2021-31 RV Ontwikkeling strategische agenda de Bevelanden

*Z0135B4D093* Zaaknummer Documentnummer

Z21.009100 D21.253500

Raadsadvies Onderwerp

Regionale samenwerking via Bestuurlijk Platform de Bevelanden

Inhoud

Het ontwikkelen van een strategische agenda voor regio de Bevelanden

Advies

1. Het belang te onderschrijven van een strategische samenwerking tussen de Bevelandse gemeenten en met onze maatschappelijke partners, om de brede welvaart in onze regio te bevorderen; 2. in te stemmen met het ontwikkelen van een strategische agenda ter bevordering van de brede welvaart in regio de Bevelanden; 3. bij de voorbereiding, behandeling en vaststelling van de begroting 2022 een incidentele bijdrage van € 25.000,-- in overweging te nemen om deze regionale strategische agenda en samenwerking verder te kunnen initiëren. Steller: F.W. Leijnse Datum: 1‑6‑2021

Beeldvormende behandeling Oordeelsvormende behandeling Besluitvormende behandeling

14 juni 2021 (regionale raadsledenbijeenkomst) 22 juni 2021 13 juli 2021

Portefeuillehouder

A.M.T. Naterop

Datum collegevergadering Besluitnummer Aantal bijlagen Documentnummers v/d bijlagen

1 juni 2021 2021-31 3 D21.253655 D21.253656 D21.253601

Samenvatting Met genoegen hebben wij geconstateerd dat veel raadsleden van de Bevelandse gemeenten gebruik hebben gemaakt van de informatiebijeenkomst op 8 maart 2021 om zich te oriënteren op de plannen van colleges van Borsele, Goes, Kapelle, Noord-Beveland en Reimerswaal om met elkaar, een strategische triple helix samenwerking met onze maatschappelijke partners aan te gaan. In de vorm van twee memo’s zijn onze bedoelingen eerder uiteengezet en in dit advies werken we dat verder uit. Een eensluidend advies over het onderschrijven van deze ambitie, het ontwikkelen van een regionale strategische agenda en de bekostiging van deze samenwerking wordt voor het zomerreces van 2021 ook aan de overige vier gemeenteraden voorgelegd.

-1-

Advies

1. Het belang te onderschrijven van een strategische samenwerking tussen de Bevelandse gemeenten en met onze maatschappelijke partners, om de brede welvaart in onze regio te bevorderen; 2. in te stemmen met het ontwikkelen van een strategische agenda ter bevordering van de brede welvaart in regio de Bevelanden; 3. bij de voorbereiding, behandeling en vaststelling van de begroting 2022 een incidentele bijdrage van € 25.000,-- in overweging te nemen om deze regionale strategische agenda en samenwerking verder te kunnen initiëren.

Inleiding: waar gaat het over?

In dit advies gaan we eerst in op het ‘waarom’ van deze regionale triple helix samenwerking. Vervolgens staan we stil bij de actielijnen die we met onze maatschappelijke partners inhoud willen geven. Op de raadsledenbijeenkomst van 8 maart 2021 hebben wij al het nodige naar voren gebracht en in dit advies vindt u terug welk maatschappelijk resultaat wij per actielijn voor ogen hebben. Ook laten wij zien hoe we alles willen organiseren. Wij hebben daarbij een lichte constructie in de vorm van een netwerksamenwerking voor ogen, die de verantwoordelijkheid en bevoegdheid van elke gemeenteraad onverlet laat. We hebben in dat licht ook een nieuwe, flexibele werkwijze voor ogen waarmee u uw eigen betrokkenheid gestalte kan geven. Tot slot gaan we in op de bekostiging van deze samenwerking.

Relatie met strategisch beleid

In het Strategisch Kompas en Samenwerkingsakkoord wordt het belang van het regionale samenwerking en het versterken daarvan onderschreven.

Argumenten: waarom geven we als college dit advies?

