2022-03a. Herijkt Actieplan Jeugdhulp Gemeente Kapelle Actieplan Jeugdhulp Gemeente Kapelle

Het overwegen waard Herijkt Actieplan Jeugdhulp Gemeente Kapelle

Januari 2022

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding ................................................................................................................ 5 1.1.

Terugkijk naar het verleden ....................................................................................... 5

1.2.

Visie – wat voor gemeente willen we zijn? ................................................................. 5

1.3.

Hoe kunnen we de kosten beïnvloeden ..................................................................... 5

1.4.

Leeswijzer .................................................................................................................. 5

Hoofdstuk 2 Actieplan van 2019 ............................................................................................... 7 2.1. Aanleiding ...................................................................................................................... 7 2.2. Evaluatie op voorgestelde maatregelen voor kostenverlaging ...................................... 7 2.2.1 Drempel toegang verhogen ...................................................................................... 7 2.2.2. Voorliggende voorzieningen .................................................................................... 7 2.2.3. Perspectief in plaats van recht ................................................................................ 8 2.2.4 Verbeter de processen binnen het CJG ................................................................... 8 2.2.5. Procescoördinatoren als kwaliteitsmedewerkers .................................................... 8 2.2.6. Goede managementinformatie ................................................................................... 8 2.2.7. CJG-medewerkers in dienst nemen ........................................................................ 9 2.2.8. Zet bovenstaande om in een projectplan met tijdspad ............................................ 9 2.2.9. Instroombeperking cliënten en uitstroombevordering cliënten ................................

9 2.2.10. Anders indiceren ................................................................................................... 9 2.2.11. Onderzoek hoge kosten frontoffice en gebiedsteam reduceren door het CJG op een andere wijze te organiseren ....................................................................................... 9 2.3. Maatregelen waar de gemeente geen ruimte heeft om keuzes te maken ..................... 9 2.4. Ambities van de gemeente Kapelle ............................................................................. 10 2.5. Conclusie ..................................................................................................................... 11 Hoofdstuk 3 Resultaten .......................................................................................................... 12 3.1. Het jaar 2021 in cijfers ................................................................................................. 12 3.1.1. Hulpvragen ............................................................................................................ 12 3.1.2. Kosten ................................................................................................................... 12 3.1.3 Meer gedetailleerde data over aantallen en kosten ...............................................

13 3.1.4 Producten ............................................................................................................... 14 3.2. Financiële gevolgen ..................................................................................................... 15 2021 ................................................................................................................................ 15 2022 ................................................................................................................................ 15 2023-2028 ....................................................................................................................... 15 2028 en verder ................................................................................................................ 16 3.5 Vervolg.......................................................................................................................... 16 Hoofdstuk 4 Actuele (extra) oorzaken grote druk op jeugdzorg ............................................. 17 4.1. Een toenemende vraag door corona ........................................................................... 17 4.2 Zwaardere problematiek en daarmee duurdere jeugdhulp ........................................... 17

2

4.3. Gezinshuizen ............................................................................................................... 17 4.4. A-specifiek toewijzen ................................................................................................... 18 4.5. Andere mogelijke factoren ........................................................................................... 18 Hoofdstuk 5 Wat wordt er op dit moment (extra) gedaan om de kosten te beïnvloeden? ..... 20 5.1 De pilot ‘Ondersteuning pleegzorgplaatsing’ ................................................................ 20 5.2 Het provinciaal beleids-en kwaliteitskader gezinshuizen is in ontwikkeling .................. 20 5.3. Data analyse ................................................................................................................ 20 5.4. A-specifiek toewijzen ................................................................................................... 20 5.5 De pilot praktijkondersteuner jeugd GGZ ..................................................................... 21 5.6 Alle beschikkingen extra onder de loep ........................................................................ 21 5.7 Het vier ogen principe ...................................................................................................

21 5.8 Minder aanbieders ........................................................................................................ 22 5.9. Meer inzet op preventie ............................................................................................... 22 5.10 Alleen hulp waarvan bewezen is dat deze effectief is ................................................ 22 5.11 Krachtig netwerk in Kapelle ........................................................................................ 22 5.12 Kind In Echtscheiding Zeeland ................................................................................... 23 5.13 Nu niet zwanger .......................................................................................................... 23 Hoofdstuk 6 VNG en het Rijk ................................................................................................. 24 6.1.

Ontwikkelingen rondom afspraken Rijk en VNG ...................................................... 24

6.2. Het AEF-onderzoek en de arbitragecommissie ........................................................... 24 6.3. Toelichting op de maatregelen waar Rijk en VNG het over eens zijn .......................... 25 6.3.1 Verstrekken normale leven/veerkracht jeugdigen en hun omgeving binnen/buiten jeugdwet. ......................................................................................................................... 25 6.3.2. Voorkomen en verkorten residentiele zorg ........................................................... 25 6.3.3. Voogdijondersteuning ........................................................................................... 25 6.3.4. Inperken lichte zorgvormen en niet werkende of schadelijke interventies uitsluiten ........................................................................................................................................ 26 6.3.5. Wettelijke afbakening reikwijdte ............................................................................ 26 6.3.6. Afbakening jeugdwet in relatie tot andere wetten - Versterking bestaanszekerheid ........................................................................................................................................ 26 6.3.7. Selectie en contractering ....................................................................................... 26 6.3.8.

Tariefdifferentiatie ................................................................................................. 26 6.3.9. Beperking verwijzingen naar gecontracteerd aanbod ........................................... 27 6.3.10 Regionalisering .................................................................................................... 27 6.3.11 Brede invoering POH-JGGZ ................................................................................ 27 6.3.12 Standaardisatie uitvoering.................................................................................... 27 6.3.13. Vereenvoudiging keten jeugdbescherming ......................................................... 27 6.3.14. Niet-werkende of schadelijke interventies uitsluiten uit het pakket ..................... 28 6.4. Nieuw kabinet .............................................................................................................. 28 6.5. Conclusie ..................................................................................................................... 28

3

Hoofdstuk 7 Gemeenten die geen budget overschrijding hebben ......................................... 29 7.1. Inleiding ....................................................................................................................... 29 7.2. Factoren die kunnen zorgen voor een succesvolle transformatie ............................... 29 Hoofdstuk 8 Wat voor gemeente willen we zijn? .................................................................... 31 Scenario 1: We houden vast aan de ontwikkelingen die al in gang zijn gezet zonder nieuwe interventies. ............................................................................................................ 31 Scenario 2: Oplopende kosten beïnvloeden met ingrijpende interventies. ......................... 31 Scenario 3: Investeren in de voorkant ................................................................................ 32 Monitoring ........................................................................................................................... 32 Financiën ............................................................................................................................ 32 Vervolg................................................................................................................................ 33

4

Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1.

Terugkijk naar het verleden

Voor de transformatie van 2015 hebben alle gemeenten beleid opgesteld en keuzes gemaakt hoe de toegang naar de jeugdhulp ingericht moest worden. Dit ging vaak over de positionering van de toegang: via een wijkteam, een Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), met medewerkers in dienst van de gemeente of juist alles uitbesteden aan een externe organisatie. Gemeenten hadden in theorie een visie op de toegang, maar in de eerste vijf jaren is die ingehaald door de praktijk. Begin 2015 moest alles op de eerste plaats blijven zoals het was, zodat mensen niet ineens hun hulp kwijt waren. Daarna werden gemeenten langzaamaan overspoeld met een toename van aanvragen en was men volledig gericht op het adequaat kunnen zorgen voor hulp als dat nodig was. Zo ook de gemeente Kapelle. In 2019 is het actieplan Jeugdhulp Gemeente Kapelle opgesteld. Dit actieplan is opgesteld naar aanleiding van de meerjarige tekorten in de jeugdhulp tussen 2015 en 2019. Als doel werd gesteld een beeld te krijgen van de mogelijkheden tot bijsturen en de effecten daarvan. Naar aanleiding van het actieplan is er in 2019 eveneens een implementatieplan jeugdhulp opgesteld. Nu vijf jaar na de transformatie blijkt dat bijna alle gemeenten in Nederland behoefte hebben aan een duidelijk omschreven visie en mogelijkheden om de kosten te beïnvloeden.

