A.74 Brief aan colleges inzake motie OZO Sociaal Domein en bestuurlijke helderheid

Aan de colleges van de gemeenten Vlissingen, Veere, Middelburg en Tholen In afschrift aan de andere colleges.

Geachte colleges,

Onlangs zijn in diverse raden van de Zeeuwse gemeenten moties aangenomen ten aanzien van het thema-overleg sociaal domein van het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO). We maken graag van de gelegenheid gebruik om u te informeren over de structuur, de werkwijze en de strategie. Voordat we dat doen proeven wij uit de motie de behoefte om grip te houden op de ontwikkeling en: hoe kan de raad als hoogste orgaan grip houden op de ontwikkelingen in het sociaal domein? Het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO). Om de samenwerking in Zeeland verder te ontwikkelen is in 2019 het OZO ontstaan. OZO is een overlegplatform waarin de bestuurders van alle vijftien Zeeuwse overheden samenwerken: de dertien gemeenten, de provincie Zeeland en Waterschap Scheldestromen. In het OZO-thema-overleg sociaal domein zijn de dertien gemeentelijke portefeuillehouders aanwezig. In de vergaderingen worden voorstellen besproken op basis van een strategische uitvoeringsagenda en op elkaar afgestemd. De besluitvorming vindt plaats in de daartoe verantwoordelijke organen: colleges van B&W en/of gemeenteraden. De stukken die gezamenlijk zijn voorbereid, worden via de interne routes bij de gemeenten voorgelegd voor besluitvorming aan college en/of raad. De positie van de raden: grip op het sociaal domein.

De raden zijn het hoogste orgaan van de gemeente: zij bepalen de hoofdlijnen van beleid en beschikken over het budgetrecht. De colleges bereiden voorstellen voor en geven er na besluitvorming in de raad, vervolgens uitvoering aan. De raden kunnen op verschillende manieren grip houden: a. de raden stellen jaarlijks de gemeentebegroting vast waarin de budgetten voor het sociaal domein zijn opgenomen; b. de raden stellen per veld een regiovisie vast die leidend is in het beleid: er is een ‘Regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke opvang Zeeland 2022-2025’ door de raden vastgesteld, terwijl de ‘Regiovisie jeugdhulp Zeeland 2023-2028’ in voorbereiding is. c. op Zeeuws niveau is er een strategische agenda sociaal domein die wordt afgestemd in het OZO-thema-overleg sociaal domein. In uw motie wordt dit de ‘Strategische Samenwerkingsagenda OZO Sociaal Domein’ genoemd. In deze agenda staat een verzameling van al het door u vastgestelde beleid in het sociaal domein waarop we Zeeuws samenwerken; d. de strategische agenda is uitgewerkt per veld: Jeugd, Gezondheid, Beschermd wonen, maatschappelijke opvang (BW-MO) en Sociale veiligheid en mondt uit in een uitvoeringsprogramma; de organisatie van het geheel is in handen van het programmateam ‘Zeeuwse Samenwerking Sociaal Domein’ (ZSSD).

Het programmateam bestaat uit medewerkers die vanuit een gemeente gedetacheerd zijn naar de Zeeuwse samenwerking; e. het Uitvoeringsprogramma Sociaal domein zal jaarlijks ter kennisname aan de raden voorgelegd worden, zodat de raden inzicht en overzicht hebben omtrent ontwikkelingen op het sociaal domein in Zeeland; de raden kunnen desgewenst bijsturen via de reguliere P&C-cyclus.

f.

g.

h.

indien voor het sociaal domein een gemeenschappelijke regeling (GR) wordt opgericht, kunnen raden uiteraard sturen via de behandeling van de jaarstukken van de GR die elk jaar vlak voor de zomer aan hen worden voorgelegd; in het kader van de nieuwe Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) valt desgewenst te overwegen om een raadsklankbordgroep in te stellen die de ontwikkelingen binnen de GR volgt; en ten slotte: de beheersing van het budget is voor een belangrijk deel afhankelijk van de beheersing van de brede toegang: de raad kan samen met het college en de ambtelijke organisatie invloed uitoefenen op de wijze waarop de brede toegang lokaal werkt.