1.1 Regionale samenwerking voorziet in een duidelijke behoefte Door een breed pallet van provinciaal en regionaal opererende partners (stakeholders) is het belang van regionale (triple helix) samenwerking onderschreven. Ons initiatief voorziet dus in een duidelijke behoefte. In deze samenwerking dichten deze partners de gezamenlijke gemeenten een initierende en stimulerende rol toe. 1.2 De strategische samenwerking ondersteunt een strategische agenda De vernieuwde regionale samenwerking via Bestuurlijk Platform de Bevelanden heeft tot doel om de brede welvaart in de regio te versterken, zodat wij een vitale regio blijven. Als regio scoren wij op belangrijke indicatoren van dit brede welvaartsbegrip goed. Denk daarbij aan de variëteit in onze bedrijvigheid, een breed voorzieningenniveau, de betrokkenheid van inwoners, de veiligheid en kwaliteit van ons leefmilieu. Maar behoud en versterking van een aantrekkelijke en vitale regio voor onze inwoners, ondernemers en instellingen kunnen wij als individuele gemeente niet of minder goed voor elkaar krijgen. We moeten op de diverse maatschappelijke opgaven regionaal samenwerken. Niet alleen als vijf gemeentelijke overheden, maar ook met de bedrijven en kennisinstellingen die relevant zijn voor onze regio en natuurlijk ook de andere overheden, met name de provincie.

Ieders inbreng, kennis en uitvoeringskracht is hard nodig om onze gezamenlijke en gedeelde ambities te verwezenlijken. De kunst daarbij is de belangen en wensen van alle partners op tafel te krijgen. Niet alleen overheden hebben de inbreng en betrokkenheid van bedrijven en kennisinstellingen nodig, ook andersom is dat het geval. Bedrijven en instellingen hebben evenzeer de actieve betrokkenheid van overheden nodig voor hun continuïteit, ontwikkeling en groei. 2.1 De strategische agenda zorgt voor samenhang en continuiteit in de inhoudelijke aanpak Met ons gezamenlijk streven naar brede welvaart willen we het maatschappelijk perspectief voor inwoners, ondernemers en instellingen versterken. Dit doel willen we bereiken met ontwikkeling van een regionale strategische agenda, met een apart uitvoeringsprogramma en een goede ondersteunende samenwerkingsstructuur voor de verschillende actielijnen.

-2-

De actielijnen De beoogde brede welvaart willen we realiseren aan de hand van inzet op een aantal actielijnen. Wij hebben deze actielijnen ontwikkeld op basis van gesprekken en bijeenkomsten met onze stakeholders. Met hen zijn wij van mening dat we aan de hand van een inzet op deze thema’s het verschil kunnen maken voor onze regio. In één van de memo’s hebben we de ‘ontwerpprincipes’ voor de inrichting van deze actielijnen gepresenteerd. Puntsgewijs: - Op elke actielijn gaat het om kansen pakken via een triple helix samenwerking om de gezamenlijke maatschappelijke vraagstukken aan te pakken, zoals het werken aan goede opleidingen, stages en banen voor jongeren, inwoners kans bieden op betaalbare huisvesting of de recreatiebedrijven in de regio meer perspectief te geven. Het moet met andere woorden dus wel urgent zijn; de regio moet er als geheel beter van worden. - We moeten concrete resultaten kunnen neerzetten. Aan nog meer overleg hebben de inwoners en ondernemers op de Bevelanden niets. Maar, we moeten wel kunnen laten zien waar we over pakweg vijf jaar op elk thema willen staan. “Doen om het doen” gaan we zoveel mogelijk te voorkomen. - Op elke actielijn zijn portefeuillehouders de trekkers, zij zorgen ervoor dat de andere portefeuillehouders aangehaakt blijven.

