2021-50b. D21.258782 Bijlage C Factsheets

Zonthermie in Zeeland Zonthermie op velden en op daken

Over zonthermie: Warmte uit zonnecollectoren kan in zowel grootschalige als kleinschalige oplossingen ingezet worden. Bij een veldopstelling wordt de warmte via een warmtenet verspreid. Het economische potentieel voor zonnewarmte is ongeveer 2500 TJ in een veldopstelling. De techniek is in Nederland nog niet op grote schaal ingezet voor het verwarmen van de gebouwde omgeving, maar is gezien het grote potentieel wel interessant om te onderzoeken. Zonnewarmte wordt al wel ingezet in de glastuinbouwsector in combinatie met seizoensopslag en als individuele hulpbron bij woningen in combinatie met een opslagvat voor tapwater (zonneboilers). Warmte uit zonnecollectoren kan voor zowel grootschalige als kleinschalige oplossingen ingezet worden. Er bestaan gecombineerde panelen die zowel elektriciteit als warmte leveren. Deze worden PVT-panelen genoemd (fotovoltaïsch-thermisch). Bij toepassing op daken worden de zonthermische panelen meestal gecombineerd met een warmtepomp in de woning. Het econmische potentieel voor collectieve zonnewarmte op dak is ongeveer 3200 TJ.

Mogelijke zonnevelden aangrenzend aan warmteclusters in Zeeland

Financieel

Operatie Zon op veld

Zonthermie op veld

0 2 4 6 Investering Opslag Onderhoud en beheer Brandstof en elektriciteit

Kosten in €/GJ per jaar van de bron.

Potentie

8

10

12

Grootschalige zonthermie velden komen nauwlijks voor in Nederland. Wanneer er zonnevelden geplaatst worden zal dit nu vrijwel altijd een PV veld zijn. Daarnaast is er onzekerheid over de maatschappelijke acceptatie van zonnevelden.

Minimale Schaalgrote ~100

Een zon-op-veld installatie kan toegepast worden vanaf klein collectieve sytemen

Ruimtelijke impact

Groot

Vanwege de nodige zonnepanelen is de bovengrondse ruimtelijke impact van zonnevelden groot.

Toekomstige beschikbaarheid

Goed

Zonnewarmte is hernieuwbaar en blijft beschikbaar.

14 €/GJ

Economische potentie

% van Zeeuwse warmtevraag

Zon op veld

16%

Geclusterde warmtevraag

Zon op dak

Potentiële zonnevelden grenzend aan warmteclusters [ 500]

Slecht

Zekerheid

Zon op dak

20% 0 TJ

500 TJ

1.000 TJ 1.500 TJ 2.000 TJ 2.500 TJ 3.000 TJ 3.500 TJ

Het economisch potentieel voor de regio. De economische potentie geeft aan hoeveel warmte er gegenereerd kan worden op locaties die voldoende nabij geschikte afzetgebieden gelegen zijn. Voor de potentie van deze bron geldt een onzekerheid van ca. 50%. De totale Zeeuwse warmtevraag is ~16PJ (excl. grote stookinstallaties).

Temperatuur

Zonthermie op dak

Bron temperatuur Zekerheid

Matig

Zon op veld Zon op dak 0 Impressie van een grootschalige zon-op-veld installatie

De temperatuur range van de specifieke bron.

Impact

20

40

60

80

100

Aanvoer-temperatuur

De klimaat- en elektra-impact van zonthermie is laag omdat er naast zonnewarmte maar weinig hulpenergie nodig is. Onderstaande waarden zijn gebaseerd op HT vacuüm zonnecollectoren. CO2 reductie

70

40 °C

56

56 kg/GJ Zon op veld

56

56 kg/GJ Zon op dak

Elektragebruik

Zon op veld 6 kWh /GJ Zon op dak 6 kWh /GJ

Bron: DAREL

SWOT

CO2 besparing tov gas bij opwaardering naar 40 of 70 °C. De CO2 -uitstoot van aardgas is 56 kg/GJ.

Sterktes

Technisch: Goede modellen beschikbaar voor het berekenen van de opbrengst. Weinig extra elektra nodig. Energetisch rendement per m2 hoger dan bij zon-PV. Locatie: Locatie van de bron is flexibel en kan worden verdeeld over meerdere plekken.

