2024-67a D24.317867 23.249 Detailhandelsvisie gemeente Kapelle DEF 21 november

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030 Samen werken aan een gezond ondernemersklimaat 21 november 2024

2

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

Inhoudsopgave 1.

2.

3.

Inleiding

3

1.1 1.2

3 3

Aanleiding Leeswijzer

Visie op detailhandel

4

2.1 2.2 2.3 2.4

5 6 8 8

Centrum Kapelle Centrum Wemeldinge Abdijstraat Kapelle Beleidskader detailhandel

Bijlage

12

3.1 3.2 3.3

12 15 16

Uitgangssituatie detailhandel gemeente Kapelle Trends en ontwikkelingen Huidig beleidskader

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Verschillende trends en ontwikkelingen (internetverkoop, demografische ontwikkelingen en veranderingen in de vrijetijdsbesteding) leiden tot veranderende behoeften voor winkelgebieden. Net als in veel andere gemeenten staat in Kapelle de detailhandel onder druk. Internetwinkelen, oplopende kosten (personeel, inkoop, energie), vergrijzing: de kassa rinkelt minder vaak. Bovendien hebben veel ondernemers een gebrek aan personeel en opvolging. Dit maakt de noodzaak om samen te werken aan toekomstbestendige centra groter dan ooit. Profilering en inspelen op de doelgroep zijn voor winkelgebieden belangrijke opgaven. Uit eerder onderzoek (2018) blijkt dat winkels in de gemeente Kapelle in grote mate afhankelijk zijn van de lokale besteding van de inwoners. Het binden en beter bedienen van de lokale inwoners is voor de detailhandel in Kapelle dus van groot belang. Tegelijkertijd weten diverse winkels (zoals De Kromme Spaak, L’Hirondelle en andere winkels) consumenten uit de regio te trekken zoals Goes, Reimerswaal en Borsele, maar ook daarbuiten. Hierdoor heeft centrum Kapelle bijvoorbeeld relatief veel winkels en kiezen formules als Hema voor Kapelle. Het is telkens van belang uit te gaan van eigen kracht en kwaliteiten, ondanks de uitdagingen die spelen in de winkelmarkt.

Gemeente Kapelle wil samen met de ondernemers, vastgoedeigenaren, inwoners en andere belanghebbenden in actie komen om een gezond en aantrekkelijk lokaal winkelaanbod zeker te stellen naar de toekomst. Met de detailhandelsvisie bepalen we een gezamenlijke koers. Met een uitvoeringsagenda pakken we samen met de lokale ondernemersverenigingen van Kapelle en Wemeldinge acties op.

1.2 Leeswijzer Dit document bevat de visie en beleidskaders voor detailhandel (hoofdstuk 2). Waar concentreert de detailhandel zich in de toekomst? Hoe om te gaan met nieuwe initiatieven? Waar mogen winkels wel opgevuld ingevuld worden met een andere functie zoals een woning? In de bijlage van dit rapport is een analyse te vinden van de huidige detailhandelsstructuur. Ook zijn relevante trends en ontwikkelingen opgenomen. Naast de detailhandelsvisie is ook een uitvoeringsagenda opgesteld voor de centra van Kapelle en Wemeldinge. Dit bevat een overzicht van concrete acties waarmee de centra aantrekkelijker kunnen worden gemaakt. De detailhandelsvisie vormt daarvoor het overkoepelend kader.

3

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

2. Visie op detailhandel

Voor een toekomstbestendige detailhandelsstructuur in de gemeente Kapelle is helder beleid nodig. De huidige detailhandelsstructuur is op hoofdlijnen in orde. Vanwege de dynamiek in de detailhandel is het wel noodzakelijk een duidelijke koers voor de toekomst te bepalen. Door uit te gaan van een compacte inrichting binnen de detailhandelsstructuur profiteren voorzieningen van elkaars nabijheid (synergie). De detailhandelsstructuur in de gemeente Kapelle ziet er als volgt uit: • Centrum Kapelle: bovenlokaal centrum gericht op dagelijkse aankopen en onderscheidend recreatief aanbod voor inwoners van de gemeente Kapelle en omliggende gemeenten; • Centrum Wemeldinge: lokaal centrum met toeristische functie voor dagelijkse aankopen en horeca; • Abdijstraat: winkelcluster gericht op boodschappen doen en discount aankopen.

Figuur 1: Detailhandelsstructuur gemeente Kapelle

We hanteren in onze visie en beleid de volgende uitgangspunten: 1 We zetten in op een zo compleet en divers mogelijk voorzieningenaanbod voor lokale inwoners en toeristen. We zoeken naar activiteiten en functies om de inwoner meer reden te geven om de centra van Kapelle en Wemeldinge te bezoeken en langer te verblijven. In beide centra willen we de dagelijkse functie versterken; 2 We versterken de samenwerking met en tussen de ondernemers, vastgoedpartijen en andere belanghebbenden in de centra; 3 We maken de centrumgebieden aantrekkelijker voor de bezoeker; 4 We geven dynamiek en ondernemerschap de ruimte binnen de detailhandelsstructuur. Detailhandel willen we concentreren binnen de detailhandelsstructuur. Voordeel van een heldere structuur is dat deze lijn duidelijkheid schept naar marktpartijen, winkeliers en vastgoedeigenaren. Zij weten waar ze in de toekomst aan toe zijn en kunnen hiernaar handelen. Initiatieven en plannen worden in het licht van deze detailhandelsvisie afgewogen. Daarbij hanteren we een aanpak van verleiden en stimuleren.

