2026-27b D26.352597 Schets van de Strategisch Schets van de strategische agenda - Zeeland 2050 maart 2026
Tekst van het document
Schets van de Strategische agenda Zeeland 2050 Rijk-Regio Rijksoverheid, provincie, gemeenten en waterschap bundelen hun krachten
Inhoudsopgave Inleiding: Schets van de Strategische agenda Zeeland 2050 Rijk-regio 1. Het waarom van Zeeland 2050 - Waarom Zeeland 2050? 2. Wat willen Rijk en Regio met deze strategische agenda?
- Koers, agenda en samenwerking 3. Waar we samen naartoe werken en waarom - Drie groeimotoren en een fundament - Onze inhoudelijke ambities en doelen 4. Wat we samen gaan doen voor Zeeland 2050
- (1) Sterke dorpen en bruisende steden (woningbouw, bereikbaarheid, gezondheid) - (2) Magneet voor talent (onderwijs, cultuur) - (3) Clean energy port (nucleair, haven en industrie, defensie) - Een stevig fundament (natuurherstel, klimaat- en waterveiligheid, zoetwater) 5. Het vervolg in 2026 - Vervolgstappen en governance, richting een definitieve agenda
2
Inleiding Schets van de Strategische agenda Zeeland 2050 Rijk-regio
Wat we gaan doen met deze schets
Deze schets is een uniek document. Rijk en regio hebben op gelijke voet samengewerkt om de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers te verhogen. ‘Samen met regio’s werken we met strategische agenda’s om grote opgaven in een
• In Zeeland vormt de
gebied integraal en gezamenlijk te realiseren’, staat in het coalitieakkoord Aan de slag. Deze schets biedt een uitgelezen kans om dat
schets de basis voor het
voornemen concreet in te vullen. Werken aan grote opgaven in Zeeland én grote opgaven in Nederland. Want wat goed is voor
politieke debat in Staten
Zeeland is goed voor het Rijk. Zeeland heeft de ruimte en de ligging om met z’n haven bij te dragen aan energiezekerheid, aan de
en Raden, waarbij
industrie van de toekomst en aan de veiligheid van Nederland. Als haven voor NAVO-militairen en als werf voor de marinevloot van
gelegenheid is om kaders
de toekomst. Zeeland is als grote akkerbouwprovincie ook bij uitstek de plek om bij te dragen aan een duurzame voedselvoorziening.
mee te geven aan
En Zeeland kan met z’n delta een leidende rol spelen op het gebied van waterveiligheid, voor Nederland en voor delta’s wereldwijd.
colleges voor de verdere uitwerking. Provincie,
Zeeland maakt Nederland groener, schoner en sterker. Als we minder afhankelijk willen worden van het buitenland, moeten we de
gemeenten en het
ruimte van Zeeland benutten. Dit vraagt ook extra inwoners. Niet alleen als personeel voor haven en industrie, maar ook om Zeeland
waterschap trekken hierin
op weg naar 2050 leefbaar, welvarend en gezond te houden. Voorzieningen staan nu onder druk, scholen en winkels verdwijnen uit
nauw samen op.
de dorpen, verenigingen zoeken leden en vrijwilligers, zorg komt steeds meer op afstand. Er zijn meer Zeeuwen nodig, die kunnen
• Parallel daaraan werken
wonen, werken en recreëren in bruisende steden en sterke dorpen. Met extra woningen in Zeeland verlichten we de woningnood in
Rijk en regio deze schets
andere delen van Nederland.
gezamenlijk uit tot een definitieve Strategische
In dit document schetsen we onze gezamenlijke ambities, doelen en interventies richting 2050 voor een sterker Zeeland en een
Agenda Rijk-Regio, met
sterker Nederland. Vanuit een startdocument in april 2025 is toegewerkt naar het Toekomstperspectief Zeeland 2050, dat in juli in
als beoogd moment van
Den Haag is gepresenteerd. Deze schets markeert het startpunt voor het maken en vastleggen van Rijk-Regio-afspraken voor
vaststelling het derde
Zeeland 2050. We brengen hierin de gezamenlijke richting, ambities en eerste bouwstenen bijeen, en maken zichtbaar welke
kwartaal van 2026. Dat
afspraken we in 2026 samen verder willen uitwerken en concretiseren – in Zeeland, in Den Haag en samen. Zo werken we dit verder
doen we met intensief
uit tot een definitieve versie in het derde kwartaal van 2026. Zoals gezegd, een proces als dit bestaat nog niet. Een
contact en samenwerking
samenwerkingsagenda van dertien gemeenten, een waterschap, een provincie en acht departementen, in de geest van het nieuwe
tussen Rijk en regio op
coalitieakkoord, om de kwaliteit van leven, wonen en werken te verhogen. Hier gaan we met goede zin mee door. Dit smaakt naar
alle niveaus.
meer.
3
1. Het waarom van Zeeland 2050 Waarom maken we deze strategische agenda? Om de kansen te grijpen die de toekomst ons biedt. Zodat Nederland minder
Zeeland
heeft
nieuwe
afhankelijk wordt van het buitenland. En zodat Zeeland op een nieuwe manier
bovenstaande ontwikkelingen op gang te brengen, maar ook om de
blijft wat het nu is: een heerlijke plek om te wonen, te werken en te
brede welvaart in de regio op peil te houden. Door vergrijzing en
recreëren. Wie de toekomst zoekt, vindt die in Zeeland.
ontgroening
staan
inwoners
voorzieningen
hard
onder
nodig.
druk.
Niet
alleen
Scholen,
om
winkels,
kerken, cafés en sportkantines (dreigen te) verdwijnen. De afstand De oplopende spanningen in de wereld noodzaken Nederland om zijn defensie
tussen huis en zorg wordt groter. Deze spiraal van verschraling aan
te versterken. We zijn te afhankelijk van het buitenland, voor onze energie en
voorzieningen moeten we ombuigen tot een spiraal van versterking.
voor producten die we elke dag nodig hebben. We hebben een enorm tekort
Daarvoor stellen Rijk en regio samen een agenda op, waarbij we
aan huizen. De meeste delen van Nederland zijn dichtbevolkt en er is te
voortbouwen op de inzichten uit Elke regio telt en het recente rapport
weinig ruimte. In Zeeland is het andersom. Daar is ruimte voor de duurzame
De route naar toekomstige welvaart (Rapport Wennink).
energievoorzieningen
die
Nederland
draaiende
houden.
Er
kunnen
kerncentrales worden gebouwd en small modular reactors (SMR’s), er worden
Bedrijven hebben werknemers nodig, die moeten ergens wonen en ze
waterstoffabrieken ontwikkeld en de stroom van wind op zee landt er aan.
moeten
Duurzame industrieën in een clean energy port helpen Nederland de
voorzieningen zijn niet aantrekkelijk om te wonen. Alles hangt met
klimaatdoelen te halen en voorzien binnen- en buitenland van schone
alles samen, alleen door integraal te denken en dossiers in samenhang
producten.
aan
te zien, verzilveren we de kansen die er liggen. Dat is de bedoeling
voedselzekerheid. In het Zeeuwse havengebied wordt gebouwd aan de
van deze agenda. Beleidsterreinen verbinden, overheden verbinden,
Europese marinevloot en vindt de doorvoer plaats van NAVO-materieel en
onderwijs en ondernemers verbinden, zodat we Rijk en regio stevig
mensen. Er is in Zeeland plek voor 75.000 extra woningen, wat de druk op
verbinden, van onderop en van bovenaf.
De
innovatieve
landbouw
en
visserij
dragen
bij
worden
opgeleid.
Moeilijk
bereikbare
gebieden
zonder
woningmarkt in Nederland verlicht. Op een verstandige manier laten we Zeeland groeien. We maken dorpen
Het is onze taak te bouwen aan een gezonde toekomst, voor
sterker en steden bruisender. Daarbij benutten en beschermen we de
Nederland en voor Zeeland, voor de generatie na ons. Dat kost tijd.
grootste troefkaarten van Zeeland: natuur, rust en ruimte.