1.2.

Visie – wat voor gemeente willen we zijn?

De gemeente zal moeten uitspreken wat voor een gemeente zij willen zijn. Het gaat dan over vragen als: moet de zorg wel of niet laagdrempelig zijn, wanneer kennen we precies een ondersteuningsvraag toe en wanneer wijzen we dat af? Leveren we snel en adequaat hulp of leggen we de focus ook op eventuele onderliggende vragen, met meer hulp tot gevolg? Kortom, moeten we de lat zo hoog blijven leggen als we in 2015 ook deden of kijken we, binnen de grenzen van de wet, wat echt noodzakelijk is? Het actieplan 2019 heeft daartoe al een eerste aanzet gemaakt. Toch blijkt dit niet voldoende om de oplopende kosten terug te dringen of zelfs maar te stabiliseren. Daarom moet er opnieuw nagedacht worden over wat voor gemeente we willen zijn. Bij een relatief zakelijke keuze kan dit leiden tot hard ingrijpen: bezuinigingen en slechts matige invloed hierop. Een sociale keuze kan leiden tot (enigszins) acceptatie van de kosten en beïnvloeding. Kwaliteit wordt dan meer voorop gesteld dan de kosten.

1.3.

Hoe kunnen we de kosten beïnvloeden

In 2021 is de wens uitgesproken om het actieplan te herijken. Zo’n 97% van de gemeenten probeert op dit moment de jeugdzorgkosten te beïnvloeden. Er zijn talloze deskundigen en onderzoeksbureaus die zich in de materie verdiept hebben. Toch zijn er net zo veel meningen die adviseren om linksom te gaan als dat er zijn om rechtsom te gaan om tot beïnvloeding van de kosten te komen. De effecten van de verschillende adviezen zijn uiteenlopend. Daarom is er (nog steeds) geen universele sleutel gevonden om tot een oplossing te komen. Omdat er nog geen universele sleutel is, kunnen we op dit moment alleen op zoek naar wat lokaal werkt. Wat zijn de knoppen waaraan we kunnen draaien? Daarbij hebben we gekeken naar het Rijk, VNG, andere gemeenten en de lokale situatie.

1.4.

Leeswijzer

Dit actieplan geeft in hoofdstuk 2 een tussenstand aan over de ontwikkelingen tussen 2019 en 2021. Vervolgens beschrijven we in hoofdstuk 3 welke resultaten er behaald zijn. Daarnaast staan we in hoofdstuk 4 stil bij de oorzaken die op dit moment zorgen voor een 5

grote druk op de jeugdhulp en wat we op dit moment kunnen doen om de kosten te beïnvloeden in hoofdstuk 5. Vervolgens staan we in hoofdstuk 6 stil bij de ontwikkelingen op nationaal niveau. In hoofdstuk 7 noemen we factoren die gemeenten zonder overschrijding met elkaar gemeen hebben. Ondanks de verschillende maatregelen hebben we nog steeds budgetoverschrijdingen. Wanneer we binnen het budget willen blijven zullen er ingrijpende beleidskeuzes gemaakt moeten worden. In hoofdstuk 8 staan we daarom stil bij de kernvraag. Wat voor gemeente willen we zijn? Er worden daarop 3 mogelijke scenario’s beschreven. Op basis daarvan kunnen er nieuwe interventies ingezet worden. In het bijgevoegde conceptuitvoeringsplan worden een aantal interventies gepresenteerd die passen bij de twee scenario’s.

6

Hoofdstuk 2 Actieplan van 2019 2.1. Aanleiding In 2019 is het actieplan opgesteld naar aanleiding van de wens van zowel college als raad om meer inzicht te krijgen in de tekorten van jeugdhulp. Met deze informatie wilde het college weten op welke manieren ze kan bijsturen en wat daarvan de consequenties zijn. Er is vervolgens door een extern bureau een QuickScan uitgevoerd, interviews gehouden en onderzoek gedaan. Naar aanleiding van de bevindingen zijn stappen en maatregelen beschreven die zouden kunnen leiden tot beheersing van de kosten.

2.2. Evaluatie op voorgestelde maatregelen voor kostenverlaging In 2019 werden een aantal stappen en maatregelen voorgesteld om te komen tot een (structurele) kosten verlaging: 1. Verhoog de drempel in de toegang. 2. Zorg dat er meer inzicht is in voorliggende voorzieningen en breidt deze uit. 3. Inzetten op perspectief in plaats vanuit recht. 4. Verbeter de processen binnen het CJG. 5. Procescoördinatoren meer te laten werken als kwaliteitsmedewerkers en hun daarin te trainen. 6. Zorg voor goede managementinformatie. 7. CJG-medewerkers in dienst nemen. 8. Zet bovenstaande om in een projectplan met tijdspad. 9. Instroombeperking cliënten en uitstroombevordering cliënten. 10. Anders indiceren. 11. Onderzoek hoge kosten frontoffice en gebiedsteam reduceren door het CJG op een andere wijze te organiseren. Hieronder geven we voor elk onderdeel aan hoe deze maatregelen zijn opgepakt. 2.2.1 Drempel toegang verhogen De medewerkers van de gemeentelijke toegang (CJG) stellen zich kritischer op in geval van een aanvraag jeugdhulp. Hieronder volgen een paar voorbeelden: Bij een vraag wordt uitgebreid nagegaan of er geen oplossingen beschikbaar of te realiseren zijn binnen het eigen netwerk en/of door niet geïndiceerde jeugdhulp. Aan het proces van vraagverheldering is gesleuteld wat tot aanscherping heeft geleid.

Aanvragen worden strenger beoordeeld: we nemen alleen een positief besluit als de gevraagde jeugdhulp noodzakelijk is. Voor het schrijven van het actieplan werd gekeken naar dat wat nodig/wenselijk was. Wanneer geïndiceerde jeugdhulpondersteuning wordt ingezet is deze zo kort en eenvoudig mogelijk. Dit komt bijvoorbeeld tot uiting dat aanbieders van zorgboerderijen zich bij het CJG melden, omdat ze hun cliëntenbestand zien opdrogen. 2.2.2. Voorliggende voorzieningen Een voorliggende voorziening is een voorziening op grond van een andere wet dan de Jeugdwet. Deze voorzieningen noemen we voorliggend omdat ze voorrang hebben op voorzieningen uit de Jeugdwet. Artikel 1.2. Jeugdwet regelt welke voorzieningen voorliggend zijn. Op dit onderdeel is de minste vooruitgang geboekt. Voorliggende voorzieningen zijn in kaart gebracht, maar deze informatie wordt nog te weinig gedeeld. Voorliggende voorzieningen zijn nog versnipperd en te weinig met elkaar verbonden. Van uitbreiding is weinig sprake geweest. Daarin hebben de stijgende kosten, en de wens om die te beïnvloeden, een rol gespeeld. Er zijn twee voorliggende voorzieningen in deze periode

7

gestart. Het project Praktijk Ondersteuner Huisartsen Jeugd Geestelijke Gezondheidzorg (POH-JGGZ) en het Kapels netwerk. Dit loopt volgens planning. 2.2.3. Perspectief in plaats van recht De medewerkers van het CJG sturen op perspectief in bijvoorbeeld de vraagverhelderingsgesprekken met de ouders. Zo wordt er gekeken hoe er weer perspectief gecreëerd kan worden. Er wordt dan ingezet op dat wat helpend is om op termijn verbetering te realiseren. Dat is een belangrijke andere insteek dan voorheen, waarbij werd uitgegaan van het recht op een bepaalde voorziening. Deze insteek leidde ertoe dat de wens van de ouders bepalend was voor het vervolg (en dus de eventueel in te zetten geïndiceerde jeugdhulp). Nu heeft het CJG daar een veel grotere invloed op door een duidelijk advies te geven gericht op perspectief in plaats van een zogeheten ‘quick fix’. Om deze cultuuromslag te verwezenlijken hebben medewerkers van het CJG een training gevolgd, die hen helpt nadrukkelijker de leiding te nemen in het proces van klantvraag tot het afgeven van een beschikking. 2.2.4 Verbeter de processen binnen het CJG In het verleden werkten verschillende medewerkers van verschillende organisaties als consulent binnen het CJG. Naar aanleiding van het actie- en implementatieplan is dit aangepast. Er zijn nu twee vaste medewerkers binnen het CJG, die alleen werken voor onze gemeente.