Kortom, raden hebben verschillende mogelijkheden om het beleid op het sociale domein te beïnvloeden. Er zijn evenwel taken die niet eigenstandig door gemeenten kunnen worden uitgevoerd. Gemeenten zullen daartoe moeten samenwerken. Zij zullen met elkaar moeten overleggen over de lijn die wordt uitgezet. En daar komt het OZO in beeld. Het OZO heeft verschillende thema’s, waaronder een thema-overleg sociaal domein. Hoe werkt dat? Hoe werkt het OZO-thema-overleg sociaal domein? Even vooraf: het is ingewikkeld en alles hangt met alles samen. Het is niet eenvoudig om meer samenhang aan te brengen in de regionale samenwerking op het sociaal domein; het veld is voortdurend in ontwikkeling. De structuur is in 2021 vastgesteld door de colleges van de dertien gemeenten en omvat vier pijlers: Gezondheid, Jeugd, Beschermd wonen, maatschappelijke opvang en vrouwenopvang (BW, MO, VO) en Sociale veiligheid. In 2022 is een programmateam gestart, dat werkt voor de dertien gemeenten. Sindsdien ontwikkelt de samenwerking zich verder. Het denken in aparte pijlers is deels verlaten; we werken nu met een programmateam dat veel meer dwarsverbanden legt. We gebruiken daarbij het OZO-thema-overleg als platform om af te stemmen; adviezen worden in samenwerking met de beleidsmedewerkers van gemeenten opgesteld en aan de colleges en raden voorgelegd ter goedkeuring.

Annebeth Evertz (wethouder gemeente Kapelle) is voorzitter van het OZO-thema-overleg sociaal domein en Jan Fraanje is vanuit de secretarissenkring aangewezen als ‘adoptiesecretaris’. Het meest actuele overzicht van de Zeeuwse Samenwerking Sociaal Domein is bijgevoegd (zie bijlage). Strategie en visies worden voorbereid door ambtenaren van de dertien gemeenten, worden doorgeleid naar het OZO-thema-overleg sociaal domein en gaan vervolgens door naar colleges en raden. Een en ander afhankelijk van het onderwerp: operationele zaken worden afgewerkt door de colleges en visies, hoofdlijnen en budgetten lopen via de raden. Zorgvuldig, maar slagvaardig. In de motie wordt gevraagd naar de besluitvorming over de opdrachten die verleend zijn ten aanzien van de ‘governance’. Mede aanleiding voor dit traject zijn moties die na publicatie van het rapport ‘Evaluatie van het proces van heroverweging van de inkooprelatie met Intervence’ in diverse raden zijn aangenomen, om Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland te ontvlechten uit de GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD) Zeeland. Daarnaast is het noodzakelijk om in lijn met Regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke opvang Zeeland 2022-2025 die door alle raden is vastgesteld, een GR op te richten. Deze twee componenten hebben geleid tot een besluit om de ‘governance’ voor de inkoop van jeugdhulp,

Beschermd wonen en maatschappelijke opvang te onderzoeken. In dat kader zijn inmiddels drie opdrachten verleend: a.

‘Kom tot een concreet voorstel welke mogelijkheden er zijn om de inkoop van Jeugdhulp en de inkoop van Beschermd Wonen, met een opmaat naar de inkoop van Maatschappelijke Opvang, in Zeeland te organiseren en binnen welke best passende governancestructuur dit vorm kan krijgen’. Resultaat: rapport ‘Samen aan het stuur’, april 2022 (BMC).

b.

Vervolgopdracht (maart 2023): ‘Beschrijf de juridische, financiële en overige ter zake doende aspecten van de drie varianten afzonderlijk en geef per variant aan wat de consequenties zijn voor de betrokken organisaties die nu deze taken uitvoeren. Het betreft enkel taken op het gebied van inkoop, monitoring, contractmanagement en contractbeheer en geen beleidsinhoudelijke taken'. Resultaat: rapport ‘Wendbaar en behoedzaam’, juli 2023 (Berenschot).

c.

