A.38 20221101-startnotitie omgevingsvisie Kapelle
Tekst van het document
Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
projectnummer 0477337.100 1 november 2022
www.anteagroup.nl
Startnotitie omgevingsvisie Kapelle projectnummer 0477337.100
Opdrachtgever
1 november 2022
Gemeente Kapelle Postbus 79 4420AC Kapelle
Auteurs S.M. van Dijken L.J.M.W. Neijenhuis
datum
beschrijving
1 november 2022
Definitief
vrijgave E.H. Oude Weernink
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
Inhoudsopgave 4
5.
Gemeente Kapelle als partner van de samenleving
18
1.1 Waarom een omgevingsvisie? 1.2 Wat is de relatie met andere gemeentelijke visies? 1.3 Doel en leeswijzer Startnotitie
4 5 5
2.
Continuïteit bestaand beleid en focus op integraliteit.
6
3.
Gebiedsgerichte aanpak
7
5.1 Partner in het netwerk van inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen 5.2 Ruimte voor afwegingen en maatwerk per gebied 5.3 Ruimte om te leren en experimenteren 5.4 Ruimte voor initiatieven vanuit de samenleving 5.5 Wij leggen het initiatief bij initiatiefnemers 5.6 Draagvlak belangrijke randvoorwaarde
18 18 18 18 19 19
3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9
Schore Kapelle Biezelinge Wemeldinge Recreatiegebieden Wemeldinge Bedrijventerreinen Natuurgebieden Transformatiegebied Willem-Annapolder Buitengebied
8 8 9 9 10 10 11 11 12
6.
De omgevingsvisie maken wij samen
20
6.1 6.2 6.3 6.4
Participatiestrategie Uitgangspunten participatie (en communicatie) Rol van de gemeenteraad Eindresultaat: Interactieve, toegankelijke online omgevingsvisie
20 21 21 21
7.
Proces
23
4.
Thematische benadering
13
4.1 Wonen 4.2 Gezondheid, veiligheid en welzijn 4.3 Milieu 4.4 Recreatie en toerisme 4.5 Werk, voorzieningen en ondernemen 4.6 Agrarische sector 4.7 Water 4.8 Natuur & biodiversiteit 4.9 Energie, klimaat en duurzaamheid 4.10 Cultuurhistorie en landschap 4.11 Bereikbaarheid
13 13 13 14 14 14 15 15 16 17 17
1.
Inleiding
Hoofdlijnen NOVI en Zeeuwse omgevingsvisie
26
Nationaal beleidskader: de NOVI Zeeuwse omgevingsvisie 2021
26 26
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
1.
Inleiding Op 1 juli 2023 treedt naar alle waarschijnlijkheid de Omgevingswet in werking. Met de Omgevingswet wordt het brede scala aan wet- en regelgeving in de fysieke leefomgeving gestroomlijn en vereenvoudigd in een nieuw stelsel. In dit nieuwe stelsel worden zes kerninstrumenten geintroduceerd. Eén van deze kerninstrumenten betreft de omgevingvisie. De omgevingsvisie is de opvolger van de structuurvisie uit de Wet ruimtelijke ordening. Het is een langetermijnvisie voor het gehele grondgebied van de gemeente, waarin het strategische, integrale beleid voor de fysieke leefomgeving wordt beschreven. Alle gemeenten moeten een omgevingsvisie opstellen. Daarom gaan we aan de slag met het opstellen van de omgevingsvisie Kapelle. Het Strategische Kompas uit 2019 is daarbij een belangrijk vertrekpunt. In wezen wordt het Strategisch Kompas vertaald naar de betekenis voor onze leefomgeving en doorontwikkeld tot een omgevingsvisie. De voorliggende startnotitie is een eerste stap in dit traject. Hierin leggen we een aantal vertrekpunten voor de inhoud en het proces van de omgevingsvisie vast.
1.1
Waarom een omgevingsvisie?
Met de Omgevingsvisie wordt duidelijk hoe we in de gemeente de fysieke leefomgeving beschermen, benutten en ontwikkelen en wat de kwaliteit van de leefomgeving in de gemeente is. De Omgevingsvisie omschrijft het beleid voor de fysieke leefomgeving in samenhang. Dit is belangrijk omdat we voor grote maatschappelijke opgaven staan die gevolgen hebben op de ruimte. Denk hierbij aan de woningbouwopgave, de energietransitie, de klimaatadapatatie, biodiversiteit, natuurontwikkeling etc.. Het is dus van belang om deze opgaven en doelen in samenhang (integraal) te benaderen; waar kunnen deze elkaar versterken? waar treedt er spanning op en welke beleidskeuzes moeten en willen we als Kapelle hierin maken? Dit doen we in de omgevingsvisie.
In de omgevingsvisie geven wij als gemeente aan wat wij belangrijk vinden Context Dagelijks worden we geïnformeerd over en geconfronteerd met de grote maatschappelijke opgaven waarvoor we met z’n allen staan. De energietransitie en klimaatopgave, de landbouwtransitie, mobiliteitstransitie zijn groots en complex en laten ons zien dat alles met alles te maken heeft. Deze transities vragen niet alleen om een doortastende, daadkrachtige en intelligente aanpak, maar ook om een wettelijk stelsel dat ons hierbij helpt. En dat is of komt er! De Omgevingswet. Een juiste toepassing van het ‘gereedschap’, (de kerninstrumenten) die de wet ons aanreikt, maakt het mogelijk om de samenhang tussen de opgaven scherp te krijgen en dit met elkaar op te pakken (participatie). Denk bijvoorbeeld aan het slim combineren van de opgaven (de zogenaamde meekoppelkansen); door verharding (bijv. tegels) te vervangen door groen lossen we wateroverlast op, verminderen we de hittestress, vergroten wij de biodiversiteit en maken we een gezonde omgeving waar het prettig is te wonen, te bewegen, elkaar te ontmoeten en te verblijven. De Omgevingswet zet ons aan op een nieuwe wijze te werken en maakt het meer dan tot nu toe mogelijk, om datgene wat we bedenken en ontwikkelen, ook vast te leggen en te behouden. Het instrument omgevingsvisie geldt als vertrekpunt waarin we onze ambities en beleidskeuzes vastleggen.
en waar we naar toe willen in de komende jaren. Hierbij dienen we ook rekening te houden met het beleid van de hogere overheden, zoals de Provincie en het Rijk. Dit beleid herhalen we niet in onze visie, maar we hebben dit bij het opstellen als uitgangspunten gebruikt en we houden er rekening mee in de uitvoering van onze ambities en bij de verdere uitwerking van de omgevingsvisie in programma’s en het omgevingsplan. Een initiatiefnemer dient zich ook aan dit beleid te houden. In de visie leggen we nu nog niet vast hoe we de doelen (opgaven) precies gaan bereiken. Een integrale aanpak, het betrekken en verbinden van belangen en brede betrokkenheid en participatie staat hierbij voorop. Een nieuw initiatief (plan of idee), dat niet past binnen de regels van de gemeente (bestemmings-/omgevingsplan), wordt getoetst aan de omgevingsvisie. blad 4 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
Wanneer het initiatief aansluit bij de keuzes die wij maken in de omgevingsvisie, gaan we ermee aan de slag. Aan de slag betekent niet dat wij als gemeente het plan gaan uitvoeren. Samen met de initiatiefnemer bespreken we wie welke rol hierin pakt. De visie zelf maakt nog geen nieuwe ontwikkelingen mogelijk. Beleidscyclus In de Omgevingswet staat de beleidscyclus centraal. Deze cyclus laat de samenhang tussen de omgevingsvisie en de andere instrumenten van de Omgevingswet zien. Het beschrijft hoe de overheid handelt in de fysieke
beleid uit te kunnen voeren en doelen te behalen. In een omgevingsplan staan de regels waar iedereen zich aan moet houden.
1.2
Wat is de relatie met andere gemeentelijke visies?
