CConstaterende datKapelle
Koppel je AI →
Document · PDF

2021-30a D21.252456 Programmabegroting 2022-2025 (19-04-21) definitieve versie tbv AB

Raadsvergadering 22 juni 2021, gemeente KapelleBij agendapunt: Begroting 2022 GGD Zeeland18.294 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 // GGD ZEELAND

Voor u ligt de begroting 2022 van de gemeenschappelijke regeling (GR) GGD Zeeland. In de GR GGD Zeeland is een onderscheid te maken tussen de GGD Zeeland (onder leiding van de Directeur Publieke Gezondheid) en het programma Inkoop Jeugdhulp Zeeland van het Bureau Inkoop Jeugd Zeeland (IJZ) (onder leiding van de Directeur Inkoop jeugd). Beide komen samen in de begroting van de GR GGD Zeeland. De effecten van COVID-19 In deze begroting 2022 bouwen we voort op de Programmabegroting 2021-2024. Sinds begin 2020 is er wereldwijd een pandemie die qua omvang zijn gelijke niet kent. Naast de vele voorbeelden van persoonlijk leed heeft dit grote consequenties op vele terreinen. Dat maakt zowel 2020 als 2021 tot bijzondere jaren, die ook zijn weerslag zullen hebben in 2022. GGD’en staan in de frontlinie van deze crisis door de wettelijke taken die zij hebben op het gebied van infectieziektebestrijding. In opdracht van de minister van VWS speelt de GGD een cruciale rol in de bestrijding van het virus met testen, bron- en contactonderzoek en vaccineren. Inmiddels is de GGD Zeeland verdubbeld in aantal medewerkers. Deze situatie zal naar verwachting het grootste deel van 2021 voortduren. De reguliere wettelijke taken hebben binnen de COVID-19 pandemie, waar mogelijk, doorgang gevonden.

De effecten op de kwetsbare groepen in de samenleving raakt de inzet van de GGD op diverse (beleids)terreinen. We noemen bijvoorbeeld taken met betrekking tot Veilig Thuis en bemoeizorg. De gevolgen van de pandemie worden in de loop van 2021 meer duidelijk. We blijven dit nauwgezet volgen. De ambities op het gebied van organisatieontwikkeling hebben onvermijdelijk vertraging opgelopen. In 2021 pakken we de plannen op om verder in control te komen, deze zullen ook in 2022 doorlopen.

2 // PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 3

De pandemie heeft zeker ook financiële consequenties. De financiële afwikkeling van

Wettelijke kaders en prestatie indicatoren

COVID-19 verloopt op declaratie basis via het ministerie van VWS. In hoeverre dit ook

In de begroting zijn de wettelijke kaders opgenomen. Met de prestatie indicatoren

in 2022 nog een rol speelt is op dit moment nog niet te overzien.

volgen we de realisatie van de doelen. Deze omslag is niet van het ene op het andere moment gemaakt. Er is een breed draagvlak om uit te gaan van de maatschappelijke

Positieve gezondheid, gezonde leefstijl en preventie als leidraad voor het beleid voor de

opgaven die er lokaal en Zeeuws zijn. En om de gewenste doelen hierop af te stemmen.

komende jaren

De concrete invulling van dit uitgangspunt vindt in nauwe samenwerking met de

We hebben in deze pandemie ondervonden hoe belangrijk een gezonde leefstijl is om

Zeeuwse gemeenten plaats.

weerbaar te zijn en veerkracht te hebben bij tegenslagen die ons treffen. De aandacht voor preventie is belangrijker geworden, echter de inspanningen en beschikbare

Rechtmatigheidsverantwoording

middelen staan nog steeds in schril contrast met de waarde die dit heeft voor de

Naar verwachting zal vanaf 2021 ook het Dagelijks Bestuur van gemeenschappelijke

volksgezondheid. Het is belangrijk hier vanuit de GGD ook aandacht voor te blijven

regelingen, naast de colleges van gemeenten, een rechtmatigheidsverantwoording

vragen.

moeten afgeven. De parlementaire behandeling van de wet heeft nog niet plaatsgevonden.

De crisis heeft laten zien dat er in de afgelopen jaren sterk is bezuinigd op onder meer infectieziekte bestrijding. Waar ooit de keuze is gemaakt voor een

Begrotingsresultaat

‘waakvlamconstructie’ blijkt dit de afgelopen jaren onder dit niveau te zijn gedaald.

De begroting 2022 laat een structureel begrotingstekort zien. Dit wordt voornamelijk

Dit vraagt om een heroriëntatie van overheidswege op een aantal wettelijke taken

veroorzaakt door exogene oorzaken, zoals CAO-aanpassingen en wijzigingen

(zowel qua governance als financiering) die vanuit de evaluatie van deze crisis naar

pensioenpremies (uitstijgend boven de VZG norm). Omdat de begroting voor een

verwachting in 2022 consequenties kunnen hebben.

groot deel bestaat uit personeelslasten, heeft dit een substantieel effect op de begroting. De door de VZG vastgestelde norm is onvoldoende toereikend om dit tekort

De krapte op de Zeeuwse arbeidsmarkt blijft ook net als voorgaande jaren een blijvend

te compenseren. In deze begroting is een verhoging van de gemeentelijke bijdrage

punt van zorg. Dit geldt niet alleen voor (jeugd)artsen maar voor meer specialistische

opgenomen als dekking voor het begrotingstekort.

functies binnen de GGD. Tot slot In 2022 zal ook de uitgestelde Omgevingswet van kracht worden. GGD Zeeland wil

Een compliment aan de GGD medewerkers is op zijn plaats. Met hun inzet hebben zij

gemeenten optimaal ondersteunen met gericht advies over de gezonde leefomgeving.

zowel vanuit de crisistaak als in de reguliere werkzaamheden laten zien waar de GGD

Hiervoor werken we intensief samen met VRZ en RUD.

voor staat: samen werken aan een gezond en veilig Zeeland. Dat geeft vertrouwen voor

Bij gemeenten liggen op dit moment grote opgaven, welke aanzienlijke (financiële)

de toekomst van de publieke gezondheid in Zeeland.

uitdagingen met zich meebrengen. We denken hierbij aan opgaven binnen het sociaal domein en verdergaande vergrijzing en ontgroening. Door (nog) meer in te zetten op

Het dagelijks bestuur van GGD Zeeland, april 2021

preventie wil de GGD hieraan een bijdrage leveren. Beleidsbegroting en financiële begroting De programmabegroting 2022-2025 volgt hetzelfde stramien als de vorige editie en

Dhr. J.F. Mulder,

Mw. E Verhage,

Mw. J. Gaemers

is ingedeeld in een beleidsbegroting en een financiële begroting. De beleidsbegroting

Voorzitter Secretaris Ambtelijk secretaris

kent drie programma’s; het programma Publieke Gezondheid, het programma Veilig Thuis en het programma Inkoop Jeugdhulp Zeeland. Het programma Publieke Gezondheid kent de volgende programmalijnen: Fysieke veiligheid en bescherming, Gezondheid in de wijk en Sociale veiligheid. De systematiek van hoofddoelen, subdoelen en indicatoren, blijft eveneens ongewijzigd. De hoofddoelen die zijn opgenomen in de begroting 2021-2024 worden gehandhaafd. Deze hoofddoelen gelden namelijk voor de lange(re) termijn. Ze zijn tot stand gekomen in samenwerking met een ambtelijke werkgroep vanuit de gemeenten.

4 // PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 5

VOORWOORD............................................................................................................................. 2 INHOUD.......................................................................................................................................... 7 1. BELEIDSBEGROTING 1.1 HET PROGRAMMAPLAN............................................................................................... 8 1.1.1 Programma Publieke Gezondheid.................................................................. 8 1.1.1.1 Programmalijn Fysieke veiligheid & bescherming.......................... 8 1.1.1.2 Programmalijn Gezondheid in de wijk............................................... 12 1.1.1.3 Programmalijn Sociale veiligheid......................................................... 14 1.1.2 Programma Veilig Thuis................................................................................... 16 1.1.3 Programma Inkoop Jeugdhulp Zeeland.................................................... 17 1.1.4 Overhead en kostentoerekening................................................................... 24 1.1.5 Algemene dekkingsmiddelen......................................................................... 25 1.1.6 Onvoorzien...............................................................................................................

27 1.2 DE PARAGRAFEN............................................................................................................ 29 1.2.1 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen.................................................. 29 1.2.2 Paragraaf Bedrijfsvoering............................................................................... 29 1.2.3 Paragraaf Financiering..................................................................................... 31 1.2.4 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing..................... 31 1.2.5 Paragraaf Verbonden partijen....................................................................... 36 2. FINANCIËLE BEGROTING 2.1 TOTAAL OVERZICHT VAN LASTEN EN BATEN............................................... 38 2.2 UITGANGSPUNTEN VOOR DE BEGROTING..................................................... 41 2.3 BEGROTINGSTEKORT EN TAAKSTELLING....................................................... 43 2.4 INCIDENTELE BATEN EN LASTEN PER PROGRAMMA.............................. 43 2.5 UITEENZETTING FINANCIËLE POSITIE........................................................... 44 2.5.1 Geprognosticeerde begin- en eindbalans (2018 t/m 2024)........... 44 2.5.2 Geprognosticeerde EMU-saldo.....................................................................