Dit zorgt naast een kostenbesparing er ook voor dat ze meer geworteld zijn geraakt in de sociale kaart van Kapelle. De processen binnen het CJG zijn volledig vormgegeven zoals beschreven in het actie- en implementatieplan. Er is een efficiënte en gestroomlijnde toegang ontstaan. De consulenten van het CJG zijn verantwoordelijk voor de eerste vragen tot aan de eventuele herbeschikkingen. De coördinator ondersteunt de consulenten en pakt haar rol als er problemen zijn. 2.2.5. Procescoördinatoren als kwaliteitsmedewerkers Dit punt is nog in ontwikkeling. Het traject om van inhoud naar een helikopte view te gaan, die trends signaleert, is complex en intensief. In het actieplan van 2019 werd daarover al aangegeven dat dit soort aanpassingen veel tijd kosten. Het gaat tenslotte om een cultuurverandering. De procescoördinator is en wordt hierin getraind. In de afgelopen periode zijn er stappen gemaakt waarbij meer aandacht is voor de kwaliteit van de werkzaamheden, maar ook voor het afgeven van beschikkingen. Dit is echter een voortdurend proces, iets wat nooit helemaal afgerond is. Ondanks de al gemaakte vorderingen is er nog ruimte voor verbetering. Uiteindelijk willen we de procescoördinator zien als schakel tussen beleid en uitvoering. 2.2.6. Goede managementinformatie Op dit punt zijn grote stappen gemaakt.

Het CJG, en met name de backoffice, houdt zelf data bij over de afgegeven beschikkingen. Dit vraagt relatief veel tijd, maar geeft beleid en bestuur meer inzicht. Daarnaast ontvangt de gemeente ook managementinformatie en data vanuit Inkoop Jeugdhulp Zeeland (IJZ). Door uiteenlopende redenen (onderbezetting, interne problemen, etc.) hebben ze daar lang niet altijd in kunnen voorzien. Er zijn zelfs perioden geweest dat de beschikbare data simpelweg onbetrouwbaar waren. Daardoor kon er niet worden gestuurd op de informatie. In het afgelopen half jaar zijn er twee nieuwe data analysen aangetrokken die de gemeenten voorzien van steeds meer goede gedetailleerde informatie. Er vinden nu regelmatig gespreken plaatst tussen de gemeente en IJZ. Deze bieden beide de mogelijkheid om te sturen.

8

2.2.7. CJG-medewerkers in dienst nemen De gemeente Kapelle heeft nu vaste medewerkers (2 back office-medewerkers en 2 consulenten) in dienst. Deze werken alleen voor de gemeente Kapelle. Er is geen sprake meer van de inzet van externen. Het in dienst nemen van de CJG medewerkers is in dit hoofdstuk benoemd als een kostenbesparing. En natuurlijk is het fijn dat dit nu minder kost. Maar als gemeente hadden we er wellicht beter voor kunnen kiezen om de besparing in te zetten om de toegang beter te organiseren. Misschien hadden we wel moeten zeggen: het CJG mag € x kosten. Als we de CJG-medewerkers zelf in dienst nemen kunnen we voor datzelfde bedrag veel meer doen in de toegang. Bijvoorbeeld: meer tijd om te kijken wat het netwerk kan en hoe we dat in beweging krijgen; meer tijd om te kijken welke voorliggende voorzieningen er zijn; ruimte voor korte interventies, en dan eventueel te beschikken als dat nog nodig is; contact de met scholen te leggen. Met andere woorden: meer voor hetzelfde geld in plaats van hetzelfde voor minder geld. 2.2.8. Zet bovenstaande om in een projectplan met tijdspad In 2019 is er een implementatie plan jeugdhulp opgesteld naar aanleiding van het Actieplan Jeugdhulp. Veel van de daarin genoemde punten komen hierboven al aan bod. Het meeste is gerealiseerd in een korte periode door een projectleider.

Achteraf gezien had de gemeente daar misschien beter wat langer gebruik van kunnen maken. 2.2.9. Instroombeperking cliënten en uitstroombevordering cliënten Gemeenten hebben slechts in beperkte mate invloed op de instroom naar voorzieningen en de daarmee samenhangende kosten. Ruim 50% van de instroom loopt via andere routes dan de gemeentelijke toegang. Door deze externe verwijsroutes hebben gemeenten niet direct grip op een deel van de jeugdzorgkosten. Bij 2.2.1 en 2.2.3 kwamen als een aantal acties aan bod die hebben bijgedragen aan het afremmen van de instroom van cliënten. In absolute zin zijn de aantallen niet afgenomen. Maar zonder actie waren de aantallen misschien nog veel verder opgelopen. De uitstroom van cliënten is bevorderd door bijvoorbeeld kortere beschikkingen af te geven, vaker te evalueren en tijdig af te schalen. 2.2.10. Anders indiceren Dit kwam in feite al aan bod bij 2.2.1 en 2.2.3. Er is getracht een cultuuromslag te creëren. Nu wordt beoordeeld of gevraagde jeugdhulp noodzakelijk is. Het hele proces is daarmee strenger geworden. Wij horen dit bijvoorbeeld terug via samenwerkingspartners en aanbieders. Ons CJG staat te boek als kritisch als het gaat om het beoordelen van aanvragen voor geïndiceerde jeugdhulp. 2.2.11.

Onderzoek hoge kosten frontoffice en gebiedsteam reduceren door het CJG op een andere wijze te organiseren Zoals bij 2.2.4 en 2.2.7 genoemd is het CJG in de tussenliggende periode anders georganiseerd. Er wordt geen gebruik meer gemaakt van de inhuur van externen, maar alle medewerkers zijn in dienst bij gemeente Kapelle. Hiermee is een maximale kostenbesparing bereikt.

2.3. Maatregelen waar de gemeente geen ruimte heeft om keuzes te maken Daarnaast werden in het actieplan 2019 specifiek maatregelen genoemd waar de gemeente geen ruimte heeft om keuzes te maken. Het gaat daarbij om de volgende maatregelen: Eigen bijdrage Zo werd aangegeven dat het rijk heeft bepaald dat er geen eigen bijdrage mag worden gevraagd voor jeugdhulp. Inmiddels zijn er gemeenten die wel een eigen bijdrage vragen van 9

ouders voor sommige jeugdhulp, zoals de gemeente Breda. Ook door de rijksoverheid en de VNG wordt deze optie besproken als mogelijke maatregel om de kosten te beïnvloeden. Deze optie wordt ook besproken in hoofdstuk 6. Doorverwijzingen Huisartsen, jeugdartsen en medische specialisten mogen jongeren zonder tussenkomst van de gemeente doorverwijzen naar individuele voorzieningen. In de afgelopen periode is wel geprobeerd door inzet van praktijkondersteuning invloed uit te oefenen op de verwijzingen. Het is nog te vroeg om het project te evalueren, maar het ziet er naar uit dat de doelen die vooraf zijn afgesproken niet worden gehaald. Zo wordt nog steeds meer dan 50% van de jongeren alsnog doorverwezen. Wel zijn de contacten met de huisartsen aangehaald. De gemeente probeert, waar mogelijk, mee te kijken bij de toewijzing van jeugdhulpbeschikkingen vanuit de huisartsen. Traject aanpassing gelden vanuit het rijk Het Rijk is, samen met gemeenten, een traject gestart om de verdeelsystematiek in de komende jaren aan te passen. Het meest concrete voorstel is daarvan het woonplaatsbeginsel. Dit komt terug in hoofdstuk 3.