Kansen

Kosten: Kosten zijn relatief hoog, technologische innovatie en opschaling bieden kansen voor kostenreductie. SDE++ is momenteel beschikbaar. Technisch: Een breed toegepaste technolo gie maar nog weinig gebruikt voor collectieve warmte oplossingen. Met PVT-Panelen kan warmte en elektra productie gecombineerd worden. Ervaring (EU): Veel toegepast in Italië, Denemarken en Duitsland.

Minimale Schaalgrote 1

th th Ruimtelijke impact

Middelgroot

Toekomstige beschikbaarheid

Goed

Elektra verbruik voor de pompenergie en het waar nodig opwaarderen naar 70 ℃. Onder de 10 kWh/GJ is weinig en boven 90 KWh/GJ is relatief hoog.

Zwaktes

Bouw: De ruimtelijke impact is groot. Kwetsbare onderdelen blootgesteld aan de elementen. Zonthermie als warmtebron is in verhouding onderbelicht t.o.v. andere bronnen. Levering: Directe levering kan maar een klein gedeelte van de tijd, hierdoor is de combinatie met lange termijn warmteopslag gewenst. Optimale temperatuurbereik verschilt per type zonnecollector.

Bedreigingen

Kosten: Investeringskosten zijn hoog per geproduceerde eenheid warmte. Oppervlakte: Concurreert met zon-PV voor dezelfde beschikbare ruimte

Zonthermie kan goed op kleine of grote daken worden toegepast. Echter moet de thermische panelen ook hier concureren met PV zonnepanelen. Er bestaan gecombineerde panelen die warmte en elektriciteit produceren (PVT), maar deze zijn nog niet op grote schaal in de gebouwde omgeving toegepast. Zonthermie kan op één woning worden geplaatst en daarvoor ook warmte leveren. Echter zijn er nog geen seizoensbuffers op woningniveau op de markt, waardoor individuele zonthermie niet de volledige warmtevraag kan invullen. Vanwege de zonnepanelen is er veel ruimte nodig. Door gebruik te maken van daken is er meervoudig gebruik waardoor de netto impact kleiner is dan in veldopstelling. . Zonnewarmte is hernieuwbaar en blijft beschikbaar

Aquathermie in Zeeland Thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) Thermische energie uit afvalwater (TEA)

Over aquathermie: Uit oppervlaktewater is warmte te winnen met een warmtewisselaar en/of een warmtepomp. Deze warmte kan in de bodem worden opgeslagen en in de winter worden gebruikt. Met een warmtenet komt de warmte bij de gebruikers. Deze techniek is een vorm van aquathermie en noemen we TEO (Thermische Energie uit Oppervlaktewater). Zeeland is een waterrijk gebied en heeft daardoor vele kansen om TEO toe te passen. Bij TEA (thermische energie uit afval water) wordt er warmte uit het water van bijvoorbeeld een Rioolwater zuiveringen (RWZI’s) gehaald. Er zijn maar een paar geschikte RWZI’s en rioolgemalen in Zeeland.

Verdeling TEO potentie en TEA bronnen in Zeeland

Financieel

Operatie TEO

TEO

0 Kosten in €/GJ per jaar van de bron.

Potentie

2 4 Investering Opslag Onderhoud en beheer Brandstof en elektriciteit

6

8

TEO wordt op verschillende plaatsen in Nederland toegepast. De technologie is redelijk volwassen, de onzekerheid zit in regelgeving en vergunbaarheid.

Minimale Schaalgrote ~200

TEO kan vanaf een grootte van ongeveer 200 woningen toegepast worden.

10 €/GJ

Economische Potentie

% van Zeeuwse warmtevraag

TEO

9%

TEA

3% 0 TJ

500 TJ

1.000 TJ

Ruimtelijke impact

Klein

Toekomstige beschikbaarheid

Goed

Temperatuur Bron temperatuur

Zekerheid

De temperatuur range van de specifieke bron.