46 2.5.3 Investeringsplan 2020-2024.......................................................................... 47 2.5.4 Stand en verloop van de reserves................................................................ 48 2.5.5 Overzicht van baten en lasten per taakveld........................................... 52

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 6

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 7

BELEIDS BEGROTING

1.1 HET PROGRAMMAPLAN 1.1.1 Programma Publieke Gezondheid 1.1.1.1 Programmalijn Fysieke veiligheid & bescherming

Leefomgeving, medische milieukunde

eigenstandige verantwoordelijkheid zich voor haar eigen

Een gezonde leefomgeving draagt bij aan een gezonde

zorgprocessen voor te bereiden op rampen en crises (Wet

leefstijl. In de Omgevingswet worden omgeving en

Publieke Gezondheid en Kwaliteitswet Zorginstellingen).

gezondheid met elkaar verbonden. De invoering van

De GHOR houdt vanuit haar verantwoordelijkheid

de omgevingswet staat gepland voor 1 januari 2022.

voor coördinatie en regie op de zorgketen (Wet op de

De GGD zet zich in om vroegtijdig betrokken te zijn bij

Veiligheidsregio’s), toezicht op adequate voorbereiding

gemeentelijke en provinciale trajecten rond nieuwe

van de GGD en op inzet bij (eigenstandige) opschaling. De

omgevingsvisies en -plannen. GGD Zeeland kan door de

Directeur PG is verantwoordelijk voor de voorbereiding

inzet van inhoudelijke kennis een bijdrage leveren aan

en inzet van de GGD bij ramp en crisis. Het GROP heeft

het meenemen van publieke gezondheid in ruimtelijke

tot doel om een efficiënte respons- en afstemmings-

planvorming. Door de fysieke leefomgeving gezonder in

organisatie te creëren binnen de GGD, voor de taken en

te richten wordt gezondheidswinst behaald. Een gezonde

verantwoordelijkheden van de GGD bij crises voor de vier

leefomgeving is een leefomgeving waar gezonde keuzes

GGD-processen Infectieziektebestrijding (IZB), Medische

gemakkelijk en logisch zijn en waar negatieve invloed op

Milieukunde (MMK), Psychosociale Hulpverlening

gezondheid zo klein mogelijk is.

(PSH) en Gezondheidsonderzoek na Rampen (GOR). De crisiscoördinator heeft hierin de coördinerende rol.

Beoogd maatschappelijk effect: Inwoners

Crises en calamiteiten

van Zeeland zijn optimaal beschermd tegen

Als de GGD te maken krijgt met een ramp- of crisissituatie

Naast de crisiscoördinator zijn ook processen IZB, MMK

schadelijke gezondheidseffecten vanuit de

organiseert de GGD zich in een crisisbeleidsteam. Het

(GAGS) en PSH via een piketregeling 24/7 bereikbaar.

fysieke leefomgeving.

crisisbeleidsteam wordt geleid door een crisiscoördinator

In 2021 is de inzet van de GGD bij de COVID-19 crisis

en adviseert de DPG. In het GGD Rampen Opvang Plan

geëvalueerd en indien nodig worden verbeterpunten

(GROP) is beschreven hoe de GGD voorbereid is op een

in 2022 geïmplementeerd. De interne trainings- en

ramp of crisissituatie, en hoe te handelen. Het GROP geeft

oefenprogramma’s (OTO) worden, indien de crisissituatie

richting aan de taakverdeling en samenwerking bij de

dit toelaat, aan de hand van het opgestelde OTO jaarplan in

Onder de Programmalijn Fysieke Veiligheid en

Rijksvaccinatieprogramma

belangrijke processen (intern en extern) van de openbare

2022 weer opgepakt. Tevens wordt het GROP aan de hand

Bescherming vallen de activiteiten behorende tot de

Kinderen worden gevaccineerd tegen

gezondheidszorg en psychosociale hulpverlening bij

van de uitkomsten van de verschillende evaluaties (intern

infectieziektebestrijding, taken in het kader van de

besmettelijke infectieziekten. De GGD voert het

crises en rampen. De GGD heeft als zorginstelling een

maar ook extern met de ketenpartners) geupdatet.

medische milieukunde, technische hygiëne zorg en

rijksvaccinatieprogramma uit als onderdeel van de

activiteiten ter voorkoming van en het inperken van

Jeugdgezondheidszorg. In Nederland is het ministerie

gezondheidsschade als gevolg van crises en calamiteiten.

van Volksgezondheid, Welzijn en Sport verantwoordelijk voor het Rijksvaccinatieprogramma. De minister bepaalt

Infectieziekten

welke vaccinaties kinderen krijgen aangeboden. De

In 2021 heeft de infectieziektebestrijding in het teken

minister neemt die beslissing op basis van een advies

gestaan van het COVID-19 virus. Naast deze crisistaak

van de Gezondheidsraad. De ontwikkeling van het

houdt de GGD zicht op (nieuwe) infectieziekten en voert

Rijksvaccinatieprogramma staat niet stil.

maatregelen uit ter voorkoming van verspreiding van infectieziekten zoals de ziekte van Lyme, Hepatitis B/C

Er komen nieuwe vaccins op de markt, de kennis

virus, TBC en SOA. GGD Zeeland participeert in één van

over vaccinaties neemt toe en soms komt een nieuwe

de tien regionale zorgnetwerken antibioticaresistentie

infectieziekte in beeld. In de komende jaren worden er

in Nederland. Dit zijn samenwerkingsorganen tussen

nieuwe vaccinaties aan het Rijksvaccinatieprogramma

verschillende zorginstellingen, organisaties en

toegevoegd. Ook jongvolwassenen tussen de 18 en 26 jaar

zorgprofessionals in een regio. Het belangrijkste doel is

krijgen in de toekomst de mogelijkheid de vaccinaties te

het indammen van de ontwikkeling en verspreiding van

halen. De exacte datum daarvan is nog niet bekend.

antibioticaresistentie.

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 8

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 9

Wettelijk kader

Taakveld (uitgevoerd door)

Hoofddoel

Subdoel

Indicatoren

1. U  itbraken van

1.1 Het voorkomen van

• Het percentage

Het bevorderen,

Infectieziekte-

beschermen en beveiligen

bestrijding

infectieziekten

het verspreiden van

van de gezondheid van alle

(team IZB)

worden

infectieziekten.

inwoners met specifieke

voorkomen.

aandacht voor de

Technische

lichamelijke en geestelijke

Hygiëne Zorg

ontwikkelingen van

(team THZ)

• Het aantal opgespoorde infecties TBC • Het aantal meldingen van

jeugdigen van 0-19 jaar,

infectieziekten

zowel individueel als

Jeugd-

op populatieniveau. Dit

gezondheids-

het opkomen van

volgens de Wet Publieke

zorg (teams JGZ)

bestaande of nieuwe

1.2 A  cuut ingrijpen bij

Gezondheid (Art. 2, 6 t/m 12)

geconstateerde SOA

• % geconstateerde SOA • Het aantal

infectieziekten;

opgespoorde

Seksuele

1.3 Optimale hygiëne

infecties TBC

gezondheid

in de openbare

(team SG)

gezondheidszorg.

• Het aantal meldingen van infectieziekten

1.4 D  e vaccinatiegraad is

• Vaccinatiegraad van

op het vereiste niveau

het Rijks Vaccinatie

volgens de normen van

Programma

Het bevorderen van

Medische

3. L eefomgeving

3.1 De leefomgeving daagt

en adviseren over

Milieukunde

draagt positief

uit tot een gezonde

gezondheid en medische

(team MMK)

bij aan de

milieukundige zorg aan

leefstijl.

gezondheid.

3.2 P  ublieke gezondheid

Advies

is onderdeel van de

gemeenten waarbij

en burgers. Zoals

(team O&A)

omgevingsplannen en

gezondheid een

visies van gemeenten

prominente

en provincie

plek in de lokale

vastgelegd in de Wet Publieke Gezondheid (Art.

Onderzoek

2, 5, 5a, 13,15 en 16)

(team O&A)

omgevingsvisie

Ter voorbereiding van

heeft.

Omgevingswet: het

• Gezondheid is

adviseren van gemeenten

een prominent

over het in stand houden

onderdeel in

van een veilige en gezonde

de provinciale

leefomgeving en goede omgevingskwaliteit.

omgevingsvisie. 3.3 De leefomgeving

uitgevoerde audits

tegen antibiotica in

bij zorginstellingen

zorginstellingen

en de hieraan gekoppelde verbeterplannen.