4

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

2.1 Centrum Kapelle “Samen werken aan een gezond ondernemersklimaat” Ondernemers in de kern Kapelle hebben met elkaar een visie geformuleerd waarbinnen vijf thema’s zijn benoemd: • Samen: gemeente, ondernemers en stakeholders werken samen middels een convenant om dit mogelijk te maken. • Bereikbaar: we zorgen ervoor dat ondernemers van Kapelle bereikbaar zijn en blijven voor iedereen. • Veilig: wij staan voor een veilige dorpskern waar iedereen zich welkom voelt en zonder gevaar kan komen en verblijven. • Divers: we streven naar een gevarieerd aanbod van ondernemingen en diverse sfeerverhogende elementen waarmee we de burgers een optimale winkelbeleving kunnen geven. • Groei: we creëren optimale randvoorwaarden voor de ondernemers, zodat zij met hun onderneming kunnen blijven ontwikkelen, met een gezonde exploitatie en omzetontwikkeling. In de detailhandelsvisie worden deze thema’s omarmd.

Hoe staat centrum Kapelle er voor? Kapelle is een levendig dorp met veel middenstand. Inwoners winkelen graag in het dorp. Het centrum van Kapelle kent dan ook een breed aanbod aan winkels, horeca, dienstverleners en overige voorzieningen. Er zijn 23 winkels actief. De supermarkten Albert Heijn (incl. borrelshop), Jumbo (incl. slijter) en Hema zijn belangrijke trekkers; ze zorgen voor een dagelijkse stroom aan bezoekers en zijn vanwege de ligging ankers voor het centrum. Naast de supermarkten zijn er in het centrum zowel dagelijkse winkels (zoals een bakker, slager en drogist), diverse recreatieve winkels (zoals modeboetieks, cadeauartikelen, optiek) en enkele doelgerichte winkels (zoals een grote meubelwinkel, fietsenwinkel en elektrozaak). Naast winkels kent het centrum diverse horecazaken (zoals snackbar, café, restaurant en hotel), dienstverleners (hoofdzakelijk kappers), diverse kantoren en kleinschalige sportaanbieders (fitness). De hervormde kerk vormt een centraal en groen punt in het centrum. Samen met het gemeentehuis midden in het centrum hebben ze een belangrijke publieke functie. Het centrum trekt hoofdzakelijk bezoekers uit de eigen kernen Kapelle, Biezelinge en Wemeldinge. En ook inwoners uit de omliggende plaatsen in Goes, Borsele en Reimerswaal. Vanwege de dagelijkse functie komen inwoners relatief vaak in het centrum.

Naast de wekelijkse aankopen is het centrum van Kapelle de locatie waar inwoners elkaar ontmoeten. In de loop der jaren is het winkelaanbod in het centrum wat teruggelopen. De leegstand beperkt zich slechts tot één pand, namelijk Kerkplein 67 (plannen in ontwikkeling voor herontwikkeling). Voor nieuwe ondernemers of bestaande ondernemers die willen verplaatsen zijn er daardoor geen mogelijkheden. Wat kan er beter? • Compact centrum met goede onderlinge verbindingen. Het centrumgebied van Kapelle is langgerekt. De meeste detailhandel is geconcentreerd rondom twee bronpunten: de Jumbo aan de Weststraat en de Albert Heijn aan de Biezelingsestraat. Deze twee winkelconcentraties worden van elkaar gescheiden door het Kerkplein. Aan het Kerkplein staan twee grote gebouwen: het gemeentehuis en de kerk. Deze gebouwen, het drukke Kerkplein (doorgaande weg met smalle stoep) en de afstand tussen beide gebieden, zorgen ervoor dat de verbinding tussen beide winkelconcentraties beperkt is. Dit haalt de loop en synergie uit het centrum en

5

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

•

•

•

•

heeft een negatieve impact op de aantrekkingskracht. Ten zuiden van de Albert Heijn aan de Biezelingestraat is sprake van een voorzieningenlint met diverse zaken. Door het langgerekte karakter en de eenzijdige bewinkeling is de verbinding met het overig deel van het centrum beperkt. Daarnaast is er in de kern Kapelle sprake van relatief veel versnipperd winkelaanbod buiten het centrum. Het is van belang te komen tot een toekomstige afbakening van het centrum, concentratie van voorzieningen binnen dit centrum en een zo goed mogelijk gevulde plint. Door de (winkel)voorzieningen buiten het centrum van Kapelle te verplaatsen naar het centrum ontstaat er een aantrekkelijker winkelgebied met een groter en gevarieerder winkelaanbod. Hierdoor kunnen bestaande panden worden heringevuld bij leegstand. Voldoende parkeren voor iedereen. Een belangrijke voorwaarde voor een goed functionerend centrum is dat er voldoende parkeren is voor iedereen. Dit is op dit moment niet altijd het geval. Vooral op de drukke momenten in het weekend of bij activiteiten in de kerk en het gemeentehuis is het vol. Wanneer de twee grote parkeerplaatsen bij de Jumbo en Albert Heijn vol staan is het moeilijk om nog ergens anders een parkeerplek te vinden. Hierbij speelt mee dat personeel (van winkels, horeca, gemeentehuis) ook in het centrum parkeren en langdurig plekken bezet houden.

Kwalitatieve openbare ruimte en verkeersveilige situatie. Hoewel in de openbare ruimte de basis goed op orde is (schoon, heel en veilig), is meer sfeer in het centrum gewenst om zo de verblijfskwaliteit te vergroten. De kwaliteit van de openbare ruimte hangt samen met de inrichting van het straatprofiel. Hard rijden in het centrum is een aandachtspunt, zeker bij het Kerkplein. Bij herinrichting wordt gedacht aan een fiets- en voetgangersvriendelijk centrumgebied met (zeer) lage snelheid van het autoverkeer en een ontwerp waarin de auto ten opzichte van het langzame verkeer een ondergeschikte rol heeft. Dit kan samengaan met de realisatie van extra fietsvoorzieningen en verbreding van de stoep aan het Kerkplein. Versterken en verbreden van het aanbod. Het centrum kent een brede mix aan ondernemingen. Wel wordt bepaald aanbod gemist door de inwoner en de ondernemer. Zo wordt een extra lunchgelegenheid vaak genoemd. Dit kan een waardevolle toevoeging zijn aan het centrum: het is een extra reden om het centrum te bezoeken, verlengt de verblijfsduur en draagt bij aan de levendigheid. Ook ambachtelijke winkels zoals een schoenmaker ontbreken. Daarnaast is er weinig te doen voor de jeugd. Dit is een opgave voor de gehele kern. Verder versterken van samenwerking.

