2022-11b besprekingsverslag presentatie BKK dijkversterking Hansweert 21-12-2021

aan van afschrift datum betreft registratienr

: Freek Schouten (gemeente Reimerswaal, Peter Vogel (gemeente Kapelle) : Alex de Smet : : 4 februari 2022 : besprekingsverslag presentatie BKK dijkversterking Hansweert 21-12-2021 : 2022004001

jkjkj Vragen en antwoorden na de presentatie: Bodemkwaliteitskaart en Lokale Maximale Waarden PFAS dijkversterking Hansweert voor de gemeenteraden van de gemeente Kapelle en de gemeente Reimerswaal, 21 december 2021. vraag Dhr. Jumelet Ik hoor dat PFAS-waarden te hoog zijn, maar ik hoor tevens dat er geen probleem is voor de volksgezondheid. Als het te hoog is, waarom is het dan geen probleem voor de volksgezondheid? En als het dan geen probleem is voor de volksgezondheid, waarom zijn er dan wel problemen om die grond te verplaatsen? Die dijk moet gewoon versterkt worden, ik ga ervan uit dat er toch een oplossing komt. Is het nou wel of niet een probleem? Hoe zit dat nou? antwoord Marnix Mosselman Bij grondverzet wordt volgens de landelijke regelgeving aan twee dingen getoetst, aan de ene kant de kwaliteitsklasse van de bodem en aan de andere kant de functieklasse van de bodem. In het buitengebied geldt de strengste norm, namelijk de Achtergrondwaarde, in wat in het Besluit bodemkwaliteit het generieke beleid wordt genoemd. Op het moment dat je grond gaat toepassen in het buitengebied gelden de landelijke Achtergrondwaarden. Met gebiedsspecifiek beleid – oftewel met lokale maximale waarden – kun je dat verruimen. Complicerende factor bij PFAS is dat de normen die nu in het Handelingskader voor PFAS staan advieswaarden zijn om invulling te geven aan de zorgplicht.

Ze hebben dus geen bindende juridische status. Het lokaal bevoegd gezag moet zelf bepalen hoe ze de zorgplicht invult en het Handelingskader voor PFAS geeft een handreiking hoe je dat kunt doen. Verder is het met de bodemnormering zo, dat deze gebaseerd zijn op aan de ene kant afleiding van de ecologische risico’s en aan de andere kant de humane risico’s. En die ecologische risico’s zijn veel strenger dan de humane risico’s. De bodemnormen zijn dus vaak heel streng op basis van ecologische risico’s. vraag Dhr. Jumelet

2

Mag ik nog even een vervolgvraag stellen dan: In de Westerschelde wordt constant gebaggerd en het is ook bekend dat er heel veel PFAS in de Westerschelde zit. Daar is ook genoeg over gepubliceerd de laatste tijd. Daar wordt dus de grond wel verplaatst. Die grond wordt gewoon opgebaggerd en een eindje verderop weer gedumpt tegen de platen aan. Wordt er dan met twee maten gemeten, hoe men er in de Westerschelde mee om gaat en hoe men er op het land mee omgaat? antwoord Marnix Mosselman Het zijn inderdaad twee maten, in die zin dat als je op de landbodem bezig bent er andersoortige normen zijn dan in waterbodem. En bij de normen in de Westerschelde is het zo dat getoetst wordt aan het zogeheten herverontreinigingsniveau. Wat nu al door de grote rivieren het land binnenstroomt, de viesheid daarvan wordt als maatstaf genomen voor de norm. Dat zijn dus twee verschillende normen, of anders gezegd twee verschillende maten. Zo is dat vormgegeven in het landelijke Besluit bodemkwaliteit en de onderliggende Regeling bodemkwaliteit. vraag Dhr. Keurhorst De gemeenten moeten die norm vaststellen. Stel dat Kapelle die norm onder de meetwaarde vaststelt en Reimerswaal niet, wat heeft dat dan voor gevolgen? Moeten die gronden van de dijk dan gezuiverd worden? Hoe zit dat verder in elkaar? antwoord Marnix Mosselman Zuiveren is eigenlijk niet mogelijk.

Het is technisch niet mogelijk om die grond te reinigen, of tegen zodanig hoge kosten dat het middel erger is dan de kwaal. Ik denk dat de klei op dit moment als niet reinigbaar geldt. Dan moet het afgevoerd worden en gestort. Het is dus zaak om zo min mogelijk af te voeren en zo veel mogelijk klei in het gebied te houden. vraag Dhr. Buteijn Bij de voormalige stortplaatsen in Hansweert zijn extreem hoge waarden. Kan PFAS zich via het grondwater verder door het dorp verplaatsen. antwoord Marnix Mosselman Er zijn bij beide stortplaatsen metingen van het grondwater gedaan. Daar is wel PFAS boven de detectiegrens in het grondwater aangetoond, maar niet heel hoog. Ik denk dat het wel meevalt met de verdere verspreiding het dorp in.