Het toetsen van

Toezicht

voorzieningen in

Kinderopvang

kinderopvang en

(team HIP)

maatschappelijke ondersteuning op

Toezicht Wmo

kwaliteitskaders zoals

(team HIP)

2. Toezichttaken

2.1 G  emeenten hebben

• Percentage

worden in

zicht op de kwaliteit

uitgevoerde

opdracht van

van de kinderopvang.

opgedragen

gemeenten

inspecties

uitgevoerd

kinderopvang 2.2 Gemelde calamiteiten

• A antal gemelde

deze bij wet zijn

en geweldsincidenten

en onderzochte

vastgelegd. Dit volgens

in het kader van de

calamiteiten en

de Wet Harmonisatie

Wmo zijn onderzocht

geweldsincidenten

Kinderopvang en

• Het percentage

(Artikel 1.3

nodigt uit tot

volwassenen dat in

omgevingswet).

ontmoeten

de buurt voldoende plekken vindt om andere bewoners buiten te ontmoeten. • Het percentage volwassenen dat een

• Het aantal

resistente bacteriën

• Het aantal

Gemeenten, instellingen

het RIVM. 1.5 Het voorkomen van

• Nader te bepalen

hoge sociale cohesie in de buurt ervaart 3.4 D  e leefomgeving

• Het percentage

is groen, veilig en

volwassenen dat

veroorzaakt geen

(ernstig) gehinderd

hinder (geur, geluid, (fijn)stofhinder)

wordt door geluid • Het percentage volwassenen (ernstig) gehinderd door geur • Het percentage volwassenen (ernstig) gehinderd door stof/ roet • Het percentage volwassenen dat zich wel eens onveilig

Peuterspeelzaalwerk, de

voelt

Wet Kinderopvang en de

• Het percentage

Wet Maatschappelijke

ouderen dat zich wel

Ondersteuning (Art. 6)

eens onveilig voelt • Het percentage ouderen dat zich wel eens onveilig voelt • Het percentage volwassenen dat in de buurt voldoende groen ervaart • Het percentage ouderen dat in de buurt voldoende groen ervaart

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 10

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 11

Het bestrijden en

Inzet GGD bij

4. D  e GGD

4.1 De GGD is voorbereid

voorbereiden op

rampen en

levert een

op inzet bij crisis en/of

beschikbare

bestrijding van een

crisis (team-

doeltreffende

calamiteiten

medewerkers

crisissituatie zoals

overschrijdend)

inzet (24/7)

voor crisis en

opgenomen in de Wet

bij crises en

calamiteiten dat

Publieke Gezondheid en de

calamiteiten.

geschoold en

Wet Veiligheidsregio’s

• A antal van

geoefend is volgens de richtlijnen van het landelijk ‘kwaliteitskader crisisbeheersing en OTO 2.0’ • Participatie in interne en externe oefeningen. • De inzet van de crisis is met de betrokken partners geëvalueerd en mogelijke

Preventie en leefstijl

daarom is leefstijl als subdoel ondergebracht bij het doel op

Gemeenten hebben grote uitdagingen op het gebied van

jeugd, volwassenen en ouderen. Uiteindelijk is het doel van

zorg- en ondersteuningstaken, zowel inhoudelijk als

de inzet op leefstijl een verbetering van de gezondheid van

financieel. Eén van de uitdagingen is om via inzet van

alle Zeeuwse inwoners.

preventie de kosten voor zorg- en ondersteuningstaken omlaag te brengen. In samenspraak met gemeenten en

Omgevingsgerichte aanpak en positieve gezondheid

andere relevante partners wordt bekeken hoe de GGD

De GGD adviseert gemeenten over

hieraan het beste een bijdrage kan leveren.

gezondheidsvraagstukken gericht op de lokale situatie.

Leefstijl heeft een grote invloed op de gezondheid van

Onder andere adviseert de GGD bij de totstandkoming

mensen, zo zijn roken, overgewicht en alcoholgebruik de

van de lokale gezondheidsnota en worden projecten

belangrijkst oorzaak van (chronische) ziekten in Nederland.

uitgevoerd (lokaal en regionaal) gericht op actuele

Om deze reden is het Nationaal preventieakkoord

thema’s. Een belangrijke basis voor deze thema’s zijn

afgesloten met meer dan 70 verschillende organisaties

de periodieke onderzoeken naar de gezondheid van

in Nederland. Door in te zetten op een gezonde leefstijl,

de Zeeuwse inwoners (gezondheidsmonitors), externe

wil de GGD bijdragen aan het verlagen van de ziektelast

informatiebronnen zoals een Volksgezondheid Toekomst

veroorzaakt door een ongezonde leefstijl. De onderwerpen

Verkenning (VTV) en beleidsdocumenten als de landelijke

uit het preventieakkoord zijn daarin belangrijk, maar

nota gezondheidsbeleid. Hierbij werken we met een

er zijn meer onderwerpen zoals stress, zingeving en

omgevingsgerichte aanpak en vanuit de gedachte van

voldoende bewegen. Inzet op leefstijl staat niet op zichzelf,

positieve gezondheid.

Wettelijk kader:

Uitvoering:

Wet Publieke Gezondheid (Art 2, 5, 5a, 13, 15 en 16)

De GGD beschikt over deskundige medewerkers

verbeterpunten zijn geïmplementeerd en vastgelegd in het GGD Rampen opvang Plan

welke uitvoering geven aan de jeugdgezondheidszorg,

Relevante informatiebronnen:

activiteiten uitvoeren gericht op leefstijl en gemeenten adviseren bij het opstellen van het gemeentelijk

- Gezondheidsmonitors, VTV, Zeelandscan, CBS, 1.1.1.2 Programmalijn Gezondheid in de wijk

Volwassenen (inclusief ouderen)

Waar staat je gemeente

Het aantal ouderen (absoluut en relatief) in Nederland

- L andelijke nota gezondheidsbeleid, landelijk

neemt toe. Ook Zeeland vergrijst, zelfs sterker dan andere

professioneel kader JGZ, Preventie akkoord

Beoogd maatschappelijk effect: de Zeeuwse

regio’s in Nederland. Dit wordt versterkt doordat er ook

inwoners zijn én voelen zich gezonder

sprake van ontgroening is. Naast een groeiend aantal

gezondheidsbeleid. • Onderzoek (team O&A) • Advies (team O&A) • Jeugdgezondheidszorg (team JGZ)

ouderen in Zeeland, neemt het mantelzorgpotentieel juist af. Dit in combinatie met de ontwikkeling dat mensen Met de programmalijn gezondheid in de wijk wordt via

langer thuis blijven wonen, levert dit allerlei nieuwe

twee hoofddoelen ingezet op de gezondheid van de Zeeuwse

gezondheidsvraagstukken op. Zo ligt het percentage

inwoners. Eén gericht op de jeugd en één gericht op

ouderen dat aangeeft eenzaam te zijn, in Zeeland hoger

volwassenen (inclusief ouderen).

dan de rest van Nederland.

Jeugd

Medio 2021 worden de speerpunten bepaald die gericht

De uitvoering van de JGZ vormt de belangrijkste pijler

zijn op de gezondheid van de Zeeuwse volwassenen. Deze

onder het doel De Zeeuwse jeugd groeit gezond op. Door

speerpunten worden onder andere bepaald op basis van

alle kinderen en jongeren in beeld te hebben, hebben wij

de landelijke nota volksgezondheid en de vierjaarlijkse

zicht op de gezondheid van de Zeeuwse jeugd. De basis

gezondheidsmonitors. Het streven was deze agenda in 2020

hiervoor is de uitvoering van het basistakenpakket in

afgerond te hebben. Echter heeft de COVID-19 crisis voor

de jeugdgezondheidszorg, aangevuld met activiteiten

vertraging gezorgd. Wanneer de speerpunten zijn bepaald,

en werkzaamheden toegespitst op de lokale situatie en

worden deze via de reguliere besluitvormingsprocedure

activiteiten om (de collectieve) preventie vorm te geven.

aan het bestuur en de gemeenteraden voorgelegd. In het

Uiteraard werken de professionals binnen de voor hun

activiteitenprogramma voor 2022, welke in december 2021

geldende wet- en regelgeving op het gebied van inhoud

wordt opgeleverd, worden de activiteiten die horen bij deze

en kwaliteit.

speerpunten meegenomen.

Hoofddoel

Subdoel

Indicatoren

1. D  e Zeeuwse

1.1 A lle Zeeuwse kinderen/

• % Opkomst JGZ (ijkmomenten en vaste contactmomenten)

jeugd groeit

jongeren zijn in beeld,

• % Verhoogd of hoog risico op opvoed- en ontwikkelingsproblemen

gezond op.

waarbij er voorlichting

• % Heeft ooit gerookt (alleen een paar trekjes of een hele sigaret of

wordt gegeven,

• % Heeft ooit minimaal een heel glas alcohol gedronken

worden gesignaleerd en

• % Heeft in de laatste 4 weken vijf of meer drankjes met alcohol bij één

opgepakt. 1.2 D  e Zeeuwse jeugd rookt

gelegenheid gedronken (binge drinken) • % Heeft (ernstig) overgewicht

en drinkt niet: NIX18 is

• % Heeft (ernstig) ondergewicht

de norm.

• % Beweegt dagelijks minstens één uur

1.3 De Zeeuwse jeugd heeft een gezond gewicht. 1.4 D  e Zeeuwse jeugd gaat

• % Drinkt dagelijks drankjes met suiker • % Drinkt dagelijks water • % Ontbijt elke dag

respectvol om met hun

• % Heeft altijd condooms gebruikt tijdens de seks

eigen seksualiteit en die

• % Denkt dat een homoseksueel of lesbienne het eerlijk tegen iedereen

van een ander. 1.5 De Zeeuwse jeugd is mentaal gezond.