De basis van een aantrekkelijk centrum zijn de ondernemers die samenwerken, initiatieven ontplooien en de consument daarmee verleiden. Daarvoor is betrokkenheid van ondernemers bij de ondernemersvereniging nodig. De laatste jaren zette een selecte club ondernemers zich in. Recent hebben ondernemers in het winkelgebied zich steviger georganiseerd met veel betrokkenheid en een ambitieuze agenda. Het is zaak dit te continueren en verder uit te bouwen. Alles valt of staat met een goed samenwerkingsorgaan.

2.2 Centrum Wemeldinge Wemeldinge is het oudste dorp van Zuid-Beveland. Met de ligging aan de Oosterschelde is Wemeldinge een populaire bestemming onder vakantiegangers, met name duik- en watersporters. Het huidige centrum van Wemeldinge is zeer langgerekt. Het bestaat uit de gehele Wilhelminastraat, het Dorpsplein en de Daniëlstraat. Er zijn in en nabij het centrum dertien winkels. Er is een supermarkt (Spar) en meerdere speciaalzaken zoals een bakker, slager en drogist. Diverse horeca (zoals een lunchroom, restaurant, snackbar en hotel), een bibliotheek en dienstverleners complementeren het aanbod. Op loopafstand van het centrum ligt de jachthaven en een klein strand.

6

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

Het centrum van Wemeldinge trekt vanwege haar dagelijkse voorzieningen vooral inwoners uit het dorp, de directe omgeving en toeristen. Met een basisschool, dorpshuis, huisartsenpraktijk en kinderopvang is het dé plek waar jong en oud samenkomt. Op het terrein van de huidige openbare basisschool Wemeldinge (Spoorlaan 9) komt de komende jaren een nieuw schoolgebouw in een fusie met christelijke basisschool De Hoeksteen. Daarmee komt een ontwikkellocatie vrij ten noorden van het Dorpsplein. Dit biedt kansen voor het centrum. Het winkelaanbod blijft in de afgelopen jaren nagenoeg stabiel. Wel zijn er diverse dienstverlenende activiteiten en horeca verdwenen, zoals een kapper, stoffeerder, snackbar en restaurant. Ook staan er weer nieuwe ondernemingen op, zoals lunchroom 1401 en kapper Looking Good. Er staan drie winkelpanden leeg: twee geschakelde panden aan de kop van de Wilhelminastraat en een pand aan het Dorpsplein. Wat kan er beter? • Opwaarderen dorpsplein als dorpshart. Het dorpsplein heeft de kwaliteiten om zich te ontwikkelen tot het ‘hart van het dorp’. Er is een centraal plein, een trekker (supermarkt) met dagelijks publiek en er zijn andere voorzieningen zoals een dorpshuis en bibliotheek. Het plein is op dit moment vooral functioneel ingericht, waarbij parkeren de primaire functie is. Daardoor wordt de potentie van het plein onvoldoende benut.

Tegelijkertijd zijn er diverse ontwikkellocaties rondom het plein. Met de samenvoeging van de twee basisscholen in Wemeldinge komt de basisschoollocatie aan het plein vrij. Bovendien zijn er mogelijkheden de strip aan het oosten van het plein (bij het tankstation en Marja’s shop) te herontwikkelen. Op beide locaties kan bijvoorbeeld woningbouw plaatsvinden, met in de plint een horecafunctie waarmee het plein levendiger wordt. Dit biedt kansen om de ‘look & feel’ van het centrum te versterken en als geheel op te waarderen. • Een compact en herkenbaar centrum. De (winkel)voorzieningen in het centrum zijn versnipperd, waardoor er van een samenhangend centrum momenteel geen sprake is. Wanneer (winkel)voorzieningen geclusterd zijn profiteren ze van elkaars nabijheid. De opgave voor Wemeldinge is om te kiezen voor een duidelijk centrum waar het in de toekomst gebeurt. Het Dorpsplein is hiervoor de meest geschikte locatie vanwege de parkeergelegenheden, al aanwezige voorzieningen, pleinfunctie en mogelijke ontwikkelingsprojecten rondom het plein. Om het dorpsplein economisch te laten functioneren is het noodzaak dat winkels, horeca en dienstverleners zich clusteren rondom het plein. Dit kan bereikt worden door bestaande ondernemingen in de omgeving, zoals aan de Wilhelminastraat, te verplaatsen. Achterblijvende panden kunnen dan worden omgezet tot bijvoorbeeld een woning.