- We moeten als vijf gemeenten zorgen voor organiserend vermogen door te zorgen voor de verbindingen, initiatieven te ontplooien en waar nodig ontwikkelingen te ondersteunen met eigen beleid, afgestemde regelgeving en eventueel ook budget. - Toetsing aan het publieke belang is altijd voorbehouden aan de gemeentebesturen. Aan de hand van halfjaarlijkse voortgangsrapportages krijgt elke raad gelegenheid zich te vergewissen van de voortgang. Hieronder vindt u een eerste uitwerking van de vijf inhoudelijke actielijnen die ons voor ogen staan. Actielijnen Versterken agri- en aquafoodsector

Vitaal leven en gezondheid

Doelstelling Innovatie en ontwikkeling in de agri/aquasector op de Bevelanden is hard nodig, om toekomstbestendig te zijn en blijven. Samen met Food Delta wordt gewerkt aan de volgende doelstellingen: - Ketensamenwerking en kennisdeling in ketens in de regio. - Innovatiekracht binnen de Bevelandse voedselketen. - Daarnaast heeft de strategische samenwerking als doel te werken aan digitalisering en robotisering, alternatieve eiwitten (zee & land), duurzame producten en verpakkingen, voeding en gezondheid en biodiversiteit. In de bestaande programma’s, akkoorden en interventies op het thema De Bevelanden als vitale regio is nog weinig zichtbaar wat resultaten zijn. Zicht op de impact door monitoring ontbreekt. De actielijn heeft daarom de volgende doelstellingen, gebaseerd op het IJslands model: een meerjarige consistente aanpak onder één paraplu van dit item en een gezamenlijk framework waarin partners in gezamenlijkheid werken aan een goede gezondheid en welzijn met gelijke kansen voor iedereen op de Bevelanden. Framework uitgaande van SDG’ s wat maakt dat omgeving gezonde keuzes uitlokt: - Vaststellen gezamenlijk regionaal kader rondom vitaal leven en gezondheid.

-3-

Aanbrengen focus, verbinding en doorbraak van impactvolle initiatieven die bijdragen aan goede gezondheid en welzijn. Inzetten op de ‘Herkenbare beleving op de Bevelanden’ en in eerste instantie gericht op de volgende drie strategische speerpunten: 1. Verbreding toeristisch product De Bevelanden onder andere door cross-overs met Food en gezondheid/duurzaamheid. 2. Kwalitatieve toekomstbestendige vakantieverblijven. 3. Versterken koppeling tussen verblijfs- en dagrecreatie. Grond is schaars. De druk op het gebruik van grond op de Bevelanden groot en verschillende functies zitten elkaar soms in de weg. Voor een toekomstbestendige regio moeten we werken aan slimme oplossingen, middels goede regie en samenwerking. Doel van de actielijn is: - komen tot slimme instrumenten voor betere grondverdeling en beter gebruik en versterking van het gemeentelijke verdienvermogen; - komen tot multifunctioneel grondgebruik, denk aan bijvoorbeeld combinaties van boerenland en recreatie. Een voorbeeld op de actielijn Slim grondgebruik zijn de ideeën op Noord-Beveland om met de Rusthoeve en een bedrijf als Kingfish en met Scalda uitbreiding en opleidingsfaciliteiten te combineren. De woningmarkt staat onder druk. Landelijk èn regionaal is sprake van een toenemend tekort aan woningen. Dit resulteert in hoge koopprijzen, beperkte doorstroming en minimale kansen voor starters op de woningmarkt.

