2021-10a. D21.249967 Beleid- en actieplan Eenzaamheid
Tekst van het document
MAART, 2021
BELEID- EN ACTIEPLAN EENZAAMHEID GEMEENTE KAPELLE
INHOUDSOPGAVE VOORWOORD
1
DEEL 2 ACTIEPLAN
11
DEEL 1 BELEID
2
WAT GAAN WE ER VOOR DOEN?
12
WAT IS ER AAN DE HAND?
3
WAAROM EXTRA INZET IN DE STRIJD TEGEN
PLANNING
14
WAT GAAT HET KOSTEN?
15
EENZAAMHEID?
3
SUBSIDIE ZONMW
15
WAT HOUDT EENZAAMHEID IN?
4
BEGROTING 2021
15
WIE VOELT ZICH EENZAAM?
4
HOE ONTSTAAT EENZAAMHEID?
4
EENZAAMHEID DOORBREEK JE NIET ALLEEN
EVALUATIE
16
5
BIJLAGE 1: STARTBIJEENKOMST
17
ROL VAN DE GEMEENTE
5
BIJLAGE 2: WERKBIJEENKOMST
18
EENZAAMHEID IN BEELD
6
WAT GEBEURT ER AL?
7
WAT WILLEN WE BEREIKEN?
9
LANDELIJK ACTIEPROGRAMMA "EEN TEGEN EENZAAMHEID"
10
VOORWOORD Voor u ligt het beleid- en actieplan eenzaamheid. Met dit plan gaan we de komende tijd de strijd aan tegen eenzaamheid. Op landelijk niveau kent Zeeland een hoger percentage aan eenzamen dan in de andere Nederlandse provincies. Ook in Kapelle zijn er velen die zich eenzaam voelen. Uit de gezondheidsmonitor van de GGD blijkt dat 40% van de Kapelse inwoners tussen de 19-64 jaar zich regelmatig eenzaam voelt. Onder de inwoners vanaf 65 jaar is dit maar liefst 54%. Ook onder onze jongeren komt eenzaamheid voor. 7% van de jeugd heeft aangegeven zich af en toe eenzaam te voelen en 5% geeft aan zich regelmatig eenzaam te voelen. De cijfers die ik hier noem zijn van voor de uitbraak van COVID-19. Ik kan mij goed voorstellen dat COVID-19, de maatregelen hiertoe en de lockdowns in ons land deze cijfers naar alle waarschijnlijkheid verhogen. Daarom zetten wij ons in voor het signaleren, doorbreken en voorkomen van eenzaamheid. Eenzaamheid is onder andere een speerpunt in het Kapelse Samenwerkingsakkoord. We pakken eenzaamheid de komende jaren aan door vrijwilligers te trainen, per kern een Dorpsteam op te starten, Wijkcirkels en Ontmoetingstafels in te richten en een coalitie te vormen met verschillende organisatie. Ik wens u veel leesplezier.
Annebeth evertz
wethouder sociaal domein
1
DEEL 1 BELEID
WAT IS ER AAN DE HAND Eenzaamheid is een speerpunt in het Kapelse Samenwerkingsakkoord van 18 september 2018. Hierin staat beschreven dat we plannen willen uitwerken om eenzaamheid aan te pakken. Voor u ligt het beleid- en actieplan eenzaamheid waarmee we de komende tijd de strijd tegen eenzaamheid aan gaan. Waarom extra inzet in de strijd tegen eenzaamheid?