Het uiteinde van de Wilhelminastraat met diverse horeca vormt een belangrijke en levendige entree (reuring) voor onder andere toeristen. Behoud van deze locatie is daarmee belangrijk. • Een veilige en aangename verkeerssituatie in de Wilhelminastraat. Er is verkeersproblematiek aan de Wilhelminastraat, met name in het gedeelte tussen de Daniëlstraat en de Boulevard. De straat is zeer compact, waarbij ook geparkeerd wordt in de smalle straat. Er is daardoor nauwelijks bewegingsruimte voor de verschillende verkeersstromen. Hard rijden is een aandachtspunt, de straat wordt benut voor doorgaand verkeer en er rijden (kleinere) vrachtwagens en busjes met aanhangers door de straat. Tegelijkertijd zijn er voetgangers en fietsers in de straat (zoals winkelend publiek) en is de Wilhelminastraat voor toeristen/recreanten de route is naar het dorpsplein. Er is nauwelijks stoep, waardoor voetgangers regelmatig op straat lopen. Al deze verkeersstromen tezamen leiden tot drukte en onveilige situaties. • Vergroten levendigheid horecacluster. Aan de kop van de Wilhelminastraat is diverse horeca geclusterd. Het vormt, in het bijzonder voor toeristen, een entree naar het dorp. Om de levendigheid verder te versterken, kan worden overwogen de terrassen in dit deel uit te breiden. • Versterken van samenwerking. Net als in het centrum van Kapelle verdient versterking van de samenwerking de aandacht.

Er is mogelijk een professionaliseringsslag nodig, waardoor

7

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

er structurele capaciteit en middelen zijn om activiteiten te ontplooien en het centrum aantrekkelijker en vitaler te maken.

2.3 Abdijstraat Kapelle De Abdijstraat is in 2023 ontwikkeld als een locatie voor een supermarkt (momenteel Aldi), discountwinkel (momenteel Action) en een speciaalzaak (Fruitshop). Deze winkels zijn verplaatst op korte afstand van de huidige locatie. Hierdoor ontstaat enerzijds een aantrekkelijk winkelcluster voor de consument die goed bereikbaar is met ruim parkeren. Anderzijds wordt de ervaren overlast op de voormalige locaties in de woonwijk verminderd. De locatie is gericht op dagelijkse boodschappen en discount aankopen. Vanwege de prijssegmentatie van zowel Aldi als Action is het winkelaanbod complementair aan het centrum van Kapelle.

2.4 Beleidskader detailhandel We zetten het huidige beleid voor detailhandel door (zie bijlage, 3.3) waarbij we inzetten op concentratie van detailhandel en andere voorzieningen in de centrumgebieden. Buiten de centrumgebieden bieden we de mogelijkheid om winkelpanden om te zetten naar woningen. Zo voorkomen we dat nieuwe detailhandel zich opent en daarmee de detailhandel in de centra onder druk zet. In Wemeldinge maken we specifiek de keuze voor concentratie van detailhandel aan het Dorpshart. Bestaande ondernemers aan de Wilhelminastraat kunnen blijven ondernemen; wel staan we het ombouwen van het pand naar een woning toe. We gaan hierna specifiek in op het beleid voor Kapelle en Wemeldinge. 2.4.1 Kapelle Het bestemmingsplan ‘Kapelle – Biezelinge’ (2010) is het planologisch kader voor het centrum. In het centrum van Kapelle kan detailhandel zich vrij vestigen in percelen met de functies ‘centrum’ (zie figuur 2). We ziet dit als het compacte centrum van Kapelle met trekkers aan diverse zijden van het centrum. In het westen is dit Jumbo, in het oosten Albert Heijn en in het zuiden de vestiging van Hema. Naast detailhandel zijn ook andere voorzieningen mogelijk: dienstverleners (zoals een kapper of schoonheidssalon), horeca, kantoren, maatschappelijke voorzieningen en praktijkruimte.

Ondernemers in het centrum wensen de huidige gebiedsafbakening te vergroten (ze figuur 2) waarbij de hele kerkring wordt betrokken en er aan de Biezelingsestraat tot aan de Mauritsstraat tweezijdig onderdeel is van het centrum. Op twee plekken in het centrum (Kerkplein en Weststraat 15-27 oneven nummers) zijn momenteel tevens woningen mogelijk op de begane grond. We achten dit als onwenselijk omdat we inzetten op een levendig en attractief centrum. Op plekken waar nog niet gewoond wordt zijn we voornemens wonen op de begane grond niet meer toe te staan. Dit geldt in het bijzonder voor het Kerkplein waar we de verbinding en aantrekkelijkheid willen versterken.

8

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

Figuur 2: Planologische mogelijkheden detailhandel centrum Kapelle

Bron: Ruimtelijkeplannen.nl, bestemmingsplan ‘Kapelle-Biezelinge’ met functie ‘centrum’.

Initiatieven voor nieuwe vestigingen van detailhandel of uitbreiding van bestaande vestigingen die ertoe leiden dat de dagelijkse functie van het centrum versterkt wordt faciliteren we binnen de contouren van het centrum. Op diverse plekken buiten het centrum is momenteel detailhandel toegestaan onder de functie ‘detailhandel’ en ‘gemengd-1’ (zie onderstaand figuur). Hiervoor gelden de volgende principes: • Het primaat voor detailhandel ligt in het centrum. We zetten in op versterking van de detailhandelsfunctie in het centrum en afbouw van detailhandel buiten het centrum; • We respecteren de planmogelijkheden voor de bestaande detailhandel. Ondernemers kunnen blijven ondernemen op de huidige locatie als zij dat willen; • Wanneer een ondernemer besluit te stoppen faciliteren we het omzetten van het winkelpand naar een woning, wanneer een pandeigenaar hiertoe een initiatief indient. De detailhandelsfunctie wordt verwijderd; • Voor bepaalde vormen van detailhandel is een locatie buiten het centrum meer geschikt, bijvoorbeeld omdat er bij de winkel veel ruimte nodig is voor uitstalling en parkeren en de winkels zelf doorgaans grootschalig zijn. Het betreft specifiek PDV-winkels: doe-het-zelf- en woonwinkels, tuincentra en winkels in keukens en sanitair. Ook een grootschalige fietsenwinkel vinden we passend buiten het centrum.