Doel van deze actielijn is beweging op de Bevelandse woningmarkt te creëren: - op de korte termijn versnellend urgente projecten realiseren in samenwerking met stakeholders, zoals flexibele woonvormen, verduurzaming en het naar voren halen en versnellen van onze woonplannen; - op de lange termijn handen en voeten geven aan een strategisch voorraadbeheer en nauwere samenwerking met partners om flexibeler en sneller in te spelen op woonopgaves. -

Herkenbare beleving op de Bevelanden

Slim en multifunctioneel grondgebruik

Beweging op de Bevelandse Woningmarkt

Naast deze inhoudelijke actielijnen hebben we op voorspraak van onze partners ook een actielijn “Met één mond spreken” in het leven geroepen. Doel van deze actielijn is op basis van signalen van onze partners te bezien hoe we als vijf gemeenten meer ‘met één mond kunnen spreken’, wanneer dat uit oogpunt van ontwikkeling en uitvoering van onze agenda gewenst is. We blijven vijf aparte gemeenten, maar wanneer nadere afstemming van beleid of regelgeving wenselijk is, moeten we dat wel samen kunnen oppakken en bezien wat onze mogelijkheden daartoe zijn. 2.2 De strategische agenda wordt aangewend voor het verkrijgen van fondsen Met de ontwikkeling van een strategische agenda willen wij voor het versterken van de vitaliteit van onze regio de benodigde fondsen van de provincie, Rijk en EU verwerven. De figuur die ons voor ogen staat lijkt op de ‘regiodeals’ die elders in het land zijn afgesloten. In deze regiodeals hebben gemeenten, provincie, maatschappelijke partijen èn het Rijk een akkoord gesloten over een gemeenschappelijke uitvoeringsagenda waaraan elk partij een eigen bijdrage levert. Wij willen onze regio duidelijk en herkenbaar profileren en positioneren -4-

als een proeftuin waar resultaten worden gehaald waarvan de inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties de vruchten plukken. Hiermee laten we ook zien hoe we ons in de huidige bestaande provinciale context willen positioneren. Er is al veel samenwerking in de provincie tussen overheden, bedrijven en kennisinstellingen, zoals de Economic Board Zeeland, maar veelal nog ‘hoog over’, weinig concreet en niet gericht op actieve betrokkenheid van het MKB in onze regio. Wij willen de versnippering in initiatief tegengaan en voor bundeling èn concreetheid zorgen. 3.1 Aanvullend budget is noodzakelijk De gezamenlijke gemeenten moeten zeker in de beginfase van deze regionale (triple helix) samenwerking extra verantwoordelijkheid nemen. Dat vergt van onze kant aanvullende inzet van capaciteit en middelen; en niet te vergeten tijd om ons de nieuwe werkwijze eigen te maken. We zien deze vernieuwde samenwerking als een belangrijke ontwikkeling die wij moet oppakken om onze taken naar behoren uit te kunnen (blijven) voeren en zien de actielijnen nadrukkelijk in het verlengde van onze eigen bestuurlijke ambities. Het aanvullend budget is ook een investering om vooral via de inhoudelijke actielijnen externe middelen te genereren door het aanspreken van fondsen (zie ook het vorige argument). Deze middelen worden aangewend voor het versterken van de vitaliteit van onze regio.

Wij verwachten dat we zeker in 2021 en 2022 extra kosten moeten maken om de regionale strategische agenda inhoud te geven en tot uitvoering te brengen, via de doorontwikkeling van de netwerksamenwerking onder de vlag van het Bestuurlijk Platform De Bevelanden. Vooralsnog gaan wij ervan uit dat wij voor 2021 voldoende middelen kunnen genereren door het benutten van bestaande budgetten en het verkrijgen van aanvullende bijdragen in de vorm van subsidie(s). Voor 2022 gaan wij uit van een aanvullende bijdrage vanuit de vijf gemeenten van € 150.000,--, die door bijdragen van derden minimaal wordt verdubbeld. Voor de bijdrage per gemeente wordt een gewogen verdeelsleutel gehanteerd, die voor 50% gebaseerd is op het aantal inwoners en voor 50% wordt bepaald door een gelijke verdeling van de kosten per gemeente. Met deze verdeelsleutel wordt recht gedaan aan het gelijke belang dat de vijf gemeenten hebben bij deze regionale samenwerking en rekening gehouden met het verschil in omvang en financiële draagkracht per gemeente. 3.2 Aanvullend budget stimuleert de samenwerking met de provincie Zeeland Het college van gedeputeerde staten van Zeeland onderschrijft het belang van onze ambitie om te komen tot een regionale strategische agenda en verdere regionale samenwerking en wil ons daarin ondersteunen. In een bestuurlijk overleg met de provincie Zeeland op 17 mei jl.