2.4. Ambities van de gemeente Kapelle In het actieplan is aangeven dat de gemeente Kapelle het liefst de kosten in 2020 al fors wilde verlagen. Het extern bureau heeft toen al aangegeven dat de verwachting was dat de kosten in 2020 nog niet zouden dalen. Het invoeren van maatregelen om het tij te keren kost op korte termijn tijd en geld. Daarnaast werd ingezet op cultuurverandering. Ook dat kost tijd. Er kon volgens het actieplan een kostenreductie gerealiseerd worden door: De drempel naar de toegang te verhogen. Er wordt strenger beoordeeld of een cliënt in aanmerking komt voor jeugdhulp en/of jeugdhulp nodig is. Het monitoringsproces te wijzigen. In het nieuwe proces wordt na 3 maanden gekeken of de ingezette zorg aansluit bij de cliënt. Dit zorgt ervoor dat het proces versnelt om passende zorg in te zetten. Herindicatie te koppelen aan de gebiedsteammedewerker die meer regie voert en strakker stuurt op het behalen van doelen en resultaten. Het voorliggende veld uit te breiden en te koppelen aan behoeftes (waarbij de behoeftes gemonitord worden). Meer te richten op perspectief en zelfredzaamheid van de cliënt en minder op rechtmatigheid. Dit gaat leiden tot vermindering van indicaties.

De volgende bezuiniging ambities werden vastgesteld: 2020: € 100.000,- ten opzichte van 2019 2021: € 300.000,- ten opzichte van 2019 2022: € 450.000,- ten opzichte van 2019 2023: € 600.000,- ten opzichte van 2019 Met uitzondering van de maatregel ten aanzien van het voorliggend veld, zijn alle punten uit het actieplan in gang gezet. Dat er nog niet ingezet is op het voorliggend veld hangt samen met het niet behalen van de kostenreductie. Er zijn op dit moment geen middelen om hierop in te zetten. Helaas hebben de genomen maatregelen niet geleid tot de bovenstaande kostenbesparingen voor 2020 en 2021. In het actieplan werd aangegeven dat de gemeente uit zou gaan van een taakstelling van

10

€ 300.000,- voor het jaar 2021 ten opzichte van 2019. Deze taakstelling zal niet behaald worden. Wel zal de gemeente dit jaar naar verwachting zo’n € 100.000,- minder kosten maken aan Persoons Gebonden Budgetten (PGB) en € 50.000,- besparen op onder andere. de bedrijfsvoering van het CJG. Dat is de helft van de taakstelling. Als gemeente hadden we er ook voor kunnen kiezen om de besparing in te zetten om te investeren in het voorliggend veld.

2.5. Conclusie De gemeente wilde veel te snel de kosten beheersen en reduceren. Terwijl wij misschien juist wel hadden moeten investeren en accepteren dat enige vorm van kostenbeheersing pas na enkele jaren volgt. Door in een hoog tempo te willen besparen is de benodigde investering in het voorliggend veld uitgebleven. In de volgende hoofdstukken gaan we in op de resultaten en huidige ontwikkelingen.

11

Hoofdstuk 3 Resultaten In dit hoofdstuk gaan we in op de resultaten van de afgelopen periode. Deze informatie is eerder gedeeld in de halfjaar rapportage. Achtereenvolgens besteden we aandacht aan: het jaar 2021 in cijfers: aantal hulpvragen, aantal toewijzingen, unieke cliënten en kosten; financiële gevolgen (zowel in 2020 als in 2021).

3.1. Het jaar 2021 in cijfers 3.1.1. Hulpvragen Sinds 2020 krijgt het CJG meer hulpvragen binnen. Dit is terug te zien in het aantal behandelde aanvragen voor jeugdhulp. De backoffice CJG heeft aangegeven dat er van januari tot 25 oktober 2021 586 aanvragen binnenkwamen voor geïndiceerde jeugdhulp. Daarvan zijn er 462 toegekend. Van deze 462 aanvragen was er 250 keer sprake van een ander wettelijk verwijzer dan het CJG. Denk hierbij aan rechters, jeugdbeschermers en huisen jeugdartsen. In geval van andere wettelijke verwijzers heeft het CJG geen invloed op de indicatie. Wanneer we het jaar 2020 en 2021 met elkaar vergelijken, blijkt dat het beroep op CJG nagenoeg is verdubbeld. Van onze jeugdigen tot 18 jaar ontvangt 10,6% een vorm van geïndiceerde jeugdhulp. Dat percentage ligt redelijk hoog als je dat bijvoorbeeld vergelijkt met gemeente Reimerswaal: 9.9%. Provinciaal gezien bevindt de gemeente Kapelle zich met dit percentage aan de bovenkant van de middenmoot. 3.1.2. Kosten Over de eerste 7 maanden van 2021 is de financiële balans opgemaakt. Er is met name gekeken naar de kosten op het gebied van geïndiceerde jeugdhulp. De gemaakte kosten bedragen € 2.330.779,-. Een deel daarvan bestaat onder andere uit de kosten die gemaakt zijn door de overname van Intervence: € 117.577,-. In juni is als besloten de kosten voor deze overname vanuit de algemene middelen te voldoen.

Voor de eerste 7 maanden van 2021 was door IJZ € 1.843.374,- voor gemeente Kapelle begroot. Dat resulteert in een overschrijding van de begroting met € 369.828,-, omdat de kosten voor Intervence buiten beschouwing gelaten kunnen worden. Het voornaamste deel van de kosten bestaat uit Zorg In Natura (ZIN): € 2.056.327,-. In heel Zeeland is een tendens te zien: de meeste gemeenten overschrijden hun begroting. Zowel op regionaal als lokaal niveau proberen we oorzaken te vinden en deze positief te beïnvloeden. Om tot een uitleg van de cijfers te komen kijken we naar het detailniveau achter bovenstaande cijfers. Daaruit valt een top 5 af te leiden aan grootste kostenposten. 1. Jeugd Geestelijke Gezondheidszorg (Jeugd GGZ) € 499.943,-. 2. Jeugdhulp ambulant (in eigen omgeving) € 456.477,-. 3. Jeugdhulp verblijf (incl. behandeling) € 330.491,-. 4. Jeugdhulp verblijf (excl. behandeling) € 279.111,-. 5. Jeugdbescherming € 120.354,-. We hebben de IJZ gevraagd om met data een vergelijking te maken met vorig jaar. De stand van zaken in juni 2020 is vergeleken met juni 2021. Daardoor zien we bijvoorbeeld wat de grootste stijgers waren. Zij bevinden zich op de grote kostenposten: Jeugd GGZ 44%

12

stijging, jeugdhulp verblijf inclusief behandeling 21% stijging en jeugdhulp verblijf exclusief behandeling 38% stijging. 3.1.3 Meer gedetailleerde data over aantallen en kosten Uiteraard willen we meer gedetailleerd zien wat er in onze gemeente speelt. De financiële consequenties op hoofdlijnen hebben we al geschetst. Het is waardevol om niet alleen vanuit een financieel oogpunt te kijken naar de situatie. Daarom hebben we zaken in kaart gebracht, zoals aantal toewijzingen en aantal unieke cliënten. We willen weten hoe deze cijfers zich in de afgelopen 1,5 á 2 jaar hebben ontwikkeld. De toewijzingen zijn anders dan de indicaties afgegeven in 2021. Er zitten lang(er) lopende indicaties bij die eerder zijn afgegeven. Aansluitend brengen we de kostenontwikkeling over dezelfde periode in beeld voor dezelfde productcategorieën. Overigens moet bij de cijfers in de onderstaande sub paragrafen een kanttekening gemaakt worden: hoe recenter, hoe groter de foutmarge. Dit heeft te maken met het zogeheten na-ijleffect: Doordat zorgaanbieders soms laat declaraties insturen, worden bijvoorbeeld ook bijbehorende kosten relatief laat zichtbaar. Toch geeft deze data voldoende inzicht om een trend te signaleren. 3.1.3.1.