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 12

meer)

problemen vroegtijdig

kan vertellen op school • % Praat met ouders over relaties en seksualiteit • % Is gelukkig

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 13

• % Is voldoende weerbaar • % Voel zich (zeer) vaak gestrest • % Heeft een indicatie voor psychosociale problematiek 2. Volwassenen en ouderen

2.1 Z  eeuwse ouderen zijn niet eenzaam

zijn en voelen

2.2 Zeeuwse ouderen hebben

zich gezond en

een gezonde leefstijl

• % ouderen dat aangeeft weinig regie te ervaren over eigen leven • % ouderen dat zich (zeer)ernstig eenzaam voelt • % ouderen dat zich emotioneel eenzaam voelt

Het MAB is bekend met OGGZ- en complexe problematiek

Het Ministerie van VWS heeft GGD’en gevraagd de

en werkt samen met alle (lokale) OGGZ netwerken in

regionale organisatie van forensisch medische expertise

Zeeland. Om de personen verzekerd te krijgen en eventuele

bij kindermishandeling op te pakken en te verbeteren.

vervolghulp die nodig is aan te kunnen bieden, werkt het

GGD GHOR Nederland heeft dit verzoek geaccepteerd

MAB nauw samen met gemeenten en haar ketenpartners.

en zorgt voor uitwerking, implementatie en borging. Het programma FMEK (Forensisch Medische Expertise

Forensische geneeskunde

Kindermishandeling) is bedoeld om de regionale uitvoering

De inzet van forensische geneeskunde omvat lijkschouw

van forensisch medische expertise bij kindermishandeling

voor (mogelijk) niet-natuurlijke overlijdens, medische

te verbeteren. Deze tak van geneeskunde past medische

arrestantenzorg, letselbeschrijvingen, DNA-, urine- en

kennis toe ten behoeve van rechtszaken en justitieel

bloedafnames, zedendelicten en euthanasie. In 2019 is de

onderzoek. Binnen de forensische geneeskunde is kinder-

Medische arrestantenzorg in navolging van het rapport

mishandeling een apart expertisegebied. Artsen met deze

‘Toekomst voor de forensische geneeskunde’ van de

expertise kunnen vaststellen of letsel bij een kind een

commissie Hoes, voor het eerst door de politie aanbesteed.

gevolg kan zijn van mishandeling. Het programma omvat

In het rapport wordt geadviseerd om Forensische genees-

niet alleen kindermishandeling, maar ook mishandeling

kunde en lijkschouw als overheidstaak te bezien. Medische

van andere kwetsbare personen die niet in staat zijn

arrestantenzorg wordt gezien als een private taak die

zichzelf goed uit te drukken. FMEK is onderdeel van en sluit

thuiszorg, huisarts en woningcorporaties. Het MAB

kan worden aanbesteed. De politie is gestart met de voor-

aan bij het landelijke programma Geweld Hoort Nergens

introduceert, zodra de situatie dit toelaat, vervolghulp. Dit

bereidingen van de aanbesteding. De GGD anticipeert op

Thuis. Op het gebied van het programma FMEK wordt

om te voorkomen dat de situatie verergert. Eind 2020 is

deze veranderingen o.a. door samenwerking met de GGD-

samengewerkt met de GGD West Brabant en GGD Hart

Beoogd maatschappelijk effect: Het gevoel

het landelijke meldpunt zorgwekkend gedrag gelanceerd.

en in Zuid-Nederland.

voor Brabant.

van veiligheid in het persoonlijke leven is

Dit wordt in Zeeland uitgevoerd door het Zorg- en

vergroot

Veiligheidshuis. In 2021 is de samenwerking tussen het

vitaal.

2.3 E  r wordt ingezet op

• % ouderen dat zich sociaal eenzaam voelt • % ouderen dat niet in staat is om zelfstandig sociale contacten te

de speerpunten uit de agenda gericht op

leggen en onderhouden • % ouderen dat laag scoort op zingeving

de gezondheid van volwassenen (oplevering

Indicatoren op leefstijl zijn nog nader te bepalen

van de agenda is medio 2021)

1.1.1.3 Programmalijn Sociale veiligheid

MAB en dit regionale meldpunt verder vorm gegeven. In 2022 wordt deze samenwerking geëvalueerd. Het programma sociale veiligheid richt zich op het gevoel van veiligheid van inwoners. Het gaat hier om

Het MAB wordt gefinancierd uit (centrum)gemeentegelden

kwetsbare inwoners van Zeeland waarvoor een sluitende

voor de Maatschappelijke Opvang. Het CZW Bureau is

aanpak nodig is. Hierbij is signaleren en toeleiding naar

gemandateerd door de (centrum) gemeente Vlissingen

ondersteuning of zorg van groot belang.

om besluiten te nemen over de uitvoering van deze taken. In het kader van de doorontwikkeling Maatschappelijke

Meld- en Actiepunt Bemoeizorg (MAB)

opvang en de brede aanpak van dakloosheid gaat het CZW

Het MAB is gespecialiseerd in het opbouwen van contacten

Bureau in de loop van 2021 met gemeenten en aanbieders

met burgers die zorgmijdend zijn, dus zelf niet om hulp

het gesprek aan over een mogelijke andere wijze en vorm

vragen. Vaak betreft het mensen in een kwetsbare,

van financieren. Dit kan invloed hebben op de hoogte van

vrij uitzichtloze situatie die al dan niet voor overlast

de financiering van de activiteiten van het MAB en de

zorgen. Het MAB is gericht op een integrale aanpak

resultaten die hiermee gehaald kunnen worden in 2022.

van de problemen en er wordt actief met verschillende ketenpartners samengewerkt. Het doel is het inzetten

Onverzekerde zorg

van passende ondersteuning. Meldingen worden

Het onverzekerd zijn levert problemen op voor toegang tot

o.a. gedaan door gemeenten, zorgnetwerken, politie,

de zorg voor verwarde personen. Mensen die onverzekerd

woningcorporaties, hulpverleners, maar ook door burgers.

zijn moeten vaak actief worden geholpen. Hiervoor heeft het Rijk een subsidieregeling medisch noodzakelijke

Na de aanmelding gaat een medewerker van het MAB langs

zorg aan onverzekerden gestart. Het doel van deze

en legt contact met diegene over wie de melding gaat. Dit

subsidieregeling is dat de zorgkosten die zorgverleners

gebeurt altijd op basis van vertrouwen en vrijwilligheid.

maken vergoed worden. Vanuit het ministerie is besloten

Het betreft een zeer kwetsbare groep mensen, met wie

om alle meldingen centraal bij GGD GHOR binnen te

moeilijk in contact is te komen en die in eerste instantie

laten komen. Dit uit praktisch oogpunt en vanwege de

niet gemotiveerd zijn om mee te werken. De problematiek

te verwachten OGGZ problematiek. GGD GHOR zet de

is vaak ontwrichtend voor henzelf en de omgeving.

meldingen door naar de lokale GGD. Door de regeling komt

Er is meestal sprake van meerdere psychische en/of

de kwetsbare doelgroep van verwarde personen sneller in

psychiatrische problemen in samenhang met problemen

beeld. In 2017 is via de Stuurgroep Aanpak personen met

op andere leefgebieden. Er wordt nauw samengewerkt

verward gedrag met de Zeeuwse gemeenten afgesproken

met de GGZ maar ook met andere ketenpartners in de

dat deze meldingen via het Meldpunt en actiepunt

zorg, zoals verslavingszorg (SCM), maatschappelijk werk,

bemoeizorg (MAB) in behandeling worden genomen.

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 14

Wettelijk kader

Taakveld

Hoofddoel

Subdoel

Indicatoren

Het ondersteunen en

Advies- en

1. Zorgwekkende

1.1 Inwoners en

• A antal meldingen

toeleiden naar zorg van

Meldpunt

situaties van

professionals met

kwetsbare personen met

Bemoeizorg (team

inwoners

zorgen (om anderen)

bemoeizorg (MAB)

complexe meervoudige

MAB)

worden

worden geholpen (via

• A antal herhaalde

problematiek. Het geven

Forensische

gesignaleerd en

van medisch advies of

Geneeskunde

aangepakt

verrichten van nader

(team FG)

een meldpunt) 1.2 Z  org mijdende inwoners toeleiden

medisch onderzoek op

naar (lokale) zorg

verzoek van gemeente

1.3 Inwoners zonder

Meld en advies punt

meldingen MAB van dezelfde cliënten • A antal meldingen vanuit onverzekerde zorg.

of politie. Dit alles

zorgverzekering

zoals vastgelegd in de

toeleiden naar (lokale)

Wet Maatschappelijke

zorg en verzekering

arrestanten zorg

Ondersteuning (Art.

1.4 A  dequate forensische

• A antal forensische

2.1.2), de Wet op de

medische zorg

Lijkbezorging, de

verlenen of expertise

Politiewet, de Wet Toetsing

geven op afroep van

Levensbeëindiging en de

politie en justitie

• A antal verleende medische

geneeskundige onderzoeken • Het aantal lijkschouwen

Wet op de orgaandonatie.

