2021-50c. D21.258784 Bijlage E stakeholderoverzicht warmtetransitie Zeeland
Tekst van het document
Bijlage E Stakeholderoverzicht warmtetransitie Zeeland In dit stakeholderoverzicht geven we aan wat voor rol verscheidene organisaties, gebouweigenaren, overheden en bedrijven in Zeeland hebben (of gaan hebben) in de warmtetransitie. Deze stakeholders brengen we onder bij een of twee van de volgende categorieën: • • • •
Warmte afname Warmtebronnen Distributie & installatie Beleidsontwikkeling & kennisontwikkeling
Vervolgens beschrijven we per stakeholder kort wat de rol in de warmtransitie in ieder geval inhoudt, en wat de impact is op het behalen van de doelstellingen in de warmtetransitie.
Stakeholder Warmteafname: Woning- en gebouweigenaren
Rol en impact warmtetransitie Rol
•
Alle woning- en gebouweigenaren zijn verantwoordelijk voor hun eigen warmtevoorziening achter de voordeur en besluiten hier ook over.
Impact
•
Uiteindelijk moeten alle woningen en gebouwen duurzaam verwarmd worden. De keuzes in de warmtetransitie worden gemaakt in het licht van betaalbaarheid en haalbaarheid voor de woning- en gebouweigenaren. Daarmee is hun impact hoog. Door de bundeling van hun warmtevraag en de bereidheid om warmte af te nemen maken gebouweigenaren de realisatie van warmtenetten (on)mogelijk.
Warmte afname
•
Warmteafname: Woningcorporaties
Rol
•
Woningcorporaties zijn, mede door toezegging vanuit brancheorganisatie Aedes tijdens de onderhandelingen over het klimaatakkoord, aangewezen als de startmotor voor de energietransitie.
Impact
•
Woningcorporaties zijn ook woning- en gebouweigenaren en daarmee hebben zij grote impact op de keuzes in de warmtetransitie. Daarnaast maken zij als organisatie lange termijn keuzes voor clusters van woningen. Hierdoor ontstaan kansen voor collectieve isolatie-acties, collectieve inkoop-acties of warmtenet ontwikkeling. Woningcorporaties zijn in een warmtenet-ontwikkeling vaak een belangrijke partij om, na onderhandelingen, een deel van de warmte afname te garanderen. Dit werkt zeer positief voor het terugdringen van het vollooprisico van een warmtenet ontwikkeling. In het Convenant Energiebesparing Huursector is afgesproken dat corporatiewoningen in 2021 gemiddeld label B zullen hebben, waardoor al een eerste reductie in warmtevraag gerealiseerd wordt/is.
•
•
1
Warmteafname Recreatiesector
Rol
Impact
•
Als economisch en cultureel belangrijke sector in regio Zeeland, bezit de recreatiesector ook nog eens een aanzienlijk deel van het vastgoed.
•
Door het aandeel vastgoed en de gelijksoortigheid hiervan, is de recreatiesector technisch gezien goed te verduurzamen. Hierdoor kunnen potentieel snelle, grote stappen worden gemaakt. Een groot deel van het recreatievastgoed valt onder een zeer klein aantal partijen, wat organisatorisch gunstig is.
•
Warmteafname
Rol
•
De industrie heeft een dubbele rol in de warmtetransitie van Zeeland. Aan de ene kant heeft de industrie een zeer grote warmtevraag (het grootste gedeelte de warmtevraag in Zeeland is afkomstig van de industrie). Aan de andere kant heeft de sector ook veel restwarmte beschikbaar die nog benut kan worden.
Impact
•
De industrie gebruikt voornamelijk hoogwaardige warmte (boven de 100oc). De verduurzaming van deze proceswarmte is geen onderdeel van de RSW maar van de Cluster Energie Strategie. Wel houdt de RSW rekening met de toekomstbestendigheid van restwarmtebronnen vanuit de industrie en de warmtevraag voor de gebouwverwarming (onder de 100oc ).