Uit de gezondheidsmonitor van de GGD* blijkt dat onder onze inwoners van 19 tot en met 64 jaar 40% zich met regelmaat matig tot zeer ernstig eenzaam voelt. Onder de inwoners die ouder zijn dan 65 jaar is dit zelfs 54%. Het gemis van sociale contacten wordt ervaren als vorm van eenzaamheid. Uit onderzoek blijkt dat eenzaamheid lijdt tot verschillende gezondheidsklachten, zoals een depressie, hartproblemen en dementie. Ook kent eenzaamheid andere grote gevolgen zoals schulden, zelfverwaarlozing of zelfs vroegtijdig overlijden. Andersom kan het hebben van schulden of het leven in armoede juist eenzaamheid veroorzaken. Mensen die vereenzamen hebben minder mogelijkheden om terug te vallen op een eigen sociaal vangnet waardoor zij, als er problemen ontstaan, eerder een beroep doen op professionele hulp- en zorgverlening. Daarnaast heeft aanhoudende ernstige eenzaamheid gevolgen voor de gezondheid, waardoor mensen meer gebruikmaken van zorgverlening (Cacioppo, & Hawkley, 2003) en eerder worden opgenomen in verpleeghuizen (Russell, Cutrona, De la Mora, & Wallace, 1997). Deze gezondheidsgevolgen, en de mogelijke neerwaartse spiraal waar mensen in belanden, kunnen leiden tot uitval op werk of het verlies van hun baan. *In 2020 heeft de GGD weer een monitoring uitgevoerd onder de leeftijdscategorie 18-64 jaar en 65+ jaar. De uitkomst hiervan wordt in de zomer van 2021 verwacht.
3
Wat houdt eenzaamheid in?
Jenny de Jong-Gierveld, lid van de wetenschappelijke adviescommissie van het Actieprogramma “Eén tegen eenzaamheid”, heeft deze definitie geformuleerd: “Eenzaamheid is het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde sociale relaties. Het kan zijn dat het aantal contacten dat men heeft met andere mensen geringer is dan men wenst. Het kan ook zijn dat de kwaliteit van de gerealiseerde relaties achterblijft bij de wensen.” Gezondheid wordt steeds vaker breed en positief opgevat, zodat de focus minder ligt op de afwezigheid van ziekten en aandoeningen en meer op de mogelijkheden die mensen hebben om met ziekten, beperkingen en tegenslagen om te gaan. Het tegengaan van eenzaamheid is een belangrijke vorm van gezondheidspreventie. Wie voelt zich eenzaam?
Eenzaamheid komt voor onder alle leeftijden, waarbij de leeftijdscategorieën van 75+ jaar en 15 tot en met 24 jaar opvallen. Deze cijfers dateren van voor de uitbraak van COVID-19 en de daarop volgende lockdowns. Daarnaast lopen mensen met een beperking en/of psychiatrische problemen en dak- en thuislozen een verhoogd risico om te maken te krijgen met eenzame gevoelens. Dit geldt ook voor onder andere mantelzorgers, alleenstaanden en niet-westerse migranten.
Hoe ontstaat eenzaamheid?
Eenzaamheid kan verschillende oorzaken hebben. Wanneer iemand geen partner of waardevolle relaties heeft kan dit een aanleiding zijn. Ook het kwijtraken van een baan of het verlies van een dierbare kan lijden tot eenzaamheid. De belangrijkste oorzaken zijn:
OORZAKEN VAN EENZAAMHEID
Individuele oorzaken: Erfelijke factoren (zoals een depressie), schuldenproblematiek, moeite met taal, burgerlijke staat, GGZproblematiek. Veranderingen in het sociale netwerk: Verlies van een dierbare, ontslag, verhuizing, nieuwe school. Maatschappelijke oorzaken: Social media, individualisering, ontkerkelijking, vergrijzing, negatieve beeldvorming. COVID-19: Ook de maatregelen vanwege COVID-19 kunnen eenzaamheid veroorzaken.
Binnen de gemeente Kapelle hebben met name de ouderen en jongeren te maken met eenzame gevoelens. Ook tijdens de lockdowns als gevolg van COVID-19 blijkt uit onderzoek van het sociaal cultureel planbureau dat met name jongeren meer eenzame gevoelens ervaren.