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 15

1.1.2 Programma Veilig Thuis

1.1.3 Programma Inkoop Jeugdhulp Zeeland Algemeen

Van resultaten naar doelen naar activiteiten

Beoogd maatschappelijk effect: Het gevoel

De Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland

De Inkooporganisatie is een uitvoeringsorganisatie.

van veiligheid in het persoonlijke leven is

(Inkooporganisatie) voert sinds 1 januari 2015 namens de

Dit hoofdstuk beschrijft de resultaten waarvoor de

vergroot

dertien Zeeuwse gemeenten taken uit op het gebied van

Inkooporganisatie verantwoordelijk is. Deze zijn

de inkoop van jeugdhulp (inclusief Jeugdbescherming

uitgewerkt via ‘doelenbomen’, waarin wordt getoond wat

en Jeugdreclassering). Per 1 januari 2020 valt de Wet

de Inkooporganisatie gaat uitvoeren en wat het gewenste resultaat is.

Veilig Thuis Zeeland is het advies en meldpunt voor

in afhankelijkheidsrelaties. Daarnaast wordt Veilig Thuis

verplichte Geestelijke Gezondheidszorg hier ook onder. De

huiselijk geweld en kindermishandeling. Vanuit deze

gefinancierd vanuit alle Zeeuwse gemeenten middels het

Inkooporganisatie heeft geen eigen juridische status; zij

rol levert Veilig Thuis een bijdrage aan het doorbreken

Macrobudget Jeugd op basis van het aantal jongeren.

werkt op de juridische titel van de GGD, en heeft hierin een

In de huidige contractperiode (2020 – 2023) ligt de focus

eigenstandige verantwoordelijkheid.

op resultaat- en kwaliteitssturing. Het gaat hierbij met

van onveilige situaties en het stoppen van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Veilig Thuis geeft daarbij advies,

Met ingang van 1 januari 2019 is de Wet meldcode huiselijk

biedt ondersteuning en doet onderzoek. De organisatie kent

geweld en kindermishandeling verbeterd. Door deze

In 2018 is door verschillende ketenpartners (de

mogelijk gemaakt door gebruik te maken van het digitale

daarbij twee teams, te weten het advies en meldingenteam

verbetering heeft Veilig Thuis een radarfunctie verkregen

Zeeuwse gemeenten, de Inkooporganisatie en de

berichtenverkeer, uniforme administratieve en financiële

(AMT) en het onderzoek en ondersteuning team (OOT).

waardoor Veilig Thuis in staat is gesteld signalen uit

jeugdhulpaanbieders) maatschappelijke resultaten

afspraken (protocol bedrijfsvoering), een gedragen

verschillende sectoren te combineren. Het doel is dat er

Jeugdhulp geformuleerd voor de periode 2019 tot en met

inkoopstrategie (voor 2020 en verder) en concrete inkoop- /

De uitvoering van taken van Veilig Thuis zijn vastgelegd in

meer en eerder wordt gemeld. Ernstige signalen komen

2022. Deze maatschappelijke resultaten zijn samengevat

kwaliteitskaders.

de WMO. In 2014 hebben de Zeeuwse gemeenten besloten

eerder op de ‘radar’ waarbij Veilig Thuis signalen uit

in een Transformatieagenda. Het bereiken van deze

de uitvoering van de taken van Veilig Thuis in Zeeland neer

verschillende sectoren en over een langere periode van

resultaten is de verantwoordelijkheid van de gemeenten.

In de volgende tabel is een weergave te zien van de beoogde

te leggen bij de Gemeenschappelijke Regeling GGD Zeeland.

tijd oppakt. Dit heeft grote consequenties voor Veilig Thuis

De Inkooporganisatie ondersteunt dit beleid met haar

resultaten voor de langere termijn. De doelen dragen bij

De verantwoordelijkheid voor adequate financiering

Zeeland gehad. De gevolgen zijn tweeledig; er zijn meer

Inkoopstrategie 2020. Deze strategie vormde de basis voor

aan het realiseren van deze resultaten en zijn ingericht

is daardoor een gedeelde verantwoordelijkheid van

meldingen en elke melding kost meer tijd in afhandeling.

de aanbesteding van Jeugdhulp voor de contractperiode

op de korte termijn. In de kolom met activiteiten staan

de gemeenten en de centrumgemeente. Een deel van

In 2020 en 2021 is actief gewerkt om de wachtlijsten en

2020-2023. De Inkoopstrategie is onder andere gericht

activiteiten die bijdragen aan het realiseren van de

de middelen wordt beschikbaar gesteld vanuit de

wachttijden beheersbaar te houden. Dit wordt voortgezet

op het ontwikkelen van effectieve (regionale) zorgketens.

doelen. Deze werkzaamheden voert de Inkooporganisatie

Decentralisatie Uitkering Vrouwenopvang (DuVo) die

in 2022 mits het benodigde budget voor 2022 eveneens

Door de nieuwe manier van inkopen en samenwerken in

doorlopend uit.

gemeente Vlissingen ontvangt voor de aanpak van geweld

beschikbaar wordt gesteld.

de jeugdhulpketen wordt gefocust op de drie-eenheid; (i)

Wettelijk kader

Hoofddoel

Het inrichten van een

Inwoners

advies- en meldpunt,

Subdoel

Indicatoren

1.1 Inwoners en

• Het aantal meldingen en adviezen (bij

bevinden zich

professionals

specifieke doelgroepen) bij Veilig Thuis

inclusief het uitvoeren

in een veilige

met zorgen over

van de bij de meldingen

thuissituatie

huiselijk geweld en

de wettelijke termijn op veiligheid zijn

behorende beoordelings-

kindermishandeling

beoordeeld (doorlooptijd)

en onderzoeksfunctie voor

vinden de juiste hulp

• Het aantal bemoeienissen of vervolgdiensten

huiselijk geweld

(via een meldpunt

(voorwaarden en vervolg en onderzoeken)

en kindermishandeling

Veilig Thuis; WMO

van Veilig Thuis

zoals vastgelegd in de

hoofdstuk 4)

Wet Maatschappelijke

1.2 ( acute) veiligheid

• Het percentage van de meldingen die binnen

• De gemiddelde wachtlijst bij het team Advies

Ondersteuning (Art. 4)

bieden en toe leiden

en de Jeugdwet (Art. 7)

naar de noodzakelijke

kennis aanwezig

de beschikbaarheid, (ii) de kwaliteit en (iii) de kosten van

De invulling van de activiteiten wordt bepaald door de

Jeugdhulp.

situatie en omstandigheden op het moment van uitvoering. De opgenomen lijst is een beknopte weergave. De

De Inkooporganisatie levert een bijdrage aan het realiseren

activiteiten worden waar nodig bijgesteld en of aangepast.

van de maatschappelijke resultaten zoals genoemd in de Transformatieagenda, maar de gemeenten blijven zelf verantwoordelijk voor het beleid. Daarom zijn de maatschappelijke resultaten uit de genoemde agenda hieronder niet uitgewerkt.

Resultaat

Doelen

Activiteiten • Vanuit de Zeeuwse gemeenten is altijd een vertegen-

Een duidelijke,

• De nieuwe meerjarencontrac-

en Meldingen en het team Onderzoek en

gedragen en

ten vanaf 2020 voldoen aan de

woordiger betrokken bij de contractgesprekken.

ondersteuning.

geïmplementeerde

zorgvragen en zijn waar nodig en

• Ketenpartners weken mee aan de evaluatie van de

inkoopstrategie

mogelijk aangepast. Hierdoor is

zorg. 1.3 Er is voldoende

name om jeugdinhoudelijke resultaten. De sturing wordt

• Het aantal trainingen en voorlichtingen dat Veilig Thuis gaf aan ketenpartners.

• Het contractmanagement is in control en stuurt en

geborgd voor 2021 en verder.

beheerst de contracten en relaties op basis van de

• Een toename van 20% van samen-

over het herkennen

werkingsverbanden. Hierdoor

en signaleren

ontstaat meer samenhang en

van situaties van

samenwerking in de jeugdhulp-

huiselijk geweld en

keten.

kindermishandeling

gemaakte afspraken

• Vaststelling van meetbare

(inclusief specifieke

(SMART) indicatoren om de kwa-

doelgroepen) bij

liteit van jeugdhulp te monitoren

ketenpartners

en te verbeteren.