20 Aanvoer-temperatuur

Goed

40 °C Minimale Schaalgrote ~200

Impact Er is veel elektriciteit nodig om aquathermie op te waarderen. Hierdoor is voor hoge temperaturen de CO2 reductie van aquathermie minder dan voor 40 °C Elektragebruik

CO2 reductie

70

40 °C

47

51 kg/GJ TEO

47

50 kg/GJ TEA

TEO

103 kWh /GJth

TEA

110 kWh /GJth

Bron: PBL

CO2 besparing tov gas bij opwaardering naar 40 of 70 °C. Aardgas gebruikt 56 kg/GJ.

SWOT Sterktes

Potentie: Potentie is in theorie zeer groot. Het watersysteem zal op de meeste plekken de komende 50 jaar weinig veranderen. Waardering: Intrinsiek duurzame warmte.

Kansen

Impact: Overwegend gunstige impact op de ecologie en hittestress. Kosten: SDE++ Technisch: Te koppelen aan koude levering. Ruimtelijke impact: Het systeem zelf neemt weinig ruimte in beslag, de hulpsystemen (warmtepomp en WKO) kunnen op flexibel te kiezen locatie geïnstalleerd worden.

Elektra verbruik voor de pompenergie en het waar nodig opwaarderen naar 70 ℃. Onder de 10 kWh/GJ is weinig en boven 90 KWh/GJ relatief hoog.

Zwaktes

Geografisch: Beperkt mogelijk in waterwingebieden (WKO-verbod). COP: Veel elektra nodig voor toepassingen op MT of HT.

Bedreigingen

TEO gebruikt omgevingswarmte uit wateren die beschikbaar blijft.

TEA

TEO TEA 0

De bovengrondse ruimtelijke impact van TEO is beperkt.

1.500 TJ

Het economisch potentieel voor de regio. De economische potentie geeft aan hoeveel warmte er gegenereerd kan worden op locaties die voldoende nabij geschikte afzetgebieden gelegen zijn. Voor de potentie van deze bron geldt een onzekerheid van ca. 50%. De totale Zeeuwse warmtevraag is ~16PJ (excl. grote stookinstallaties).

Aquathermie met een WKO en collectieve warmtepomp

Goed

Zekerheid

TEA

Ervaring: Potentiele exploitanten nog weinig ervaring. Beleid: Het beleid voor warmte uit TEO word nog geschreven en is daarmee nog niet zeker.

Ruimtelijke impact

Klein

Toekomstige beschikbaarheid

Goed

TEA wordt op verschillende plaatsen in Nederland toegepast, maar is nog niet geheel uitontwikkeld. Daardoor is de zekerheid lager. TEA kan vanaf een grootte van ongeveer 200 woningen toegepast worden. De bovengrondse ruimtelijke impact van TEA is beperkt.

TEA gebruikt warmte van rioolwaterzuiveringen, deze zal in de toekomst ook beschikbaar blijven.

Bio-warmte in Zeeland Biomassa en Biogas

Financieel

Over biomassa: Biomassa is de verzamelnaam voor diverse soorten organisch materiaal, zoals voedselresten, snoeihout, meststromen en productiebossen. Het gaat om een hoge temperatuur-warmtebron (> 70 °C). Biomassa kan meegestookt worden in grote energiecentrales en op kleinere schaal ingezet worden met pelletkachels. De economische potentie voor de productie van warmte uit resthout op het grondgebied van Zeeland is geschat op 500 TJ per jaar. Over biogas en groengas: Biomassa kan ook ingezet worden om biogas van te maken. Biogas wordt geproduceerd door organisch materiaal te vergisten of vergassen. Verschillende vormen van biomassa kunnen als grondstof dienen voor het produceren van biogas, waaronder vloeibare mest, gft-afval en de bio restfractie van akkerbouw en grasland. Door biogas op te waarderen kan groengas worden gemaakt, wat vergelijkbaar is met aardgas. De beschikbaarheid van groengas voor de reststromen in Zeeland is genoeg voor circa 1900 TJ per jaar. De potentie is hoofdzakelijk afkomstig van reststromen uit de akkerbouw. Groengas kan ook geïmporteerd worden uit andere gebieden, maar binnen Nederland is de beschikbaarheid zeer beperkt.