Zoals aangegeven geldt het Strategisch Kompas (Toekomstvisie) als vertrekpunt voor de omgevingsvisie. Uiteraard worden ook de nog actuele delen van de structuurvisie Kapelle hierbij betrokken. In het Kompas stellen we ons tot doel (kernambitie) gesteld dat Kapelle een aantrekkelijke, groene woongemeente is voor iedereen, waar ondernemers en inwoners bijdragen aan het woongenot. Gelijktijdig lopen er een aantal andere visieen beleidstrajecten, zoals de Duurzaamheidsagenda en de Participatienota. Zowel procesmatig als inhoudelijk stemmen we het omgevingsvisietraject hierop af, zodat de opbrengsten uit andere trajecten in de omgevingsvisie een plek kunnen krijgen. Bij de totstandkoming van de omgevingsvisie betrekken wij onze inwoners, ondernemers en partners.
1.3
Doel en leeswijzer Startnotitie
In deze Startnotitie omgevingsvisie Kapelle leggen wij kaders en vertrekpunten vast voor het opstellen van de omgevingsvisie van Kapelle: 1. Continuïteit bestaand beleid en focus op integraliteit. 2. Gebiedsgerichte aanpak. 3. Thematische benadering. 4. Gemeente Kapelle als partner van de samenleving. 5. De omgevingsvisie maken wij samen. leefomgeving. En verbindt de instrumenten die de overheid daarvoor kan gebruiken logisch met elkaar. Deze omgevingsvisie beschrijft beleid voor de fysieke leefomgeving en is daarmee het startpunt voor de beleidscyclus.Het uitwerken en verder door laten werken van beleid gebeurt met behulp van andere instrumenten. Bijvoorbeeld met het programma en het omgevingsplan. In een programma staan de maatregelen om bepaald
blad 5 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
2.
Continuïteit bestaand beleid en focus op integraliteit. Bij het opstellen van de omgevingsvisie nemen we het Strategisch Kompas en het bestaande en in voorbereiding zijnde (boven)gemeentelijk beleid als vertrekpunt. We kiezen dus voor continuïteit van de ingezette (beleids)koers. Waar het nodig is, stellen we het beleid bij of formuleren we nieuw beleid op een thema (bijvoorbeeld gezondheid). Daarnaast kijken we ook naar de betekenis van het beleid vanuit het sociale domein op de fysieke leefomgeving, zoals de toegankelijkheid van de openbare ruimte voor mindervaliden of de effecten van het langer zelfstandig wonen van ouderen.
een integrale visie voor Kapelle waarin al deze beleidsthema’s met elkaar verweven zijn. Wij kiezen daarbij voor een gebiedsgerichte aanpak. Daarbij kijken we vanuit de kwaliteiten van een gebied naar de kansen en opgaven die er zijn voor de thema’s. In hoofdstuk 4 lichten we de verschillende thema’s kort toe.
Andere omgevingsvisies Niet alleen gemeente, maar ook het Rijk en de provincie moeten een omgevingsvisie opstellen. Dit zijn de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en de Zeeuwse omgevingsvisie 2021. Zoals eerder aangegeven staat Kapelle – en de rest van Nederland – voor grote ruimtelijke opgaven die een integrale afweging vragen. Zowel binnen de gemeente als in de regio. De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) reikt hiervoor drie afwegingsprincipes aan: 1) combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies, 2) stel de kenmerken en identiteit van het gebied centraal, 3) voorkom afwenteling naar andere gebieden en toekomstige generaties. In de omgevingsvisie voor Kapelle gaan we na wat de betekenis van dit beleid is, hoe dit doorwerkt in fysieke leefomgeving van Kapelle en welke eigen keuzes daarin gemaakt kunnen worden. Van sectoraal naar integraal beleid In de omgevingsvisie werken we dus naar een integrale blik op de leefomgeving. We kijken niet meer apart naar verschillende beleidsnota’s, bijvoorbeeld naar groen of parkeren. We maken keuzes per gebied waarin we al die zaken samen bekijken. En daar koppelen we doelen en ambities aan. Tijdens het proces van de omgevingsvisie komen we uiteindelijk tot blad 6 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
3.
Gebiedsgerichte aanpak De omgevingsvisie Kapelle geven we vorm met een gebiedsgerichte aanpak. Dit sluit aan op de doelstellingen van de Omgevingswet om maatwerk te kunnen leveren. De gemeente Kapelle is in een aantal gebieden te onderscheiden die op basis van specifieke waarden en kwaliteiten om een eigen beleidskoers en ontwikkelperspectief vragen. Om deze gebieden te kunnen bepalen is gekeken naar de ruimtelijk-functionele karakteristiek van de gemeente, de voorkomende waarden en kwaliteiten, de (beoogde) ruimtelijke opgaven, het geldende beleid en de eerder gehanteerde gebiedsindelingen (zoals bijvoorbeeld in de structuurvisie). Deze analyse heeft geleid tot negen te onderscheiden gebieden: 1. Kern Schore 2. Kern Wemeldinge 3. Kern Kapelle 4. Kern Biezelinge 5. Bedrijventerreinen Smokkelhoek, DLF, Choorhoek en loswal 6. Recreatiegebied Wemeldinge 7. Natuurgebieden 8. Transformatiegebied Willem-Annapolder 9. Agrarisch Buitengebied met buurtschappen Eversdijk en Abbekinderen
6 7 6
2 5 9
7 3
5
7
4 9 5
In figuur 3.1 zijn de gebieden weergegeven. In de onderstaande paragrafen wordt een korte schets van deze gebieden gegeven.
8
1
5
Figuur 3.1 Gebiedsindeling
blad 7 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
3.1
Schore
Kenmerken/kwaliteiten Schore is een groen, rustig en landelijk dorp, gelegen ten zuiden van de A 58. Het dorp heeft een hechte gemeenschap met een grote sociale cohesie. Er is een actieve dorpsraad en er worden verschillende activiteiten georganiseerd. In 2018 heeft de dorpsraad het initiatief genomen te komen tot een dorpsvisie. Hieruit bleek dat de gemeenschap met name op zoek was naar mogelijkheden voor verdere woningbouw en het dorpshuis als belangrijke sociale voorziening wilde opknappen. Het onlangs gerenoveerde dorpshuis is inmiddels een belangrijke ontmoetingsplek in het dorp. Met de ontwikkeling van het landgoed Schore samen met een dorpsuitbreiding en mogelijkheden voor enkele particuliere initiatieven in het lint van het dorp zijn extra mogelijkheden voor woningbouw gecreëerd. Het dorp bestaat vooral uit grondgebonden woningen en heeft, passend bij de omvang van de kern, beperkte voorzieningen. Kansen en opgaven In de Dorpsvisie Schore worden op diverse thema’s aanbevelingen gedaan, voorzien van een gewenst resultaat. Onderdelen die op het niveau van de omgevingsvisie relevant zijn worden hierin betrokken.
3.2
Kapelle
Kenmerken/kwaliteiten Kapelle is het centrum van de gemeente; hier worden inkopen gedaan en bevinden zich, zeker voor een relatief kleine gemeenschap, veel kwalitatief hoogwaardige voorzieningen waaronder detailhandel en een gloednieuw sportcentrum. Kapelle is goed bereikbaar, zowel met de auto als met de trein. Bij (her)ontwikkeling van wijken is er in de afgelopen periode extra aandacht geweest voor openbaar groen in de wijken. De aanwezigheid van het spoor en station Kapelle-Biezelinge is een belangrijke voorziening voor de bereikbaarheid van Kapelle. Tegelijkertijd heeft dit ook nadelen als bijvoorbeeld trillingen en geluid in het dorp. Dit vraagt blijvend aandacht. Kansen en opgaven Kapelle staat een relatief grote woningbouwopgave te wachten, zowel wat betreft inbreiding als uitbreiding. Tegelijkertijd geeft dat in de toekomst uitdagingen op het gebied van verkeer en parkeren. In de komende periode is de uitdaging om, naast de (her)ontwikkelde wijken, ook de overige wijken te vergroenen.
blad 8 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
3.3
Biezelinge
Biezelinge is een voormalige havenkern met een dorps karakter. Het dorp heeft een eigen winkelcentrum waardoor voorzieningen voor dagelijkse boodschappen aanwezig zijn. De kern ligt tussen het bedrijventerrein, de A58 en het spoor. Het dorp is daarmee goed bereikbaar, maar ondervindt ook de nadelige gevolgen hiervan, zoals trillingen en geluid(overlast). Dit is blijvend aandachtspunt. Aan de westzijde van Biezelinge wordt een uitbreiding met een nieuwe woonwijk gerealiseerd. Kansen en opgaven Er zijn diverse herontwikkelingslocaties die de komende tijd aandacht zullen vragen. Daarnaast worden er stappen gezet om de woonkwaliteit te verbeteren door het verplaatsen van de detailhandel naar de rand. Vrijkomende locaties kunnen daarmee een impuls krijgen.