Dus we kunnen niet vroeg genoeg beginnen. 4
2. Wat willen Rijk en Regio met deze strategische agenda? De strategische agenda van het Rijk en Zeeland – waarvan dit de eerste schets is – stellen we op voor de lange termijn. We werken samen om de kwaliteit
van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers te verhogen. Koers
Samenwerking
We zijn het eens over een gezamenlijke koers en daar houden we aan vast. We willen dat Zeeland meer
In Zeeland hebben Rijk en regio elkaar
inwoners krijgt, die leven, wonen en werken in sterke dorpen en bruisende steden. Zeeland moet een
het afgelopen jaar op een nieuwe manier
plek van aankomst worden, voor jongeren niet langer een plek van vertrek. Daarom creëren we een
gevonden. We weten waar we naartoe
magneet voor talent: onderzoek en onderwijs in sectoren die horen bij Zeeland – water, energie, voedsel
willen en we weten wat we samen gaan
en (maritieme) maakindustrie. We bouwen het havengebied van Zeeland uit tot een Clean energy port,
doen. In deze (schets van de)
door investeringen in kernenergie, waterstof, wind op zee en een duurzame maakindustrie. Het fundament
strategische agenda werken we de
daaronder is een gezonde natuur, kilimaat- en waterveiligheid, met voldoende zoetwater.
maatregelen uit die nodig zijn om onze ambities waar te maken. Dat resulteert in
Agenda
een set van overeengekomen afspraken
De strategische agenda is geen wensenlijst, maar een set aan afspraken die we jaar in jaar uit blijven
en afspraken waaraan we nog werken.
bijwerken. We maken keuzes. Daardoor is de afsprakenlijst niet compleet, maar natuurlijk sluiten we aan op lopende akkoorden, programma’s en deals. Binnen Zeeland 2050 krijgen verschillende bestaande Rijksprogramma’s en -instrumenten hun plek, zoals de Regio Deals, NOVEX, Wind in de Zeilen en het Nationaal Programma Vitale Regio’s Zeeuws-Vlaanderen. Structurele problemen kun je niet oplossen met incidentele maatregelen. Vasthoudendheid is nodig om
kansen op langere termijn te verzilveren. Daarom denken we integraal, verbinden we dossiers en
“Wie de toekomst zoekt,
vindt die in Zeeland”
beleidsterreinen. Daarbij zien we drie doelen – bruisende steden en sterke dorpen / magneet voor talent / clean energy port – als groeimotoren die elkaar aanjagen. We onderscheiden elf agenda’s, gerangschikt onder een van de drie groeimotoren, maar niet los van elkaar. Binnen de agenda’s markeren we sleutelprojecten. Die hebben prioriteit, daar wordt gezamenlijk aan gewerkt en in geïnvesteerd. 5
Onze ambitie
3. Waar we samen naartoe werken en waarom Zeeland versterken om Nederland te versterken: dat is de gezamenlijke inzet van Rijk en regio. Zeeland versterken we door drie groeimotoren aan te zwengelen die zorgen voor aanzienlijk meer inwoners. We werken aan bruisende steden en sterke dorpen, we maken van de provincie een magneet
voor talent, als het gaat om onderzoek naar water, energie, voedsel en maritieme maakindustrie. En we bouwen aan een clean energy port. Zo houden we Zeeland leefbaar en welvarend, met voldoende voorzieningen om fijn te wonen, te werken en te recreëren. Dat sterke Zeeland vergroot de energie- en voedselzekerheid in Nederland, levert een bijdrage aan de veiligheid en draagt bij aan een oplossing van de woningnood.
Onze agenda’s
Onze groeimotoren
Sterke dorpen en bruisende steden
Magneet voor talent
Clean energy port
Zeeland kan met meer inwoners het beste van twee
Het Zeeuwse onderwijs en onderzoek op het gebied
Zeeland benut zijn kracht als energie- en
werelden verenigen: vitale dorpen en bruisende
van energie, water, voedsel en maritieme
industriecluster om de Nederlandse
steden, met tegelijkertijd rust, ruimte en
maakindustrie moet werken als een magneet: talent in energietechnologie toekomstbestendig en weerbaar
voorzieningen dichtbij. Daarvoor moet de
de regio vasthouden en talent van elders naar de regio te houden. We investeren in wind op zee, waterstof,
woningbouw worden versneld, de bereikbaarheid
toetrekken. Dat kan door een vernieuwend concept
kernenergie en circulaire (maritieme) maakindustrie.
omhoog en voorzieningen worden verbeterd. Anders
voor onderwijs, onderzoek en valorisatie in de gehele
Zeeland geeft Nederland energie, letterlijk en
stagneert de groei en staat de leefbaarheid onder
keten mbo-hbo-wo. Gedragen door Zeeuwse
figuurlijk. We maken schone energie, gezonde
druk. Een aantrekkelijke regio, goed bereikbaar en
onderwijsinstellingen en ondersteund met bachelors en voeding, en duurzame producten. In een onrustige
met zorg dichtbij, draagt bij aan het oplossen van
masters door universiteiten van elders, in thematische
wereld is het goed dat we dit zelf kunnen doen, en
onze nationale woningnood.
academies die zich richten op vraagstukken die het
zo minder afhankelijk worden van het buitenland.
beste in Zeeland opgelost kunnen worden. We werken samen aan een woningbouwagenda, een
We werken daarvoor aan een onderwijsagenda en een
Daarvoor stellen we een nucleaire agenda op, een
bereikbaarheidsagenda en een gezondheidsagenda.
cultuuragenda.
haven en industrieagenda en een defensieagenda.
6
3. Waar we samen naartoe werken en waarom Drie groeimotoren en een fundament We werken tegelijk aan de drie groeimotoren die elkaar vanuit de gezamenlijke ambitie als tandwielen op gang brengen. Om mensen te verleiden zich in Zeeland te vestigen, hebben we sterke dorpen en bruisende steden, een Clean energy port
en een magneet voor talent nodig. Als één tandwiel stilvalt, vertraagt de hele beweging. Sterke steden en dorpen vragen om werk en perspectief. Dat komt mede uit een toekomstbestendige energie- en industriecluster. De Energy Port heeft op
>
Clean energy port
haar beurt mensen en kennis nodig. Dat vraagt om onderwijs en onderzoek dat als magneet werkt. Zo maken we van Zeeland weer een land van aankomst in plaats van vertrek, en ontstaat een spiraal van versterking die zichzelf voedt. Onder die drie tandwielen ligt één fundament dat alles draagt. Nieuwe ontwikkelingen kunnen alleen landen als de basis op orde is: een gezonde natuur, waterveiligheid en voldoende zoetwater. Dat fundament heeft versterking nodig; Zeeuwse inzet voor landelijke uitdagingen is niet mogelijk zonder maatregelen voor natuurherstel, stikstofreductie, betere waterkwaliteit, zoetwaterbeschikbaarheid,
waterveiligheid en klimaatadaptatie. Ook is dit fundament een reden voor nieuwe
Sterke dorpen en bruisende steden
Magneet voor talent
en bestaande Zeeuwen om hier graag te wonen. Daarom werken Rijk en regio niet alleen aan de drie groeimotoren, maar ook voortdurend aan dit fundament - om te zorgen dat wat we willen bouwen ook daadwerkelijk uitvoerbaar is. Daarom werken we ook aan een natuurherstelagenda, een klimaat- en waterveiligheidsagenda en een zoetwateragenda
Het fundament verstevigen 7
4. Wat we samen gaan doen voor Zeeland 2050 4.1. Sterke dorpen en bruisende steden
4.3. Clean energy port
4.2. Magneet voor talent
4.4. Het fundament verstevigen
Clean energy port
Wat we samen gaan doen
Sterke dorpen en bruisende steden
Agenda’s
Groeimotoren
Overzicht van groeimotoren, agenda’s, doelen en interventies/fiches.
Sterke dorpen en bruisende steden
A. Woningbouwagenda
Fiche/interventie
Doelen
1. Schaalsprong in de woningbouw | 75.000 woningen erbij richting 2050.
B. Bereikbaarheidsagenda
1. Bereikbaarheid over de weg versterken | Zeeland is minder kwetsbaar bij stremming en geschikt voor groei. 2. Betere bereikbaarheid per spoor en hoogwaardige OVverbindingen | Sneller en aantrekkelijker reizen; Randstad, Brabant en Vlaanderen. 3. Strategische positie in NoordZuid Europese corridor versterken | North Sea Port.
1a. Schaalsprong in de woningbouw: Sterke dorpen en bruisende steden 1b. Leefbaarheid en veiligheid
2a. Midden-Zeelandroute 2c. Oplossen (toekomstige) kwetsbaarheden A58 2d. Bereikbaarheid op Peil Zeeland 2b. Verbetering bereikbaarheid per spoor en HOV (4e trein) 2e. Goederenvervoer
Magneet voor talent
C. Gezondheidsagenda
1. Een passend zorgaanbod voor de Zeeuwen | Regionaal samenwerken, borging van functionaliteiten streekziekenhuizen en voldoende zorgpersoneel.
2. Gezondheidsbeleid dat (ook) aansluit op de Zeeuwse context | Thema gezondheid met wonen verbinden, Zeeland als landelijke voorbeeldregio. 3a. Eén Zeeuws Zorg& Gezondheidslandschap 2050 3b. Sterk onderwijs-, Arbeidsmarkt-, en Onderzoek infrastructuur Zorg/Gezondheid 3c. Gezondheid in alle beleidsopgaven (GiAB)
A. Onderwijsagenda
1. Vernieuwend kennissysteem op de sterktes van Zeeland (uitbouwen) | Met een sterke verbinding tussen onderwijs en onderzoek in de waaier mbo-hbo-wo.