Uitwerkingsopdracht variant 1: Vooruitlopend op een definitief besluit over de voorkeursvariant, bestaat de wens om in de komende maanden een bedrijfsplan/organisatieplan, een implementatieplan en een ontwerpregeling op te stellen voor de nieuwe organisatie. De opdracht aan het externe bureau luidt: 'Ondersteun de expertgroep bij het opstellen van een bedrijfsplan/organisatieplan en een implementatieplan (inclusief een communicatieplan en een voorstel voor compenserende maatregelen)’.

Omdat de raden eerder te kennen hebben gegeven, zicht te willen houden op het traject, is er begin 2023 een informele raadsklankbordgroep ’Governance inkoop jeugdhulp, BW, MO, VO’ gevormd, waarvoor alle raden zijn uitgenodigd. Het is een open overleg zonder bevoegdheden. We geven uitleg over de stand van zaken en krijgen soms suggesties mee voor verdere uitwerking. Mochten raadsleden belangstelling hebben, dan kunnen zij zich daarbij aansluiten. Strategische visie: voorbereiden, vaststellen en uitvoeren. Zoals voor alle OZO-thema-overleggen, is ook voor het sociaal domein een strategische visie geformuleerd: alle Zeeuwen gezond, gelukkig en maatschappelijk redzaam. Veel van hen redden het op eigen kracht, sommigen hebben een steuntje in de rug nodig. In veel gevallen zullen zij kunnen terugvallen op plaatselijke netwerken en gemeentelijke voorzieningen, maar soms hebben we complexe zorg nodig die uitsluitend in regionaal verband kan worden ontwikkeld en aangeboden. En daarop is de regionale samenwerking gericht. Per pijler wordt een regiovisie geformuleerd. Zo is voor ‘Beschermd wonen en maatschappelijke opvang’ een visie geformuleerd en vastgesteld door de gemeenteraden. Voor ‘Jeugd’ is een regiovisie inmiddels naar gemeenteraden gebracht ter besluitvorming eind 2023.

Voor ‘Gezondheid’ is het nieuwe beleid op het vlak van het Integraal Zorgakkoord – Gezond en Actief Leven Akkoord (IZAGALA) in voorbereiding, dit geeft een nieuwe impuls en wordt gezamenlijk opgepakt. Ook voor de pijler ’Sociale veiligheid’ is een Zeeuwse visie in voorbereiding. De samenwerking wordt meestal wettelijk voorgeschreven en moet voldoen aan richtlijnen uit Den Haag. Na vaststelling van de regiovisie staan de neuzen dezelfde richting uit, maar moet het eigenlijke werk nog beginnen. We begrijpen dat de colleges en de raden graag zicht willen houden op de stand van zaken in de uitvoering. We hebben dan ook een strategische uitvoeringsagenda ontwikkeld, zodat u zicht kunt

houden op het geheel en desgewenst vragen kunt stellen en bij kunt sturen. Wij verwachten de strategische uitvoeringsagenda 2024 na behandeling in het OZO-thema-overleg in het eerste kwartaal van 2024 aan u te kunnen aanbieden. Ten slotte. In de overwegingen die vermeld staan in de motie, staat nog een aantal suggesties om het bestuurlijke traject helderder te maken. De strategische uitvoeringsagenda die we begin volgend jaar ter kennisname aan de colleges en de raden zullen toezenden, zal het geheel transparanter maken. Ook kijken we, hoe we de procesgang verder kunnen verbeteren. Mocht u behoefte hebben aan een nadere toelichting, dan zijn we graag bereid deze te verstrekken. Mocht u voor het overige nog vragen, opmerkingen of suggesties hebben, dan kunt u altijd bij ons terecht via e-mail bestuurssecretariaat@kapelle.nl (Annebeth Evertz) of jan.fraanje@tholen.nl (Jan Fraanje).

Met vriendelijke groet,

Annebeth Evertz voorzitter OZO-thema-overleg sociaal domein

Jan Fraanje, secretaris adoptiesecretaris sociaal domein Zeeland