Rol
•
Met name de glastuinbouw heeft een grote en continue warmtevraag (ongeveer 25% van de totale warmtevraag in Zeeland). Daarnaast heeft glastuinbouw een CO2 vraag voor de productie. De rol van de glastuinbouw in de warmtetransitie ligt vooral in het realiseren van een eigen duurzame warmtevoorziening, maar hierin zijn wel combinaties mogelijk met nabij gelegen bebouwing.
Impact
•
De impact van de landbouw & glastuinbouw sector op de warmtetransitie is hoog. De sector heeft een grote eigen verduurzamingsopgave en daardoor ook hoge impact op het behalen van de regionale CO2-reductie doelstellingen. Toename in het gebruik van (afgevangen) CO2 door de glastuinbouw kan deze bijdrage verder uitbreiden. Het Project WarmCo1 vanuit Yara Sluiskil is hier een mooi voorbeeld van. De impact op de verduurzaming van de gebouwde omgeving, via clustering van warmtevraag met woningen, is zeer afhankelijk van de nabijheid van kasgebieden bij woonkernen en niet vanzelfsprekend.
armte afname
Industrie
Warmteafname Landbouw & Glastuinbouw
•
Warmtebronnen
Warmtebronnen
1
Rol
•
De industrie in Zeeland, en met name een aantal grote chemiebedrijven, hebben veel laagwaardige warmte (onder de 100oc) over als bijproduct van hun processen. Dit kan in theorie goed ingezet worden voor woningen en utiliteitsgebouwen in de omgeving.
Impact
•
Door de grote beschikbaarheid van restwarmte in de regio is de impact van de industrie op de warmtetransitie hoog. Over het algemeen zijn de industriële partijen bereid om te onderzoeken hoe deze restwarmte het beste benut kan worden. In eerste instantie proberen de partijen hun eigen reststromen zo efficiënt
Industrie
Zie: https://www.warmco.nl/index.php 2
•
Warmtebronnen
Rol
•
Het Waterschap Scheldestromen beheert het oppervlaktewater binnen het landelijke gebied van Zeeland. Rivieren en meren zijn een potentiële warmtebron en voor gebruik hiervan is het Waterschap belangrijke gesprekspartner.
Impact
•
De impact van het waterschap op de warmtetransitie in Zeeland is in zichzelf niet hoog. Dit verandert echter wanneer een lokaal project aanspraak wil maken op een oppervlaktewaterbron die door het waterschap wordt beheert. Hiervoor is vaak een vergunning of ontheffing nodig en zorgvuldig onderzoek naar de consequenties voor het gebied. Op dit soort projecten heeft de betrokkenheid van het waterschap Scheldestromen hoge impact.
Rol
•
Rijkswaterstaat beheert de kustlijn en de beide Schelde wateren in Zeeland. Wanneer het Schelde water als mogelijke warmtebron in beeld is voor een nabij gelegen gebied, dan is Rijkswaterstaat een belangrijke gesprekspartner in het bespreken van de mogelijkheden.
Impact
•
De impact van het Rijkswaterschap is vergelijkbaar met die van waterschappen en in zichzelf niet hoog. Op projecten met het Schelde water als warmtebron heeft de betrokkenheid van het Rijkswaterstaat wel een hoge impact.
Rol
•
In de aanpassing van de energie-infrastructuur spelen netbeheerders een cruciale rol. De netbeheerder Enduris, onderdeel van Stedin, heeft de taak om het gasnet en elektriciteitsnet in Zeeland te onderhouden, te vervangen, te verwijderen (indien niet meer nodig) en/of uit te breiden. Zij zijn verantwoordelijk voor een betrouwbare, veilige en robuuste infrastructuur en het voldoen aan de klantvraag naar aansluitcapaciteit op deze netten. In de warmtetransitie hebben netbeheerders de taak om de toekomstige planning voor aanleg en beheer van het gas- en elektriciteitsnet zo goed mogelijk af te stemmen op te verwachten ontwikkelingen.