2. Nucleair onderwijs (kennis, onderwijs, innovatie) verbeteren | Met herkenbaar knooppunt waar onderzoek, innovatie en praktijkleren samenkomen.
4a. Groeipad naar een Delta University 4b. Nuclear Academy
B. Cultuuragenda
1. Het Zeeuwse culturele ecosysteem versterken | Voor een rijker en aantrekkelijker cultureel aanbod met dragende voorzieningen, festivals en podia, aandacht voor makers en erfgoed en goede cultuureducatie.
5a. Aanjagen cultureel aanbod en erfgoed
Het fundament verstevigen
Clean energy port
A. Nucleaire agenda
B. Haven en industrieagenda
1. Nucleaire kennis en capaciteit vergroten | Voor de Nederlandse energie en autonomie.
1. Versterken van de Zeeuwse haven en (maritieme) maak- en procesindustrie | Voor het Nederlandse concurrerend vermogen. 2. Verbeteren van de elektriciteitsinfrastructuur | Elektriciteitsinfrastructuur is op orde zodat investeringen en verduurzaming kunnen opschalen.
6a. Ontwikkeling nieuwe kerncentrales 6b. SMRontwikkeling
7a. Nationaal cluster voor haven en industrie 7b. Maritieme maakindustrie: Werf van de toekomst 7c. Versnelling CO2, H2- en Einfrastructuur
Magneet voor talent
C. Defensieagenda
1. Versterken van de regionale (en daarmee nationale) defensieinfrastructuur en aanwezigheid | Met o.a. betrouwbare HNS-aanpak.
A. Natuurherstelagenda
1. Gezonde natuur en stikstofruimte | Herstel van natuur, Natura 2000-gebieden en benodigde vergunningsruimte.
B. Klimaat- en waterveiligheidsagenda
C. Zoetwateragenda
1. Voldoende zoet water | De zoet water beschikbaarheid voor landbouw, industrie en drinkwater betrouwbaar borgen.
1. Klimaatrobuust Zeeland | Klimaatbestendige en veilige delta Voorbereid op zeespiegelstijging en weersextremen.
2. Defensieinnovatie versnellen | Met dual-use inzet.
8a. Host Nation Support aanpak & infrastructuur Fiche 8b – Marinescheepsbouw/reparatie 8c. Aanwezigheid Defensie in Zeeland
9a. Een bloeiende natuur
9b. Een veilige delta
9c. Zoet water
8d. Innovatie
= sleutelproject
9
energy port
4.1 - Opgave 1: Sterke dorpen en bruisende steden
Sterke dorpen en bruisende steden
Verleidelijk Zeeland
Magne voor talent
Om meer mensen te verleiden zich in Zeeland te vestigen, is een samenspel van factoren nodig. Ze moeten hier willen wonen, werken, leren en recreëren, maar dat moet ook kunnen. Sterke kernen en bruisende steden, met voldoende massa om voorzieningen te dragen, zijn nodig om aantrekkelijk te zijn als vestigingsplaats voor werknemers in de Clean Energy Port, maar ook voor studenten. Steden en kernen waar je wil wonen, met de kwaliteit van leven die mensen zoeken en fijne mogelijkheden voor vrijetijdsbesteding
met ook een aantrekkelijk cultuuraanbod. Bovendien kan Zeeland voor Nederland betaalbare woningen bieden. Een uitgekiende afstemming met andere groeimotoren, zoals het versterken van academisch onderwijs en het versterken van bedrijven die bijdragen aan de strategische autonomie van Nederland, zal de groei van Zeeland stimuleren. Daarbij hebben we aandacht voor een evenwichtige balans tussen dorpen, groeikernen en steden. Gezamenlijke opgave: groei met draagkracht Het versterken van dorpen en steden is een gezamenlijke opgave voor Zeeland én het Rijk. Voor Zeeland omdat extra inwoners nodig zijn in een vergrijzende arbeidsmarkt, instandhouding van scholen, zorg en ontmoetingsplekken en om plezier van leven te versterken. Voor het Rijk omdat Zeeland met groei bijdraagt aan nationale opgaven - het
verlichten van de woningnood en het kunnen pakken van kansen in energie, industrie en veiligheid. Woningbouwaantallen volgen ook uit de economische kansen die hiermee gepaard gaan. Omdat woningbouw een doorlooptijd van vele jaren heeft, wachten we niet tot economische groei ‘zichtbaar’ is. Om te werken aan sterke dorpen en bruisende steden zetten Rijk en regio daarom binnen deze groeimotor concreet in op drie samenhangende thema’s: de woningbouwagenda, de bereikbaarheidsagenda en de gezondheidsagenda.
Een Zeeuwse taxatie: over welke beloften uit het Coalitieakkoord gaan we graag nog in gesprek met het Rijk? •
Woningbouwagenda
Bereikbaarheidsagenda
Gezondheidsagenda
Versnellen van bouwproductie – zeker voor relatief betaalbare koopwoningen - is mogelijk binnen deze Woningbouwagenda. Bijvoorbeeld door: • Snelle afspraken en afstemming in OZOverband (Overleg Zeeuwse Overheden, zie hoofdstuk 5) over de locatie van woningbouwprojecten • Versimpeling in lokale regelgeving op Zeeuwse schaal – in afstemming tussen 13 gemeenten die al in OZO-verband afspraken kunnen maken. Zeeland biedt dus alvast ruimte om te experimenteren met de Vereenvoudigingswet
10
port
1 Schaalsprong in de woningbouw
OPGAVE 1: STERKE DORPEN EN BRUISENDE STEDEN
Sterke dorpen en bruisende steden
Ma v ta
4.1.1 - Woningbouwagenda Onze doelen en interventies Waarom opgave voor Rijk & Zeeland?
Figuur 1. Doelen en interventies voor de Zeeuwse woningbouw voor 2050
Nederland heeft een groot woningtekort. En ook Zeeland heeft meer woningen nodig: voor huidige inwoners, bijvoorbeeld vanwege steeds kleinere huishoudens, maar ook om nieuwe inwoners aan te kunnen trekken: werknemers die de huidige en – vanwege vergrijzing van
1. Schaalsprong in de woningbouw | 75.000 woningen erbij richting 2050.
1
de beroepsbevolking – toekomstige tekorten in de arbeidsmarkt opvullen. Dat vraagt een
schaalsprong in de woningbouw. De Zeeuwse gemeenten denken in orde van grootte aan 75.000 als richtpunt, in een mix van grootschalige ontwikkelingen bij de steden en versterking van dorpen en kernen. Dit is een ambitie: economie en arbeidsmarkt zijn uiteindelijk bepalend voor de woningbouwprogrammering. Deze programmering werken we de komende tijd samen uit, en is bovendien dynamisch. Voor onderbouwing van de precieze aantallen onderzoekt Zeeland samen met kennispartner DCC hoeveel inwoners en
Fiche 1a. – Schaalsprong in de woningbouw: Sterke dorpen en bruisende steden (sleutelproject) - Ontwikkelstrategie en woondeal versnellen: richtpunt 75.000 woningen in 25 jaar bij steden dorpen en kernen. Fiche 1b Leefbaarheid en veiligheid - Kwetsbare wijken versterken via investeringen, transformatie en NPLV-instap.
voorzieningen een stad of kern in orde van grootte nodig heeft om "bruisend" of "sterk" te zijn. De uitkomst daarvan biedt ook een handvat voor de verdere concretisering. Gezamenlijke ambitie Rijk en Zeeland hebben de ambitie dat Zeeland richting 2050 substantieel bijdraagt aan de woningbouwopgave -met groei in steden én dorpen- en dat we die groei doelbewust
integraal versterken. Met aandacht voor een schaalsprong en daarmee verhoging van de woningbouwambitie. Zo bieden we nieuwe Zeeuwen een plek van aankomst en huidige Zeeuwen een fijn blijvende leefomgeving. Deze ambitie staat centraal voor Zeeland 2050 en is direct gekoppeld aan onze bereikbaarheid, gezonde leefomgeving, onderwijs, cultuur, voorzieningen en recreatie. Hier werken we aan met gebruik van ontwerpend onderzoek. 11
port
1 Schaalsprong in de woningbouw
OPGAVE 1: STERKE DORPEN EN BRUISENDE STEDEN
Sterke dorpen en bruisende steden
Ma v ta
4.1.1 - Woningbouwagenda Doel 1 Schaalsprong in de woningbouw – Voldoende woningen zijn nodig. Daarom koerst de regio richting 2050 op 75.000 woningen meer in Zeeland, een hoger tempo dan de huidige woondeal. Daarbij houden we Zeeland, met zijn unieke landschap en recreatieve waardes, voor nieuwe en huidige Zeeuwen een prachtige plek om te
wonen (fiche 1a). En houden we ook oog voor de leefbaarheid van (kwetsbare) wijken (fiche 1b).