3.4
Wemeldinge
Wemeldinge heeft een rijke historie en een beschermd dorpsgezicht. In het dorp is de sociale structuur en cohesie erg belangrijk. Het dorp heeft een actief verenigingsleven. Wemeldinge mag zich rijk rekenen in een bijzondere onder- en bovenwaterwereld. De flora en fauna in de Oosterschelde is zeer gevarieerd en uitbundig. Vandaar dat tussen Wemeldinge en Kattendijke de enige 5 sterren duikhotspot van Nederland is. Wemeldinge heeft door haar ligging aan de Oosterschelde en de jachthaven ook een sterk toeristisch profiel (zie 3.5). Met de ontwikkeling van de brede school (IKC) in Wemeldinge wordt een belangrijke toekomstbestendige voorziening voor inwoners gerealiseerd. Kansen en opgaven In Wemeldinge is een gevarieerd aanbod aan horeca, detailhandel en andere voorzieningen aanwezig. Echter blijft de uitdaging om dit voorzieningenniveau vast te houden. Toerisme en recreatie kan een bijdrage leveren aan het behoud en de versterking van de leefbaarheid van Wemeldinge. Toerisme zorgt er voor dat belangrijke voorzieningen in stand kunnen blijven. Tegelijkertijd mag toerisme niet doorslaan in overlast voor de inwoner.
blad 9 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
3.5
Recreatiegebieden Wemeldinge
Het recreatiegebied kenmerkt zich door verblijfsrecreatie zoals recreatiewoningen, campings, een jachthaven, enkele hotels en kleinschalige particuliere logies. Gasten komen met name uit België, Duitsland en Nederland. De drie strandjes worden heet meest gebruikt door inwoners van Wemeldinge en de regio en de aanwezige toeristen. De aantrekkingskracht van het gebied wordt bepaald door de bijzondere onder- en bovenwaterwereld. De flora en fauna in de Oosterschelde is zeer gevarieerd en uitbundig. Vandaar dat Wemeldinge de enige 5 sterren duikhotspot van Nederland is. In het Masterplan Wemeldinge wordt beschreven op welke manier Wemeldinge zich verder toeristisch-recreatief door kan ontwikkelen. Het document is een resultaat van een intensief participatietraject met inwoners en ondernemers uit het dorp. Samen met hen is gezocht naar een balans tussen toerisme en wonen. Jaarlijks wordt ook met hen gesproken over een uitvoeringsagenda voor het daaropvolgende jaar.
3.6
Bedrijventerreinen
Er zijn diverse bedrijventerreinen die onder deze gebieds-categorie vallen: Smokkelhoek, Choorhoek, het DLFterrein in Kapelle en de Loswal aan het kanaal door ZuidBeveland. Alle bedrijventerreinen hebben een uitdaging op het gebied van duurzaamheid, klimaatadaptatie, veiligheid, ruimtelijke kwaliteit en aantrekkelijkheid. Tegelijkertijd is het risico op ondermijning op bedrijventerreinen reëel. Op het bedrijventerrein Smokkelhoek is inmiddels een kwaliteitsimpuls ingezet. Kansen en opgaven Er liggen kansen op het gebied van het gebruik van restwarmte, hergebruik van zoetwater en de geplande waterstoftransportleiding biedt kansen voor de verduurzaming van de industrie. De beschikbare ruimte op de bedrijventerreinen is beperkt. Daarom zijn de eerste stappen gezet om te onderzoeken of een nieuw bedrijventerrein binnen de gemeente denkbaar en mogelijk is. Daarbij hebben we te maken met een bedrijvenprogramma dat in regio de Bevelanden en met de provincie Zeeland afgestemd wordt.
Kansen en opgaven Het zoeken naar balans tussen toerisme en wonen, en het daarmee uitvoering geven aan de uitvoeringsagenda van het Masterplan Wemeldinge is de opgave voor de recreatiegebieden.
blad 10 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
3.7
Natuurgebieden
De Oosterschelde en de Kapelse Moer zijn Natura 2000-gebieden. Dat geldt ook voor de Westerschelde die voor een klein deel binnen de gemeente Kapelle ligt. De Oosterschelde is daarnaast ook een Nationaal Park. Het Kapelse bos en het bos bij Wemeldinge maakt onderdeel uit van het natuurnetwerk Nederland. De vaargeul van de Westerschelde valt niet binnen de grenzen van onze gemeente. Het vrachtverkeer over de Westerschelde heeft echter wel omgevingseffecten op het grondgebied van de gemeente. De natuurgebieden zijn voor zowel inwoners als bezoekers belangrijke gebieden om te recreëren. Zo vindt op de Oosterschelde veel pleziervaart plaats en is er veel ruimte voor wandelen en fietsen aan de grenzen van deze gebieden. De pas geplaatste getijdenbakken zorgen dat je de onderwaterwereld nog beter vanaf het droge kunt beleven. Belangrijk om op te merken is dat de gemeente voor het grootste gedeelte niet zelf over haar natuurgebieden gaat. Vaak zijn deze gebieden in beheer van bijvoorbeeld Staatsbosbeheer of Rijkswaterstaat.
3.8
Transformatiegebied Willem-Annapolder
De Willem-Annapolder is een gebied waar de volgende functies samenkomen: rioolwaterzuivering, windconcentratiegebied, kassencomplex, landbouw en energie infrastructuur. Daarbij is het de enige plek waar grootschalige zonneparken zijn toegestaan. Daarnaast wordt gekeken of dit gebied geschikt is voor het creëren van een nieuw bedrijventerrein. Kansen en opgaven Er liggen kansen op het gebied van de opwerk van waterstofproductie. Een uitdaging is het toekomstbestendig maken van de energie-infrastructuur.
Kansen en opgaven De Kapelse Moer, het Kapelse bos en het bos bij Wemeldinge stralen meer rust en ontspanning uit. In deze gebieden liggen ook kansen voor het uitbreiden van de natuur. Natuur kan immers ook diverse problemen oplossen. Denk hierbij aan waterschaarste, wateroverlast, biodiversiteit en CO2-opslag. Uitdagingen zijn daarnaast de toenemende scheepvaart, PFAS in de Westerschelde, het versterken van de dijken, stikstof, verdroging en verzilting. blad 11 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
3.9
Buitengebied
Het buitengebied bestaat zowel uit het landelijke gebied op het vasteland als het buitendijkse gebied, met slikken en schorren van de Oosterschelde en de Westerschelde. De afwisseling van fruitboomgaarden en akkerbouwpercelen met incidenteel voorkomende veehouderijen kenmerken het buitengebied van Kapelle. De gemeente wil de landbouw behouden als economische sector en als drager van het aantrekkelijke landschap. Het buitengebied is ook bijzonder aantrekkelijk voor recreatief gebruik (wandelen en fietsen). Denk hierbij aan de oevers van de Oosterschelde de Kapelse en Yerseke Moer, de Zak van Zuid‐Beveland en het fraaie eigen buitengebied. Er zijn voldoende fiets‐ en wandelmogelijkheden. Recreatie wordt wel een steeds belangrijker sector. Er is een toenemende vraag naar zowel luxe recreatievoorzieningen als naar mogelijkheden voor extensieve recreatie (wandelen, fietsen, strand, voorzieningen duiksport en dergelijke). Het transport over water vindt plaats over het kanaal door Zuid-Beveland. Dit kanaal wordt beheerd door Rijkswaterstaat. Eversdijk is een buurtschap in het buitengebied. Kansen en opgaven Het buitengebied biedt veel kansen voor de opgaven van klimaatadaptatie. Daarnaast zal moeten worden nagegaan of en op welke wijze de recreatieve potentie nog verder kan worden benut. De transitie in de landbouw biedt kansen voor de agrarische sector.
blad 12 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
4.