is onder meer de afspraak gemaakt dat wij gezamenlijk gaan bezien hoe wij als regio aansluiting kunnen krijgen bij de provinciale programma’s. Het initiatief hiervoor ligt bij ons en dat vergt dus extra capaciteit en programmakosten voor de actielijnen. In het overleg met de provincie is door hun toegezegd dat zij in het verwezenlijken van onze ambities willen meedenken en -werken, door zo mogelijk ook capaciteit ter beschikking te stellen. Met een positieve grondhouding gaat GS van Zeeland bezien welke financiële bijdrage zij in 2021 en 2022 kunnen leveren aan de doorontwikkeling van onze regionale samenwerking. Voor 2021 zal dat vorm krijgen via een subsidie voor onze intergemeentelijke samenwerking en via de actielijnen. Via hun begroting 2022 zal de provincie Zeeland een substantiële bijdrage voor 2022 in overweging nemen ter ondersteuning van onze regionale samenwerking en/of agenda.

Kanttekeningen en risico’s:

1/2. De regionale samenwerking vergt betrokkenheid van alle partners Voor een succesvolle regionale samenwerking en een gezamenlijke strategische agenda vergt naast de inzet vanuit de gemeenten ook een evenredige betrokkenheid van de overige partners. De overheid faciliteert maar de inhoudelijke noodzaak en drive moet zeker ook komen vanuit de andere partners.

-5-

3. De regionale samenwerking vergt financiële bijdragen van derden Het succes van de regionale samenwerking en de gezamenlijke strategische agenda wordt mede bepaald door het daadwerkelijk kunnen genereren van extra financiële middelen waarmee de vitaliteit regio wordt versterkt.

Financiën: wat gaat het kosten en hoe gaan we dit financieren?

Met dit voorstel aan uw raad en de besluitvorming via de begroting 2022 streven wij naar naar het creëren van een goede basis voor de doorontwikkeling van de samenwerking via het Bestuurlijk Platform om te komen tot de uitvoering van een regionale strategische agenda. Medio 2022 maken we een tussenbalans op en hebben dan zicht op de eerste inhoudelijke resultaten en de mogelijkheden om extra fondsen aan te wenden. Op dat moment kan opnieuw bepaald worden in welke mate aanvullende middelen nodig zijn.

Wat communiceren we?

Om de meningsvorming in uw raad te bevorderen willen wij door het Bestuurlijk Platform De Bevelanden minimaal twee keer per jaar een informatiebijeenkomst laten organiseren aan de hand van een voortgangsrapportage. Deze bijeenkomst heeft tot doel het eigen debat in uw raad te ondersteunen. U kunt zich dan gericht laten informeren over de voortgang en resultaten op alle actielijnen, wat de besluitvorming in uw raad ten goede kan komen.