Impact
•
Op dit moment is een nieuwe warmtewet in de maak, die onder andere helderheid moet geven over de rol en aansprakelijkheid van partijen in de warmteketen. Om de internetconsultatie heen is veel discussie gevoerd over de mogelijke rol van Netbeheerders en Netwerkbedrijven (zoals Netverder, onderdeel van de Stedin Groep) in nieuwe collectieve warmtevoorzieningen. De invoering van deze wet zal meer duidelijkheid scheppen over de toekomstige impact van de Netbeheerder in de warmteketen. Ongeacht deze uitkomst is de huidige impact van de netbeheerder hoog. Netverzwaring van elektriciteitsinfra is vaak cruciaal voor de toenemende elektrificatie van koken en verwarming, naast andere ontwikkelingen zoals decentrale opwek en elektrische mobiliteit. Voor de voortgang van projecten is het belangrijk om netbeheerder Enduris vroegtijdig aan tafel te hebben voor afstemming van passende warmteoplossingen, planningen en investeringen.
Waterschap Scheldestromen
Warmtebronnen Rijkswaterstaat
Distributie en installatie
Distributie en installatie Enduris (netbeheerder)
mogelijk te gebruiken, maar ook uitkoppeling naar de gebouwde omgeving is mogelijk. Samenwerkingsverband Smart Delta Resources kan tussen de industrie en overheid een strategische en verbindende rol vervullen.
•
3
Distributie en installatie Energiebedrijven en Warmtebedrijven
Rol
•
Energiebedrijven en warmtebedrijven zijn partijen die warmte verkopen of warmte-services verkopen (zoals het beheer & onderhoud van Warmte-koude-opslag systemen). Sommige warmtebedrijven doen alleen levering van warmte, maar bezitten niet de warmte-infrastructuur die ze gebruiken. Verreweg de meeste warmtebedrijven leveren warmte én zijn eigenaar van de infrastructuur die ze gebruiken.
Impact
•
Zeeland heeft veel industrie en daardoor veel restwarmte beschikbaar. Warmtebedrijven kunnen tussen vraag en aanbod bemiddelen en daardoor bijdragen aan het benutten van deze restwarmte. De impact van warmtebedrijven op de warmtetransitie in Zeeland is daardoor hoog. De keuze voor een warmtebedrijf ligt in handen van de gemeenten, die voor elk (nog te definiëren) warmtekavel een warmtebedrijf aanwijst a.d.h.v. transparante selectiecriteria.
•
Distributie en installatie
Rol
•
(Lokale) aannemers en installatiebedrijven spelen een belangrijke rol in de uitvoering van de warmtetransitie in Zeeland. Vrijwel alle werkzaamheden (isolatiemaatregelen, plaatsing warmtepompen, netverzwaring, aanleg warmtenetten, onderhoud) in de warmtetransitie worden door deze bedrijven uitgevoerd.
Impact
•
De impact van de (lokale) aannemers en installatiebedrijven op de warmtetransitie is hoog. Zonder voldoende beschikbaarheid en capaciteit bij deze bedrijven kan vertraging ontstaan in de voortgang. Dit is een landelijk aandachtspunt maar kan regionaal gestimuleerd worden door samenwerkingsverbanden tussen gemeente, provincie, bedrijfsleven en opleidingsinstituten.
Rol
•
TenneT beheert het hoogspanningsnet in Nederand en grote delen van Duitsland. Het hoogspanningsnet is een cruciaal onderdeel van het elektriciteitsnet en het faciliteert ook de opwek en transport van duurzame elektriciteit. Dit heeft weer relatie met de verwachte toenemende elektriciteitsvraag voor verwarming.
Impact
•
De impact van Tennet op de warmtetransitie is in zoverre hoog, dat de elektriciteitsvoorziening en toenemende duurzame (grootschalige) elektriciteitsopwekking faciliterend is aan de warmtetransitie en de doelstellingen daarvan. Wanneer hier knelpunten in ontstaan kan de verduurzaming vertraging oplopen.
Rol
•
De gemeente heeft vanuit het klimaatakkoord de regierol gekregen in de energietransitie. Voor de warmtetransitie betekent dit dat zij verantwoordelijk is voor de ontwikkeling van beleid (Regionale Structuur Warmte, Transitievisie Warmte, Wijkuitvoeringsplan) dat de ontwikkeling naar aardgasvrije, duurzame verwarming in de gebouwde omgeving stuurt.