Thematische benadering
provincie Zeeland. De herziening van de regionale woonvisie zal medio 2023 gereed zijn.
Op de diverse beleidsthema’s voor de fysieke leefomgeving heeft Kapelle beleid geformuleerd. Continuïteit van het bestaand en actueel beleid is een belangrijk uitgangspunt het opstellen van de omgevingsvisie. Op basis van een beleidsinventarisatie worden de strategische beleidslijnen hieronder kort aangestipt.
4.2
4.1
Wonen
De veranderende bevolkingssamenstelling, de toename van het aantal huishoudens en de toename van het aantal arbeidsmigranten bepaalt de vraag naar woningen. De woningmarkt krijgt hierdoor te maken met het bedienen van wisselende doelgroepen. Gemeente Kapelle stelt dat het woningaanbod voorziet in woonruimte voor alle doelgroepen (Strategisch Kompas). De regionale woonvisie 2019-2023 stelt als doel om voldoende, passend woningaanbod, voor eigen inwoners en nieuwkomers van buiten te realiseren. Ook met het oog op de verwachte krimp op lange termijn. Hiervoor moeten we het bestaand bebouwd gebied gebruiken. Dit betekent dat we het huidige profiel van de dorpen, kernen en plaatsen behouden. We stimuleren investeringen door externe partijen. Goede regionale afspraken (met woningcorporaties) zijn hiervoor nodig en gelden als uitgangspunt. In de regionale woonvisie worden vijf ambities benoemd: 1. De Bevelanden zet in op een duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad. 2. De Bevelanden voor iedereen. 3. De Bevelanden zet alleen in op nieuwbouw als die echt iets toevoegt. 4. De Bevelanden benut het bestaande. 5. De Bevelanden zorgt. Op dit moment is een herziening van de regionale visie in voorbereiding. Deze herziening zal gebaseerd zijn op een herijking van de regionale woningmarktafspraken op basis van de nieuwe bevolkingsprognose van de
Gezondheid, veiligheid en welzijn
Gezondheid, veiligheid en welzijn omvat veel verschillende aspecten. Bij dit thema wordt specifiek ingegaan op beleid dat de gemeente opgesteld heeft om de gezondheid en veiligheid van haar inwoners te bevorderen. Gezondheid wordt beïnvloed door leefstijl, middelengebruik, mentale klachten, etc. Beleid voor gezondheid vormt een integraal geheel om al deze verschillende aspecten aan te pakken. Veiligheid wordt beïnvloed in welke mate inwoners zich veilig voelen (sociale veiligheid). Daarnaast heeft gezondheid en veiligheid duidelijke relatie met allerlei milieu-en klimaataspecten, zoals luchtkwaliteit, externe veiligheid, geluid, geur en hitte. Deze aspecten zijn ondergebracht bij het thema milieu. De nieuwe ouderen zijn vitaler, gezonder en leven langer dan eerdere generaties ouderen. Ondanks het vitaler oud worden krijgen ouderen op termijn te maken met gezondheidsklachten en dus neemt de vraag naar zorg toe (Strategische agenda De Bevelanden). In de Strategische agenda de Bevelanden wordt als doel gesteld om een meerjarige consistente aanpak op te stellen waarin partners in gezamenlijkheid werken aan een goede gezondheid en welzijn met gelijke kansen voor iedereen op de Bevelanden. De huidige situatie lijkt al veel op de gewenste situatie. 95% van de inwoners voelt zich thuis in de buurt en 93% van de inwoners voelt zich veilig in de buurt.
De verkeersveiligheid is voor veel inwoners wel een punt van aandacht.
4.3
Milieu
Zoals eerder gesteld wordt binnen het thema milieu gedoeld op de meer “klassieke” aspecten zoals geur, geluid, trillingen, luchtkwaliteit, bodem en water(kwaliteit). Inzicht in deze aspecten geven een beeld van de kwaliteit blad 13 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
van de leefomgeving. Het thema is daarmee sterk verbonden met gezondheid, veiligheid, maar ook klimaat en duurzaamheid. In de beschrijving van de gebieden is al een aantal specifiek aandachtpunten met betrekking tot milieuaspecten aangestipt. De gemeente beschikt niet over een afzonderlijk Milieubeleidsplan. De milieutaken zijn daarnaast belegd bij de omgevingsdienst (RUD) en de veiligheidsregio Zeeland. In de omgevingsvisie wordt ingegaan op de “staat van Kapelle” (leefomgevingsfoto) en op de vraag hoe, binnen de wettelijke mogelijkheden, we een gedifferentieerd of gebiedsgericht milieubeleid willen voeren.
4.4
Recreatie en toerisme
Recreatie en toerisme heeft betrekking op zowel dag- en verblijfsrecreatieve voorzieningen en -complexen als extensieve recreatie in de vorm van wandelen, fietsen, zwemmen en sporten. De groei van het toerisme in het algemeen en de specifieke vraag naar een beleving bieden kansen voor Wemeldinge. Dat geldt ook voor andere locaties. Dat kan met toeristisch aanbod, maar ook met het aanbieden van voorzieningen die toeristisch aantrekkelijk zijn. Wemeldinge moet fungeren als toeristische trekpleister in Zeeland. Het faciliteren van kleinschalig landelijk toerisme moet worden versterkt in de andere kernen en in het buitengebied. Het groene buitengebied met polders en fruitboomgaarden maakt de gemeente een aantrekkelijk gebied voor toeristen. De gemeente zet in op goede, aantrekkelijke en schone wandel- en fietsroutes die bijdragen bij aan de beleving van het buitengebied. We stimuleren en faciliteren initiatieven van ondernemers. Ook zoeken we de onderlinge samenwerking op in de regio om te zorgen voor promotie van de streek (Strategisch Kompas).
4.5
Werk, voorzieningen en ondernemen
Ondernemers zijn belangrijk voor de gemeente. Ze zorgen voor werkgelegenheid, bedrijvigheid en levendigheid. Kapelle speelt een beperkte rol in de totale werkgelegenheid van Zeeland. De economische sector van de gemeente Kapelle wordt voornamelijk bepaald door akkerbouw, fruitteelt en overige diensten. Daarnaast spelen andere branches een rol in de economische sector van Kapelle. Voorbeelden hiervan zijn recreatie en MKB-bedrijven. Strategisch Kompas: • Verbinden en faciliteren van de huidige ondernemers. • Bij initiatieven van ondernemers wordt de bijdrage aan het woongenot altijd in overweging genomen. • De gemeente voorziet in de basisbehoefte van alle doelgroepen. • Behouden van huidige voorzieningen met evenredige verdeling over de kernen. • Het versterken van de economische sectoren en daarmee de werkgelegenheid is een thema dat met name op regionaal niveau is een uitdaging.
4.6
Agrarische sector
De agrarische sector in Nederland staat voor een transitie van het huidige landbouwsysteem naar een duurzame en toekomstbestendige vorm. Het agrarisch landschap is één van de grote ruimtegebruikers, ook in Kapelle, en daardoor hebben agrariërs een belangrijke positie als landschapsbeheerders. Het buitengebied vormt een plek waar verschillende functies samenkomen, zoals agrarische productie, recreatie en natuur. In de Strategische agenda De Bevelanden wordt gesteld dat innovatie en ontwikkeling in de agri-/aquasector op De Bevelanden hard nodig is, om toekomstbestendig te zijn en blijven. Samen met Food Delta wordt gewerkt aan de volgende doelstellingen: blad 14 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
• • •
4.7
Ketensamenwerking en kennisdeling in ketens in de regio. Innovatiekracht binnen de Bevelandse voedselketen. Daarnaast heeft de strategische samenwerking als doel te werken aan digitalisering en robotisering, alternatieve eiwitten (zee & land), duurzame producten en verpakkingen, voeding en gezondheid en biodiversiteit.