4
We onderscheiden drie vormen van eenzaamheid:
VORMEN VAN EENZAAMHEID
Sociaal eenzaam: Het ervaren van een gemis aan betekenisvolle relaties met een brede doelgroep mensen, zoals kennissen, collega’s, buurtgenoten of mensen met dezelfde interesses. Emotioneel eenzaam: Het ervaren van een sterk gemis aan een intieme relatie of een emotioneel hechte band met een partner of vriend(in). Existentieel eenzaam: Je alleen voelen in het bestaan zelf, omdat je bijvoorbeeld geconfronteerd wordt met sterfelijkheid of gebrek aan zingeving.
Eenzaamheid doorbreek je niet alleen
Eenzaamheid is een probleem dat de gemeente niet alleen kan oplossen. Daar hebben we onze welzijnsorganisatie Cederhof Welzijn, maatschappelijke organisaties, kerken en uiteindelijk al onze inwoners bij nodig. Met dit plan starten we een lokale coalitie samen met onze partners en inwoners. De eenzaamheid oplossen kan niemand, maar iemands eenzaamheid doorbreken kunnen we allemaal. De afgelopen maanden zijn er verschillende gesprekken gevoerd met de welzijnsorganisatie, dorpshuizen en kerken rondom het thema eenzaamheid. Die gesprekken hebben ons waardevolle inzichten gegeven. Bijvoorbeeld dat er al veel is als het gaat om het voorkomen van eenzaamheid. Tijdens de gesprekken is duidelijk geworden dat de mensen die zich eenzaam voelen lastig te bereiken zijn.
De gemeente Kapelle kent meerdere activiteiten die parallel lopen aan dit plan. Zo worden mantelzorgers ondersteund en is de gemeente Kapelle dementievriendelijk. Rol van de gemeente
Op 6 februari 2020 heeft de gemeente Kapelle zich aangesloten bij het landelijk actieprogramma “Eén tegen eenzaamheid”. Dit actieprogramma is opgezet vanuit het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De rol van de gemeente Kapelle is om draagvlak te creëren voor de aanpak tegen eenzaamheid. Dit doen we door de regie te nemen in het starten, uitbreiden en onderhouden van de lokale coalitie: een effectief netwerk dat samen keuzes maakt en initiatieven uitvoert om eenzaamheid te voorkomen en tegen te gaan. We willen zorgen voor bewustwording en agendering van het onderwerp eenzaamheid bij inwoners en organisaties. Daarnaast stimuleert en faciliteert de gemeente Kapelle initiatieven op het gebied van eenzaamheid. Daarbij beseffen we dat gevoelens van eenzaamheid soms bij het leven horen en niet altijd te voorkomen of uit te bannen zijn. Iedereen is weleens eenzaam. Ook is iedereen vrij in de keuze om iets te doen met de eigen gevoelens van eenzaamheid. Het is onze rol om voorwaarden te scheppen om kansen op (risicovolle) eenzaamheid te verkleinen.
5
eenzaamheid in beeld
Op landelijk niveau valt te zien dat Zeeland een hoger percentage eenzamen kent dan andere provincies.
Ook onder de jongere inwoners van de gemeente Kapelle komt eenzaamheid voor. In de gezondheidsmonitor van 2019/2020 onder de jeugd heeft 7% aangegeven zich af en toe eenzaam te voelen. 5% geeft aan zich regelmatig eenzaam te voelen. In Kapelle hebben ouderen, niet-westerse migranten, alleenstaande ouders en mensen met een laag inkomen (tot € 16.100,-) het meest last van eenzaamheidsgevoelens.