Fiche 1a – Schaalsprong in de woningbouw: Sterke dorpen en bruisende steden (sleutelproject) •
•
Wat we gaan doen – De Zeeuwse gemeenten streven naar een schaalsprong in de orde van grootte van in
Fiche 1b – Leefbaarheid en veiligheid •
Wat we gaan doen? Kwetsbare wijken in
totaal 75.000 woningen richting 2050, verspreid over stedelijk gebied en de dorpen en kernen. Randvoorwaarden
het stedelijk gebied versterken met
zijn afstemming op woonwensen van nieuwe en huidige inwoners, passend bij aard en karakter van Zeeland, met
gerichte investeringen en
behoud van leefbaarheid, passend bij de maat en karakter van dorpen en in samenhang met landschap, natuur
wijktransformatie, en verkennen hoe
en water.
Zeeuwse steden (Vlissingen) kunnen
Uitvoeringsafspraken
aansluiten bij het Nationaal Programma
•
Ontwikkelstrategie: Zeeuwse gemeenten, met ondersteuning van provincie en het Rijk, maken een globale programmering in de tijd van grote bouwlocaties en wijzen waar mogelijk locaties en zoekgebieden aan.
•
De eerste tranche van een concrete doorvertaling volgt in een actualisatie van de woondeal 2036.
•
Voor de ondersteuning van de uitvoering en voorbereiding verkennen we de meerwaarde van een gezamenlijk ontwikkelbedrijf, met daarin kennis en expertise voor de ontwikkeling van grootschalige
Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). •
Uitvoeringsafspraken: •
Vitale buurten versterken, gerichte investeringen en wijktransformatie.
•
Voor Vlissingen verkennen hoe wijken
woningbouwlocaties.
met een vergelijkbare problematiek als
•
In de Nota Ruimte wordt deze ontwikkeling mogelijk gemaakt.
de grotere steden ondersteund kunnen
•
Voor de straten en wijken bij de kernen werken we met ontwerpende ateliers, in combinatie met opgaven
worden met kennis van het Rijk en de
voor landschap, natuur en water.
provincie, en hulp van een NPLV-
in woningbouwopgaven houden we rekening met groene, recreatieve buitenruimte als vast onderdeel van de
gebied in de rol van buddy.
•
opgave.
12
port
1 Bereikbaarheid over de weg
Sterke dorpen en bruisende steden
OPGAVE 1: STERKE DORPEN EN BRUISENDE STEDEN
4.1.2 – Bereikbaarheidsagenda Waarom opgave voor Rijk & Zeeland?
Goede bereikbaarheid van Zeeland is essentieel voor de regionale ontwikkeling én voor nationale belangen. De regio speelt een sleutelrol in de energietransitie met wind op zee, waterstof en kernenergie, en vormt een belangrijk industrie- en havencluster binnen internationale goederenstromen. Ook voor defensie (Host Nation Support) is Zeeland strategisch gelegen. Met de uitrol van publiek vervoer is Zeeland in Nederland de koploper, wat kansen biedt voor de koppeling met
autonoom rijden. Bereikbaarheid is bovendien de basis voor het waarmaken van de Zeeuwse ambities op het gebied van wonen, werken, onderwijs en voorzieningen - én voor de benodigde schaalsprong in veiligheid en leefbaarheid. Tegelijkertijd is die bereikbaarheid kwetsbaar: Zeeland is afhankelijk van bruggen en tunnels met grote omrijdafstanden bij stremmingen, en heeft slechts één hoofdontsluiting via weg en spoor.
Gezamenlijke ambitie Rijk en Zeeland hebben de ambitie om de bereikbaarheid van Zeeland te verbeteren, als sleutel voor de ontwikkeling van Zeeland richting 2050. Daarom werken we samen aan een veilig en robuust mobiliteitssysteem dat wonen, werken, onderwijs, zorg, energie, industrie en defensie faciliteert. Met aandacht voor bereikbaarheid via het weggennet, het openbaar vervoer en de strategische
positie van ons North Sea Port District.
2
Goede bereikbaar heid OV
3
Ma v ta
Strategische positie
Onze doelen en interventies Figuur 1. Doelen en interventies voor de Zeeuwse bereikbaarheid voor 2050 1. Bereikbaarheid over de weg versterken | Zeeland is minder kwetsbaar bij stremming en geschikt voor groei.
1
Fiche 2a. Midden-Zeelandroute (sleutelproject) - Tweede, robuuste hoofdontsluiting die het Zeeuwse stedennetwerk verbindt en groei/strategische functies mogelijk maakt. Fiche 2c. Oplossen (toekomstige) kwetsbaarheden A58 - Kwetsbaarheden op de A58 (met name Vlaketunnel) tijdig aanpakken om bereikbaarheid en veiligheid te borgen. Fiche 2d. Bereikbaarheid op Peil Zeeland – O.b.v. behoeften van inwoners en analyse ‘acceptabele bereikbaarheid’ bepalen, koppelen aan ruimtelijke keuzes en voorzieningen 2. Betere bereikbaarheid per spoor en hoogwaardige OV-verbindingen | sneller en aantrekkelijker reizen naar Randstad, Brabant en Vlaanderen.
2
Fiche 2b. Verbetering bereikbaarheid per spoor en HOV (4e trein) (sleutelproject) - Samenhangend pakket spoor- en HOV-maatregelen uitwerken en uitvoeren richting Randstad, Vlaanderen en Zeeland zelf. 3. Strategische positie in Noord-Zuid Europese corridor versterken | North Sea Port
3
Fiche 2e. Goederenvervoer - Corridorpositie North Sea Port versterken door goederenvervoer (en binnenvaart) op niveau te houden en spoorvervoer te laten groeien.
13
port
1 Bereikbaarheid over de weg
OPGAVE 1: STERKE DORPEN EN BRUISENDE STEDEN
4.1.2 – Bereikbaarheidsagenda (1/2)
2
Sterke dorpen en bruisende steden
Goede bereikbaar heid OV
3
Ma v ta
Strategische positie
Doel 1 Bereikbaarheid over de weg versterken | Een sterk Zeeland vraagt om een goed bereikbaar Zeeland en om diverse interventies in het Zeeuwse wegennet. Daaraan werken we zowel met de Midden-Zeelandroute (fiche 2a), met het oplossen van kwetsbaarheden op de A58 (fiche 2c) als met het onderzoeken van de bredere bereikbaarheid (fiche 2d). Fiche 2a. Midden-Zeelandroute (sleutelproject) •
•
Fiche 2c. Oplossen (toekomstige)
Fiche 2d. Bereikbaarheid op Peil Zeeland (sleutelproject)
Wat gaan we doen? Zeeland heeft een goed verbonden
kwetsbaarheden A58
•
stedennetwerk nodig om woningen, werk en
•
Wat gaan we doen? Niet elk bereikbaarheidsprobleem vraagt
Wat gaan we doen? De A58 is de belangrijkste
een mobiliteitsoplossing. In lijn met het kabinetsstandpunt
voorzieningen bereikbaar te houden én om nationale
oost-westverbinding van en naar Zeeland (en
‘Bereikbaarheid op peil’ (2025) willen we daarom samen op
opgaven (energie/kernenergie, woningbouw en het
vanuit Rotterdam, Noord-Brabant en België).
basis eerdere landelijke inwonersraadpleging en aanvullende
industriecluster) en de defensierol als Host Nation Support
Deze verbinding is en blijft cruciaal voor de
analyses bepalen wat een acceptabel bereikbaarheidsprofiel is
te kunnen dragen; daarvoor is de Midden-Zeelandroute
bereikbaarheid van Zeeland. De Vlaketunnel is de
voor Zeeland. Zo kunnen Rijk en regio bereikbaarheid van
als tweede, robuuste hoofdontsluiting cruciaal.
kwetsbare schakel. Rijk en regio brengen tijdig in
voorzieningen (van zorg en onderwijs tot dagelijkse
Uitvoeringsafspraken:
beeld waar de knelpunten ontstaan en zetten in
benodigdheden) integraal verbinden met ruimtelijke keuzes en
Variantenonderzoek door Rijk en regio naar
op maatregelen die de kwetsbaarheid
voorzieningenbeleid, en anticiperen op ontwikkelingen zoals
oeververbinding Oosterschelde ter vervanging rol
verminderen.
autonoom rijden en digitale dienstverlening.
•
Zeelandbrug – met gezamenlijk team (IenW, provincie) •
•
•
Uitvoeringsafspraken: •
Rijkswaterstaat onderzoekt via Zeeland
•
Uitvoeringsafspraken: •
Onderzoek Bereikbaarheid op Peil naar bereikbaarheid
Gezamenlijke uitwerking perspectief Midden-
Bereikbaar de verbetering en versnelling van
Zeelandroute Rijk en Regio voor na 2040, mede
procedures en het aanleggen van
i.h.k.v. Toekomstperspectief Hoofdwegennet
calamiteitdoorsteken om de kwetsbaarheid
Zeeland samen werken aan bereikbaarheidsaanpak. Met
Op basis van de Toekomstbeeld Midden-Zeelandroute
van de Vlaketunnel en omgeving aan te
samenhang tussen bereikbaarheidsmaatregelen,
en de strategische agenda Zeeland 2050 werken Rijk
pakken.
ruimtelijke ordening en voorzieningenbeleid (zoals ook
en regio het perspectief van 2x2 uit voor na 2040.
voorzieningen (o.a. met uitgevoerde inwonersraadpleging). •
Toepassing aanpak ‘Bereikbaarheid op peil’ en als Rijk en
zorg en onderwijs).