Impact
•
Door de regierol van de gemeente in beleidsontwikkeling en uitvoering is de impact op de warmtetransitie in potentie zeer groot. Het onderwerp warmte is geen tijdelijk dossier maar zal komende jaren alleen maar meer aandacht en capaciteit gaan vragen. Die capaciteit, evenals specifieke expertise op het onderwerp, is lang niet altijd geborgd binnen de gemeenten.
(Lokale) aannemers en installateurs
Distributie en installatie
Beleidsontwikkeling & kennisontwikkeling
TenneT
Beleidsontwikkeling & Kennisontwikkeling Gemeenten
4
Beleidsontwikkeling & Kennisontwikkeling
•
Extra instrumenten en middelen vanuit de Rijksoverheid zijn voorwaardelijk2 voor het invullen van de regierol en het realiseren van deze impact.
•
De provincie heeft in ieder geval twee rollen in de warmtetransitie. Ten eerste heeft de provincie een faciliterende rol richting gemeenten en de daarbij horende stakeholderomgeving. Hierbij hoort o.a het verbinden van partijen, faciliteren van inhoudelijke en procesmatige kennis en het ondersteunen in regionale processen. Ten tweede heeft de provincie een rol in beleidsontwikkeling en uitvoering. De provinciale Omgevingsvisie vormt een kader voor ruimtelijke keuzes, en in de ontwikkeling van bovengemeentelijke warmte-infrastructuur kan de provincie een regisserende (en soms sturende) rol vervullen.
•
De impact van de provincie op de warmtetransitie hangt deels af van de mate waarin restwarmte benut gaat worden in Zeeland. De betrokkenheid van de provincie in grotere warmteontwikkelingen kan bevorderlijk zijn voorde warmtevraagontwikkeling langs een tracé en voor de inpassing ervan. De impact van de faciliterende rol hangt af van de middelen en capaciteit die hiervoor beschikbaar worden gemaakt.
•
De Rijksoverheid creëert de kaders en voorwaarden waarbinnen de warmtetransitie zicht voltrekt. Dit gebeurt onder andere op beleidsmatig, juridisch, fiscaal, financieel en bestuurlijk niveau. Over de mate van sturing en ondersteuning vanuit de Rijksoverheid wordt politiek gezien veel gediscussieerd en bestaat veel onzekerheid.
•
De impact van de Rijksoverheid is hoog. Over de rol en impact van de Rijksoverheid in de warmtetransitie valt veel te zeggen. De belangrijkste speerpunten die komende jaren naar verwachting impact zullen hebben zijn: o Ontwikkeling juridisch-bestuurlijk instrumentarium (invoering Wet collectieve warmte, inbedding klimaatakkoord in de Omgevingswet, invoering van de Omgevingswet, ontwikkeling van de Energiewet/aanpassing van de Gaswet) o Ontwikkeling financieel instrumentarium (uitbreiding middelen decentrale overheden, doorontwikkeling subsidies en leningen voor gebouweigenaren, inzet investeringsfondsen) o Inzet fiscaal instrumentarium (de hoogte van de Opslag Duurzame Energie op de gaslevering aan particulieren en kleinverbruikers is van grote impact op de betaalbaarheid van warmtealternatieven)
Rol
•
De Uitvoeringsdienst Zeeland (RUD) verleent omgevingsvergunningen milieu en controleert of bedrijven voldoen aan de milieuwetgeving. Ze doet inspecties bij bedrijven en controleert daarmee of ze voldoen aan de milieu- en gezondheidseisen.