De gemeente Kapelle heeft een hoog percentage aan inwoners dat zich met regelmaat matig tot zeer ernstig eenzaam voelt. De inwoners van Schore geven het vaakst aan te maken te hebben met eenzaamheid. Onder de inwoners van de leeftijdscategorie 19 tot en met 64 jaar gaat het om 40% van de inwoners.** Onder de inwoners ouder dan 65 jaar voelt 54% zich met regelmaat matig tot zeer ernstig eenzaam.*** **Tabellenboek gemeente Kapelle gezondheidsmonitor 2016/2017 Volwassenen (19-64 jaar). ***Tabellenboek gemeente Kapelle gezondheidsmonitor 2016/2017 Ouderen (65 jaar en ouder)
6
WAT GEBEURT ER AL? In de gemeente Kapelle gebeurt al veel en daar mogen we trots op zijn. Zo zijn er al een aantal mooie initiatieven als het gaat om de aanpak tegen eenzaamheid. Op dit moment gaan er een aantal activiteiten niet door in verband met de maatregelen in het kader van COVID19. Dorpshuis de Vroone
Dorpshuis de Vroone organiseert activiteiten voor inwoners van 10 tot 99 jaar. Zo is er een danscursus voor jongeren, maar ook een jeu de boules baan voor ouderen. Ook heeft de Vroone het initiatief de aanschuiftafel. Hierbij kunnen inwoners op een vaste avond in de maand gratis eten om in contact te komen met andere inwoners. Dorpshuis de Wemel
De Wemel organiseert activiteiten voor inwoners van 10 tot 99 jaar. Zo is er bijvoorbeeld de Wemelbingo voor ouderen, maar ook sportactiviteiten voor jongeren zoals waterfun. Bij de Wemel zit de Kelder / Hangout gevestigd waar jongeren kunnen met elkaar In contact kunnen komen. De Kelder bij De Wemel is onze ontmoetingsplek voor jongeren vanaf ca. 10 jaar. De jongerenwerker van de gemeente Kapelle is wekelijks in de kelder te vinden om in gesprek te gaan met jongeren over hoe het met hen gaat. Huisbezoek 75+ jaar
Bij inwoners die 75 jaar worden, wordt er een huisbezoek afgelegd door een burgeradviseur vanuit Cederhof Welzijn. Tijdens dit huisbezoek wordt er gesproken over zaken die passend zijn bij deze levensfase op het gebied van wonen, zorg en welzijn. Het huisbezoek zelf is geen activiteit om eenzaamheid tegen te gaan. Wanneer eenzaamheid wordt gesignaleerd, wordt
dit signaal neergelegd bij Cederhof Welzijn. Cederhof Welzijn biedt vervolgens een passende interventie aan. Meet and eat
Meet and eat is een initiatief van Deelcafé de Buurvrouw. Hierbij kunnen inwoners voor weinig geld genieten van een maaltijd terwijl zij in contact kunnen komen met andere inwoners. Sociale huisbezoeken
Er worden sociale bezoeken afgelegd bij inwoners. Dit wordt verzorgd door vrijwilligers van Cederhof Welzijn. Week tegen de eenzaamheid
Ook doet de gemeente Kapelle jaarlijks mee met “de week tegen de eenzaamheid”, die in de eerste week van oktober wordt gehouden. Tijdens deze week wordt er aandacht besteed aan wat eenzaamheid inhoudt, en worden er verschillende activiteiten georganiseerd waar inwoners aan deel kunnen nemen. Gemeente Kapelle Dementievriendelijk
Een programma met een vergelijkbare aanpak waar de gemeente Kapelle in samenwerking met lokale partijen actief in is, is Gemeente Kapelle Dementievriendelijk. Geïnitieerd door Cederhof Welzijn zijn de gemeente Kapelle, de dorpshuizen, maar ook kantoorboekhandel Lectori en de supermarkten hierbij aangesloten. Vrijwilligers, maar ook personeel van
7
bijvoorbeeld de supermarkten, kantoorboekhandel Lectori, en van burgerzaken zijn getraind om dementie te herkennen en hier vervolgens op te kunnen anticiperen. Mantelzorgondersteuning
De gemeente Kapelle biedt ondersteuning aan voor mantelzorgers. Cederhof Welzijn geeft hier uitvoering aan. Zo kent de gemeente Kapelle mantelzorgwaardering waarbij op de dag van de mantelzorger alle bij Cederhof Welzijn bekende mantelzorgers in het zonnetje worden gezet. Daarnaast is er een contactgroep voor mantelzorgers en biedt Cederhof Welzijn allerhande cursussen aan voor mantelzorger.