Totaalbeeld geïndiceerde jeugdhulp Aantallen Op het totaal aan geïndiceerde jeugdhulp in 2021 zien we dat het aantal unieke cliënten ten opzichte van begin 2020 behoorlijk is gestegen. Destijds lag het aantal zelfs nog even onder de 300. Uiteindelijk toenemend naar 345 en de laatste periode mogelijk weer iets afnemend. Tegelijkertijd is het aantal toewijzingen significant toegenomen. Op enig moment waren dit er ongeveer 500, maar inmiddels benaderen we de 600 toewijzingen. Kosten Aanvankelijk zat het kostenniveau begin 2020 ongeveer op € 240.000,- per maand. In de eerste maanden van 2021 zat dat tussen de € 290.000,- en € 340.000,- per maand. Een significante toename. 3.1.3.2. Jeugd-GGZ Aantallen In deze categorie is een piek goed zichtbaar eind 2020 / begin 2021. Zo gingen we van 145 toewijzingen op 139 unieke cliënten in maart 2020 naar 181 toewijzingen op 165 unieke cliënten in januari 2021. Het is aannemelijk dat de afname van de laatste maanden in deze grafiek minder groot is dan weergegeven. Met name in deze categorie is het na-ijleffect groot door a-specifiek toewijzen, waarbij aanbieders tot maximaal één jaar aan de slag gaan zonder specifieke beschikking. 3.1.3.3. Kosten In 2020 was op dit onderdeel al een stijgende lijn in kosten zichtbaar. Gedurende het jaar liepen de kosten op van zo’n € 56.000,- per maand richting € 80.000,- per maand eind 2020.

Die lijn zette zich voort in 2021. Inmiddels zitten we op een niveau van zo’n € 85.000,- per maand. 3.1.3.4. Jeugdhulp ambulant (in eigen omgeving) Aantallen Sinds begin 2021 zijn de cijfers alleen maar oplopend. In januari waren er 141 toewijzingen op 119 unieke cliënten. In juli was dat al opgelopen naar 186 toewijzingen op 138 unieke cliënten. Kosten Kijkend naar gemiddelden springen deze kosten niet meteen in het oog als we enkel letten op stijgingen. In 2020 bedroegen de gemiddelde maandelijkse kosten zo’n € 66.000,-. In 13

2021 bedragen diezelfde kosten gemiddeld € 69.000,- per maand. Tegelijkertijd blijven deze kosten een belangrijk deel van de totaal gemaakte kosten geïndiceerde jeugdhulp. 3.1.3.5. Jeugdhulp verblijf incl. behandeling Aantallen Hier zien we een toename die voorafgaand aan 2021 al bereikt was. Begin 2020 maakten 6 jeugdigen hiervan gebruik om uiteindelijk toe te nemen naar zo’n 10 jeugdigen begin 2021. Inmiddels lijken die aantallen weer te dalen. Kosten Net als bij jeugdhulp ambulant is de stijging in kosten hier niet per se opvallend. In 2020 bedroegen de gemiddelde maandelijkse kosten € 47.000,- en dat is in 2021 vooralsnog iets gestegen naar gemiddeld € 48.000,- per maand. Maar ook hier geldt dat het een substantieel deel van onze totale kosten geïndiceerde jeugdhulp is. 3.1.3.6. Jeugdhulp verblijf excl. behandeling Aantallen De aantallen hier zijn ook heel 2021 toenemend. In januari was er nog sprake van 24 toewijzingen op 24 unieke cliënten. In juli was dat 32 toewijzingen op 32 unieke cliënten. Verder valt op dat daartussen zelfs nog een hogere piek ligt én dat er sprake is van meer toewijzingen dan cliënten. Kosten Gedurende het jaar 2020 lagen de maandelijkse kosten tussen de bandbreedte € 20.000,tot € 30.000,- (op één uitzondering na). In 2021 zijn die maandelijkse kosten toegenomen naar gemiddeld € 41.000,-. 3.1.3.7.

Jeugdbescherming Aantallen In 2021 zien we de aantallen alleen maar stijgen. Overigens was er al een forse toename ingezet in 2020. In januari 2021 betrof het 28 toewijzingen op 25 unieke cliënten. Een halfjaar later was dat toegenomen naar 31 toewijzingen op 30 unieke cliënten. Kosten De maandelijkse kosten waren in 2020 gemiddeld € 4.100,-, inmiddels liggen de gemiddelde kosten op bijna € 19.500,- per maand. 3.1.3.8. Kindergeneeskunde Een andere opvallende categorie in aantallen is de kindergeneeskunde. De directe kosten hiervan zijn relatief laag. Begin 2021 was er sprake van 78 toewijzingen op 70 unieke cliënten. In het daaropvolgend halfjaar liep dat op naar 104 toewijzingen op 96 unieke cliënten. 3.1.4 Producten Zoals ‘kindergeneeskunde’ opvalt met de stijging in aantallen, zijn er ook producten die met de kosten opvallen. Omdat deze analyse is geschreven in een beperkt tijdsbestek, zijn de bijbehorende aantallen toewijzingen en unieke cliënten niet meer beschreven op dezelfde manier als bij de vorige onderwerpen. Maar het betreft wel relevante informatie voor de uitleg van het totaalbeeld. Vandaar dat we deze hieronder wel beschrijven. We zien stijgingen in kosten op uiteenlopende producten, zowel binnen onze grote kostenposten als ook in kleinere productcategorieën.

Tegelijk zien we belangrijke kostenstijgingen als het gaat om: dagbehandeling regulier, gezinshuis outputgericht zwaar, pleegzorg, gezinshuis inspanningsgericht, jeugdhulp ambulant regulier, jeugdhulp specialistisch zwaar, jeugdreclassering zwaar, ondertoezichtstelling jaar 1, 14

ondertoezichtstelling jaar 2 en verder, voogdij, drang/casusregie, zelfstandig leven, jeugd GGZ-behandeling regulier, jeugd GGZ-specialistisch (producten 54002 en 55001) en jeugd GGZ-behandeling hoog specialistisch. Bij het maken van deze opsomming valt op dat het vooral gaat om de zware, dure jeugdhulpproducten die vooral ingezet worden bij complexe casuïstiek.

3.2. Financiële gevolgen 2021 5e begrotingswijziging GGD: € 709.097,- tekort De stijgende kosten geïndiceerde jeugdhulp hebben met name financiële gevolgen in het lopend jaar. Dit blijkt onder andere uit de 5e begrotingswijziging van de GGD (waar IJZ) onder valt. In tegenstelling tot andere jaren ontvangen we dit keer geen afrekening na afloop van het jaar. Het merendeel van de Zeeuwse gemeenten overschrijdt de beschikbaar gestelde middelen. Dergelijke kosten kan de IJZ niet dragen. Dat zou ze in acute financiële problemen brengen. Daarom is de maandelijkse bevoorschotting aangepast met de door IJZ gemaakte prognose. Vooralsnog lijkt het erop dat de prognose behoorlijk accuraat is. Niet behalen taakstelling: om en nabij € 500.000,Enerzijds gingen we uit van een taakstelling van € 300.000,- voor het jaar 2021 ten opzichte van 2019. Deze taakstelling zal niet behaald worden. Dit jaar zullen we naar verwachting zo’n € 100.000,- minder kosten maken aan Persoons Gebonden Budgetten en € 50.000,besparen op onder andere de bedrijfsvoering van het CJG. Dat is de helft van de taakstelling. 2022 Doordat IJZ de maandelijkse bevoorschotting aanpaste, zullen er geen of beperkte directe financiële gevolgen zijn voor 2022. De toenemende kosten geven echter wel aanleiding om aan te nemen dat dit zich kan voortzetten in 2022. In welke mate is echter lastig in concrete bedragen uit te drukken.