Voor deze vormen van detailhandel blijven de huidige planmogelijkheden in stand. Verkoop van auto’s, boten en caravans (ABC) staan we in principe alleen toe op bedrijventerreinen. Abdijstraat Op de locatie Abdijstraat is het bestemmingsplan ‘Biezelinge’ (2022) het vigerend planologisch kader voor het centrum. Binnen de betreffende percelen mag detailhandel zich vrij vestigen. We willen voorkomen dat bij leegstand een aanbieder uit het centrum van Kapelle of Wemeldinge verplaatst naar deze locatie. We gaan daarom onderzoeken of we de planmogelijkheden strakker kunnen definiëren op basis van de huidige invulling.

9

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

Figuur 3: Planologische mogelijkheden detailhandel kern Kapelle (excl. centrum)

Bron: Ruimtelijkeplannen.nl; Bestemmingsplan ‘Kapelle-Biezelinge’ met enkelfunctie ‘detailhandel’ en ‘gemengd-1’; Bestemmingsplan ‘Biezelinge’ met enkelfunctie ‘detailhandel’.

2.4.2 Wemeldinge Het bestemmingsplan ‘Kom Wemeldinge’ (2010) is het planologisch kader voor het centrum. Op dit moment zijn er diverse mogelijkheden voor detailhandel rondom het Dorpsplein, aan de oostzijde van de Wilhelminastraat en in diverse panden in het midden van de Wilhelminastraat en een pand aan de Daniëlstraat (slager Mieras). Ook zijn er verspreid over de kern op diverse plekken detailhandel mogelijk. We kiezen voor een duidelijk en compact centrum in Wemeldinge. De winkels, horeca, dienstverleners en andere activiteiten concentreren zich in het Dorpshart, oftewel rondom het Dorpsplein. De ‘kop’ van de Wilhelminastraat vormt als levendig horecacluster de entree naar Wemeldinge, met name voor toeristen in en rondom de jachthaven. De Wilhelminastraat zelf verkleurd verder naar een woonstraat.

Figuur 4: Gebieden centrum Wemeldinge

Initiatieven voor nieuwe vestigingen van detailhandel of uitbreiding van bestaande vestigingen die ertoe leiden dat de dagelijkse functie van het centrum versterkt wordt faciliteren we binnen de contouren van het Dorpshart. Op diverse plekken buiten het afgebakende Dorpshart is momenteel detailhandel toegestaan onder de functie ‘detailhandel’, ‘gemengd-1’ en ‘centrum’ (zie onderstaand figuur). Hiervoor gelden de volgende principes:

10

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

• • •

• •

Het primaat voor detailhandel ligt in het Dorpshart. We zetten hier in op versterking van de detailhandelsfunctie en afbouw van detailhandel buiten het Dorpshart; We respecteren de planmogelijkheden voor de bestaande detailhandel. Ondernemers kunnen blijven ondernemen op de huidige locatie als zij dat willen; Wanneer een ondernemer besluit te stoppen faciliteren we het omzetten van het winkelpand naar een woning, wanneer een pandeigenaar hiertoe een initiatief indient. De detailhandelsfunctie wordt verwijderd; Bij de jachthaven dan diverse winkels gericht op watersport. Deze activiteiten passen uitstekend op deze locatie en houden we in stand. Voor bepaalde vormen van detailhandel is een locatie buiten het Dorpshart meer geschikt, bijvoorbeeld omdat er bij de winkel veel ruimte nodig is voor uitstalling en parkeren en de winkels zelf doorgaans grootschalig zijn. Het betreft specifiek PDV-winkels: doe-het-zelf- en woonwinkels, tuincentra en winkels in keukens en sanitair. Ook een grootschalige fietsenwinkel vinden we passend buiten het Dorpshart. Voor deze vormen van detailhandel blijven de huidige planmogelijkheden in stand. Verkoop van auto’s, boten en caravans (ABC) staan we in principe alleen toe op bedrijventerreinen.

Figuur 5: Planologische mogelijkheden detailhandel kern Wemeldinge (excl. dorpshart en horecacluster)

11

12

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

3. Bijlage 3.1 Uitgangssituatie detailhandel gemeente Kapelle

1

De gemeente Kapelle beschikt over 56 winkels met een totaal winkelvloeroppervlak (hierna: wvo) van 15.652 m². We vatten samen: • De dagelijkse detailhandel bestaat uit 18 winkels met een totaal oppervlak van 4.993 m² wvo. In de gemeente zijn vijf supermarkten met een totaal oppervlak van 4.095 m² wvo supermarkt gevestigd. In de gemeente zijn vestigingen van Albert Heijn, Jumbo, Aldi, Spar en Od & Do aanwezig. Het overige dagelijkse aanbod bestaat voornamelijk uit speciaalzaken zoals de bakker, slager, groentezaak en drogist. De gemeente beschikt hiermee over circa 384 m² wvo dagelijks aanbod per 1.000 inwoners. Dit is op het landelijk gemiddelde (386 m² wvo). • De recreatieve detailhandel is met 2.447 m² wvo relatief beperkt aanwezig in de gemeente. Dit past bij het landelijke karakter van de gemeente en het ontbreken van een grotere binnenstad. Action (882 m² wvo) en Hema (337 m² wvo) zijn de grootste winkels in dit segment. Verder bestaat uit aanbod onder andere uit diverse modeboetieks, juwelier, optiek en kadowinkel. • De doelgerichte detailhandel vertegenwoordigt 7.232 m² wvo het grootste oppervlak en bestaat veelal uit grotere winkels. Denk aan een meubelwinkel, woonzaak, tuincentrum, slaapkamerzaken, keukenwinkel, fietsenwinkels, maar ook kleinere bloemenwinkels.

Tabel 1: Overzicht detailhandel gemeente Kapelle Aantal

Oppervlakte (m² wvo)

Totaal

56

15.652

Dagelijks

18

4.993

Recreatief

16

2.487

Doelgericht

16

7.232

Overig

6

940

Leegstand

5

572

Bron: Locatus, 2023; Bewerking Stec Groep, 2024.