3 vraag Dhr. Buteijn Ik zeg altijd tegen onze kinderen: je moet niet denken maar je moet zeker weten. Is daar bijvoorbeeld onderzoek naar gedaan hoe dat zich kan verspreiden en hoe je dat kan voorkomen? antwoord Marnix Mosselman Er wordt in Nederland nog erg weinig onderzoek naar het grondwater gedaan, wat PFAS betreft. De focus ligt op het analyseren van grondmonsters doordat de regelgeving voor grondverzet dat voorschrijft. Ik heb gekeken in het bodeminformatiesysteem wat er aan PFAS-analyses van grondwater regionaal in zit en dat is heel weinig. vraag Dhr. Buteijn Op expertisecentrumPFAS.nl heb je wel een aantal rapporten over wat doet PFAS bijvoorbeeld met grondwater. Ik denk dat je wel moet opletten, wat kan PFAS doen voor het dorp zelf. Dat je niet – als je bepaalde waarden hebt in een stortplaats, in de dijk of op het voetbalveld of waar dan ook – dat dat verder het dorp intrekt of richting Schore. Dat is voor jullie in Kapelle ook wel belangrijk denk ik. Ik denk dat je daar wel goed naar moet kijken, en ook moet monitoren en blijven monitoren. vraag Marnix Mosselman Het zou goed zijn als er sowieso meer zicht komt op wat er in het grondwater aangetroffen wordt.

Het is wel zo dat als je kijkt naar de gegevens van bodemonderzoeken, dat de hoogste gehalten echt in die bovenste halve meter zitten en dat je dieper dan een halve meter nauwelijks meetwaarden boven de detectiegrens aantreft. Maar ik ben het er wel mee eens dat er in algemene zin meer oog voor het grondwater moet komen. PFAS hebben de reputatie mobiel te zijn. Dus in eerste instantie werd ook (in het tijdelijk handelingskader voor PFAS) gezegd: hanteer alleen hogere gehalten voor PFAS als toepassingsnorm boven de grondwaterspiegel. Dat hebben ze vorige week losgelaten in de nieuwe versie van het handelingskader voor PFAS, maar met een redenatie van ‘het loogt toch wel uit’. Men is er daar landelijk ook een beetje ambivalent in. Het valt buiten de reikwijdte van de dijkversterking maar is wel een aandachtspunt. vraag Dhr. Jansen Ik heb gehoord dat klei die wordt opgegraven weer wordt hergebruikt. Dat is verontreinigde klei, maar goed dat kan schijnbaar niet anders. Mijn vraag is de grond die van elders komt, in hoeverre die verontreinigd is. Jullie weten denk ik al wel waar die grond vandaan komt. Er is altijd gezegd: er komt geen verontreinigde grond van elders om de dijk te verhogen. Hoe schoon is de grond die straks wordt aangevoerd?

4

abtwoord Marnix Mosselman Wat ik in de presentatie al aangegeven heb, is dat die aan de landelijke achtergrondwaarden moet voldoen. En die zijn nu nog niet in regelgeving vastgelegd, die 1,4 µg/kgds voor PFOS en 1,9 µg/kgds voor PFOA maar het is wel de bedoeling dat die op termijn in regelgeving vastgelegd wordt. Ook in de Kamerbrief bij het nieuwe handelingskader van vorige week staat: op enig moment wordt het wel in de regelgeving verankerd, het heeft nu nog geen wettelijke status. Maar wanneer, dat hangt af van wanneer de Omgevingswet in werking treedt enzovoort. Men is er landelijk niet duidelijk over wanneer het in regelgeving vastgelegd wordt, maar over 1 of 2 jaar zijn die 1,4 en 1,9 gewoon landelijke regelgeving. En dan mag je niet strenger zijn. En omgekeerd mag je ook niet ruimer gaan zitten vanwege het standstill beginsel op gebiedsniveau op het moment dat het van buiten je eigen gebied komt. En waar het precies vandaan komt, zo ver is men nog niet in de voorbereiding van het project. Het duurt nog meer dan een jaar eer het aangevoerd wordt. vraag Dhr. Jansen Ja, er is nog grond over in Perkpolder. We hebben geleerd van Perkpolder, die grond hebben we niet nodig.

antwoord Marnix Mosselman Dat is een ander verhaal waarbij men nu toch wel strikter kijkt wat ‘thermisch gereinigde grond’ nu precies is en men landelijk wel gezegd heeft dat de bestaande normenkaders daar niet goed op passen.