14
port
1 Bereikbaarheid over de weg
OPGAVE 1: STERKE DORPEN EN BRUISENDE STEDEN
4.1.2 – Bereikbaarheidsagenda (2/2)
2
Goede bereikbaar heid OV
Doel 2 Betere bereikbaarheid per spoor en hoogwaardige OV-verbindingen | Dit is nodig om Zeeland beter te verbinden met Brabant, Vlaanderen en de Randstad, waardoor zowel economische uitwisseling als de bereikbaarheid van voorzieningen verbetert en duurzaam
reizen wordt gestimuleerd. Een toekomstbestendig OV-netwerk is bovendien essentieel voor de Zeeuwse Woondeal en woninggroei, omdat veel (toekomstige) woningen binnen 15 minuten van een station liggen en dit helpt onderwijsvoorzieningen sterk te houden. Hieraan werken we met de verbetering van de bereikbaarheid per spoor en HOV, waarbij de 4e trein centraal staat (fiche 2b).
Sterke dorpen en bruisende steden
3
Ma v ta
Strategische positie
Doel 3 Strategische positie in Noord-Zuid Europese corridor versterken | Dit is nodig om Zeeland, met haar strategische ligging en North Sea Port, als schakel ontwikkelen in (inter)nationale goederen- en defensiestromen en de West-Europese logistiek. Dankzij de centrale positie op grote vaarwegen en multimodale verbindingen vervult het havengebied een sleutelrol in de toegang tot
de Rijn Maas Schelde delta en het Europese achterland. Met het Canal Seine Nord worden NoordFrankrijk en Parijs via de binnenvaart ontsloten. Door de binnenvaart en het spoorvervoer verder te ontwikkelen, wordt de haven sterker gepositioneerd binnen de Topcorridors en het TransEuropean Transport Network (TEN T).
Fiche 2b. Verbetering bereikbaarheid per spoor en HOV (4e trein) (sleutelproject) •
Wat we gaan doen – Rijk en regio hebben de ambitie om toe te werken naar
Fiche 2e. Goederenvervoer
hoogwaardige openbaarvervoerlijnen van en naar Zeeland. Hiervoor worden verschillende
•
studies en pilotprojecten uitgewerkt om OV-verbindingen te realiseren die voldoen aan de
het vervoer via de binnenvaart behouden blijft. Efficiënte terminals en verbeterde vaarwegen
normen voor Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) / Bus Rapid Transit (BRT), gekoppeld
met goede voorzieningen voor schippers zijn daar onderdeel van. Natte bedrijventerreinen en
aan de Midden-Zeelandroute. We voeren de gemaakte afspraken uit en werken lopende
terreinen met hoge milieucategorie zijn cruciaal als strategische logistieke knooppunten voor
studies en pilots door tot één samenhangend pakket van spoor- en HOV-maatregelen,
watergebonden bedrijvigheid.. Daarnaast stimuleren we groei van duurzaam spoorvervoer om
waarbij de 4e trein op het spoor Vlissingen–Bergen op Zoom centraal staat. Daarnaast
het het toekomstbestendig multimodaal achterlandnetwerk van North Sea Port te versterken.
richten we ons op Rail Gent–Terneuzen en de verdere uitwerking van hoogwaardige OV-corridors richting Rotterdam en richting Vlaanderen, onder meer via BRT/HOV. •
Wat we gaan doen? We zorgen door versterking van de binnenvaart dat het hoge aandeel van
•
Uitvoeringsafspraken: •
en waar nodig verbeteren, inspelend op de kansen van het Canal Seine Nord.
Uitvoeringsafspraken: •
Uitvoering afspraak Wind in de Zeilen en onderzoek 4e NS-trein.
•
Uitvoering afspraak Rail Gent-Terneuzen.
•
Studie OV-verbinding Goes-Zierikzee-Bruinisse-Rotterdam en verbinding richting
Capaciteit van sluizen optimaliseren, vaarwegen en binnenvaartvoorzieningen onderhouden
•
Gezamenlijke inzet op behoud en bescherming van watergebonden
bedrijventerreinen/terreinen met hoge milieucategorie via ruimtelijke instrumenten. •
Gezamenlijk netwerkbeeld spoorgoederenvervoer creëren met België-Duitsland-Nederland.
Vlaamse steden. •
Pilot Cross-border Mobility Delta.
15
port
1 Passend zorgaanbod
OPGAVE 1: STERKE DORPEN EN BRUISENDE STEDEN
4.1.3 – Gezondheidsagenda Waarom opgave voor Rijk & Zeeland?
Sterke dorpen en bruisende steden
Ma
t
2 Gezondheidsbeleid voor Zeeuwse context
Onze doelen en interventies
De grote gezondheidsopgave in Nederland vraagt om een zorglandschap van de toekomst. Zeeland staat voor een fundamentele opgave om zorg en gezondheid ook op de lange termijn toegankelijk, betaalbaar en dichtbij te houden. De zorgvraag groeit door vergrijzing,
terwijl het aantal zorgprofessionals niet meegroeit en de arbeidsmarkttekorten oplopen. Tegelijk maken de eilandenstructuur, de lagere bevolkingsdichtheid en de bereikbaarheid nabijheid en spreiding extra belangrijk. En dat in een provincie waar de rest van Nederland zich kan opladen in een omgeving van rust en ruimte. Dit maakt Zeeland de regio om met het Rijk te laten zien hoe je transities in zorg en gezondheid nu al kunt organiseren, passend bij de Zeeuwse
realiteit. Met ruimte voor maatwerk, nabijheid, spreiding en samenwerking. Met aandacht voor maatschappelijke veerkracht en vitaliteit en de sociale basis in gemeenten. Gezamenlijke ambitie
Figuur 1. Doelen en interventies voor de Zeeuwse gezondheid voor 2050 1. Een passend zorgaanbod voor de Zeeuwen | Regionaal samenwerken, borging van functionaliteiten streekziekenhuizen en voldoende zorgpersoneel
1
Fiche 3a. Eén Zeeuws Zorg- & Gezondheidslandschap 2050 (sleutelproject) Gezamenlijke Zeeuws brede toekomstvisie en uitvoeringsprogramma voor zorg, gezondheid en welzijn Fiche 3b. Sterk onderwijs-, Arbeidsmarkt-, en Onderzoek infrastructuur Zorg en Gezondheid - Sterke Zeeuwse leer-, werk- en kennisinfrastructuur voor zorg en gezondheid 2. Gezondheidsbeleid dat (ook) aansluit op de Zeeuwse context | Thema gezondheid met wonen verbinden, Zeeland als landelijke voorbeeldregio
2
Fiche 3c. Gezondheid in alle beleidsopgaven (GiAB) | Gezondheid verankerd in wonen/ruimte/mobiliteit/milieu
Rijk en Zeeland hebben de ambitie om in Zeeland richting 2050 te
werken aan een toekomstbestendig gezondheids- en zorglandschap. Met aandacht voor een passend zorg- en gezondheidsaanbod voor de Zeeuwen en voor beleid dat aansluit op de Zeeuwse context. 16
port
1 Passend zorgaanbod
OPGAVE 1: STERKE DORPEN EN BRUISENDE STEDEN
4.1.3 – Gezondheidsagenda
Sterke dorpen en bruisende steden
2 Gezondheidsbeleid voor Zeeuwse context
Doel 1
Doel 2
Een passend zorgaanbod voor de Zeeuwen | Dit is nodig voor een gezonde bevolking met voldoende toegang tot passende zorg
Gezondheidsbeleid dat (ook) aansluit op de
(preventie, basis- en spoedzorg, streekziekenhuizen, minder wachttijden, mantelzorg). Dit doen we met een programma zorg,
Zeeuwse context | Dit is nodig door de Zeeuwse
gezondheid en welzijn (fiche 3a) en stevigere gezondheidssamenwerking (fiche 3b).
context (elke regio telt) en doen we met GiAB (fiche 3c).