Meeste detailhandel in centrum Kapelle In de gemeente zijn drie winkelgebieden te onderscheiden: centrum Kapelle, centrum Wemeldinge en de Abdijstraat in Kapelle. Met afstand de meeste detailhandel is aanwezig in het centrum van Kapelle (6.810 m² wvo). Vooral meubelzaak Bas + Mar de jager, Jumbo, Albert Heijn en Hema dragen hieraan bij. Ook beschikt het centrum over overige dagelijkse winkels zoals een drogist en slager. Daarnaast zijn er in het centrum onder andere meerdere kledingzaken, schoenenwinkel, boek- en kantoorhandels, juwelier en bloemenzaken aanwezig. Naast detailhandel kent het centrum diverse horeca, kappers, schoonheid- en fitnesssalons, een hotel en kantoren. Ook zijn er combinaties tussen verschillende activiteiten: zo verkoopt kapsalon Knip & Co ook kleding.

1

De aanbod- en leegstandscijfers in deze rapportage betreffen gegevens van veldwerk door Locatus, uitgevoerd in december 2022. Dit is nadrukkelijk een momentopname. Panden die als leegstaand zijn aangeduid kunnen mogelijk weer gevuld zijn, en vice versa. De cijfers geven een indicatie van de marktsituatie. We hebben enkele handmatige aanpassingen gedaan, zoals de opening van Dorcas Boutique in centrum Kapelle.

13

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

Na Kapelle is de meeste detailhandel te vinden in het centrum van Wemeldinge met een eigen supermarkt (Spar incl. slijter) en meerdere speciaalzaken zoals slager en gezondheidswinkel. Ook is er een drogist en parfumerie aanwezig in het centrum. Het centrum van Wemeldinge is een belangrijke aankooplocatie voor inwoners uit het dorp, de omgeving en toeristen. Diverse horeca, een bibliotheek en dienstverleners complementeren het aanbod. Bovendien worden er in sommige zaken activiteiten gecombineerd, zoals Knapp! waar de kapsalon is gecombineerd met beauty en kleding. Tot slot is aan Abdijstraat en winkelcluster met een Aldi, Action en Fruitshop Dit heeft vooral een functie voor dagelijkse aankopen. .

Figuur 6: Overzicht detailhandel naar gebieden (in m² wvo)

Centrum Kapelle Centrum Wemeldinge Abdijstraat Kapelle Verspreid 0 Dagelijks

1000

Recreatief

2000

3000

Doelgericht

4000 Overig

5000

6000

7000

8000

Leegstand

Bron: Locatus, 2023; Bewerking Stec Groep, 2024.

Figuur 7: De drie winkelmotieven Dagelijks / boodschappen doen

Recreatief winkelen

Doelgericht winkelen

De aankoop van food en nonfood met een dagelijks karakter (bv. drogist, bloemen, etc.) staat centraal. Een compleet assortiment, op korte afstand en goede bereikbaarheid/parkeren spelen een belangrijke rol in de keuze voor het type winkelgebied. De frequentie van winkelen is hoog (meerdere keren per week) en vindt plaats in de directe omgeving.

Recreatief winkelen gaat voor een groot deel om de beleving (ontspannen, rondkijken, vermaak, ‘dagje uit’). Consumenten willen vermaakt worden, met een mix van grote winkels met interessante aanbiedingen, kleine winkels met een verrassend assortiment en aanvullende voorzieningen zoals restaurants/cultuur/historie. De consument is steeds vaker bereid om grotere afstanden af te leggen voor recreatief winkelen.

Voor niet-frequent gekochte artikelen (bv. doe-het-zelf, meubels, etc.) geldt dat de vindbaarheid, zichtbaarheid en bereikbaarheid van belang is. Omdat de producten laagfrequent gekocht worden is de consument bereid om een langere afstand af te leggen. Combinatiebezoek vindt slechts beperkt plaats, hoogstens bij winkels in dezelfde branche (bezoek van meerdere meubelof lampenwinkels).

Drie leegstaande winkelpanden In de gemeente staan drie winkelpanden leeg van gezamenlijk 222 m² wvo. In totaal staan daarmee 2% van de winkelpanden leeg en 5% van het wvo. Voor al deze panden zijn plannen voor herontwikkeling of invulling. Er staat één pand leeg in het centrum van Kapelle en twee in het centrum van Wemeldinge. De leegstand in Kapelle betreft een leegstaand pand aan het

14

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

Kerkplein (67). De leegstand in Wemeldinge betreffen twee geschakelde leegstaande panden aan de kop van de Wilhelminastraat (43).

Tabel 2: Leegstaande panden, alle panden plannen voor herontwikkeling/invulling Adres

Locatie

Oppervlakte (m² wvo)

Kerkplein 67

Centrum Kapelle

132

Wilhelminastraat 43 (links)

Centrum Wemeldinge

45

Wilhelminastraat 43 (rechts)

Centrum Wemeldinge

45

Bron: Locatus, 2023; Bewerking Stec Groep, 2024.