Impact
•
De RUD heeft geen hoge impact op de beleidsontwikkeling in de warmtetransitie. Wel is ze een belangrijke schakel in de vergunning, controle en handhaving op de milieu- en gezondheidsimpact van toekomstige warmtebronnen. Wanneer
Rol
Provincie Zeeland
Impact
Beleidsontwikkeling & Kennisontwikkeling
Rol
Rijksoverheid
Impact
Beleidsontwikkeling & Kennisontwikkeling Regionale Uitvoeringsdienst Zeeland
2
Zie: Warmtetransitie in de praktijk, 2021, PBL & AEF-onderzoeksrapport Uitvoeringskosten Klimaatakkoord, 2020, ROB. 5
meer warmteprojecten richting realisatie gaan neemt de impact van de RUD toe. Beleidsontwikkeling & Kennisontwikkeling
Rol
•
De Zeeuwse milieufederatie (ZMF) vertegenwoordigd haar leden en zet zich in voor bescherming van het milieu. Daarnaast jaagt ze duurzame initiatieven aan, ook op het gebied van warmte en energiebesparing.
Impact
•
De impact van ZMF op de warmtetransitie hangt samen met de mate waarin het lukt om initiatieven voor duurzame warmte en energiebesparing door bewoners aan te jagen. Het succes van dergelijke initiatieven kan als voorbeeldfunctie een enorm positieve impact hebben op de doelstellingen in de warmtetransitie, maar dit is geen gegeven.
Rol
•
Wijkraden en dorpsraden zijn in de beleidsontwikkeling een mogelijke gesprekspartner voor gemeenten in de Wijkuitvoeringsplan-trajecten. Zij kunnen de bewoners van een wijk vertegenwoordigen in de eerste fase van de verkenningen. Wanneer concrete beslissingen echter dichterbij komen is deelname van de bewoners zelf in een participatietraject van meerwaarde.
Impact
•
De impact van Wijkraden en dorpsraden op de warmtetransitie is hoog. Zij hebben het vermogen om een initiatief of beleidsontwikkeling te versnellen of te vertragen door de beeldvorming van bewoners (via de lokale media) te beïnvloeden.
Rol
•
Adviesbureaus werken regelmatig voor overheden in de warmtetransitie. Deze sector is een relatief nieuwe sector voor de overheid en er mist soms specialistische kennis om passend beleid te ontwikkelen en uit te voeren.
Impact
•
De impact van adviesbureaus op de warmtetransitie is hoog. Ze zullen komende jaren bij veel beleidsontwikkeling maar ook concrete projecten betrokken zijn. Naar mate de warmtetransitie bekender terrein wordt voor de gemeente, zal de impact van adviesbureaus waarschijnlijk afnemen.
Rol
•
In het kader van de RES Zeeland is een regionale Kopgroep Aquathermie opgericht. In de kopgroep zijn gemeenten, waterschap, provincie, de lokale netbeheerder en initiatiefnemers betrokken. Gezamenlijk richten zij zich op de realisatie van aquathermie projecten in het kader van de RES en de Regionale Structuur Warmte in Zeeland.
•
De impact van de kopgroep is in potentie hoog vanwege de hoeveelheid oppervlaktewater in en rond Zeeland. De daadwerkelijke impact hangt af van de mate waarin het lukt om overheden, bewoners en bedrijven te stimuleren om met concrete projecten aan de slag te gaan.
Rol
•
De Hogeschool Zeeland leidt nieuwe generaties professionals op. Daarnaast kan het opleidingsinstituut aan de voet staan van innovaties in de warmtesector op technisch, sociaal en organisatorisch vlak.
Impact
•
De impact van de Hogeschool Zeeland op de warmtetransitie is in potentie hoog. De warmtetransitie vraagt om grootschalige aanpassing van woningen, infrastructuur en installaties. Het vraagt om participatieprocessen in buurten en wijken en om beleidsontwikkeling met technische en economische aspecten.
Zeeuwse milieufederaties
Beleidsontwikkeling & Kennisontwikkeling Wijkraden en dorpsraden
Beleidsontwikkeling & Kennisontwikkeling Adviesbureaus
Beleidsontwikkeling & Kennisontwikkeling Kopgroep Aquathermie
Impact
Beleidsontwikkeling & Kennisontwikkeling Hogeschool Zeeland
6
Hiervoor is een grote hoeveelheid passend opgeleide professionals nodig en het opleidingsinstituut kan hier regionaal een belangrijke bijdrage aan leveren. De daadwerkelijke impact hangt af van de mate waarin het lukt om voor deze onderwerpen studenten aan te trekken.
7