Water
Dit thema heeft betrekking op klimaatadaptatie en waterkwaliteit. Klimaatadaptatie is belangrijk met het oog op het bereiken van klimaatrobuustheid: het kunnen omgaan met de impact van extreme weerssituaties.
4.8
Natuur & biodiversiteit
In de Natuurvisie Zeeland wordt op hoofdlijnen geschetst hoe de provincie invulling geeft aan het behoud van biodiversiteit en natuurbelangen, wat verbindt aan economische en maatschappelijke belangen. De Provincie ziet onder andere toe op de naleving van de Wet natuurbescherming en het uitvoeren van het natuurbeleid. De visie ‘natuur en biodiversiteit Kapelle’ heeft als hoofdambitie gesteld: het verhogen van de natuurwaarden en verbeteren van de lokale biodiversiteit in de gemeente Kapelle door het versterken van de relatie tussen het landelijk gebied en de kernen en een algehele vergroening van de kernen. In de navolgende figuur zijn de speerpunten en opgaven en kansen per locatie inzichtelijk gemaakt:
Veel wijken zijn in meer of mindere mate versteend. In het Strategisch Kompas wordt gesteld dat we bij de herontwikkeling of aanleg van wijken rekening moeten houden met voldoende ruimte voor groen en het scheiden en bergen van hemelwater. Op die manier kan het regenwater beter weglopen en hittestress wordt tegengegaan. Dit is met het oog op het klimaat en de leefbaarheid en dus het woongenot in de wijk. Daarnaast is de waterkwaliteit van de Westerschelde, door de aanwezigheid van PFAS, een actueel maar ook toekomstig onderwerp. Hier moeten we iets mee, maar de vraag is hoeveel het binnen ons invloedgebied ligt. Rijkswaterstaat en de provincie onderzoeken de verbetermogelijkheden om dit in de toekomst terug te dringen. Water is ook verbonden aan recreatie, bijvoorbeeld bij Wemeldinge. Dit komt terug bij het thema ‘recreatie en toerisme’.
blad 15 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
Dit komt grotendeels overeen met de gestelde ambitie in het Strategisch Kompas: koester de natuur in de groene omgeving van Kapelle. Ook dit draagt bij aan een aantrekkelijke woonomgeving
• •
4.9
Energie, klimaat en duurzaamheid
Klimaatverandering is een gevolg van de uitstoot van broeikasgassen. Een deel van de uitstoot van broeikasgassen is het gevolg van de vraag naar energie. De gemeente staat daarom voor de uitdaging van het verduurzamen van het energiesysteem. We moeten vaart maken met duurzaamheid en circulaire economie (Strategisch Kompas) en ons verder ontwikkelen in energietransitie. Met het oog op het gasverbod in 2050 moeten we aan de slag met nieuwe energiebronnen. Bij het aanleggen van nieuwe energiebronnen wordt de impact op het woongenot en het groene karakter van de gemeente altijd zorgvuldig afgewogen. De uitdagingen rondom duurzaamheid, energietransitie en klimaatadaptatie spelen zowel op gemeentelijk als regionaal niveau. Om de doelstellingen te bereiken, werken we actief samen met andere overheden en samenwerkingspartners in de regio aan een regionaal samenhangende aanpak en visie. De gemeente stimuleert en faciliteert ook inwoners en ondernemers om een bijdrage te leveren aan onze klimaatdoelstellingen of met duurzame ideeën te komen. Denk aan energiecoöperaties of initiatieven op het gebied van circulaire economie. De belangrijkste punten uit de RES voor de Gebouwde Omgeving in Zeeland: • Zeeuwse doelstelling is een CO2-besparing van 34% in 2030. • Er is niet één specifieke oplossing voor de verduurzaming van de warmtevraag.
• Een warmtenet of een all-electric oplossing is voor een groot deel van het woningbestand op de korte termijn niet haalbaar.
•
• •
We zijn terughoudend met biomassa als warmtebron, omdat niet alle biomassa duurzaam is en er negatieve effecten op luchtkwaliteit en volksgezondheid kunnen zijn. De beste oplossing moet lokaal en stapsgewijs, middels onderzoek en pilots, gevonden en gerealiseerd worden. Iedereen moet de energietransitie mee kunnen maken. We stellen het afkoppelen van het aardgas uit tot we zeker weten dat dit voor die wijk de beste oplossing is en er een betrouwbaar en betaalbaar alternatief is. We kunnen en moeten wel direct werken aan het terugdringen van de warmtevraag: isolatie en efficiëntere bedrijfsprocessen zijn ‘geen spijt’ maatregelen. Zeeuwse gemeenten gaan intensief samenwerken aan de Transitievisies Warmte.
De gemeente heeft n.a.v. hiervan een Transitievisie Warmte opgesteld waarin de volgende uitgangspunten zijn geformuleerd: We werken samen aan een haalbare, betaalbare en sociale transitie. We zetten met Zeeuwse kracht en lokaal maatwerk in op realisatie van de doelstelling van 49 procent CO2-besparing in 2030. Daarmee laten we bewust de doelstelling los om 20 procent3 van de gebouwde omgeving aardgasvrij te hebben in 2030. Met dit standpunt zetten we sterk in op CO2-reductie. We zien besparing als essentiële stap en vertalen dit naar een strategie om gemeentebreed in te zetten op isolatie en andere maatregelen, op zo’n manier dat we daarmee de gebouwen klaarmaken voor de overstap naar aardgasvrij. Daar waar de isolatiestap al gezet is, informeren, motiveren en faciliteren we inwoners om de vervolgstap te zetten naar een hybride of volledig elektrische warmtepomp. Daar waar het haalbaar, betaalbaar en sociaal kan, verkennen we gebiedsgericht de stappen naar aardgasvrij.
blad 16 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
4.10
Cultuurhistorie en landschap
Cultuurhistorie en landschap zijn belangrijke kernwaarden en bepaalt in hoge mate de kwaliteit van het Kapelse grondgebied. Beeldkwaliteit en inrichting van de openbare ruimte maken deel uit van dit thema. Cultuurhistorie
Kapelle kent 50 rijksmonumenten, waarvan 4 archeologische monumenten. Daarnaast zijn er 16 gemeentelijke monumenten aangewezen. Door het Rijk is sinds 1974 de Hogeweg, Kerkweg en Dorpsstraat te Wemeldinge, aangewezen als beschermd dorpsgezicht.
het buitengebied door de fruitteelt, maakt het een aantrekkelijk gebied voor wandelaars en fietsers. De gemeente zet in op goede, aantrekkelijke en schone wandel- en fietsroutes die bijdragen bij aan de beleving van het buitengebied. We stimuleren en faciliteren initiatieven van ondernemers. In het Strategisch Kompas wordt verder ingegaan op de bereikbaarheid van werkgelegenheid. Hierbij wordt gesteld dat de bereikbaarheid hiervan voor mensen belangrijker is dan de aanwezigheid ervan. Op dit moment werkt een groot deel van de inwoners al in een andere gemeente. De gemeente kan werkgelegenheid bereikbaar houden door samen te werken in die regio.
Landschap
Kapelle heeft een aantrekkelijke middenpositie met een kwalitatief hoogwaardige leefomgeving. De gemeente profileert zich graag als ‘bloesem van Zeeland’. Het landschap van Kapelle wordt echter bedreigd door de ambities op energietransitie (zon op land). Hier zijn inpassingscriteria voor opgesteld, welke scherp in de gaten worden gehouden om ons landschap zo veel mogelijk te beschermen. In de Landschapsvisie en de Zeeuwse Bosvisie wordt tevens gesteld dat er een opgave ligt in het aanplanten van bos en houtige landschapselementen.
4.11
Bereikbaarheid
Bereikbaarheid gaat over de afstanden die mensen afleggen met de fiets, de auto, het openbaar vervoer en te voet. Het is belangrijk dat iedereen op een veilige manier zijn of haar bestemming kan bereiken binnen een passend tijdsframe. Vanwege de vele forenzen heeft de gemeente Kapelle ingezet op goed vervoer. Kapelle-Biezelinge is nog steeds een intercitystation en de snelweg verbindt de gemeente met de omgeving. Je kunt op de fiets veilig en snel naar Goes. Er is voldoende aandacht voor (verkeers)veiligheid in de gemeente. In Kapelle is het ook goed mogelijk om te fietsen en te wandelen, ook door het vele aanwezige groen. Het continu veranderende aanzicht van blad 17 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
5.