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 16

nieuwe inkoopstrategie

het Zeeuwse jeugdhulpaanbod

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 17

Resultaat

Doelen

Activiteiten

Geen onnodige

• A lle jeugdhulpaanbieders en ge-

• A fspraken maken en vastleggen over factuur- en declara-

administratieve

meenten maken gebruik van het

lasten en financiële

digitale iJW-berichtenverkeer via

inefficiënties

de Inkooporganisatie • Declaraties en facturen worden tijdig ingediend en afgehandeld • Een eenduidig, alomvattend en

tiebehandeling • Declaraties en facturen binnen de daarvoor afgesproken termijn behandelen • Goedgekeurde productie binnen de betalingstermijn betalen • Vergelijken van data van declaraties / facturen met periode

gedragen protocol bedrijfsvoering

waarover wordt gedeclareerd / gefactureerd (ten behoeve

/ het werken via de landelijke

van vaststelling achterstanden)

standaard administratieprotocollen

• Periodieke onderzoeken bij / namens gemeenten uitvoeren naar levering ingezette en betaalde jeugdhulp t.b.v. vaststelling levering • Structureel bespreken van de ontwikkelingen in het protocol bedrijfsvoering / de landelijke standaard administratie-

regeling loopt nog in 2021 gedeeltelijk door. Door de grote

vinden. In de jaarverantwoording van de GR GGD Zeeland

onzekerheden die deze crisis nog steeds meebrengt is geen

worden wel de werkelijke kosten verantwoord. Deze

inschatting te maken van de kosten die nog zullen volgen

komt beschikbaar op 1 juni of zoveel eerder als mogelijk.

en hoe de Rijksoverheid en gemeenten hiermee om zullen

Per 2020 is deze aanpassing effectief.

gaan. Om bovengenoemde redenen, zijn in dit document voor Uitgaven jeugdhulp (zorg in natura)

2021 gewijzigde bedragen per gemeente opgenomen.

Het financiële verschil tussen de onderstaande begrote

Eerst worden de cijfers voor de begrotingsperiode

kosten en de werkelijke kosten wordt in het jaar volgend

uiteengezet en toegelicht.

op het verslagjaar afgewikkeld. Uiteindelijk wordt dus afgerekend op basis van werkelijke uitgaven. De werkelijke

De geraamde kosten voor jeugdhulp (zorg in natura) zijn

kosten zijn door de aanpassing niet langer noodzakelijk

als volgt:

voor het opmaken van de jaarverantwoordingen van de Zeeuwse gemeenten en daarmee kan het moment van opleveren van deze verantwoordingen eerder plaats-

protocollen • Toezien op gebruik digitaal iJW-berichtenverkeer door jeugdhulpaanbieders

Resultaat

Doelen

Activiteiten

Jeugdhulp (zorg in natura) - Totaal

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Geraamde kosten

114.401.410

114.382.200

113.197.440

110.873.907

Geraamde baten

114.401.410

114.382.200

113.197.440

110.873.907

-

-

-

-

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Borsele

€ 6.312.995

€ 6.311.889

€ 6.246.441

€ 6.118.134

Goes

€ 12.823.831

€ 12.822.236

€ 12.690.284

€ 12.430.912

Kapelle

€ 3.286.519

€ 3.286.044

€ 3.252.127

€ 3.185.526

Noord-Beveland

€ 1.855.547

€ 1.854.995

€ 1.835.411

€ 1.797.256

Reimerswaal

€ 7.683.187

€ 7.682.173

€ 7.603.026

€ 7.447.514

Schouwen-Duiveland

€ 7.338.576

€ 7.336.941

€ 7.260.328

€ 7.110.498

Tholen

€ 6.229.169

€ 6.227.309

€ 6.161.557

€ 6.033.461

€ 18.630.264

€ 18.627.247

€ 18.434.479

€ 18.056.309

Veere

€ 4.453.101

€ 4.452.329

€ 4.406.175

€ 4.315.683

Vlissingen

€ 16.861.303

€ 16.859.286

€ 16.685.911

€ 16.345.033

Hulst

€ 6.463.539

€ 6.462.132

€ 6.394.704

€ 6.262.803

Sluis

€ 5.034.910

€ 5.033.989

€ 4.981.730

€ 4.879.322

Terneuzen

€ 17.428.470

€ 17.425.629

€ 17.245.268

€ 16.891.457

€ 114.401.410

€ 114.382.200

€ 113.197.440

€ 110.873.907

Resultaat Periodiek inzicht in

• Doorontwikkelen dashboard-

uitgaven jeugdhulp

omgeving met dashboards voor

(zorg in natura)

ketenpartners (gemeenten, contractmanagers, eventueel jeugdhulpaanbieders en financiële medewerkers Inkooporganisatie) • Blijvend inzicht in afgesproken KPI’s op basis van dashboardomgeving • Periodieke (maandelijkse) rapportages met inzicht in operationele en financiële ontwikkelingen • Mogelijkheid creëren tot het uitvoeren van trendanalyses en ‘forecasting’

• Blijvend afstemmen met (delegatie van) Zeeuwse gemeenten over inhoud en vormgeving dashboardomgeving • A fstemmen met jeugdhulpaanbieders over mogelijke inhoud en vormgeving van mogelijk dashboards

Jeugdhulp (zorg in natura)

• A fstemmen van bovenstaande met softwareleverancier dashboardomgeving • Periodiek bestaande dashboards evalueren en laten bijstellen door softwareleverancier • Periodiek nieuwe dashboards laten ontwikkelen door softwareleverancier • K PI’s vertalen naar concrete grafieken, widgets en diagrammen in de dashboardomgeving • A nalyse van KPI’s en waar mogelijk hierop sturen • Periodiek (maandelijks) rapporteren aan Zeeuwse gemeenten over uitgaven jeugdhulp (zorg in natura) • Data uit het verleden (2015 – 2019) verzamelen en structureren (waar mogelijk) voor trendanalyses • Historische data koppelen aan hedendaagse gegevens om trendontwikkelingen te onderzoeken • Samenwerking met Hogescholen / Universiteiten zoeken op het gebied van Big-data-analyse etc.

Financieel

Zoals bekend is er sinds vorig jaar een wereldwijd probleem

Het uitvoeren van de beschreven activiteiten leidt tot

ontstaan door corona. In het voorjaar is de Regeling

realisatie van de doelen en daardoor worden de resultaten

Omzetgarantie en later Meerkosten ingevoerd. Dit was in

gehaald. De Inkooporganisatie heeft hiervoor financiële

alle Nederlandse regio’s jeugdhulp min of meer dezelfde

middelen nodig. Deze middelen zijn onder te verdelen

regeling. Voor de gecontracteerde aanbieders voor de

in bijdragen voor uitvoeringskosten en bijdragen voor

Zeeuwse gemeenten betekende dit dat zij onder andere

uitgaven jeugdhulp (zorg in natura). De verwachte kosten

alternatieve zorg konden inzetten en kosten door de crisis

zijn hierna opgenomen inclusief een toelichting.

deels in rekening mochten brengen. Door de dertien gemeenten is een bedrag van € 2,1 miljoen voor de omzet

De pandemie Covid-19

Middelburg

Totaal

garantie uitgekeerd en aan meerkosten. Laatstgenoemde

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 18

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 19

Toelichting op de cijfers

Uit bovenstaande komen de gepresenteerde bedragen

De geraamde uitvoeringskosten (TaskForce Jeugd en Inkooporganisatie) en bijbehorende baten zijn:

Uit de vierde kwartaalrapportage is gebleken (voor

voort. In deze berekening is geen rekening gehouden met

accountantscontrole) dat de gemeenten in 2020

eventuele organisatorische wijzigingen n.a.v. Vaart in

Totale kosten IJZ +

€ 114,4 miljoen euro aan Jeugdhulp (inclusief uitvoering)

Veiligheid.

Taskforce Jeugd

hebben uitgegeven.

Inkooporganisatie

Uitgaven uitvoeringskosten In de programmabegroting 2021-2024 was voor 2022

Onder de uitvoeringskosten van het programma

€ 108,0 miljoen geraamd, maar de stijging die we nu

‘Inkoop Jeugdhulp Zeeland’ vallen de kosten van

zien in 2020 dwingt ons de verwachtingen voor 2022 en

de Inkooporganisatie. Hiervoor wordt een aparte

verder bij te stellen. Voor het begrotingsjaar 2022 is de

deelbegroting opgesteld. Hierna wordt inzicht gegeven in

voorlopige realisatie 2020 als uitgangspunt gehanteerd.

deze deelbegroting. Daarnaast worden het beschikbaar

Bij gelijkblijvende inzet geeft dit de geraamde bedragen

gestelde budget voor de TaskForce Jeugd en de bijdrage

voor 2022 en verder. Op de jaren 2022 en verder zijn

vanuit het landelijke transformatiefonds via de

de te verwachten prijsindexaties toegepast en zijn

Inkooporganisatie beheerd. Omdat de Inkooporganisatie

marktontwikkelingen meegenomen.

optreedt als beheerder van deze gelden, dient de

zijn de bedragen die hiermee samenhangen hieronder

We calculeren de jaren erna enige kostenbeheersing in

opgenomen.

als resultaat van de inkoopstrategie, maar het zorgtraject

"Inkooporganisatie

Begroting 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Personeel

976.975

982.837

982.837

982.837

982.837

Externe adviezen en controles

71.400

72.471

72.471

72.471

72.471

Kantoorkosten

141.780

143.907

143.907

143.907

143.907

Softwarekosten

56.100

56.942

56.942

56.942

56.942

Totaal uitvoeringskosten

1.246.255

1.256.157

1.256.157

1.256.157

1.256.157

Totaal uitvoeringsbaten

1.246.255

1.256.157

1.256.157

1.256.157

1.256.157

0

0

0

0

0

Jeugdhulp Zeeland"

Resultaat

Begroting 2025

1.246.255

1.256.157

1.256.157

1.256.157

1.256.157

De uitvoeringskosten en -baten worden periodiek

(zorg in natura) en de TaskForce Jeugd. De basis hiervoor

gemonitord en gerapporteerd. Wanneer bijstelling

betreft ramingen die de Inkooporganisatie op basis van

noodzakelijk is, wordt hierover gecommuniceerd via een

diverse factoren opstelt.