8
WAT WILLEN WE BEREIKEN? In ons beleids- en actieplan hebben we de fundamenten voor een duurzame aanpak van eenzaamheid gelegd. Het programma sluit aan bij het landelijk actieprogramma één tegen eenzaamheid. Dit actieprogramma is een initiatief vanuit het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. DE GEMEENTE KAPELLE EN DE SAMENWERKINGSPARTNERS HEBBEN ALS CENTRALE DOELSTELLING HET SIGNALEREN, DOORBREKEN EN VOORKOMEN VAN EENZAAMHEID.
Concreet willen we dat realiseren door ons de komende jaren in te zetten voor de volgende vijf doelen: Het signaleren van eenzaamheid
1) Getrainde vrijwilligers Binnen de gemeente Kapelle worden er vrijwilligers getraind aan de hand van de methode van Movisie “Verbinden met eenzaamheid” om eenzaamheid te signaleren en te bespreken.**** De getrainde vrijwilligers worden verbonden aan de Dorpsteams. We streven naar vijf getrainde vrijwilligers per Dorpsteam. 2) Dorpsteams Binnen de gemeente Kapelle wordt er per kern een Dorpsteam opgestart. Het opstarten van Dorpsteams begint in 2021, in 2022 zijn de Dorpsteams in uitvoering. ****handleiding training verbinden met eenzaamheid-GHD_0.pdf (movisie.nl)
Het reeds bestaande Buurtteam werkt gemeentebreed. Om eenzaamheid vaker en in een eerder stadium te signaleren willen we dichter bij de inwoner kunnen opereren en fysiek in de verschillende dorpen van de gemeente Kapelle aanwezig zijn en daar “achter de voordeur komen”. Dit willen we gaan doen door naast het overkoepelende Buurtteam per dorp in de gemeente Kapelle een Dorpsteam in te stellen. Het doorbreken van eenzaamheid
3) Wijkcirkels Binnen de gemeente Kapelle worden gedurende 2021 meerdere Wijkcirkels gestart waaraan inwoners met eenzame gevoelens kunnen deelnemen. Hiervan zal één Wijkcirkel bedoeld zijn voor inwoners van 75+ jaar. Een Wijkcirkel is gericht op contacten leggen met buurtgenoten en elkaar ondersteunen. Deelnemers vinden steun aan elkaar en worden begeleid door een vrijwilliger die samenwerkt met de welzijnswerker van Cederhof Welzijn, de wijkbeheerder van de woningstichting, de wijkagent en anderen. 4) Ontmoetingstafels Binnen de gemeente Kapelle worden er in 2021 ontmoetingstafels ingericht waar inwoners kunnen binnenlopen om nieuwe mensen te ontmoeten. Het voorkomen van eenzaamheid
5) Coalitie Binnen de gemeente Kapelle wordt er een coalitie gevormd waarbij we streven dat in 2022 ongeveer 20 verschillende organisaties aangesloten zijn. Deze coalitie vormt een effectief netwerk dat samen keuzes maakt en initiatieven uitvoert om eenzaamheid te voorkomen en tegen te gaan.
9
Landelijk actieprogramma ‘een tegen eenzaamheid’
Om het doel te behandelen heeft de gemeente Kapelle zich op 6 februari 2020 aangesloten bij het landelijke actieprogramma één tegen eenzaamheid. Het actieprogramma heeft een aantal pijlers ontwikkelt voor een duurzame aanpak waarin iedereen verantwoordelijkheid neemt. Het gaat om de volgende pijlers: 1) Bestuurlijk commitment 2) Een sterk netwerk creëren 3) Inwoners, eenzamen zelf betrekken 4) Werken aan een duurzame aanpak 5) Monitoring en evaluatie De gemeente Kapelle committeert zich aan deze vijf pijlers door: Bestuurlijk commitment
De aanpak van eenzaamheid valt of staat met het politiek-bestuurlijk draagvlak. Het landelijk actieprogramma één tegen eenzaamheid vraagt eenzaamheid te borgen in het collegeprogramma. Eenzaamheid is een speerpunt in het Kapelse Samenwerkingsakkoord en een van de doelen in de gemeentebegroting.