Gemeente Kapelle als partner van de samenleving De gewenste rol van de gemeente Kapelle en de wijze waarop de raad, het college van B&W en de organisatie wil samenwerken met de samenleving is van invloed op het omgevingsvisietraject. In hoeverre wil de raad loslaten en ruimte bieden voor deregulering? Wat laat de raad over aan het college van B&W? Hoeveel ruimte willen wij geven aan inwoners om initiatieven te realiseren en welke kaders geven wij daarin mee?
5.1 Partner in het netwerk van inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen Gemeente Kapelle stelt zich op als partner van de samenleving, omdat daar vanuit de samenleving behoefte aan is. We werken in een netwerk, we moeten ons dus ook gaan gedragen als een partner in een netwerk (doorontwikkeling). Dat vraagt veel van onze organisatie (medewerkers die taakvolwassen zijn, integraal werken en zelf met initiatief komen). Inwoners en partners worden meer en eerder betrokken bij ontwikkelingen en tegelijkertijd wordt de samenleving uitgenodigd om zelf initiatieven te realiseren. In onze manier van samenwerken en communiceren stralen wij onze partnerrol uit. Wij zijn er voor onze inwoners en ondernemers en wij zijn bereid om maatwerk te leveren om tot goede keuzes voor de fysieke leefomgeving te komen. Wij denken en werken vanuit inhoud en doelstellingen, niet vanuit procedures. Dat wil zeggen: van buiten naar binnen, zijn open, proactief, transparant en toegankelijk.
5.2
Ruimte voor afwegingen en maatwerk per gebied
Wij vinden het belangrijk dat onze omgevingsvisie dynamisch en flexibel inspeelt op ontwikkelingen en initiatieven uit het gebied. Daarbij is
differentiatie (maatwerk) belangrijk, waarbij gelijke kaders op gebiedsniveau gelden. Dit betekent dat de omgevingsvisie een minder gedetailleerd kader bevat en meer focus legt op ‘de bedoeling’. Hiermee wordt bedoeld dat we van een ‘nee, tenzij’ naar een ‘ja, mits’ omslag toewerken. Meer maatwerk vraagt ook om transparante afwegingen en transparantie over het doorlopen proces.
5.3
Ruimte om te leren en experimenteren
De Omgevingswet vraagt om een cultuurverandering binnen zowel de gemeenteraad, het college en de organisatie als de samenleving. Hier is de gemeente al een aantal jaren mee bezig met ‘Kapelle in verandering’. Vier jaar geleden heeft er een ‘veranderfestival’ plaatsgevonden die de gemeente meer heeft geïnspireerd om samen te werken. We gaan van een gestructureerde organisatiestructuur naar een netwerkorganisatie. Het opstellen van de omgevingsvisie is één van de eerste fysieke stappen die wij doormaken in deze cultuurverandering. Daar stopt het niet. Om de cultuurverandering ons echt eigen te maken vinden wij een omgeving belangrijk waarin iedereen al doende mag leren met nieuwe ambities en veranderende rollen. In de omgevingsvisie worden de kaders en uitgangspunten vastgelegd waarbinnen initiatieven tot stand mogen komen. De gemeenteraad is van plan om met de kaders in de omgevingsvisie in de hand meer los te laten. Dit geeft het college meer ruimte om initiatieven mogelijk te maken. In deze omgeving staat experimenteren centraal en mogen fouten worden gemaakt. Transparantie, eerlijkheid en elkaar durven aan te spreken zijn hierbij essentieel. Uiteindelijk zorgt dit voor meer begrip naar elkaar en elkaars veranderende rollen en verantwoordelijkheden.
5.4
Ruimte voor initiatieven vanuit de samenleving
Wij hebben vertrouwen in onze inwoners en partners en nodigen hen uit om binnen de gestelde kaders van de omgevingsvisie initiatieven te realiseren. Door de vastgelegde kaders en uitgangspunten kan de gemeenteraad meer loslaten. Hierdoor wordt ook de samenleving blad 18 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
uitgedaagd om met de omgevingsvisie zelf initiatief te nemen en aan de slag te gaan in de eigen omgeving.
5.5
Wij leggen het initiatief bij initiatiefnemers
Initiatiefnemers krijgen meer eigen verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld bij het voldoen aan de regels, maar vooral ook bij het verkrijgen van draagvlak voor hun initiatief. Initiatiefnemers worden gevraagd dit draagvlak te toetsen, en hier een participatieverslag van te maken. We vinden het belangrijk om goed terug te koppelen naar deelnemers aan het participatieproces. Dit is een deel waardering voor hun bijdrage, en tegelijkertijd belangrijk om opbrengsten ook goed mee te nemen in het vervolgproces.
5.6
Draagvlak belangrijke randvoorwaarde
Voldoende draagvlak bij een initiatief vinden wij een belangrijke voorwaarde. Onder voldoende draagvlak verstaan wij dat belanghebbenden die meepraten zich betrokken voelen bij de visievorming. Hierbij wordt ingezet op het horen van diverse doelgroepen van Kapelle. Bij voldoende draagvlak hanteren we het principe van uitnodigingsplanologie. De omgevingsvisie biedt dan ook een mooie aanleiding om na te denken over welke spelregels wij als gemeente willen hanteren bij participatie, zowel rondom de omgevingsvisie als breder binnen de gemeente Kapelle. We werken aan een participatienota die daarvoor de uitgangspunten biedt. Specifiek zullen we met elkaar nog verder moeten bekijken hoe we omgaan met participatie bij ruimtelijke initiatieven en hoe we de samenleving willen uitdagen om met initiatieven te komen. Ook al blijft participatie bij elk initiatief of ontwikkeling maatwerk, het is wel van belang om vooraf na te denken over de kaders en spelregels waarbinnen participatie plaatsvindt en wordt getoetst.
blad 19 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
6.
De omgevingsvisie maken wij samen Participatie is een belangrijk onderdeel van het proces om te komen tot een omgevingsvisie. Tijdens het traject van de toekomstvisie Strategisch Kompas is er al een groot participatietraject opgezet. Dit betekent dat we het participatietraject voor de omgevingsvisie met betrekking tot de inwoners wat beperkter houden. De omgevingsvisie heeft, net als de Toekomstvisie, betrekking op alle inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en verenigingen van Kapelle, die vanzelfsprekend betrokken worden in het proces. Hoe? Daar mogen wij zelf invulling aan geven, samen met onze inwoners en partners. De omgevingsvisie maken wij samen.
6.1
Participatiestrategie
Het doel van het participatietraject is het op integrale en uitnodigende wijze vastleggen van een visie op de gewenste ontwikkeling en kwaliteit van de leefomgeving. Daarmee vormen we een duurzame omgevingsvisie van en voor gemeente Kapelle; waar bewoners, organisaties, ondernemers, verenigingen en ketenpartners mede-eigenaar van zijn, waar de gemeente de komende jaren mee aan de slag gaat en vanuit waar stakeholders initiatief durven te nemen. Iedereen die een idee heeft over de toekomst van Kapelle mag meedoen. Participatie is vooral maatwerk en vraagt ook om duidelijkheid in verwachtingen naar elkaar toe. Participatie kan plaatsvinden in verschillende fasen van het beleidsproces: van de voorbereiding in de vorm van kaderstelling door de raad tot evaluatie van de uitvoering door de ambtelijke organisatie. Dit is terug te zien in onze organisatie: wij betrekken de inwoner, afhankelijk van het onderwerp, op verschillende momenten in beleidsprocessen. Het aandeel van de inwoner in het beleid kan daardoor diverse vormen aannemen.