Door het veranderen van het woonplaatsbeginsel per 1 januari 2022, verwachten we dat in 2022 de gezinshuizen een positief effect zullen hebben op onze kosten voor geïndiceerde jeugdhulp. Dit komt terug in hoofdstuk 4. Tegelijkertijd zijn er ontwikkelingen waardoor alle gemeenten in 2022 meer kosten zullen hebben; meer ondersteuning van dyslexie zal onder financiële verantwoordelijkheid van de gemeenten vallen en ook de gewijzigde tarieven jeugdhulpaanbieders. We hebben IJZ gevraagd om een inschatting te maken van de financiële gevolgen, maar die kunnen ze ons naar verwachting pas begin januari 2022 geven. Volgend jaar is er sprake van een nog grotere taakstelling dan in 202: € 450.000,- minder dan de begroting van 2019 á € 3.700.000,-. Alle ontwikkelingen in ogenschouw nemend is het aannemelijk dat het ons bijzonder veel moeite zal kosten die te behalen. 2023-2028 De verwachting is dat ook in de komende jaren er aanzienlijke tekorten zullen zijn bij de jeugdzorg. Zelfs als alle 97% van de gemeenten, met een tekort ten aanzien van jeugdhulp, met nieuwe maatregelen aan de slag gaan, zal het tijd kosten voordat de opbrengsten van de te nemen maatregelen (lokaal en nationaal) hun volle omvang hebben bereikt. Wellicht dat dit voor onze gemeente positiever zal uitvallen door het woonplaatsbeginsel.

15

2028 en verder Het Rijk en VNG verwachten dat na 2028 de Jeugdhulp in rustiger vaarwater zal komen.

3.5 Vervolg Wij onderzoeken interventies die de oplopende kosten kunnen terugdringen. Deze zijn genoemd onder hoofdstuk 4. Toch zullen deze interventies niet zorgen voor een sluitende begroting. Daarvoor zijn ingrijpende beleidskeuzes nodig. Deze worden benoemd in hoofdstuk 8.

16

Hoofdstuk 4 Actuele (extra) oorzaken grote druk op jeugdzorg Er zijn een aantal oorzaken die zorgen voor een grotere druk op de jeugdhulp op dit moment. Deze worden hieronder beschreven.

4.1. Een toenemende vraag door corona Het CJG signaleert in toenemende mate problematiek onder jongeren. De cijfers bevestigen dat. Over de gehele linie neemt de vraag naar geïndiceerde jeugdhulp toe. Er lijkt een verband te bestaan met corona en de genomen coronamaatregelen. Het aantal jeugdigen met een vorm van geïndiceerde jeugdhulp kende in de periode eind 2020 / begin 2021 een opvallende piek.

4.2 Zwaardere problematiek en daarmee duurdere jeugdhulp De problematiek die gesignaleerd wordt is zwaarder. Er zijn een aantal indicatoren die daarop duiden. Er is vaker sprake van psychische problemen. Ons CJG geeft aan dat zij vaker dan voorheen geconfronteerd worden met jongeren die kampen met depressie en suïcidale gedachten. Het gaat hierbij om hulp die wordt geboden in een instelling. Alle behandelingen hebben betrekking op psychische problematiek. Dit wordt bevestigd door de cijfers over jeugd GGZ. Tegelijkertijd lijkt de draagkracht van jeugdigen en hun ouders af te nemen, waardoor ze meer ondersteuning nodig hebben. Het aantal jeugdigen met geïndiceerde jeugdhulp neemt, sinds de grote piek begin 2021, inmiddels gestaag af. Ondertussen wordt er nauwelijks minder ondersteuning ingezet. De overgebleven jeugdigen hebben dus meerdere vormen van ondersteuning nodig. Tevens is er een toename in de kosten gerelateerd aan maatregelen die in het kader van Jeugdbescherming zijn genomen. Daar hebben wij geen invloed op. Dit zijn situaties waarbij door een rechter ingegrepen wordt. Door de complexiteit van de problematiek is het CJG vaker genoodzaakt casusregie in te kopen dan voorheen. We zien ook een toename in de inzet van producten als voogdij, ondertoezichtstelling, dwang/casusregie en dergelijke.

Kennelijk is het vaker dan voorheen noodzakelijk om (tijdelijk) de verantwoordelijkheid bij ouders uit handen te nemen en/of die intensief te monitoren. Aan de inzet van zware vormen van jeugdhulp hangt een duur prijskaartje.

4.3. Gezinshuizen In de afgelopen jaren was het beeld hetzelfde: de gezinshuizen en de daarmee gemoeide kosten drukten zwaar op de begroting. De kosten lopen nog altijd op. In juni 2020 bedroegen de totale kosten van de 2 voornaamste gezinshuisproducten gezamenlijk net geen € 20.000,per maand. Exact een jaar later bedragen dezelfde kosten net geen € 50.000,- per maand. Op jaarbasis kan dat een verschil maken oplopend tot € 360.000,-. Helaas hebben wij hier geen enkele invloed op. De invloed van de gezinshuizen op ons budget voor geïndiceerde jeugdhulp is ook goed zichtbaar als we een top 15 van duurste cliënten in de gemeente Kapelle opmaken. Van de 15 cliënten die gezamenlijk € 844.000,- kosten, is er bij 8 jeugdigen sprake van onder andere een gezinshuisproduct. Bij een 9e cliënt is sprake van een maatwerkvoorziening, waarbij een gezinshuis wordt ingezet. De gezinshuisproducten kosten ons tussen januari 2021 tot en met jul 2021 ruim € 350.000,De verwachting is dat een veranderd woonplaatsbeginsel (wpb) wel een positieve ontwikkeling is op dit gebied. Vanaf 1 januari 2022 verandert het wpb in de jeugdwet. Dit 17

heeft met name gevolgen voor jeugdhulp waar sprake is van verblijf. Grofweg kan gesteld worden dat de gemeente, waar de jeugdige onder viel ten tijde van de eerste aanvraag jeugdhulp, financieel verantwoordelijk wordt. Volgens de huidige berichtgeving vanuit onder andere IJZ ziet het ernaar uit dat door deze verandering onze gemeente minder financiële lasten zal moeten dragen. Volgens onze gegevens verblijven er momenteel 10 jeugdigen, waarvoor we financieel verantwoordelijk zijn, in gezinshuizen. Van die 10 jeugdigen verblijven er 7 jeugdigen in gezinshuizen binnen onze gemeente en 3 jeugdigen verblijven in gezinshuizen buiten onze gemeente. Van de 10 jeugdigen zullen naar verwachting 2 jongeren volgens het nieuwe woon plaats beginsel nog onder onze gemeentelijke financiële verantwoordelijkheid vallen. En bij deze 2 jongeren bestaat de kans dat ze niet langer in een gezinshuis zullen verblijven, omdat er mogelijk een andere oplossing voor handen is. Overigens kan het wel zo zijn dat er een financiële verantwoordelijkheid ontstaat voor kinderen die nu niet meer in onze gemeente verblijven. Op basis van de momenteel beschikbare gegevens lijkt daar geen sprake van. Vanuit dat oogpunt lijkt het reëel om te stellen dat onze kosten, direct voortkomend uit gezinshuisproducten, in 2022 met 2/3 zullen afnemen.