196.615

197.795

197.795

197.795

197.795

- Werkbudget

100.000

101.500

101.500

101.500

101.500

1.542.870

1.555.452

1.555.452

1.555.452

1.555.452

Verdeling over

een stijging van de uitgaven van € 6,4 miljoen voorzien.

Inkooporganisatie zijn als volgt geraamd:

Begroting 2024

De verdeling van de uitvoeringskosten per gemeenten is als volgt:

‘Inkoop Jeugdhulp Zeeland’ plaats te vinden. Om die reden

de werkelijke uitgaven.

Begroting 2023

- Personele kosten

Totaal

In deze programmabegroting wordt hierdoor voor 2022

De uitgaven en baten voor de uitvoering door de

Begroting 2022

Taskforce-Jeugd

verantwoording van deze uitgaven in het programma

vanuit de gemeentelijke toegangen zal bepalend zijn voor

Begroting 2021

officiële begrotingswijziging.

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Verdeel

2021

2022

2023

2024

2025

sleutel

Borsele

86.878

87.586

87.586

87.586

87.585

5,63%

Goes

151.644

152.881

152.881

152.881

152.881

9,83%

Kapelle

41.377

41.714

41.714

41.714

41.714

2,68%

Noord-Beveland

34.214

34.492

34.492

34.492

34.492

2,22%

Reimerswaal

93.096

93.855

93.855

93.855

93.855

6,03%

Schouwen-Duiveland

114.304

115.236

115.236

115.236

115.236

7,41%

Tholen

115.027

115.965

115.965

115.965

115.965

7,46%

Middelburg

247.003

249.017

249.017

249.017

249.017

16,01%

Veere

60.986

61.485

61.484

61.484

61.484

3,95%

Vlissingen

196.348

197.949

197.949

197.949

197.949

12,73%

Hulst

99.423

100.234

100.235

100.234

100.234

6,44%

Sluis

70.795

71.373

71.373

71.373

71.373

4,59%

Terneuzen

231.775

233.665

233.665

233.665

233.665

15,02%

1.542.870

1.555.452

1.555.452

1.555.451

1.555.450

100,00%

gemeenten IJZ + Taskforce

Eerder zijn de geraamde uitgaven voor Jeugdhulp (zorg De Inkooporganisatie factureert zelfstandig de

in natura) per gemeente getoond. De uitvoeringskosten

hiervoor genoemde bijdragen in de uitvoeringskosten

en kosten voor de TaskForce Jeugd zijn niet in de eerder

(uitvoeringsbaten). Dit omdat in het verleden is

getoonde bedragen opgenomen. Deze worden hierna

afgesproken dat de geldstromen voor hetgeen

getoond. Als de kosten op basis van een verdeelsleutel

met Jeugdhulp (zorg in natura) verband houdt,

verdeeld dienen te worden, wordt dit vermeld. Voor

gescheiden blijven van andere geldstromen. Naast de

de verdeling is gekozen voor een gemiddelde van de

uitvoeringsbijdragen, factureert de Inkooporganisatie ook

macrobudgetten Jeugd 2015 – 2018.

Totaal

de bijdragen in de uitgaven voor de ingezette Jeugdhulp

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 20

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 21

Overhead

De gemeentelijke bijdragen voor de totale kosten Jeugdhulp uitgesplitst naar Taakveld leveren nu het volgende resultaat op:

Sinds de notitie ‘Overhead’ van de Commissie BBV (2016) is gepubliceerd is het verplicht om kosten voor overhead afzonderlijk te presenteren in een daartoe bestemd programma. De uitvoeringskosten van de Inkooporganisatie zijn hieronder gesplitst in ‘Overheadkosten’ en ‘Kosten primair proces’. Overhead - Uitvoeringskosten

Begroting 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

IJZ en Taskforce Jeugd Overheadkosten

473.418

476.259

476.259

476.259

476.259

Kosten primair proces

1.069.452

1.079.193

1.079.193

1.079.193

1.079.193

Totaal

1.542.870

1.555.452

1.555.452

1.555.452

1.555.452

Programmabegroting 2021 In onderstaande tabel is het verschil weergegeven tussen

tot afspraken vanuit het Rijk over het bieden van financiële

de in april 2020 gepubliceerde programmabegroting

ruimte aan de Zorgaanbieders. Door de grote onzekerheden

2021-2024 en de verwachting voor 2021 per februari

die deze crisis nog steeds meebrengt is het lastig een

2021. Het verloop van de uitgaven voor jeugdhulp (zorg in

inschatting te maken van de kosten.

natura) laat zich slecht voorspellen. De veronderstellingen

Gemeente

IV3-code 6.2 Wijkteams

IV3-code 6.72 Maatwerk-dienstverlening 18-

IV3-code 6.82 Geëscaleerde zorg 18-

Totale kosten Jeugdhulp 2021

Borsele

€ 160.926

€ 4.510.286

€ 1.677.938

€ 6.349.150

Goes

€ 273.035

€ 9.180.099

€ 3.415.612

€ 12.868.747

Kapelle

€ 109.001

€ 2.330.402

€ 861.514

€ 3.300.917

€ 55.973

€ 1.369.062

€ 451.109

€ 1.876.144

Reimerswaal

€ 195.500

€ 5.074.856

€ 2.442.315

€ 7.712.671

Schouwen-Duiveland

€ 187.046

€ 4.684.813

€ 2.524.041

€ 7.395.901

Tholen

€ 341.913

€ 3.882.164

€ 2.074.433

€ 6.298.509

Middelburg

€ 418.575

€ 13.397.615

€ 4.909.996

€ 18.726.186

Veere

€ 290.400

€ 2.630.096

€ 1.557.769

€ 4.478.265

Vlissingen

€ 370.660

€ 11.589.145

€ 4.957.061

€ 16.916.865

Noord-Beveland

per april 2020 zijn achterhaald en op basis van de meest

Omdat per 2021 wordt verantwoord op basis van

recente ontwikkelingen en cijfers (2020) is een nieuwe

begrotingscijfers, acht de Inkooporganisatie het uiterst

Hulst

€ 174.430

€ 4.617.054

€ 1.721.105

€ 6.512.589

inschatting voor 2021 gemaakt. Sinds vorig jaar is er een

relevant u via deze begroting de gewijzigde situatie voor

Sluis

€ 117.881

€ 3.633.260

€ 1.314.336

€ 5.065.476

wereldwijd probleem ontstaan door corona. Dit heeft geleid

2021 mede te delen.

Terneuzen

€ 484.936

€ 11.437.336

€ 5.596.743

€ 17.519.015

€ 3.180.276

€ 78.336.188

€ 33.503.973

€ 115.020.437

Gemeente

Borsele

Programmabegroting 2021 (d.d. april 2020) inclusief uitvoeringskosten

€ 6.438.416

Programmabegroting 2021 (d.d. februari 2021) inclusief uitvoeringskosten

€ 6.349.152

Verschil = Begrotingswijziging (d.d. februari 2021)