inwoners, eenzamen zelf betrekken
Er is niet één type eenzame en één type eenzaamheid. Om goed aan te sluiten bij de doelgroep, moeten de mensen die eenzaam zijn worden betrokken bij dit project door ze een betekenisvolle rol te geven, en ook de omgeving zoals familie en buurtbewoners. Cederhof Welzijn heeft hier een belangrijke rol in. We willen vanuit de Dorpsteams “achter de voordeur komen”. Vanuit signalen en behoeften van eenzame inwoners kunnen interventies worden aangepast of doorontwikkeld zodat ze optimaal aansluiten bij dat wat nodig is. Werken aan een duurzame aanpak
In dit plan worden diverse interventies voorgesteld, passend bij onze 5 doelen. Deze worden gemonitord, zo nodig aangepast en als blijkt dat ze succesvol zijn om eenzaamheid te signaleren en te doorbreken zullen ze van structurele aard zijn. Monitoring en evaluatie
Eenzaamheid aanpakken is blijven leren in de praktijk. Monitoring en evaluatie dwingt je om samen te blijven leren en de aanpak verder te brengen. De voorstellen in dit plan worden gemonitord en geëvalueerd en zo nodig bijgesteld. Zie ook hoofdstuk “Evaluatie”.
Een sterk netwerk creeren
Eenzaamheid aanpakken kan alleen in netwerkverband. Dit doen we middels de lokale coalitie. We kijken naar welke partijen er al zijn, maar maken ook nieuwe en slimme verbindingen om samen verder te komen. Maar ook voor eenzamen zelf is het van belang een netwerk te creëren. Hiervoor zijn de Wijkcirkels een geschikt instrument.
10
DEEL 2 ACTIEPLAN
WAT GAAN WE ER VOOR DOEN? Met het onderliggende Kapelse actieplan eenzaamheid wil de gemeente Kapelle in samenwerking met de lokale coalitie een bijdrage leveren aan het bespreekbaar maken, voorkomen en terugdringen van eenzaamheid bij inwoners van Kapelle. De doelen die in deel 1 zijn genoemd, worden in dit deel vertaald naar concrete acties voor 2021 en 2022. De acties worden jaarlijks aangepast naar de behoeften van inwoners en ontwikkelingen in de samenleving. het signaleren van eenzaamheid
1) Getrainde vrijwilligers Vrijwilligers worden getraind in het signaleren van eenzame gevoelens bij onze inwoners aan de hand van de methode van Movisie "Verbinden met eenzaamheid". Eerst zullen medewerkers van Cederhof Welzijn de training train-de-trainer volgen, zodat zij vervolgens de training kunnen geven aan vrijwilligers. De vrijwilligers leggen signalen neer ofwel bij de Dorpsteams, of rechtstreeks bij Cederhof Welzijn. Cederhof Welzijn bekijkt vervolgens welke interventie het best past bij het signaal dat zij hebben ontvangen. 2) Dorpsteams De gemeente Kapelle heeft Cederhof Welzijn de opdracht gegeven om Dorpsteams op te starten. Binnen de gemeente zal per kern (Kapelle, Biezelinge, Wemeldinge en Schore) een Dorpsteam worden opgestart. De Dorpsteams zullen bestaan uit professionals en getrainde vrijwilligers. Bij de professionals kan worden gedacht aan de BOA, wijkagenten, zorgaanbieders, wijkbeheerders van de woningstichting en welzijnswerkers. Bij de vrijwilligers kan worden gedacht aan Burgeradviseurs, de kerken en de dorpsraden. De professionals en vrijwilligers die deel uitmaken van een Dorpsteam komen samen komen om signalen te bespreken van onder andere eenzaamheid en stemmen de in te zetten interventies af.