Tot juli bedroegen deze kosten ruim € 350.000,-, wat op jaarbasis kan resulteren in € 600.000,-. Indien de kosten volgens bovenstaande gegevens afnemen door het nieuwe wpb kan dat op jaarbasis zo’n € 400.000,- minder aan kosten betekenen. Er komt in januari een voorstel om de gezinshuizen op te nemen als risico categorie bij de wet Bibob. Tevens is er een provinciaal beleids- en kwaliteitskader gezinshuizen in ontwikkeling. Wij hebben hier in het bijzonder aandacht voor gevraagd. Een externe partij is op dit moment een beleidskader aan het opstellen. De verwachting is dat deze in de eerste helft van 2022 wordt opgeleverd. Daarna stellen ze ook nog een toetsingskader op. Gezinshuizen zullen aan meer eisen moeten voldoen, wat ‘wildgroei’ kan tegengaan en de kwaliteit ten goede komt.

4.4. A-specifiek toewijzen Aanbieders van jeugd GGZ kunnen, in complexe situaties waar niet meteen duidelijk is wat passende ondersteuning is, gedurende het eerste jaar een beschikking aanvragen die niet specifiek is. Bij de start hoeven ze dan niet aan te geven wat ze gaan leveren, voor welke periode, wat het tarief is en wat daarmee de gemoeide kosten zullen zijn. In de regio gaan er steeds meer geluiden op dat deze afspraak leidt tot een ongewenst effect: onnodig veel en dure declaraties. In de komende periode zal geprobeerd worden deze aanname te toetsen. A-specifiek toewijzen gebeurt alleen in Zeeland. In de Oosterschelderegio wordt gekeken hoe dit zo veel mogelijk beperkt kan worden binnen de huidige contracten. Pas in 2023 zullen de gemeenten de kans krijgen om met de aanbieders nieuwe afspraken te maken (omdat er dan weer aanbestedingen zullen plaatsvinden) en dit er bijvoorbeeld uit te halen. Voorwaarde is dan wel dat de andere Zeeuwse gemeenten meedoen.

4.5. Andere mogelijke factoren Mogelijkerwijs is er nog een andere factor van invloed. Een veelgehoord signaal gaat over de samenstelling en het verwachtingspatroon van de bevolking binnen onze gemeente. Deze factor kan niet direct gestaafd worden met cijfers en is daardoor lastiger te benoemen. Ook hier dient vooropgesteld te worden dat het niet de bedoeling is om te generaliseren. Er is gekeken naar de gemeente Reimerswaal. Zij maken gebruik van hetzelfde CJG (Kapelle/Reimerswaal), en hebben dus dezelfde toegang. Maar de financiële resultaten zijn daar dit jaar een stuk gunstiger. De gemeente Reimerswaal merkt onder andere op dat 18

hoogopgeleiden en tweeverdieners goed vertegenwoordigd zijn in onze gemeente.. De ouders van jeugdigen zijn veeleisend naar hun kinderen, maar ook naar instanties zoals het CJG. Dat maakt dat ouders regelmatig bepaalde jeugdhulp eisen en de wegen kennen buitenom het CJG. Wij zien dit onder andere terug in een aanzienlijk percentage (54%) aanvragen jeugdhulp door tussenkomst van een andere wettelijke verwijzer dan het CJG (onder andere huis- en jeugdarts). Bovendien kan het zo zijn dat gezinnen met twee werkende ouders in de corona-periode door bijbehorende maatregelen zwaarder onder druk hebben gestaan. Dat zou bijvoorbeeld de toename verklaren in productcategorieën als ambulante jeugdhulp en jeugd GGZ. In het volgende hoofdstuk geven we aan wat op dit moment (extra) gedaan wordt om de kosten te beïnvloeden.

19

Hoofdstuk 5 Wat wordt er op dit moment (extra) gedaan om de kosten te beïnvloeden? Na 2019 zijn er ook een aantal extra interventies gestart om de kosten te beïnvloeden. Deze komen terug in dit hoofdstuk.

5.1 De pilot ‘Ondersteuning pleegzorgplaatsing’ In Zeeland is het op dit moment zo geregeld dat er voor aanbod/product enkel pleegzorg regulier beschikbaar is. Dit betekent dat wanneer een (pleeg)kind zorg nodig heeft het vaak in een gezinshuis wordt geplaatst. In deze pilot wordt provinciaal onderzocht of de zorg ook geleverd kan worden terwijl het kind verblijft in een pleeggezin. Hiermee kunnen overplaatsingen en breakdowns in de pleegzorg worden voorkomen. In het transformatieoverleg van begin juli 2021 is de notitie over de pilot Ondersteuning pleegzorgplaatsing besproken en is de pilot goedgekeurd. Dat betekent dat vanaf 1 december 2021 een jaar lang met 10 pilots gewerkt gaat worden, waarna een evaluatie moet uitwijzen of dit product zijn doel bereikt heeft en daarna breder ingezet kan worden.

5.2 Het provinciaal beleids-en kwaliteitskader gezinshuizen is in ontwikkeling De verwachting is dat deze in de eerste helft van 2022 wordt opgeleverd. Daarna wordt er ook nog een toetsingskader opgesteld. Gezinshuizen zullen aan meer eisen moeten voldoen, wat ‘wildgroei’ kan tegengaan en de kwaliteit ten goede komt. Daarmee is de verwachting dat er een verminderd beroep zal worden gedaan op geïndiceerde jeugdhulp. Bijvoorbeeld wanneer we de toeleiding naar én de kwaliteit van de aanbieder beter kunnen controleren, heeft dat een remmende werking op het aantal kinderen en jongeren met zo’n beschikking.

5.3. Data analyse IJZ heeft twee nieuwe data analisten. Wij hebben aan IJZ gevraagd om met data een vergelijking te maken ten opzichte van vorig jaar. De resultaten zijn beschreven in hoofdstuk 3. Wij gaan nu periodiek met IJZ om de tafel te zitten. De data analyse van zowel IJZ als ons CJG geeft ons de mogelijkheid om trends en knelpunten in de gaten te houden en daarop in te springen met gerichte interventies.

5.4. A-specifiek toewijzen Aanbieders van jeugd GGZ kunnen, in complexe situaties waar niet meteen duidelijk is wat passende ondersteuning is, gedurende het eerste jaar een beschikking aanvragen die niet specifiek is. Bij de start hoeven ze dan niet aan te geven wat ze gaan leveren, voor welke periode, wat het tarief is en wat daarmee de gemoeide kosten zullen zijn. De contracten met alle aanbieders lopen synchroon. Per 2023 zullen de nieuwe contracten worden vastgesteld. 2022 is in dat opzicht een voorbereidend jaar. Zeeland is kennelijk de enige regio in heel Nederland waar a-specifiek toewijzen überhaupt wordt toegepast. Het lijkt destijds op verzoek van de aanbieders te zijn toegevoegd. Een aantal gemeenten is er fel op tegen dat deze mogelijkheid weer in de nieuwe contracten opgenomen wordt. Voorsorterend daarop zoeken de gemeenten binnen de Oosterschelderegio het randje op met wat er nu al anders kan. In de overeenkomst staat dat a-specifiek toewijzen gebeurt voor de periode van 12 maanden. Een aantal gemeenten, waaronder onze gemeente, wijken daar in de praktijk al vanaf door maximaal 6 maanden toe te kennen (en liefst nog korter).

20

Daarnaast staat er in het contract dat bij het toewijzen van een a-specifieke beschikking er een maximumbedrag aan gekoppeld kan worden. Aanbieders moeten dan bij het bereiken van het maximumbedrag opnieuw in overleg met onze toegang om het vervolg van het traject te bepalen. We gaan ondervinden in welke mate dit op weerstand stuit bij de aanbieders en onderzoeken of we dit bedrag stapsgewijs kunnen verlagen. Uiteraard nemen we hierbij in ogenschouw wat redelijk is. Het a-specifiek toewijzen is uiteindelijk bedoeld om in een uitzonderlijke situatie meteen een beschikking af te kunnen geven. Die mogelijkheid moet er blijven, mits het daadwerkelijk om uitzonderingen gaat.