Operatie Biomassa

Biomassa

Biogas

Zekerheid

0 Kosten in €/GJ per jaar van de bron.

1 2 3 Investering Opslag Onderhoud en beheer Brandstof en elektriciteit

4

5

6

7 €/GJ

Potentie

% van Zeeuwse warmtevraag

Economische potentie

Verdeling biomassa en biogas potentie in Zeeland

Biomassa

16%

Biogas

20% 0 TJ

Matig

500 TJ

1.000 TJ

1.500 TJ

Minimale Schaalgrote ~200

2.000 TJ

Het economisch potentieel voor de regio. De economische potentie geeft aan hoeveel warmte er gegenereerd kan worden op locaties die voldoende nabij geschikte afzetgebieden gelegen zijn. Voor de potentie van deze bron geldt een onzekerheid van ca. 50%. De totale Zeeuwse warmtevraag is ~16PJ (excl. grote stookinstallaties).

Temperatuur Bron temperatuur

Ruimtelijke impact

Middelgroot

Toekomstige beschikbaarheid

Onzeker

Biomassa Biogas

0 De temperatuur range van de specifieke bron.

50

100

150

Aanvoer-temperatuur

Matig

De klimaat- en elektra-impact van biomassa en biogas is laag omdat er naast biobrandstof maar weinig hulpenergie nodig is. CO2 reductie

Bron: PBL

SWOT

40 °C

56

56 kg/GJ Biomassa

56

56 kg/GJ Biogas

CO2 besparing tov gas bij opwaardering naar 40 of 70 °C. Aardgas gebruikt 56 kg/GJ.

Sterktes

Technisch: Groengas kan in woningen toegepast worden zonder veel aanpassingen aan de woningen en infrastructuur. Technisch: Voor biomassa is flexibele productie mogelijk. Mogelijkheid tot combinatie met CCS (BECCS) met negatieve CO2-emissies tot gevolg. Hoge temperatuur is breed inzetbaar. Goed inzetbaar als piekbron.

Kansen

70

Kosten: SDE++ beschikbaar. Bio-CNG is zonder accijns maar heeft nog wel energie belasting. Verduurzaming andere sectoren: Door opschaling van bio-energie worden biomassastromen grootschalig gemobiliseerd. Dit stimuleert dan weer andere circulaire toepassingen van biomassa zoals bio-based chemische industrie.

Elektragebruik

Een biomassa centrale is een grote installatie.

De toekomstige beschikbaarheid van biomassa is beperkt. Daarnaast is het onzeker of of deze voor de gebouwde omgeving gebruikt zal worden.

Minimale Schaalgrote 1

De beschikbaarheid van biogas is onzeker. In hoofdstuk 4 van de RSW is dit toegelicht. Biogas wordt binnen één woning toegepast.

Biomassa 3 kWh /GJth Biogas

3 kWh /GJth

Elektra verbruik voor de pompenergie en het waar nodig opwaarderen naar 70 ℃. Onder de 10 kWh/GJ is weinig en boven 90 KWh/GJ relatief hoog.

Zwaktes

Waardering: De duurzaamheid is afhankelijk van de volledige productieketen van biosysteem tot warmte. Milieu-impact: Verbranding van biomassa leidt inherent tot uitstoot van stikstof en fijnstof. In grotere centrales is dit echter prima op te vangen door filters in de schoorsteen. Beperkte beschikbaarheid: Biogas en massa zijn maar beperkt beschikbaar in Nederland.

Bedreigingen

Vanwege de grootte en investeringen van een biomassa centrale is er een minimale aantal van ongeveer 1000 WEQ's nodig.

Biogas Zekerheid

Impact

Er is veel maatschappelijk debat over het inzetten van biomassa voor energie. Hierdoor is de toepassing van biomassa centrale in de toekomst onzeker. Inzetten als piekbron voor HTwarmtenetten is op termijn wellicht de enige wenselijke manier om biomassa als energiebron in te zetten.

Imago: De duurzaamheid staat ter discussie en krijgt negatieve media aandacht. Financiering: De concurrentie met de prijs van biobrandstof is kritisch. Concurrentie: Veel vormen van biomassa kunnen op andere (meer hoogwaardige) manieren worden benut. .

Ruimtelijke impact

Klein

Toekomstige beschikbaarheid

Onzeker

De ruimtelijke impact van een biovergister is klein.