Naast deze drie leegstaande winkelpanden is in december 2022 de voormalige locatie van Hubo in Wemeldinge leeg komen te staan. Hier zijn plannen in ontwikkeling voor sloop en woningbouw. Daarnaast is op het Dorpsplein 6 en 8 in Wemeldinge leeg komen te staan in afwachting tot sloop en nieuwbouw (met commerciële ruimte in de plint). Aantal winkels loopt terug, vooral in centrum Kapelle In de afgelopen jaren is het aantal winkels in de gemeente teruggelopen. Waren er in 2017 nog 69 winkels, anno 2023 zijn dit er 56. Met name de recreatieve detailhandel loopt terug. Hiermee volgt Kapelle de landelijke trend. In dit segment zijn online aankopen het hardst gestegen ten koste van de fysieke winkel. Vooral in het centrum van Kapelle nam het aantal winkels af: sinds 2017 verdwenen er zes winkels. Voorbeelden zijn Home & More (woondecoratie), Junts (damesmode), Euronics (electro), Astrid (lingerie) en Verliefd (bruidskleding). Tegelijkertijd is er ook positieve dynamiek: zo opende in 2023 Dorcas Boutique en Hema een winkel in het centrum. In het centrum van Wemeldinge is het winkelaanbod redelijk stabiel gebleven met enkele sluitingen zoals Heidi’s en Gijssel. Buiten de winkelgebieden zijn enkele zaken gestopt, zoals Den Dekker (muziekinstrumenten) en Auto Shop Kapelle.

Figuur 8: Ontwikkeling detailhandel 2017-2023 (l: winkelbranche, r: locatie) 35

25

30

20

25 20

15

15

10

10 5

5 0

0 Dagelijks 2017

Recreatief 2019

Doelgericht 2022

Overig

2023

Centrum Kapelle 2017

Centrum Abdijstraat Wemeldinge Kapelle 2019

2022

Verspreid

2023

Bron: Locatus, 2023; Bewerking Stec Groep, 2024.

Koopstromen In een Zeeuwse scan zijn in 2018 de koopstromen voor de gemeente Kapelle in beeld gebracht. De gegevens zijn niet actueel. Wel verwachten we de geschetste ontwikkelingen op hoofdlijnen nog accuraat zijn. Ze geven daarmee een beeld van de lokale situatie:

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

•

• •

Winkels zijn in grote mate afhankelijk van aankopen door de eigen inwoners. Inwoners in de gemeente zijn beperkt geneigd aankopen te doen in Wemeldinge. De oriëntatie voor dagelijkse boodschappen in Kapelle is sterk. De lokale binding van de inwoner is zo’n 45%. Met name in de niet-dagelijkse sector (recreatief en doelgericht) doen inwoners aankopen buiten de gemeente. Voor dagelijkse en niet-dagelijkse aankopen is Goes de belangrijkste alternatieve aankooplocatie voor inwoners van Kapelle.

Ondernemers in Kapelle geven aan een aanzienlijk deel van de consumenten uit omliggende gemeenten te ontvangen. Denk aan Goes, Reimerswaal en Borsele.

3.2 Trends en ontwikkelingen We schetsen kort diverse trends en ontwikkelingen die impact hebben op het functioneren van de detailhandel en centra in Kapelle: • Fysiek winkelen: van kopen naar beleven. Het marktperspectief voor fysieke winkels is de afgelopen jaren gewijzigd. Dit is onder andere het gevolg van veranderingen in het consumentengedrag. Pakketjes worden op ieder moment van de dag bezorgd of afgehaald en de consument heeft steeds meer mogelijkheden om zelf te bepalen waar, wanneer en of hij wel gaat winkelen. Dit vraagt aanpassingsvermogen van winkeliers: de functie van winkelmeters verkleurt steeds meer van puur de koopfunctie naar een sterker accent op gemak, service, beleving en afhaal- of bezorgmogelijkheden. Digitalisering is daarbij van groot belang. Winkels en winkelgebieden blijven aantrekkelijk om producten te kunnen zien, aan te kunnen raken, te passen en producten direct mee te kunnen nemen. Winkelen wordt echter steeds meer een vrijetijdsbesteding of een dagje uit. Dit betekent dat de consument voor recreatief winkelen (steeds) hogere eisen stelt aan het productaanbod en de omgeving (onderscheidend karakter, sfeer en service). Daarnaast krijgen horecagelegenheden, maar ook andere functies als cultuur, ontspanning en dienstverlening een steeds belangrijkere functie in winkelgebieden. Zij zorgen voor sfeer en worden gebruikt als ontmoetings- en werkplek.

Ook is er een steeds verdergaande behoefte en tendens naar menging van activiteiten, ook binnen panden; het zogenaamde ‘blurring’. Denk aan restaurants die streekproducten verkopen, een winkel met daarin ook horeca, een schoonheidssalon waar kleding wordt verkocht etc. • Lokale centra met volwaardig dagelijks aanbod hebben een sterke uitgangspositie. Succesvolle winkelgebieden spelen in op de behoefte van de consument. Dit betekent dat het winkelen steeds vaker op die plekken zal plaatsvinden waar een volwaardig aanbod voor het dan gewenste motief (dagelijks, recreatief of doelgericht) te vinden is. Daarnaast worden consumenten steeds kritischer: ze stellen hogere eisen aan aanbod, kwaliteit, service, gemak, prijs, bereikbaarheid en vermaak. Aankoopplaatsen van voorheen voldoen - in de ogen van consumenten - niet altijd meer. Dit komt bijvoorbeeld omdat het assortiment niet compleet is of openingstijden niet gestroomlijnd zijn of passen binnen de planning van de consument. De consument is door toegenomen mobiliteit en het feit dat men veelal zeer goed geïnformeerd is over de kwaliteiten (en prijzen) van winkels en winkelgebieden steeds meer bereid om elders (verder weg of online) inkopen te doen. Het binden van koopkracht aan de eigen gemeente is daarom extra uitdagend. Voor lokale centra gericht op dagelijkse aankopen is dit beeld anders.

Consumenten blijven lokaal boodschappen doen en speciaalzaken als de bakker, slager en drogist bezoeken. Hoewel ook hier de online bestedingen stijgen, is dit in beperkte mate. Mits de randvoorwaarden voor succesvolle lokale centra op orde zijn, is het toekomstperspectief gunstig. Wel blijft in deze centra het recreatief winkelaanbod onder druk staan.