12
Hiermee zijn de Dorpsteams voorliggend op het reeds bestaande Buurtteam en kunnen de Dorpsteams inspelen op de behoeften van zowel individuen als groepen. De Dorpsteams kunnen inwoners helpen gebruik te maken van voorliggende voorzieningen en enkelvoudige zorg (laten) inzetten. Opschalen vindt plaats als via de coördinator van het Buurtteam indien een casus complex/domein overstijgend is of als de hulp niet loopt. De Dorpsteams kunnen activiteiten op dorpsniveau, passend bij de behoefte, faciliteren en inwonersinitiatieven ondersteunen. Het doorbreken van eenzaamheid
te vragen of zij een ‘praatkassa’ kunnen inrichten. Bij een praatkassa hebben inwoners langer de tijd om hun boodschappen af te rekenen, zodat zij een praatje kunnen maken met de kassamedewerker. De kassamedewerker achter de praatkassa zal worden getraind in het signaleren van eenzaamheid. Signalen leggen zij, bij toestemming van de inwoner, neer bij Cederhof Welzijn. Of de inwoner wordt door de kassamedewerker gewezen op activiteiten van Cederhof Welzijn. Cederhof Welzijn kijkt vervolgens wat er nodig is voor de inwoner om de eenzaamheid te verminderen. Dit kan zijn door deel te nemen aan de Wijkcirkel, maar ook andere interventies kunnen worden ingezet.
3) Wijkcirkel De Wijkcirkel is een interventie waarbij inwoners hun netwerk kunnen uitbreiden door in contact te komen met anderen waardoor het gevoel erbij te horen en betekenis te hebben vergroot wordt. Ook kunnen zij hierbij gebruik maken van elkaars talenten. Momenteel is bestaat er één Wijkcirkel. In 2021 en 2022 wordt het aantal Wijkcirkels uitgebreid. De Wijkcirkel die zich zal zich richten op inwoners van 75+ jaar krijgt als eerste vorm in 2021. Een 75-plusser die momenteel deelneemt aan de Wijkcirkel wordt actief betrokken bij het voorbereiden van het opstarten van de Wijkcirkel voor 75 jaar en ouder.
Activiteiten in COVID-19 tijd: Belmaatjes: Cederhof Welzijn heeft sinds COVID-19 belmaatjes. Belmaatjes zijn vrijwilligers die zich binnen de gemeente Kapelle inzetten om inwoners hun sociale isolement te doorbreken. Stoepconcerten: Er worden stoepconcerten gegeven om inwoners op te laten fleuren in coronatijd. Cederhof Welzijn legt contacten met organisaties en/of vrijwilligers met de vraag of zij bereid zijn om een stoepconcert te geven.
4) Ontmoetingstafels Er worden ontmoetingstafels gerealiseerd in de verschillende kernen binnen de gemeente Kapelle. Inwoners kunnen laagdrempelig en vrijblijvend deelnemen aan een ontmoetingstafel om zo hun netwerk uit te breiden met andere inwoners die hier ook behoefte aan hebben. Ontmoetingstafels kunnen plaatsvinden in bijvoorbeeld dorpshuizen. Een getrainde vrijwilliger of welzijnswerker begeleidt de ontmoetingstafel. Behalve ontmoetingstafels zijn ook andere varianten denkbaar die bijdragen aan het doorbreken van eenzaamheid. Als de drempel om deel te nemen aan een ontmoetingstafel te hoog is zijn er alternatieven om inwoners toch de mogelijkheid te geven contact te hebben met anderen. Een voorbeeld vanuit het landelijk actieprogramma wat we willen onderzoeken is om de lokale supermarkten
5) Coalitie De gemeente Kapelle heeft de regie als het gaat om het starten, uitbreiden en onderhouden van de lokale coalitie. De lokale coalitie komt vier tot zes keer per jaar bij elkaar om kennis en ervaringen met elkaar uit te wisselen en elkaar te inspireren en aan te zetten tot nieuwe initiatieven of bestaande initiatieven aan te passen of door te ontwikkelen. Eenzaamheid is een ingewikkeld vraagstuk en daarom is het belangrijk om eenzaamheid niet als één persoon of organisatie met één type doelgroep op te pakken. Samenwerking met anderen biedt veel meer mogelijkheden.