Fiche 3a. Eén Zeeuws Zorg- & Gezondheidslandschap 2050
Fiche 3b. Sterk onderwijs-, Arbeidsmarkt-, Onderzoek
Fiche 3c. Gezondheid in alle beleidsopgaven (GiAB)
(sleutelproject)
infrastructuur Zorg/Gezondheid
•
•
Wat we gaan doen – We ontwikkelen een gezamenlijke
Wat we gaan doen - We verankeren gezondheid
Wat we gaan doen - We bouwen een sterke Zeeuwse
structureel in wonen, ruimtelijke inrichting, mobiliteit,
Zeeuws-brede toekomstvisie én uitvoeringsprogramma voor zorg,
leer-, werk- en kennisinfrastructuur voor zorg en
leefomgeving en economie, met Zeeland als landelijke
gezondheid en welzijn, een ecosysteem met heldere governance
gezondheid, met volledige opleidingsroutes (inclusief
voorbeeldregio. Zodat gezondheid niet ‘erbij’ komt
en bestuurlijke commitment. Onderdeel zijn samenwerkende
academische verbindingen) en een gezamenlijke Human
maar een vaste randvoorwaarde wordt. Zeeland
ziekenhuiszorg Zeeland 2050 en aandacht voor ziekenhuiszorg in
Capital Agenda. Dit ondersteunt opleiden, aantrekken en
ontwikkelt dit als voorbeeldpraktijk.
dunbevolkt gebied, een duurzame samenwerkingsstructuur en
behouden van zorg-professionals op basis van de
een integrale Zeeuwse aanpak op preventie in alle levensfasen.
(toekomstige) vraag.
•
Ma v ta
Uitvoeringsafspraken •
Zeeland (met multiple helix partners) ontwikkelt een domeinoverschrijdende samenwerkingsstructuur op strategisch- tactisch en operationeel niveau.
•
Zeeland en het Rijk werken samen aan de transitie Zorg naar Gezondheid. Hierbij is VWS (en facultatief andere ministeries) actief betrokken in de governance én bij de visieontwikkeling en uitvoering en gaat Zeeland werken als leer- en experimenteerregio voor Nederland.
•
Het Rijk zoekt steeds benodigde ruimte voor maatwerk en regionale experimenten net als benodigde flexibiliteit in wet- en regelgeving indien die onvoldoende aansluit bij de Zeeuwse context om deze beweging te ondersteunen. Daarbij slechten Rijk en Zeeland dilemma’s van grensoverschrijdende samenwerking, in verbinding met Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) Zeeuws-Vlaanderen.
•
Rijk en Zeeland onderzoeken gezamenlijk hoe zij de transitie kunnen financieren.
17
port
4.2 - Opgave 2: Magneet voor Talent
Magneet voor talent
Magneet voor talent als motor voor economische, sociale en demografische ontwikkeling
Bruise dorpen stede
Sterk en breed onderwijs – van mbo tot academisch niveau – en een goed cultureel aanbod zijn dé vliegwielen voor sociale en economische ontwikkeling. Cultuur legt verbindingen tussen mensen. En onderwijs leidt mensen op voor het huidige en toekomstige werk in Zeeland. Beide bieden jong Zeeuws talent perspectief om in de provincie te blijven wonen en werken. Behouden én aantrekken van talentvolle inwoners vraagt een brede inzet op onderwijsvoorzieningen: van regulier onderwijs (inclusief academisch onderwijs) tot maatwerk en passend aanbod voor een leven lang ontwikkelen. Internationaal zien we dat kennisconcentraties als een magneet werken op talent van elders. Zeeland zet al goede stappen in het vanuit de praktijk nadenken over de oplossingen van morgen, via het Delta Climate Center, opgericht door Zeeuwse instellingen (mbo, hbo en wo), twee universiteiten en een onderzoeksinstituut. Wel is versterking van het academisch onderwijs nodig (powered by bestaande universiteiten), net als nieuwe opleidingen rond nucleair. Door gezamenlijke stappen van Rijk, regio en kennisinstellingen kunnen we aan een toonaangevende kennisalliantie bouwen, een broedplaats van talent en creativiteit. De Kenniswerf biedt ruimte
voor startups en scale-ups. Daar kan ook woonruimte voor studenten ontwikkeld worden. Die alliantie is interessant voor bestaande en nieuwe bedrijven, maar kan ook het voorbeeld worden voor het onderwijs van de toekomst. Voorlopig hanteren we voor dit concept de werktitel Delta University. Daarnaast willen we Zeeland als culturele provincie op de kaart zetten. Voor een rijker en aantrekkelijker cultureel aanbod met dragende voorzieningen, festivals en podia, aandacht voor makers en goede cultuureducatie. Gezamenlijke opgave: talent vasthouden en aantrekkingskracht vergroten voor de groei van morgen Zeeland en het Rijk profiteren beide van kennisontwikkeling in regio’s. Zeker in de Zeeuwse regio, waar kennis en vaardigheden in sectoren als water, energie en voedsel direct ingezet kunnen worden voor de landelijke prioriteiten rond bijvoorbeeld klimaat- en energietechnologie en een schone maritieme maakindustrie. Het Rijk kan bijdragen aan het
aantrekken van talent via spreiding van Rijkswerkgelegenheid. De kennisalliantie in Zeeland zorgt voor betere spreiding van kennis en groei, met ruimte voor kennisvalorisatie door universiteiten van elders. Een vitale kennisbasis en cultuur zijn cruciaal om regio’s leefbaar een aantrekkelijk te houden. Daarom zetten Rijk en regio in op twee samenhangende agenda’s: de onderwijsagenda (uitbouw van de mbo–hbo–wo “waaier” met meer academisch onderwijs, bouwend op het fundament van goed beschikbaar en kwalitatief goed primair en voortgezet onderwijs); en de cultuuragenda (voor behoud van het Zeeuwse DNA, identiteit en daarmee samenhangende aantrekkingskracht). Een Zeeuwse taxatie: over welke beloften uit het Coalitieakkoord gaan we graag nog in gesprek met het Rijk? •
• •
Onderwijsagenda
Cultuuragenda
Talenstrategie – in Zeeland extra kans op (en meerwaarde van) meertalig onderwijs binnen de hele waaier door verbinding met Gent én Waalse onderwijsinstellingen; Profiteren van uitbouw Regionaal Investeringsfonds MBO – wellicht met aansluitingsmogelijkheden vmbo. Cultuur: Zeeland draagt bij aan een landelijke dekking van cultuurvoorzieningen. Rijksfocus op streektaalbehoud past bij Zeeuwse identiteit. 18
port
1 Topkennissysteem Zeeland
OPGAVE 2: MAGNEET VOOR TALENT
4.2.1 – Onderwijsagenda Waarom opgave voor Rijk & Zeeland? De rol die Nederland van Zeeland nodig heeft, in een Clean energy port, lukt alleen als er genoeg mensen zijn met de juiste kennis en vaardigheden. Sterk en breed onderwijs, van praktijk tot promotie, is
nodig om talent aan te trekken, om bedrijven en voorzieningen op peil te houden en een opwaartse spiraal op gang te brengen. Voor het Rijk is dit ook relevant omdat de Clean energy port bijdraagt aan nationale vraagstukken en er landelijk behoefte is aan voldoende opgeleid personeel op bijvoorbeeld nucleair gebied. Zeeland is daar de beste plek voor.
samenwerking met universiteiten en het Rijk, bijvoorbeeld in de bekostiging en verdere experimenteerruimte. Gezamenlijke ambitie Rijk en Zeeland hebben de ambitie om in Zeeland richting 2050 het
B e st
2 Nucleair onderwijs
Onze doelen en interventies Figuur 1. Doelen en interventies voor de Zeeuwse woningbouw voor 2050
1. Vernieuwend kennissysteem op de sterktes van Zeeland (uitbouwen) | Met een sterke verbinding tussen onderwijs en onderzoek in de waaier mbo-hbo-wo.
1
Fiche 4a – Groeipad naar een Delta University (werktitel) (sleutelproject) - bestendigen en uitbouwen Delta Climate Centre.
Daarbij vraagt het uitbouwen van vooral academische trajecten en de
onderwijsvernieuwing in de wisselwerking mbo–hbo–wo ook
Magneet voor talent
2. Nucleair onderwijs (kennis, onderwijs, innovatie) verbeteren | Met herkenbaar knooppunt waar onderzoek, innovatie en praktijkleren samenkomen.
2
Fiche 4b. Nuclear Academy (sleutelproject) – Nationaal nucleair kennis- en opleidingsknooppunt in 'Delta University'.
onderwijs van de toekomst vorm te geven, gericht op de Zeeuwse sterktes. Gericht op een vernieuwende kennisalliantie in de gehele onderwijswaaier, met meer academisch onderwijs, met Zeeland als living lab, voortbouwend op het Delta Climate Centre, op thema’s als energie, nucleair, defensie, (maritieme) maakindustrie. 19
port
1 Topkennissysteem Zeeland
OPGAVE 2: MAGNEET VOOR TALENT
4.2.1 – Onderwijsagenda
Magneet voor talent
B e st
2 Nucleair onderwijs
Doel 2
Doel 1 Vernieuwend kennissysteem op de sterktes van Zeeland (uitbouwen) | Uitbouw van het huidige
Nucleair onderwijs (kennis, onderwijs, innovatie) verbeteren |
kennis- en onderwijssysteem, met onder meer academisch (master-) onderwijs en onderzoek, is nodig om
Door alle nucleaire bedrijven in Nederland is uitgesproken dat er meer
studenten aan te trekken. We werken aan een landelijk uniek kennisconcept, een brede, vernieuwende
nucleair onderwijs nodig is – en dat Zeeland (met COVRA en EPX)
samenwerkingsalliantie die een voorbeeld voor het onderwijs van de toekomst kan zijn.
daarvoor de uitgelezen plaats is. Binnen het Delta University-concept maken we van Zeeland het nationale zwaartepunt voor nucleaire
Fiche 4a – Groeipad naar een ‘Delta University’ (sleutelproject) •
•
kennis, onderwijs en innovatie, in de gehele waaier van wo tot mbo.
