 september 2024 is besloten om de infrastructurele opslag onder de naam Rijksbijdrage sociale infrastructuur als apart budget via de Integratie-uitkering Participatie uit te keren aan gemeenten, net als de middelen voor de rijksbijdrage Beschut Werk en de rijksbijdrage Wsw. De rijksbijdrage sociale infrastructuur wordt aan alle gemeenten beschikbaar gesteld. Bij de meicirculaire 2025 wordt het budget voor het eerst toegekend. Dit betreft een oplopende reeks 3

van € 19,8 miljoen in 2025 tot structureel € 35,9 miljoen vanaf 2035. In de oploop van deze middelen wordt uitgegaan van een groei van het aantal banen van zo’n 5.000 (2024) tot 10.000 (2035).

Beoogd resultaat, elementen voor een bestuursopdracht We onderzoeken, beschrijven en stellen vast welke verschillende doelgroepen we gezamenlijk kunnen bedienen of waar we gezamenlijk verantwoordelijk voor zijn. Het vertrekpunt is het perspectief van de klant en diens ontwikkelbehoefte. In gezamenlijkheid, met daarbij aandacht voor ieders rol, taken en bevoegdheden, komen tot een gedeelde visie van GR de Betho, GR de Bevelanden en de betrokken gemeenten op een toekomstbestendige en integrale uitvoering van de Participatiewet (en de oude Wet sociale werkvoorziening). Vervolgens op basis van die gezamenlijke visie komen tot een passend aanbod voor de eerder benoemde doelgroepen.

Uitgangspunten/ randvoorwaarden • We behouden wat goed loopt en ontwikkelen wat beter kan. • Het proces wordt begeleid door een onafhankelijk bureau. • We zetten alle stappen in gezamenlijkheid om te komen tot een gedeelde visie op een toekomstbestendige uitvoering van (onderdelen van) de Participatiewet (en de oude Wsw). We streven naar een passend aanbod voor alle mensen die zich niet kunnen redden op de arbeidsmarkt. • We ontwikkelen door naar infrastructuur op lange termijn maar we staan ondertussen niet stil. We werken door aan het verbeteren van het klantproces. • We gaan uit van wat eerder is onderzocht en geschreven. • We werken aan duurzame en niet vrijblijvende ketensamenwerking gebaseerd op bindende afspraken. • We hebben aandacht voor de positie van iedere gemeente, in het bijzonder de gemeente Tholen.

De bestuursopdracht Het Algemeen Bestuur van Gemeenschappelijke Regeling de Betho en het Algemeen Bestuur van Gemeenschappelijke Regeling de Bevelanden geven opdracht om: •

•

•

Een visie uit te werken voor een toekomstbestendige, integrale uitvoering van de Participatiewet (en de oude Wsw). Het doel is te onderzoeken welke ondersteuning binnen de kaders van de wet het best aansluit bij de wensen en behoeften van de klant, maar ook bij diens capaciteiten en leefwereld Het in beeld brengen van de verschillende doelgroepen die de betrokken organisaties (gemeenten, GR de Betho en GR de Bevelanden) gezamenlijk, dan wel afzonderlijk bedienen. En waarvoor de betrokken organisaties een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben. Het beschrijven, analyseren en vaststellen van de rollen, taken en bevoegdheden van de betrokken organisaties (gemeenten, GR de Betho en GR de Bevelanden) ten aanzien van de verschillende doelgroepen in relatie tot elkaar.

4

•

• •

• • • •

Vanuit de klantreis te komen tot een gezamenlijke en gedeelde visie op een toekomstbestendige en integrale uitvoering van de Participatiewet en de Wet sociale werkvoorziening. Onder klantreis verstaan we het traject dat de klant doorloopt met al z’n verschillende stappen, vanaf het moment dat hij een beroep doet op gemeentelijke ondersteuning, in relatie tot de participatiewet, Het doel van de klantreis is onderzoeken welke ondersteuning binnen de kaders van de participatiewet het best aansluit bij de wensen en behoeften van de klant maar ook bij diens capaciteiten en leefwereld. Gezien bovenstaande punten; inzichtelijk maken wat dit betekent voor de rol, verantwoordelijkheid en positionering van Tholen. Het proces faciliteert om gezamenlijk tot een meerjarige visie op een toekomstbestendige, integrale uitvoering van de Participatiewet (en de oude Wsw) te komen en voorstellen voor verschillende transformatiescenario’s doet. Inzichtelijk maken van de meerjarige financiële stromen. Het schetsen van het bedrijfseconomische perspectief van een integrale uitvoering van de Participatiewet en de Wet sociale werkvoorziening. Inzichtelijk maken wat nodig is voor de toekomstbestendigheid van De Betho als organisatie. Inzichtelijk maken van het totale speelveld op het gebied van de uitvoering van de Participatiewet, welke actoren spelen een rol?

Voor de uitvoering van de bestuursopdracht te kiezen voor de volgende opzet: • Het voorstel (de bestuursopdracht) wordt vastgesteld door het AB van de Betho en het AB van GR de Bevelanden. • Het DB van de Betho en (een afvaardiging van) het DB van GR de Bevelanden vormen de bestuurlijk opdrachtgever, zij rapporteren aan alle overige bestuursleden over de voortgang. • De directeur van De Betho en de directeur van GR de Bevelanden zijn ambtelijk opdrachtnemer en tevens opdrachtgever aan de betrokken partijen en de begeleiding van het bestuurlijk proces. In gezamenlijkheid worden verschillende bureaus benaderd die in staat worden geacht deze opdracht uit te voeren. • Er wordt een voorstel voor een projectstructuur uitgewerkt door beide GR’en en de deelnemende gemeenten. Het nader te benoemen extern bureau levert een projectleider en biedt begeleiding bij de uitvoering van deze bestuursopdracht.

Volgende stappen In gezamenlijkheid worden verschillende bureau benaderd die in staat worden geacht deze opdracht te kunnen uitvoeren. Offertes worden voor besluitvorming voorgelegd aan het DB van de Betho en een (afvaardiging van) het DB van GR de Bevelanden.

5