Totaal

€ -89.264

Goes

€ 11.087.608

€ 12.868.746

€ 1.781.138

Kapelle

€ 3.148.485

€ 3.300.917

€ 152.432

Noord-Beveland

€ 1.965.230

€ 1.876.144

€ -89.086

Reimerswaal

€ 7.463.522

€ 7.712.672

€ 249.150

Schouwen-Duiveland

€ 8.040.261

€ 7.395.900

€ -644.361

Tholen

€ 7.253.565

€ 6.298.509

€ -955.056

Middelburg

€ 17.738.915

€ 18.726.186

€ 987.271

Veere

€ 3.885.408

€ 4.478.265

€ 592.857

Vlissingen

€ 15.812.425

€ 16.916.866

€ 1.104.441

Hulst

€ 5.892.441

€ 6.512.590

€ 620.149

Sluis

€ 4.585.248

€ 5.065.477

€ 480.229

Terneuzen

€ 16.445.372

€ 17.519.016

€ 1.073.644

Totaal

€ 109.756.896

€ 115.020.440

€ 5.263.544

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 22

Bedragen per IV3 uit productiemonitor Q4, INCLUSIEF IJZ & Taskforce, AANSLUITEND

IV3-code 0.4 Overhead

IV3-code 6.2 Wijkteams

IV3-code 6.72 Maatwerkdienstverlening 18-

IV3-code 6.82 Geëscaleerde zorg 18-

Totale kosten Jeugdhulp 2022

OP BEGROTING

Borsele

26.818

161.040

4.528.142

1.684.581

6.400.582

Goes

46.810

Kapelle

12.772

273.402

9.224.403

3.432.096

12.976.712

109.234

2.340.850

865.376

3.328.233

Noord-Beveland

10.561

55.893

Reimerswaal

28.737

195.838

1.371.630

451.956

1.890.040

5.098.685

2.453.783

7.777.042

Schouwen-Duiveland

35.284

186.974

4.699.565

2.531.989

7.453.812

Tholen

35.507

341.928

3.889.400

2.078.299

6.345.133

Middelburg

76.246

418.823

13.453.673

4.930.540

18.879.281

Veere

18.826

291.191

2.640.587

1.563.982

4.514.585

Vlissingen

60.609

371.242

11.646.014

4.981.386

17.059.252

Hulst

30.690

174.417

4.631.992

1.726.674

6.563.772

Sluis

21.853

117.908

3.647.158

1.319.363

5.106.282

Terneuzen

71.545

485.547

11.484.984

5.620.059

17.662.136

476.259

3.183.437

78.657.081

33.640.085

115.956.862

Totaal

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 23

1.1.4 Overhead en kostentoerekening Om het Algemeen Bestuur meer inzicht te geven in de

We hebben het toepassen van de BBV-richtlijnen in de

totale kosten van de overhead voor de gehele organisatie,

begroting 2022 verbeterd. Dit betekent dat de overhead

wordt voorgeschreven (BBV-artikel 8, eerste lid, onderdeel

niet langer onderdeel uitmaakt van de kosten binnen de

c) dat in het programmaplan een apart overzicht moet

twee programma’s die deze begroting kent. Het is verplicht

worden opgenomen van de kosten van de overhead. De

om kosten voor overhead afzonderlijk te presenteren in

overhead wordt centraal begroot en verantwoord op het

een daartoe bestemd programma. Daarnaast valt door

Overzicht Overhead via Taakveld 0.4 Overhead.

de organisatieontwikkeling, waarbij onder andere de afdelingen zijn opgeheven, de oude kostenverdeling niet

De (BBV) definitie van overhead luidt: alle kosten die

meer toe te passen. Dit heeft geleid tot verschuivingen

samenhangen met de sturing en ondersteuning van de

die de vergelijking op detailniveau met eerdere jaren

medewerkers in het primaire proces. Juli 2016 heeft de

bemoeilijkt.

Commissie BBV de ‘Notitie Overhead’ gepresenteerd. Deze notitie geeft een overzicht van de regelgeving inzake

In deze begroting zijn op grond van BBV regelgeving

de overhead en geeft op een aantal punten een nadere

(Notitie Overhead en Handreiking BBV) de huisvestings-

toelichting, omdat de toepassing van de definitie in de

kosten van de CB locatie, als huisvesting behorend tot een

praktijk tot vragen leidde. Overhead bestaat op hoofdlijnen

specifiek uitvoerende taak, verantwoord op het primaire

in elk geval uit:

proces. Het planbureau wordt nu verantwoord in het primair proces (registreren en afhandelen klantcontact

1. Hiërarchisch leidinggevenden primair proces

/ voorlichten en informeren klanten). De kostenplaats

2. Financiën, toezicht en controle gericht op de eigen

GVB met o.a. de manager GVB wordt verantwoord onder

organisatie

Overhead.

3. P&O / HRM 4. Inkoop (incl. aanbesteding en contractmanagement)

De kosten van Overhead zijn weergegeven in de tabellen in

5. Communicatie

hoofdstuk 2. Financiële begroting en meerjarenraming

6. Juridische zaken 7. Bestuurszaken en Bestuur ondersteuning 8. Informatievoorziening en automatisering (ICT) 9. Facilitaire zaken en Huisvesting 10. Documentaire Informatie Voorziening (DIV) 11. Managementondersteuning primair proces

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 24

1.1.5 Algemene dekkingsmiddelen

VZG +0,9% + begr. Onderdeel

Taakveld

2020

VZG +2,2%

2021

WPG

7.1 Volksgezondheid (WPG collectief)

6.729.639

148.052

6.877.691

Gem projecten

7.1 Volksgezondheid (WPG collectief)

115.915

2.550

Verwijsindex

7.1 Volksgezondheid (WPG collectief)

118.811

BDU uniform

7.1 Volksgezondheid (BDU JGZ, RVP)

Rijksvaccinatieprogramma (AB 14-12-18)

tekort (371.669)

2022

2023

2024

2025

verdeelsleutel

217.675

7.095.367

7.095.367

7.095.367

7.095.367

inwoner

118.465

3.749

122.214

122.214

122.214

122.214

inwoner

2.614

121.424

3.843

125.267

125.267

125.267

125.267

0-19 jr

6.493.852

142.865

6.636.717

210.049

6.846.766

6.846.766

6.846.766

6.846.766

inwoner

7.1 Volksgezondheid (BDU JGZ, RVP)

719.830

15.836

735.667

23.283

758.950

758.950

758.950

758.950

inwoner

BDU maatwerk

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

417.100

9.176

426.277

13.491

439.768

439.768

439.768

439.768

macro budget

Toezicht WMO

6.6 Maatwerkvoorzieningen

-

28.482

28.482

28.482

28.482

inwoner

MBO ziekeverzuim

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

-

63.754

63.754

63.754

63.754

inwoner

Veilig thuis

6.2 Wijkteams

1.301.954

28.643

1.330.597

42.113

1.372.710

1.372.710

1.372.710

1.372.710

macro budget

Veilig thuis radarfunctie (AB 14-12-18)

6.2 Wijkteams

159.276

3.504

162.780

5.152

167.932

167.932

167.932

167.932

0-19 jr

Veilig thuis (AB 20-12-19)

6.2 Wijkteams

44.000

-

-

-

-

-

-

-

macro budget

16.100.377

353.240

16.409.618

519.356

17.021.210

17.021.210

17.021.210

17.021.210

+2,265%

Gemeentelijke bijdrage GGD excl. IJZ Algemene dekkingsmiddelen

In de begroting is een structurele verhoging van de gemeentelijke bijdrage opgenomen voor de compensatie van loon- en prijsontwikkelingen. De VZG richtlijn voor 2022 is 0,9% (€ 147.687). Vanwege exogene factoren ontstaat een structureel begrotingstekort 2022 en verder van € 371.669 (zie toelichting bij 2.3A). In verband met dit tekort is de gemeentelijke bijdrage 2022 t/m 2025 met nog eens 2,265% verhoogd zodat de totale verhoging op 3,165% uitkomt. Daarnaast is Toezicht WMO en MBO ziekteverzuim, zoals ook gemeld in de betreffende begrotingswijzigingen 2020, met ingang van 2022

Gemeentelijke bijdrage per gemeente De volgende verdeelsleutels worden gehanteerd (bron: waarstaatjegemeente.nl d.d. 07-02-2021):

opgenomen in de gemeentelijke bijdrage (totaal 92.236). De gemeentelijke bijdrage 2022 wordt daarmee in totaal € 611.592 hoger dan in de Programmabegroting 2021-2024 voorzien was.Voor de jaren na 2022 is met constante prijzen gerekend.

Gemeente

inwoners

inwoner %

leeftijd

0-19 jaar %

0-19 jaar

2015 t/m 2018 %

Zeeland: Borsele

22.739

5,93%

5.300

6,61%

5,63%

Zeeland: Goes

38.082

9,93%

7.739

9,65%

9,83%

Zeeland: Hulst

27.556

7,19%

5.059

6,31%

6,44%

Zeeland: Kapelle

12.695

3,31%

3.053

3,81%

2,68%

Zeeland: Middelburg

48.822

12,73%

10.831

13,50%

16,01%

7.392

1,93%

1.259

1,57%

2,22%

Zeeland: Reimerswaal

22.730

5,93%

6.237

7,78%

6,03%

Zeeland: Schouwen-Duiveland

33.839

8,82%

6.551

8,17%

7,41%

Zeeland: Sluis

23.210

6,05%

4.022

5,01%

4,59%

Zeeland: Terneuzen

54.426

14,19%

10.574

13,18%

15,02%

Zeeland: Tholen

25.757

6,72%

6.324

7,89%

7,46%

Zeeland: Veere

21.880

5,71%

4.527

5,64%

3,95%

Zeeland: Vlissingen

44.360

11,57%

8.724

10,88%

12,73%

Totaal (Programmabegroting 2022-2025)

383.488

100,00%

80.200

100,00%

100,00%

Totaal (Programmabegroting 2021-2024)

383.032

100,00%

81.116

100,00%

100,00%

Zeeland: Noord-Beveland

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 25

gem macro-budget

PROGRAMMABEGROTING 2022-2025 GGD ZEELAND // 26

Bijdrage

Verdeelsleutel

WPG

Inwoners

Gem projecten

Inwoners

BDU uniform

0-19 jaar

BDU maatwerk

Inwoners

Verwijsindex

Inwoners

Veilig thuis incl. VT incidenteel (AB 20-12-19)

Gemiddelde van macrobudgetten 2015 t/m 2018

Veilig thuis radarfunctie (AB 14-12-18)

0-19 jaar

Rijksvaccinatie

0-19 jaar

Uitvoeringskosten IJZ

Gemiddelde van macrobudgetten 2015 t/m 2018

MBO ziekteverzuim + Toezicht WMO

Inwoners

Gemeentelijke bijdragen GGD

Bijdrage 2022 oud*

Bijdrage 2022 nieuw 7.1

Bijdrage 2022 nieuw 7.1

Bijdrage 2022 nieuw

Bijdrage 2022 nieuw

Volkgezondheid (WPG

Volksgezondheid (BDU

6.1 Samenkracht en

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10248786/1