Wat we gaan doen – Onder de werktitel ‘Delta University’ bouwen we voort op het lerend en organiserend vermogen van het Delta Climate Centre (DCC) en versterken we de wisselwerking tussen mbo-hbo-wo. We
Fiche 4b – Nuclear Academy (sleutelproject)
breiden die kennisalliantie uit met academisch onderwijs op specifieke Zeeuwse thema’s via het powered
•
Wat we gaan doen – De Nuclear Academy is de eerste module
by-concept: studeren in Zeeland, maar een diploma van een bestaande universiteit, zoals WUR, UU of TUD.
van de ‘Delta University’. Een herkenbaar knooppunt waar
Zo ontstaat een innovatieve en open mbo-hbo-wo kennisalliantie, die uitgebreid kan worden met verdere
kennisontwikkeling, onderwijs, onderzoek, innovatie en
universiteiten die in Zeeland hun kennis valoriseren. De Nuclear Academy uit Fiche 4b is hier een
praktijkleren in de volle breedte van mbo tot wo samenkomen. Dit
uitwerking van.
past direct bij de versterking van het academisch onderwijs in
Uitvoeringsafspraken:
Zeeland onder fiche 4a. Een stuurgroep voor de ontwikkeling van
•
richting een ‘Delta University’. •
Verder invullen van innovatief onderwijs op de raakvlakken mbo-hbo en hbo-wo.
•
Volgende stappen op weg naar een Delta University via uitbreiden van bachelor- en masteronderwijs en onderzoek in passend tempo, powered by universiteiten via nieuwe academies.
•
de Nuclear Academy is onlangs gestart.
Behouden en versterken van bestaand mbo, hbo en wo; bestendigen en uitbouwen van het DCC •
Uitvoeringsafspraken: •
Ontwikkelen van de Nuclear Academy als volgende stap richting de ‘Delta University’.
•
Voortbouwen op bestaande onderwijsinitiatieven die de hele
In het PO en VO leerlingen via al bestaande oriëntatieprogramma's kennis laten maken met nieuwe
onderwijskolom versterken, zoals de Energy Campus en Leven
richtingen waar we in Zeeland ook voor op gaan leiden. Zo wordt al vanaf de basis gewerkt aan
Lang Ontwikkelen.
instroom van studenten en beschikbaarheid van toekomstige medewerkers. Ook de keuzebegeleiding in het VO wordt hierop aangepast.
•
Combineren van onderwijs via praktijkgericht onderzoek, moderne leeromgevingen en internationale samenwerking.
20
port
1 Cultureel ecosysteem versterken
Magneet voor talent
OPGAVE 2: MAGNEET VOOR TALENT
B e st
4.2.2 – Cultuuragenda Waarom opgave voor Rijk & Zeeland?
Onze doelen en interventies
Cultuur verbindt mensen, overbrugt verschillen en geeft kleur en smaak aan het leven. De cultuur van vandaag bouwt daarop voort en zorgt voor recreatiekwaliteit. Makers, kunstenaars, festivals, podia en culturele initiatieven geven nieuwe kleur aan verhalen uit het verleden. Zij zorgen
voor ontmoeting, verbeelding en vernieuwing. Cultuur overbrugt
Figuur 1. Doelen en interventies voor de Zeeuwse cultuur voor 2050 1. Het Zeeuwse culturele ecosysteem versterken | Voor een rijker en aantrekkelijker cultureel aanbod met dragende voorzieningen, festivals en podia, aandacht voor makers en erfgoed en goede cultuureducatie.
1
verschillen en brengt mensen samen. Cultuur is wat steden bruisend maakt en dorpen sterk. Zeeland kan alleen die beoogde plaats van aankomst zijn, wanneer de regio bekend staat als regio “waar het
Fiche 5a. Aanjagen cultureel aanbod en erfgoed – Een bruisende Zeeuwse cultuur als basis voor bruisende steden, aantrekkingskracht en regionale identiteit.
gebeurt”. Daarmee is het aantrekkend effect op nieuwe inwoners ook een Rijksbelang: dat zijn de mensen die hier komen werken in de Clean
Energy Port en hier komen studeren. Gezamenlijke ambitie Rijk en Zeeland hebben de ambitie dat Zeeland richting 2050 beschikt over een cultureel ecosysteem dat leefkwaliteit en regionale aantrekkingskracht versterkt: als de plek waar het gebeurt! Samen zetten Rijk (OCW, Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en mogelijk EZK) en
de regio zich in voor versterking van het Zeeuwse culturele ecosysteem.
21
port
1 Cultureel ecosysteem versterken
OPGAVE 2: MAGNEET VOOR TALENT
Magneet voor talent
B e st
4.2.2 – Cultuuragenda Doel 1 Het Zeeuwse culturele ecosysteem versterken | Om aantrekkelijk te zijn voor huidige én nieuwe inwoners, en om mensen te verbinden in sociale verbanden en voor recreatie is een goede culturele basisinfrastructuur onmisbaar. Enerzijds ambitieus en aantrekkelijk, anderzijds ook duurzaam en realistisch. Een dynamisch cultureel klimaat, waar traditie en innovatie hand in hand gaan. Samen werken we aan versterking van dragende voorzieningen, het makersklimaat en het beleefbaar maken van erfgoed door koppeling aan Rijksprogramma’s (fiche 5a). Fiche 5a – Aanjagen cultureel aanbod en erfgoed •
Wat we gaan doen – De culturele budgetten zijn landelijk onevenwichtig verdeeld. Op korte termijn is dat vraagstuk niet oplosbaar. Dat neemt niet weg dat Rijk en regio samen zoeken naar wat er wél kan om het culturele klimaat in Zeeland te versterken. Samen versterken we het Zeeuwse culturele ecosysteem en verbinden cultuur en erfgoed aan leefkwaliteit en maatschappelijke opgaven, zodat Zeeland een breder en aantrekkelijker aanbod krijgt en erfgoed beter toegankelijker wordt. In Zeeland bieden we ruimte voor nieuwe ontwikkelingen en culturele experimenten.
•
Uitvoeringsafspraken: •
Realiseren van projecten zoals broedplaatsen, waarmee we samenwerking in de creatieve sector en het makersklimaat versterken en aanbod en professionaliteit groeien.
•
Onderzoeken hoe het Mondriaanfonds ArtBase structureel gemaakt kan worden.
•
Ontwikkelen van een Collectiecentrum, een state-of-the-art depot en werkplaats, met ruimte voor ontmoeting met de collectie en elkaar, op het snijvlak van erfgoed en kunst.
22
dorpen
4.3 - Opgave 3: Clean energy port
Clean energy port
Magne voo talen
Zeeland als krachtbron van toekomstbestendig Nederland Zeeland kan en wil Nederland nieuwe adem inblazen: als nucleair- en duurzaam energieknooppunt, als regio met een sterke maritieme (maak)industrie en met kansen voor defensieontwikkeling. Tegen de achtergrond van geopolitieke onzekerheid en de nationale ambitie om strategisch autonomer te worden, is Zeeland voor het Rijk een sleutelregio. De concentratie van energie-infrastructuur en industriële/havencapaciteit maakt gerichte Rijksinzet hier relevant voor weerbaarheid en autonomie. In de Rijk-Regiosamenwerking wordt al goed en nauw samengewerkt, bijvoorbeeld rondom de nieuwbouw van kerncentrales, de letter of intent Defensie en MKB en arrangementen als VAWOZ, het Ruimtelijk Arrangement, de NOVEX-agenda NSPD en Regio Deals. We zien samen volop kansen om de samenwerking via kennisontwikkeling, grootschalige energie- en industrieprojecten en Defensie te versterken. Gezamenlijke opgave richting strategische autonomie en weerbaarheid Dit vraagt gezamenlijke inzet van Zeeland en het Rijk. Voor Zeeland omdat de ontwikkeling van energie, industrie en defensie kansen biedt voor werk en kennis, maar ook druk geeft op ruimte, leefomgeving en het op peil houden van voorzieningen; voor het Rijk omdat Zeeland bijdraagt aan nationale doelen rond energiezekerheid, concurrentiekracht en weerbaarheid.