15

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

Figuur 9: Randvoorwaarden succesvolle lokale centra Moderne supermarkt(en) als trekker afgewisseld met speciaalzaken Zichtlijnen en routing supermarkten Beperkte tot geen concurrentie supermarkten in de omgeving (zoals elders in de kern) Op korte afstand van inwoner Optimale bereikbaarheid (auto, fiets en voet) en gratis parkeren Weekmarkt en/of standplaatsen Openbare ruimte schoon, heel en veilig Brede voorzieningenfunctie voor wijk/dorp (maatschappelijk, zorg, cultuur, horeca)

•

•

•

Internet steeds prominentere aankoopplaats, voorzichtige stabilisatie zichtbaar. Afgelopen jaren is het aantal internetaankopen sterk toegenomen. Dat bedrag liep in 2021 op tot ruim €30 miljard (Thuiswinkel.org). In de coronaperiode zijn consumenten steeds meer gewend geraakt aan online aankopen, waaronder doelgroepen die voorheen nauwelijks online aankopen deden zoals ouderen. De toenemende internetaankopen betekenen dat er minder euro’s worden verdiend in de fysieke winkels. Vooral in branches als elektronica, media, hobby, mode en schoenen en sport- en spel is het online aandeel hoog. Juist deze branches zijn sterk vertegenwoordigd in centrumgebieden. In branches als dagelijks (supermarkt, speciaalzaken), tuin en doe-het-zelf wordt slechts beperkt online aankopen gedaan. In branches op perifere locaties (zoals woonboulevards) zijn online bestedingen nauw. Anno 2023 is de onstuimige groei van online shoppen echter voorbij en is sprake van consolidatie. Waar dit deels compensatie is van de sterke groei in de coronaperiode, lijkt ook het plafond aan online bestedingen langzaam in zicht te komen. Veranderende demografie: meer inwoners en vergijzing. De gemeente Kapelle groeit de komende jaren in inwonertal. Tot en met 2030 komen er circa 550 inwoners bij (bron: Primos, 2023). Extra inwoners betekent extra bestedingen, vooral in het dagelijks segment.

Tegelijkertijd vergrijst de bevolking. Gemiddeld genomen besteden ouderen minder in de detailhandel doordat zij doorgaans minder te besteden hebben en zuiniger leven. Ook het winkeliersbestand in Kapelle vergrijst. Dit heeft waarschijnlijk als gevolg dat diverse winkels de komende periode sluiten. Schaalvergroting supermarkten. Supermarkten zetten in op grotere metrages om te kunnen voldoen aan de wensen van de consument zoals brede paden, specifiek assortiment (zoals biologisch, lokaal) en technologische innovaties zoals zelfscankassa’s en handscanners. Bovendien wordt aandeel verse producten en (vers) bereide maaltijden in de winkel steeds groter. Ook richten supermarktketens zich steeds meer op gemak en beleving. Al deze ontwikkelingen vragen om een groter oppervlak.

3.3 Huidig beleidskader Het beleidskader voor detailhandel en andere commerciële voorzieningen in de gemeente wordt momenteel gevormd door het Omgevingsplan Kapelle-Biezelinge en Wemeldinge. Hierin staan de planologische mogelijkheden weergegeven. Ook de structuurvisie 2012-2030 doet uitspraken over commerciële en maatschappelijke voorzieningen in de dorpscentra en bedrijventerreinen:

16

Detailhandelsvisie gemeente Kapelle 2025-2030

•

•

•

• •

•

Commerciële voorzieningen: “De gemeente faciliteert versterking van het voorzieningenniveau van Kapelle en Wemeldinge, door ruimte te bieden voor uitbreiding van bestaande voorzieningen en nieuwvestiging in de dorpscentra. Het gaat daarbij om detailhandel, horeca en kantoren met een baliefunctie. Bij concrete initiatieven is een zorgvuldige afweging in relatie tot de openbare ruimte nodig. Parkeerruimte en behoud van waardevolle groene ruimte zijn bijzondere aandachtspunten” Commerciële voorzieningen, uitwerking Wemeldinge: “Aan het Dorpsplein wordt ruimte gebieden voor ontwikkeling van detailhandel, waaronder de bestaande supermarkt. Ruimte voor horeca en detailhandel wordt geboden aan de Westelijke kanaalweg/Wilhelminastraat” Maatschappelijke voorzieningen, uitwerking Kapelle-Biezelinge: “Voorzieningen worden geconcentreerd in het dorpscentrum van Kapelle; hier zijn onder voorwaarden (parkeren en behoud groenstructuur) ook nieuwe ontwikkelingen mogelijk” Maatschappelijke voorzieningen, uitwerking Wemeldinge: “Aan het Dorpsplein wordt ruimte geboden voor ontwikkeling van maatschappelijke en sociale voorzieningen.” Bedrijventerreinen. “Op de bedrijventerreinen worden mogelijkheden geboden voor vestiging van specifieke detailhandelsfuncties.

Het gaat daarbij om detailhandel in volumineuze goederen, zoals auto’s, boten, caravans, grove bouwmaterialen en naar aard en omvang vergelijkbare goederen.” Bedrijventerreinen. “Detailhandel in de foodsector wordt nadrukkelijk uitgesloten van deze mogelijkheden. Een supermarkt kan dan ook niet op een bedrijventerrein worden gevestigd.”

Colofon Datum: 21 november 2024 Projectnummer: 23.249 Opdrachtgever: Gemeente Kapelle Opdrachtnemer: Stec Groep Adviseurs: Martijn Exterkate Stec Groep Onderzoek en advies over wonen, werken en leefomgeving Postbus 217, 6800 AE Arnhem Willemsplein 5, 6811 KA Arhnem 026 - 751 41 00 info@stec.nl www.stec.nl

17