5.5 De pilot praktijkondersteuner jeugd GGZ Er wordt een praktijkondersteuner huisarts POH-JGGZ ingezet voor 2 van de 3 huisartsenpraktijken binnen onze gemeente. De gedachte is om snel lichte ondersteuning in te kunnen zetten om zo het aantal verwijzingen voor geïndiceerde jeugdhulp te laten afnemen. In de cijfers zien we dat de POH-JGGZ inderdaad twee derde van het aantal verwijzingen afvangt. De inzet werkt dus. Toch is het ongeveer 10% minder als dat we eerder als doel hadden gesteld. De POH-JGGZ geeft hierover zelf aan dat corona van grote invloed is geweest en een negatieve invloed had op het mentaal welbevinden van jongeren. Daardoor was er vaker sprake van relatief zware problematiek, waardoor de ondersteuning van de POH-JGGZ alleen niet toereikend was. Mogelijkerwijs was er nog vaker een beroep gedaan op geïndiceerde Jeugd JGGZ als we geen POH -JGGZ hadden ingezet. Voor nu is afgesproken de pilot in 2022 te continueren. Dit is één van onze voornaamste instrumenten om dit onderdeel te beïnvloeden.

5.6 Alle beschikkingen extra onder de loep Naar aanleiding van de prognose krijgen alle beschikkingen nog een extra controle door de coördinator. Zij neemt hierin het voortouw en bevraagt de consulenten. Ze kijkt daarbij naar bijvoorbeeld looptijd en zwaarte van de beschikte jeugdhulp. Daarbij wordt gekeken of wij (meer) inzetten dan wat nodig is. Stel dat de situatie op dat moment een 4 is. Dan kan je streven naar een 8, maar ook naar een 6. Ook wordt gekeken of wij de hulp meer naar de voorkant kunnen brengen. Zijn er alternatieven? De consulenten worden nog steeds geschoold in hoe ze de aanvragen jeugdhulp kunnen benaderen. Er wordt centraal gesteld dat een situatie ‘overheidsingrijpen waard moet zijn’ en hoe de consulenten dit kunnen vertalen in hun werkwijze. Van vraagverheldering tot eventueel een indicatie.

5.7 Het vier ogen principe Binnen het CJG, waarin we samenwerken met gemeente Reimerswaal, zijn de consulenten aan elkaar gekoppeld. De consulenten van onze gemeente vormen een duo met een de consulenten van gemeente Reimerswaal. Vanaf de start wordt de vraag, vraagverheldering en eventuele aanvraag jeugdhulp gezamenlijk bekeken. We spreken daarom over het vier ogen principe. Op die manier ontstaan er meerdere perspectieven op dezelfde situaties, waardoor we verwachten tot kwalitatief betere inschattingen te kunnen komen. Bovendien leren we van elkaar over hoe situaties in te schatten. Dit leidt niet tot onmiddellijke resultaten, maar is een proces dat tot resultaten op de lange termijn moet leiden. In feite sluit het aan bij de cultuuromslag die we eerder in gang hebben gezet door het laatste actieplan. ‘ CJG werkt nauw samen met een psycholoog Sinds omstreeks de zomer werken gemeente Reimerswaal en gemeente Kapelle (verenigd in het gezamenlijk CJG) nauw samen met een gecontracteerde psychologe. In de toegang vonden regelmatig discussies plaats tussen consulenten en aanbieders op gebied van GGZ. 21

Een inschatting maken bij dergelijke problematiek vraagt vaak om specifieke kennis. Om kwalitatief goede besluiten te kunnen nemen en goed onderbouwd evt. discussies met aanbieders aan te gaan, hebben we consultatie bij een psycholoog georganiseerd. Desgevraagd kan zij instappen om korte, lichte ondersteuning te bieden en een inschatting te maken m.b.t. het vervolg. Op die manier hopen we onnodige verwijzingen beter te kunnen filteren en beter onderbouwde besluiten te kunnen nemen.

5.8 Minder aanbieders In Zeeland is geprobeerd het aantal aanbieders jeugdhulp terug te brengen. Het gevolg hiervan was dat veel van de kleinere aanbieders onderaannemer bij de hoofdaanbieders zijn geworden. Daarmee heeft dit dus niet geleid tot het gewenste resultaat. Als regio trekken we hierin gezamenlijk op om dit alsnog positief te beïnvloeden. Alle gemeenten de wens hebben om meer direct contact met de aanbieders te kunnen hebben. Door de hoeveelheid aan aanbieders is dat nu niet mogelijk. Maatwerkoplossingen en tijdig op- en afschalen is lastig wanneer de afstand tussen gemeenten en aanbieders groot is. O.a. de kerngroep jeugd (vertegenwoordiging vanuit beleid) buigt zich over dit probleem en zoekt samen met de andere gemeente een oplossing.

5.9. Meer inzet op preventie We hebben de afgelopen periode benut om een inschatting te maken tot welke gerichte interventies, met een preventief karakter, we de komende tijd kunnen komen. Er zijn stappen gezet om de doorontwikkeling van het Kapels netwerk te stimuleren, maar daar moet nog wel een vervolg op komen. Dat willen we heel doelgericht doen om de effectiviteit zo groot mogelijk te laten zijn. Het CJG maakt daar onderdeel vanuit. Als we daar in een vroeg stadium kunnen signaleren en voor laagdrempelige ondersteuning kunnen zorgen, zal er minder geïndiceerde jeugdhulp nodig zijn. Tegelijkertijd worden er plannen uitgewerkt over steungezinnen (zie hoofdstuk 8) en jeugd GGZ op de scholen.

5.10 Alleen hulp waarvan bewezen is dat deze effectief is Veel gemeenten zijn gestopt met trajecten, zoals paardentherapie, een therapeutische hulphond, een vakantiekamp voor kinderen met een beperking, babythuiszorg en kindercoaching. Van deze hulp is niet bewezen dat deze effectief is. Deze gemeenten hebben aangegeven alleen nog jeugdhulp in te kopen die bewezen effectief is. Ook gemeente Kapelle kijkt kritisch naar deze aanvragen en trekt daarin op met gemeente Reimerswaal (in de samenwerking omtrent CJG). We zetten deze trajecten alleen in bij uitzonderlijke situaties. In de afgelopen periode is ons CJG benaderd door aanbieders zoals zorgboerderijen. Zij geven aan weinig tot geen nieuwe cliënten meer te ontvangen. Dat lijkt het gevolg van de kritische houding die we hanteren. Overigens zijn er ook gemeenten (zoals de gemeente Goes) die eerder hadden aangegeven dat ze zouden stoppen met zorgboerderijen. In de praktijk lag het wat genuanceerder. Zij geven inmiddels aan tot het inzicht te komen dat de zorgboerderijen in geval van bepaalde problematiek toch de beste (en ook goedkoopste) oplossing is. In de afgelopen periode hebben ze soms moeten voorzien in duurdere oplossingen dan voorheen.

5.11 Krachtig netwerk in Kapelle Het Kapels netwerk is een lokale samenwerking van organisaties die actief zijn binnen ons sociaal domein. De basis bestaat uit: welzijnswerk, jongerenwerk, SMWO, CJG en GR. Op langere termijn zien we dit team als spin in het web sociaal domein. Vanuit hier lopen de 22

contacten met essentiële partijen, zoals politie, woningbouw, onderwijs, hulpverlenende instanties, verenigingen en vrijwilligers. Door de kortere lijnen komen we tot vroeg signalering en kan escalatie voorkomen worden. Het CJG is één van de partijen die onderdeel uitmaakt van het Kapels netwerk. De beschreven doorontwikkeling levert op het gebied van jeugd op dat: Er vroeger gesignaleerd wordt en escalatie soms voorkomen kan worden. Voorliggende voorzieningen eerder en beter benut kunnen worden. Hiaten in het voorliggend veld gesignaleerd worden. Ontbrekend aanbod ontwikkeld kan worden. Vraag en aanbod van (geïndiceerde) jeugdhulp beter op elkaar afgestemd worden. Beleid directer gevoed wordt met signalen vanuit de praktijk.