Uitvoering/ aanpak

Evalueren Deze nieuwe vorm van regionale samenwerking met een triple helix benadering is een nieuwe werkwijze die wij samen met alle partners ons eigen aan het maken zijn. Dit vergt een jaarlijkse evaluatie en bijsturing van deze samenwerking, zodat deze succesvol wordt en dus een meerwaarde heeft voor de maatschappelijke opgaven op regionaal en lokaal niveau. Organisatie Eerder hebben we aangegeven dat we de samenwerking willen vormgeven via het doorontwikkelen van het Bestuurlijk Platform de Bevelanden. Dat is een bestaande vrijwillige netwerksamenwerking van de vijf Bevelandse gemeenten, waarin elke gemeente autonoom opereert en waardoor elke gemeenteraad in staat blijft zelfstandig de opbrengsten te beoordelen. Deze samenwerking onderscheidt zich daarmee van een gemeenschappelijke regeling waarin de gemeenteraden meer op afstand staan. In de bijlage bij dit advies hebben we geschetst hoe wij de ‘governance’ zien van dit platform nieuwe stijl. Hieronder geven we een korte toelichting op onze uitgangspunten en de belangrijkste overleggen om tot resultaat te komen. In lijn met hetgeen we bij de introductie van de Actielijnen naar voren hebben gebracht willen we tot uitdrukking brengen: - Het gaat om publiek-private samenwerking; onze partners moeten voluit kunnen meesturen en hun inbreng gestalte kunnen geven.

Primair op de gekozen actielijnen, maar ook binnen een ‘triple helix-verband’ dat overzicht bewaart en helpt koers te kiezen; - De vijf gemeenten trekken samen bestuurlijk en ambtelijk de kar. Dat geven we bestuurlijk gestalte door alle collegeleden van de vijf gemeenten deelnemer van het bestuur te maken. De actielijnen zijn zo geformuleerd dat zij altijd meerdere portefeuilles zullen raken. - Ook ambtelijk trekken we samen de kar. Elke gemeente legt volgens afgesproken principes capaciteit, betrokkenheid en budget in om de samenwerking tot een succes te maken. Ieder is verantwoordelijk voor het geheel én voor het eigen aandeel in het geheel; - Elke gemeenteraad moet oordelen of de eigen én regionale publieke belangen voldoende tot hun recht komen.

-6-

In deze structuur ziet u terug hoe we recht willen doen aan deze uitgangspunten. Allereerst is sprake van een breed bestuur waar alle bestuurders van de vijf gemeenten aan deelnemen. Doel van dit overleg is de gemeentelijke inbreng op de actielijnen af te stemmen en de communicatie met de gemeenteraden, via de eigen colleges, voor te bereiden. Minimaal twee keer per jaar komt een voortgangsrapportage aan de orde in de verschillende gemeenteraden. Daarnaast is sprake van een triple helix-verband waarin we plaats inruimen voor de provincie en enkele belangrijke stakeholders. Dit overleg ziet er mede op toe dat we onze maatschappelijke doelen ook weten te bereiken. Dit verband moet ons ook helpen bij het actief inspelen op nieuwe ontwikkelingen (denk aan bijvoorbeeld de ontwikkelingen rond Northseaport-district) en ervoor zorgen dat we betrokken zijn bij alle relevante Zeeuwse netwerken. Op de verschillende actielijnen moet het gebeuren. Per actielijn zien we een ‘tafel’ voor ons waar we de doelen uitwerken en in acties omzetten. Uiteraard met bedrijven en kennisinstellingen, die ook hun belangen en wensen inbrengen en voor uitvoeringskracht zorgen om afgesproken initiatieven ook uit te voeren.

Ambtelijk moeten we zorgen dat alles loopt; het belangrijkste instrument is daarvoor een Kerngroep, samengesteld uit de ambtelijk opdrachtgevers van de Actielijnen en de projectleiders/tafelregisseurs. De huidige drie ambtelijke werkgroepen ‘wonen’, ‘werken’ en ‘recreëren’ binnen het platform gaan op in de verschillende projectgroepen. In de voorgestane opzet zullen die projectgroepen niet langer uitsluitend worden bemenst door medewerkers van de vijf gemeenten. Ook van de partijen die deelnemen aan de actielijnen wordt personele inzet gevraagd.

Bijlagen -

Memo over de regionale strategische agenda voor regio De Bevelanden (D21.253655) Aanvullende memo over de regionale strategische agenda (D21.253656) Structuur triple helix samenwerking Bestuurlijk Platform de Bevelanden (D21.253601)

-7-