We geven participatie voor de omgevingsvisie daarom vorm aan de hand van de verschillende treden van de participatietrap. In verschillende fasen van het proces worden verschillende treden gehanteerd, hier gaan we verder op in hoofdstuk 7 ‘Proces’. Ook verschillende stakeholders krijgen een andere rol in het proces. Informeren is de laagste trede van de participatietrap en is gebaseerd op informeren via eenzijdige communicatie. Tijdens het omgevingsvisietraject willen we dat iedere stakeholder op minimaal dit niveau betrokken is. Dat betekent de brede samenleving, ketenpartners en andere overheden. De ambtelijke organisatie, geïnteresseerde inwoners, ondernemers, ketenpartners, belangengroepen gaan we raadplegen en advies vragen in het proces. We inventariseren met deze stakeholders welke opgaven en ambities er zijn, geven samen met hen in gesprek verdieping aan deze thema’s en geven we in samenspraak prioriteiten. Participatie is dus belangrijk en we betrekken de samenleving op een passende wijze. In deze werksessies bereiken we het niveau van ‘adviseren’. De besluiten worden uiteindelijk door de gemeenteraad genomen, daarom zijn het alleen het college en de raad die meebeslissen. Zij worden op een aantal momenten in het proces geïnformeerd en gevraagd om keuzes te maken.
Zoals eerder gesteld heeft in het kader van het Strategisch Kompas een uitgebreid participatietraject plaatsgevonden. Voor het omgevings-
blad 20 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
visietraject geven wij participatie vorm met de Wijkprikker. Deze zetten we zowel digitaal als ‘analoog’ in (zie ook onder hoofdstuk 7 ‘Proces’).
6.2
Uitgangspunten participatie (en communicatie)
De belangrijkste uitgangspunten van de communicatie en participatie zijn: • Heldere communicatie: communicatie moet tijdig, begrijpelijk en concreet zijn. • Verwachtingsmanagement: het is belangrijk om de deelnemers altijd te informeren over de beïnvloedingsruimte die zij hebben (bijvoorbeeld: wat gebeurt er met hun inbreng en hoe vindt de terugkoppeling plaats?). De gemeenteraad stelt de uiteindelijke visie vast. • Brede betrokkenheid van buiten: voor een gedragen visie is het belangrijk om een zo groot en gevarieerd mogelijk deel van de samenleving te bereiken. • Voor elk wat wils: door verschillende participatievormen te gebruiken krijgt de hele gemeenschap de kans deel te nemen op de manier die bij hem/haar past. • Bijsturen waar nodig: gedurende het traject houden we continu in de gaten of er een diverse groep wordt bereikt. Zo nodig sturen we bij. • Nee is ook oké: niet elke inwoner zal mee (willen) doen aan het visietraject en dat mag ook. Hoewel het betrekken van mensen voorop staat en we het deelnemers zo toegankelijk mogelijk moeten maken om hun inbreng te delen, zullen er altijd mensen zijn die niet mee willen doen.
6.3
de participatie geven zij ruimte aan ketenpartners, ambtenaren (werksessies) en inwoners (inwonertop) om mee te doen. Raadsleden zijn tijdens de inwonerstop betrokken als toehoorders. Na het participatieproces zijn de raadsleden aan zet. Zij controleren of het proces volgens de uitgangspunten van deze Startnotitie is verlopen. Vervolgens maken zij keuzes voor de uiteindelijke omgevingsvisie, waarin zij de opbrengsten van de participatie meewegen.
6.4 Eindresultaat: Interactieve, toegankelijke online omgevingsvisie Het eindproduct is een uitnodigende en integrale website voor de omgevingsvisie, waarin per gebied de ambities, opgaven en thema’s benoemd zijn, waar de nieuwe rolverdeling duidelijk is en wat direct als afwegingskader gebruikt kan worden voor nieuwe initiatieven. De onderstaande figuur geeft een impressie van de websiteomgeving van de omgevingsvisie van Noord-Beveland (vastgesteld december 2021).
Rol van de gemeenteraad
De gemeenteraad van Kapelle heeft in het omgevingsvisietraject een kaderstellende en controlerende rol. Raadsleden willen graag betrokken worden in het proces. Dit betekent dat zij voldoende geïnformeerd worden over wat er speelt. Daarnaast wordt de raadswerkgroep Omgevingswet regelmatig informeert en geconsulteerd tijdens het traject. Op die manier kan er ook tijdig gereageerd en bijgestuurd worden, indien nodig. Tijdens blad 21 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
Figuur 6.1: Voorbeeld van een omgevingsvisie in een websiteomgeving: omgevingsvisie Noord-Beveland
blad 22 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
7.
Proces Het proces om te komen tot de omgevingsvisie voor de gemeente Kapelle duurt ongeveer 1,5 jaar. Het proces delen we op in zes werkstappen, namelijk: 1. Opstarten en Plan van Aanpak 2. Inventariseren 3. Verdiepen en verbinden 4. Afwegen en vertalen 5. Opleveren 6. Vaststellen
Werkstap 1: Opstarten en Startnotitie We zijn gestart met een PSU (Project Start Up) met het projectteam en een Kick-off met de brede ambtelijke organisatie. Vervolgens leggen we de uitgangspunten voor het proces vast in deze Startnotitie. Deze notitie omschrijft de relevante kaders en uitgangspunten die nodig zijn om voortvarend de omgevingsvisie op te stellen. We doen richtinggevende uitspraken over: de vorm en opzet van het beoogde eindproduct, de inhoudelijke uitgangspunten en randvoorwaarden voor de visiebepaling, de opzet van het participatietraject, de rol van de gemeenteraad bij het tot stand komen van de visie, en de deelgebieden waarmee zal worden gewerkt (hoofdopzet). Stap 1: Opstarten Doel Onze werkzaamheden
Resultaat
Afspraken maken over de rollen en verantwoordelijkheden en komen tot een plan van aanpak. ▪ Wij organiseren de Project Start-Up (PSU) en maken hiervan het verslag; ▪ Wij organiseren de Werksessie Beleid en Deelgebieden en maken hiervan het verslag. ▪ We maken in eerste opzet voor de inhoud van de participatie. ▪ We stellen de Startnotitie op. ▪ We bespreken het Startnotitie met college en gemeenteraad. ✓ We hebben een gezamenlijk (door)start gemaakt en de kaders voor het proces zijn helder. ✓ De gemeenteraad en het college hebben hun kaderstellende rol invulling gegeven.
Werkstap 2: Inventariseren In de tweede werkstap gaan we inventariseren wat er al is aan beleidswaarden, de huidige staat van de leefomgeving en gaan we voor het eerst ‘naar buiten’. Met behulp van de Wijkprikker (een digitale/online tool) inventariseren we gebiedsgericht wat de opgaven en kwaliteiten zijn onze volgens inwoners. Naast de Wijkprikker wordt ook een ‘analoog’ alternatief geboden. We genereren aandacht voor de omgevingsvisie en de samenleving denkt voor het eerst mee over hun buurt of omgeving.
blad 23 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
Stap 2: Inventariseren Doel Gebiedsgericht inventariseren van opgaven en kwaliteiten (waarden) per deelgebied. Onze ▪ We inventariseren het huidige beleid; werkzaamheden ▪ We bereiden de participatie inhoudelijk voor; ▪ We stellen de leefomgevingsfoto op; ▪ We halen met de Wijkprikker gebiedsgerichte kwaliteiten en waarden op. ▪ We stellen een interviewleidraad voor de belangenorganisaties. ▪ We houden gedurende maximaal 4 dagen de interviews met ketenpartners en belangenorganisaties en verwerken de uitkomsten. Uw ▪ U gaat actief met inwoners in gesprek. werkzaamheden Resultaat ✓ Opgaven en kwaliteiten zijn gebiedsgericht geïnventariseerd, en de staat van de leefomgeving en het huidige beleid is in beeld gebracht. ✓ Betrokken bewoners, externe partijen, ambtelijke organisatie.
We verzamelen alle gegevens die we hebben opgehaald vanuit huidig beleid, de participatie en de opgaven per gebied. Daaruit volgt een aantal keuzes die gemaakt moeten worden: we maken een overzicht gemaakt van de verschillende opgaven, gekoppeld aan gebieden en ambities (botsingen). Door keuzes te maken bekennen we kleur: welke opgaven passen het beste bij het DNA, bij de ambities van de gemeente Kapelle? Welke opgaven zijn nodig om de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren? Waar gaan we voor de komende jaren? Dit alles is inbreng voor een interactieve bijeenkomst met de inwonertop. In deze bijeenkomst wordt besproken welke keuze zij zelf zouden maken en of dit vraagstuk of botsing doorgaat naar de raad. Hiermee ronden we het participatieproces af. Vervolgens doorlopen we deze botsingen met de raad en maken zij de keuzes.