De toekomstige beschikbaarheid van biogas is beperkt. Daarnaast is het onzeker of of deze voor de gebouwde omgeving gebruikt zal worden.

Geothermie in Zeeland Ondiepe (OG), Diepe (DG) en Ultradiepe(UG) Geothermie

Operatie

Financieel

Over geothermie: Aardwarmte of geothermie is het winnen van de warmte uit de aarde, vanaf 500 m tot 1 km (ondiep, tot 50 °C) en van 1 tot 7 kilometer diep (diep/ultradiep, tot > 100 °C). Tot nu toe is er een potentie van 2500 TJ ingeschat voor ondiepe geothermie in Zeeland. Deze potentie komt voornamelijk uit Tholen en Schouwen-Duivenland, waar de bodem het meest geschikt lijkt voor geothermie. Momenteel loopt op landelijke niveau het project SCAN waar de potentie van aardwarmte in kaart gebracht wordt. Diepe en ultradiepe geothermie lijken niet mogelijk in Zeeland, maar nader onderzoek (bijv. via SCAN) kan tot andere inzichten komen.

Verdeling Ondiepe geothermie potentie Zeeland

Ultradiepe geothermie

UDG DG

Slecht

Minimale Schaalgrote

~10000

Vanwege de grote installaties en infrastructuur is er een groot afzet gebied nodige om ultradiepe geothermie rendabel te maken.

Ruimtelijke impact

Klein

Voor de hoeveelheid warmte die geleverd wordt is de ruimtelijke impact van een geothermie installatie klein.

Toekomstige beschikbaarheid

Onzeker

OG 0

2 4 Investering Opslag Onderhoud en beheer Brandstof en elektriciteit

Kosten in €/GJ per jaar van de bron.

6

8

€/GJ

Potentie

% van Zeeuwse warmtevraag

Economische Potentie

UDG DG OG

0% 0% 16% 0 TJ

2.500 TJ

5.000 TJ

Het economisch potentieel voor de regio. De economische potentie geeft aan hoeveel warmte er gegenereerd kan worden op locaties die voldoende nabij geschikte afzetgebieden gelegen zijn. Voor de potentie van deze bron geldt een onzekerheid van ca. 50%. De totale Zeeuwse warmtevraag is ~16PJ (excl. grote stookinstallaties).

Bron temperatuur

Zekerheid

Slecht

Minimale Schaalgrote

~10000

Ruimtelijke impact

Klein

Toekomstige beschikbaarheid

Onzeker

UDG DG OG

Ondiepe geothermie met een collectieve warmtepomp

0

De temperatuur range van de specifieke bron.

50

Impact

100

150

200

250

Aanvoer-temperatuur

De klimaat- en elektra-impact van ondiepe geothermie groter vanwege de extra benodigde elektriciteit voor opwaardering. Elektragebruik

CO2 reductie

70

40 °C

UDG

6 kWh /GJth

56

56 kg/GJ UDG

DG

6 kWh /GJth

DG

93 kWh /GJth

56

56 kg/GJ DG

48

52 kg/GJ OG

CO2 besparing tov gas bij opwaardering naar 40 of 70 °C. Aardgas gebruikt 56 kg/GJ.

SWOT Sterktes

Technisch: Ondiepe geothermie goed toepasbaar in combinatie met LT warmtevraag. Zeer gering elektra verbruik. Locatie: Locatie van de bron is (vooraf) flexibel en de bovengrondse ruimtelijke impact is (tijdens operatie) zeer beperkt.

Kansen

Kosten: Kosten daling door leercurves van de projecten die nu gestart zijn. Daarnaast zijn deze bronnen in SDE++ subsidie opgenomen. Technisch: De kennis van de ondergrond neemt continu toe door lopende onderzoeken (bijv. SCAN onderzoek)

De toekomstige beschikbaarheid van biomassa is beperkt. Daarnaast is het onzeker of deze voor de gebouwde omgeving gebruikt zal worden.

Diepe geothermie

Temperatuur

Bron: PBL

Er is nog veel onzekerheid rond ultradiep geothermie in Nederland. De ondergrond is niet overal bekend en de techniek is nog niet uitontwikkeld.