We versterken daarom onze samenwerking op kennisontwikkeling rondom de energietransitie, borging van ruimtelijke kwaliteit bij grootschalige energie- en industrieprojecten, en kansen voor defensie en de maritieme maakindustrie. Daartoe richten Rijk en regio zich binnen Clean energy port op drie samenhangende agenda’s: de nucleaire agenda, haven en industrieagenda en defensieagenda.
Een Zeeuwse taxatie: over welke beloften uit het Coalitieakkoord gaan we graag nog in gesprek met het Rijk? • •
• •
Nucleaire agenda
Haven en industrieagenda
Defensieagenda
De bouw van de 4 nieuwe kerncentrales; Een Zeeuwse koploperfunctie in investeren in maritieme nucleaire innovaties behoort tot de mogelijkheden; Extra aandacht voor versnelling SMR programma in dit Coalitieakkoord; Defensieagenda: huisvesting personeel én oefenruimte krijgen specifieke aandacht. Naast op- en overslagmogelijkheden kan Zeeland dat (ook) bieden.
23
e steden
1 Nucleaire kennis en capaciteit
OPGAVE 3: CLEAN ENERGY PORT
Clean energy port
Ma v ta
4.3.1 – Nucleaire agenda Waarom opgave voor Rijk & Zeeland?
Onze doelen en interventies
Er is sprake van een wereldwijde nucleaire renaissance en Nederland wil de energievoorziening duurzamer, zekerder en minder afhankelijk van het buitenland
Figuur 1. Doelen en interventies voor de Zeeuwse nucleaire agenda voor 2050
maken. Zeeland is daarbij de logische plek waar nucleaire kennis en praktijk al samenkomen én verder kunnen doorgroeien: met de kerncentrale, COVRA,
mogelijke nieuwbouw, verkenning van nieuwe technologieën zoals SMR’s en de bundeling van onderwijs, onderzoek en innovatie in de Nuclear Academy. Juist omdat nucleair raakt aan nationale veiligheid, regelgeving, kennisopbouw en een lange investeringshorizon, is dit bij uitstek een gezamenlijke opgave van Rijk en regio: Zeeland kan leveren, Nederland wordt er sterker en autonomer van.
1. Nucleaire kennis en capaciteit vergroten | Voor de Nederlandse energie en autonomie.
1
Fiche 6a. Ontwikkeling nieuwe kerncentrales (sleutelproject) – Voorwaardenpakket mogelijke nieuwbouw. Fiche 6b – SMR-ontwikkeling (sleutelproject) - Stabiele CO₂-vrije energie voor net en industrie; gaat om pilots en proefopstellingen.
Gezamenlijke ambitie
Rijk en Zeeland hebben de ambitie dat Zeeland richting 2050 geldt als hét nucleaire ecosysteem in Nederland. Met aandacht voor het vergroten van nucleaire kennis en capaciteit. We werken met een samenhangend netwerk van onderwijsinstellingen, bedrijven, kennispartners (zoals NRG Pallas en TU Delft) en overheden. Zoals beschreven onder de onderwijsagenda benutten we de unieke Zeeuwse concentratie van praktijklocaties en expertise om talent aan te trekken en op te leiden, innovatie
te versnellen en de nucleaire ambities van Nederland te ondersteunen. Zo ontstaat een nucleair cluster dat de energietransitie vooruit helpt en Nederland minder afhankelijk maakt van het buitenland. 24
e steden
1 Nucleaire kennis en capaciteit
OPGAVE 3: CLEAN ENERGY PORT
Clean energy port
Ma v ta
4.3.1 – Nucleaire agenda Doel 1 Nucleaire kennis en capaciteit vergroten | Dit is nodig omdat een sterk nucleair ecosysteem de Nederlandse nucleaire ambities ondersteunt en onze strategische autonomie versterkt. Dit doen we –in nauwe samenhang met de onderwijsagenda- door in Zeeland de kennisbasis, mensen en leer-/innovatieketen rondom kernenergie op te schalen. Hierdoor kan Nederland nieuwe nucleaire stappen (zoals mogelijke nieuwbouw (fiche 6a) en SMR-ontwikkeling (fiche 6b)) veilig en uitvoerbaar zetten.
Fiche 6a – Ontwikkeling nieuwe kerncentrales
Fiche 6b – SMR-ontwikkeling (sleutelproject)
(sleutelproject)
•
•
•
Wat we gaan doen – Small Modular Reactors zijn snel opkomende nieuwe nucleaire technologieën. De
Wat we gaan doen – Zeeland is de voorkeurslocatie voor de
SMR is modulair en schaalbaar, en biedt stabiele, lokale en CO2-neutrale energie voor het nationale
bouw van twee nieuwe kerncentrales. De bouw duurt 10-15 jaar
energienet én voor grote energie- en warmtevragers zoals in het Zeeuwse (chemisch) industrieel
en vraagt veel (tijdelijke) werknemers en gezamenlijke inzet.
cluster. Zeeland is door zijn bestaande nucleaire identiteit én door de geplande nucleaire
Zeeland ziet hierin economische, sociale en ruimtelijke kansen,
ontwikkelingen de locatie om één van de eerste SMR's van Nederland te huisvesten en voorop te lopen
waarbij lasten en lusten in balans moeten zijn. Rijk en regio
in de ontwikkeling van Advanced Modular Reactors (AMR's). Het Rijk gaat hierbij over SMR's als
bereiden daarom een Rijk-regiopakket voor met goede afspraken
levering op het nationale net, de provincie faciliteert SMR's voor industriële toepassing en zet zich in om
hierover.
AMR's als (demo)projecten te laten landen in Zeeland. Zeeland wil met relevante geïnteresseerde
Uitvoeringsafspraken – Rijk-regiopakket met ten minste:
partijen kennis opbouwen over de toeleveringsketen en bouw van SMR’s en de toepassing voor
Afspraken Rijk–regio over leefkwaliteit omgeving en
industrieel gebruik. Dit versterkt de internationale concurrentiepositie van Nederland in een snel
verdeling van lasten en lusten.
opkomende markt. Dit vraagt een proactieve houding van provincie en Rijk.
•
•
Inzet op intensieve participatie en samenwerking.
•
Beperking bouwoverlast en doen van tijdige investeringen
•
We geven uitwerking aan het actieprogramma dat is opgesteld in rapport ‘SMR Zeeland 2050’.
(o.a. onderwijs/innovatie, landschap/natuur, tijdelijke
•
We werken aan en met: duidelijk beleid (rollen/bevoegdheden), de ambitie om een bijdrage te
huisvesting werknemers, toekomstbestendige haven).
•
Uitvoeringsafspraken:
leveren aan een energieonafhankelijk en sterke supply chain, de visie dat SMR’s belangrijk zijn voor Nederland en Zeeland en de ontwikkeling in Zeeland gebeurt; middelen voor ondersteuning van Nederlandse initiatieven en technologieën en ruimte voor (demo)projecten.
25
e steden
1
Versterken haven en maak-en procesindustrie
OPGAVE 3: CLEAN ENERGY PORT
4.3.2 – Haven en industrieagenda Waarom opgave voor Rijk & Zeeland?
Clean energy port
Ma v ta
2 Verbeteren einfrastructuur
Onze doelen en interventies
Zeeland heeft een sterke grensoverschrijdende industrie- en havenbasis, met ruimte voor nieuwe duurzame ontwikkeling: een concurrerende procesindustrie, gedragen door de beschikbare hernieuwbare stroom, groene waterstof en kernenergie. En een florerende maritieme maakindustrie. Zeeland vervult daarin een unieke rol in Nederland (de enige grootschalige Marine-nieuwbouwwerf) en heeft een chemisch cluster dat kritische en strategische basismaterialen en grondstoffen produceert. Tegelijk staat dit onder druk door goedkope import, te weinig vraagcreatie en hoge energieprijzen, terwijl de Zeeuwse stikstofproblematiek de verduurzaming en groei van North Sea Port (derde haven van Europa qua toegevoegde waarde) én het industriële cluster van “nationaal belang” remmen. Doorbraken vragen gezamenlijke keuzes en investeringen in CO₂-vrije opwek, 380 kV-infrastructuur en opslag, waterstofproductie, -transport en aansluiting op de backbone, én circulariteit via chemische recycling van kunststoffen (pyrolyse/gassificatie). Daarom is dit een gezamenlijke opgave: Zeeland heeft de positie en ruimte om te leveren, het Rijk is nodig om de randvoorwaarden en keuzes te organiseren zodat de kansen ook echt verzilverd worden.
Gezamenlijke ambitie Het Rijk en Zeeland hebben de ambitie om (met het bedrijfsleven) het Zeeuwse haven- en industriecluster richting 2050 concurrerend te houden én versneld te verduurzamen. Met aandacht voor versterking van de haven en industrie en verbetering van de e-infrastructuur. Door voldoende