Werkstap 3: Verdiepen en verbinden In deze stap nemen we de geïnventariseerde gegevens en gaan daarmee het gesprek aan met de ambtenaren en ketenpartners. We organiseren 3 werksessies waarin we verbindingen leggen en verdieping aanbrengen in de gebieden, thema’s en waarden. Aan het einde van deze werkstap gaan we de opbrengsten intern afwegen en vertalen. Er volgt een terugkoppeling van de participatie in de raad waarin we de grove lijnen van de opbrengsten bespreken. De raad controleert of de participatie volgens de kaders van de Startnotitie heeft plaatsgevonden.
Stap 4: Afwegen en vertalen Doel Botsende belangen worden in kaart gebracht en uitgediept tijdens de botsproeven. Beleidskeuzes worden gemaakt door de Raad en deze vertalen we naar het eerste concept ontwerp omgevingsvisie. Onze ▪ We stellen de beleidsopties op en onderzoeken strategieën; werkzaamheden ▪ We organiseren ambtelijke botsproeven; ▪ We brengen alle informatie samen en geven informatiebladen vorm voor de raad. ▪ We organiseren een keuzesessie met de Raad voor het afwegen van de beleidsopties/keuzes; ▪ Daarnaast organiseren we een sessie over de doorwerking van het omgevingsbeleid in het omgevingsplan en programma’s; ▪ We organiseren een sessie over het Beleidshuis voor Kapelle en schrijven op basis daarvoor een memo voor college en raad; ▪ We stellen de concept omgevingsvisie op. Resultaat ✓ Concept ontwerp omgevingsvisie
Stap 3: Verbinden en verdiepen Doel Met de geïnventariseerde gegevens gaan we verdiepen in drie werksessies. Onze ▪ Wij organiseren de inhoudelijke voorbereiding van drie werksessies; werkzaamheden ▪ We organiseren de werksessies en verzorgen de verslagleggingen; ▪ We verzamelen de opbrengsten en formuleren de conceptteksten van de gebieden, thema’s en waarden. ▪ We bouwen de website-omgeving voor de omgevingsvisie op; ▪ We vullen de eerste ‘ingrediënten’: gebieden, thema’s en waarden; Uw ▪ U gaat actief met inwoners in gesprek. werkzaamheden Resultaat ✓ We brengen verdieping in de onderwerpen; ✓ Er is een eerste concept omgevingsvisie Kapelle.
Werkstap 5: Opleveren In deze voorlaatste stap wordt de omgevingsvisie vormgegeven aan de hand van de eerder gemaakte keuzes. Dit concept bespreken we met het college en de raad.
Werkstap 4: Afwegen en vertalen
blad 24 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
Stap 5: Opleveren Doel Onze werkzaamheden
Resultaat
Het opleveren van de concrete en uitnodigende omgevingsvisie van Kapelle in een web-omgeving en deze bespreken met College en Raad. ▪ We ronden de website voor de omgevingsvisie Kapelle af; ▪ We organiseren een sessie met het projectteam waarin we een eerste demo geven en samen in gesprek gaan; ▪ We organiseren een uitgebreide sessie (Try Out) met het College en de Raad waarin de omgevingsvisie wordt besproken en getest; ▪ Feedback verwerken we in een definitieve ontwerpversie. ✓ Concept ontwerpomgevingsvisie in een uitnodigende web-omgeving; ✓ Betrokken college en raad; ✓ Inzicht voor college en raad hoe hun werk met de omgevingsvisie eruit gaat zien.
Werkstap 6: Vaststellen De ontwerp omgevingsvisie wordt ter inzage gelegd, en gedurende een periode kan men zienswijzen inbrengen. Hiervoor bieden we ook zowel online als offlinemogelijkheden (als onderdeel van de participatie). Ook communiceren we breed over zodat iedereen écht de kans heeft om zijn/haar zienswijzen in te brengen. Eventuele ingebrachte zienswijzen worden verwerkt in een definitieve versie. De raad stelt de definitieve omgevingsvisie vast. Stap 7: Vaststellen omgevingsvisie Doel Ter inzagelegging van de concept omgevingsvisie, verwerken van ingebrachte zienswijzen en uiteindelijk vaststellen van de definitieve omgevingsvisie van gemeente Kapelle. Onze ▪ We leveren de definitieve ontwerp omgevingsvisie op en deze wordt ter werkzaamheden inzage gelegd; ▪ We verwerken wijzigingen uit de eventuele ingebrachte zienswijzen; ▪ We ondersteunen de Raad bij het vaststellen van de definitieve omgevingsvisie, optioneel hoort daar een presentatie in de raadsvergadering bij. Uw ▪ U beantwoordt de ingebrachte zienswijzen. werkzaamheden Resultaat ✓ Definitieve omgevingsvisie vastgesteld.
blad 25 van 28
datum 1 november 2022 projectnummer 0477337.100 betreft Startnotitie omgevingsvisie Kapelle
Hoofdlijnen NOVI en Zeeuwse omgevingsvisie Nationaal beleidskader: de NOVI De NOVI biedt een kader en geeft richting op een landelijke schaal. Tegelijkertijd is er ruimte voor regionaal maatwerk en verdere uitwerking gericht op gebieden. Met de NOVI zet het Rijk een proces in gang waarmee we keuzes voor onze leefomgeving sneller en beter kunnen maken. Zo bouwen we samen aan een mooier en sterker Nederland. De NOVI omschrijft 4 prioriteiten: • Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie: Nederland moet zich aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering, zoals zeespiegelstijging, hogere rivierafvoeren, wateroverlast en langere perioden van droogte. Nederland is in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust. • Duurzaam economisch groeipotentieel: Nederland werkt toe naar een duurzame, circulaire, kennisintensieve en internationaal concurrerende economie in 2050. • Sterke en gezonde steden en regio’s: Er zijn nieuwe locaties nodig voor wonen en werken. Het liefst binnen de bestaande stadsgrenzen, zodat de open ruimten tussen stedelijke regio’s behouden blijven. We willen de leefbaarheid en klimaatbestendigheid in steden en dorpen verbeteren. Schonere lucht, voldoende groen en water en genoeg publieke voorzieningen waar mensen kunnen bewegen (wandelen, fietsen, sporten, spelen), ontspannen en samenkomen.
• Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied: Er ontstaat een nieuw perspectief voor de Nederlandse landbouwsector als koploper in de duurzame kringlooplandbouw. Een goed verdienpotentieel voor de bedrijven wordt gecombineerd met een minimaal effect op de omgevingskwaliteit van lucht, bodem en water. Ook gaan we aan de slag met het verbeteren van
biodiversiteit en het tegengaan van bodemdaling. De druk op de fysieke leefomgeving in Nederland is zo groot, dat belangen vaak botsen. Er zijn scherpe keuzes nodig en belangen moeten worden afgewogen. Op basis van drie afwegingsprincipes helpt de NOVI bij het wegen van belangen en het maken van keuzes: 1. Maak waar mogelijk slimme combinaties: de combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies. Denk daarbij bijvoorbeeld aan een parkeergarage die ook dienst doet als waterberging. 2. Stel de kenmerken en identiteit van het gebied centraal: niet overal zijn slimme combinaties mogelijk en dan zijn scherpe keuzes nodig. Door het gebied als uitgangspunt te nemen bij de keuze, kan aangesloten worden bij de kwaliteit ervan. 3. Voorkom afwenteling: niet uitstellen of doorschuiven naar toekomstige generaties. Durf besluiten te nemen. Ook in de gemeente Kapelle zijn scherpe keuzes nodig om de kwaliteit van de fysieke leefomgeving te behouden en te versterken. De drie afwegingsprincipes uit de NOVI helpen daarbij.