Zekerheid

Ondiepe geothermie Zekerheid

Matig

Minimale Schaalgrote

~1500

Ruimtelijke impact

Klein

Toekomstige beschikbaarheid

Goed

Elektra verbruik voor de pompenergie en het waar nodig opwaarderen naar 70 ℃. Onder de 10 kWh/GJ is weinig en boven 90 KWh/GJ relatief hoog.

Zwaktes

Bouw: De technologie is relatief nieuw. Daardoor is er beperkte uitvoeringscapaciteit en ervaring. Boren mag niet in sommige gebieden (o.a. waterwinning). Risico: De veiligheidsrisico's en de onzekerheid van levering nemen toe met de diepte van de put. Milieurisico: Kans op methaanemissie en verontreiniging grondwater.

Bedreigingen

Beleid: Kans op SDE++ laag. Draagvlak: kritische maatschappelijke houding door negatieve bijwerkingen gaswinning in Groningen. Organisatorisch: Aardwarmte grootschalig inzetten vergt gemeente- of zelfs provincie-overstijgende organisatie.

Er is nog veel onzekerheid rond diepe geothermie in Nederland. De ondergrond is niet overal bekend en de techniek is nog niet uitontwikkeld. Vanwege de grote installaties en infrastructuur is er een groot afzet gebied nodige om diepe geothermie rendabel te maken. Voor de hoeveelheid warmte die geleverd wordt is de ruimtelijke impact van een geothermie installatie klein. De toekomstige beschikbaarheid van diepe geothermie is onzeker.

Over de aardlagen waarin ondiepe geothermie gewonnen kan worden is relatief weinig kennis. Ook is er binnen Nederland weinig ervaring met effectieve boortechnologie voor deze diepte. Draagvlak is nog moeilijk te peilen gezien de onbekendheid. Door de lagere investering t.o.v. diepe geothermie is de minimale schaalgrootte lager. Voor de hoeveelheid warmte die geleverd wordt is de ruimtelijke impact van een geothermie installatie klein. Ondiepe geothermie is hernieuwbaar, daar waar het beschikbaar is zal het beschikbaar blijven.

Restwarmte in Zeeland

Midden en lage temperatuur restwarmte (MT- en LT-bronnen)

Over restwarmte Bij industriële processen blijft soms warmte over die niet binnen het bedrijf gebruikt kan worden. Afhankelijk van het type bedrijf is dit lage, middelhoge of hoge temperatuur warmte. Door middel van een warmtenet kan deze restwarmte worden ingezet voor verwarming. Vanwege de grote industriegebieden rond de Kanaalzone en het Sloegebied is er veel restwarmte in Zeeland beschikbaar. Vanuit de installaties van Zeeland Refinery, DOW Chemical, Yara, Cargill en Trinseo kan er bijna 8000 TJ aan hogere temperatuur restwarmte worden geleverd. Daarnaast zuller er in de (nabije) toekomst elektrolysers in Zeeland komen, die energie van wind op de Noordzee omzetten in waterstof. Deze elektrolysers zullen veel restwarmte over hebben. De huidige inschatting voor deze technische potentie van deze restwarmte is meer dan 17000 TJ. Naast de grote industrie zijn er ook kleinere bedrijven waar mogelijke restwarmte beschikbaar is. Deze bedrijven zijn verspreid en leveren op lagere temperatuur warmte. De totale technische restwarmte potentie die zij kunnen leveren is 3400 TJ, waarbij datacenters ook zijn meegenomen. Dit is kleinschalige restwarmte die voortkomt uit de koeling van kantoren, supermarkten, woningen, etc.

Deze restwarmte is vooral interessant in combinatie met seizoensopslag: warmte die in de zomer aan het gebouw wordt onttrokken om te koelen, wordt in de winter weer ingezet voor verwarming. Er zijn toepassingen denkbaar per gebouw, met warmte- en koude-uitwisseling tussen enkele gebouwen en per buurt.

Financieel

Operatie LT

Lage temperatuur (LT) restwarmte MT

Zekerheid

0 Kosten in €/GJ per jaar van de bron.

Potentie

1 2 Investering Opslag Onderhoud en beheer Brandstof en elektriciteit

3

4

5

6 €/GJ

% van Zeeuwse warmtevraag

Economische Potentie

LT

8%

MT

34%

Verdeling restwarmtebronnen in Zeeland

0 TJ

1.000 TJ

2.000 TJ

Slecht

3.000 TJ

4.000 TJ

5.000 TJ

Minimale Schaalgrote ~200

6.000 TJ

Het economisch potentieel voor de regio. De economische potentie geeft aan hoeveel warmte er gegenereerd kan worden op locaties die voldoende nabij geschikte afzetgebieden gelegen zijn. Voor de potentie van deze bron geldt een onzekerheid van ca. 50%. De totale Zeeuwse warmtevraag is ~16PJ (excl. grote stookinstallaties).

Temperatuur Bron temperatuur

Ruimtelijke impact

Klein

Toekomstige beschikbaarheid

Goed

Lage temperatuur restwarmte wordt in de praktijk nog weinig toegepast en het is onzeker of dit in de toekomst grootschalig zal worden toegepast. Daarnaast is er minder bekend over de mogelijke lage temperatuur restwarmte leveranciers in Zeeland. LT-restwarmte is mogelijke kleinschalig in de buurt van woningen beschikbaar. Hierbij kunnen klein collectieve systemen rendabel zijn Er is weinig ruimte nodig om de LT restwarmte te gebruiken. LT restwarmte zal beschikbaar blijven.

Midden temperatuur (MT) restwarmte LT MT

Zekerheid

0

20

40

60

Goed

80

Aanvoer-temperatuur

De temperatuur range van de specifieke bron.

Impact Restwarmte via een warmtenet

De klimaat- en elektra-impact van lage temperatuur restwarmte is een stuk groter, omdat er meer elektriciteit voor het opwaarderen van de temperatuur nodig is. Elektragebruik

CO2 reductie

70

40 °C

47

50 kg/GJ LT

51

53 kg/GJ

SWOT

LT

88 kWh /GJth

MT

35 kWh /GJth

MT

CO2 besparing t.o.v. gas bij opwaardering naar 40 of 70 °C. Aardgas gebruikt 56 kg/GJ.

Bron: PBL

Minimale Schaalgrote ~1000

Klein

Toekomstige beschikbaarheid

Goed

Elektra verbruik voor de pompenergie en het waar nodig opwaarderen naar 70 ℃. Onder de 10 kWh/GJ is weinig en boven 90 KWh/GJ relatief hoog.

Zwaktes

Economisch: Intrinsiek goedkope warmte. Met betrekking tot verduurzamen een winwin situatie voor afnemers en gebruikers. Technisch: Het warmteprofiel uit een proces is over het jaar goed in te schatten. Ecologisch: Minder restwarmte lozing kan positieve milieueffecten hebben..

Sterktes

Bouw: Niet-flexibele locatie, vaak omringt door knelpunten. COP: Vaak relatief lage aanvoertemperatuur. Markt: Concurrentie positie met de bestaande technologieën kan in de toekomst verschuiven. In het algemeen moeilijke contracten. Back-up: redundantie moet aanwezig zijn.

Kansen

Bedreigingen

Kosten: Meerdere betalende partijen. SDE++ subsidie beschikbaar in een vroege fase. Datacenters zijn bereid te betalen voor koeling. Technisch: Bekende technologie dus hoge zekerheid van de berekende uit te koppelen warmte.

Ruimtelijke impact

Beleid: Prijs is sterk afhankelijk van de ontwikkelingen op de markt. Beleid bepaald of het als duurzaam gerekend kan worden. Risico: Leveringszekerheid (korte en lange termijn) is een aandachtspunt en moet worden geborgd. Energetisch: restwarmte-uitkoppeling kan leiden tot afname rendement primaire proces.

De belangrijkste kandidaat restwarmteproducenten zijn bereidwillig om mee te werken. Eerste technische inventarisatie is gemaakt. Technische haalbaarheid lijkt een zekerheid Vanwege de grote investering voor installaties en warmteinfrastructuur is er een schaalgrootte van 1000+ woningen nodig om een businesscase rendabel te maken. Er is weinig ruimtelijke impact omdat er installaties bij de bestaande fabrieken worden toegepast. De grote industrie in Zeeland zal in de toekomst ook restwarmte hebben. Daarnaast zullen er elektrolysers bij komen.