Het voorkomen van eenzaamheid
13
In 2021 gaat de coalitie aan de slag met: Verspreiden van nieuwsbrieven: De lokale coalitie gaat in samenwerking met de gemeente Kapelle en Cederhof Welzijn vier tot zes keer per jaar lokale nieuwsbrieven op papier onder ouderen verspreiden. Hierin staan lokale nieuwtjes opgenomen, maar ook kindertekeningen en kaartjes om ouderen een hart onder de riem te steken. Overzicht van activiteiten binnen de gemeente Kapelle: Er wordt een overzicht gemaakt van alle activiteiten die binnen de gemeente Kapelle worden georganiseerd. De gemeente Kapelle heeft dit in beheer en zorgt dat het up to date is. We sluiten aan bij de activiteitenkalender op de website van de gemeente Kapelle. De organisaties die zijn aangesloten bij de lokale coalitie ondertekenen een verklaring. Hierin staan de volgende afspraken opgenomen: Ik lever een actieve bijdrage aan de doelstelling van de coalitie. Ik lever een actieve bijdrage aan het ontwikkelen en uitvoering geven aan een gezamenlijk actieplan. Ik zoek verbinding met andere leden van het netwerk op het gebied van kennisdeling, afstemming en doorverwijzing. Ik zet mij binnen mijn eigen organisatie in om eenzaamheid op de agenda te krijgen en te houden, en het aanbod daarop af te stemmen.
Tot heden hebben ondertekend: Bibliotheek Oosterschelde Cederhof Welzijn (Welzijnsorganisatie) Deelcafé de Buurvouw Dorpshuis de Vroone Dorpshuis de Wemel Hervormde gemeente Kapelle Saar aan Huis (Mantelzorgorganisatie, bemiddelen zorgvrijwilligers)
Planning
2021 gaan we benutten om de hierboven beschreven acties vorm te geven. We gaan vrijwilligers trainen, de Dorpsteams opstarten, het aantal Wijkcirkels uitbreiden, ontmoetingstafels organiseren en de coalitie uitbreiden en verder vorm geven. Eind 2021 gaan we op basis van de ervaringen die we hebben opgedaan in dit eerste jaar verfijnen: welke interventies zijn succesvol en welke niet, wat moet er aangepast worden of doorontwikkeld? Aan de hand hiervan maken we samenwerkingsafspraken met de coalitiepartners over rollen, taken en eigenaarschap. Hieraan geven we uitvoering in 2022 en verder.
14
WAT GAAT HET KOSTEN? Voor 2021 is er € 4.500,- geraamd om uitvoering te geven aan het gezondheidsbeleid, waar eenzaamheid onderdeel van is. Op basis van een eerste tussentijdse evaluatie voor de zomer van 2021 zal worden ingeschat hoeveel middelen er nodig zijn om uitvoering te geven aan dit plan in 2022. Hiervoor zal middels de gemeentebegroting 2022 budget worden gevraagd aan de gemeenteraad. Het streven is om de aanpak tegen eenzaamheid structureel te borgen binnen het sociaal domein. Subsidie ZonMW
De gemeente Kapelle heeft subsidie toegekend gekregen van ZonMW voor de aanpak tegen eenzaamheid. Er is een bedrag van € 37.050,- toegekend voor het opstarten van Dorpsteams in de verschillende kernen en het door ontwikkelen van het aantal Wijkcirkels. De subsidie is toegekend voor de looptijd van een jaar. Halverwege 2021 wordt er een voortgangsrapportage geschreven. Begin 2022 wordt er een evaluatie geschreven over het opstarten van de Dorpsteams en het door ontwikkelen van het aantal Wijkcirkels.
BEGROTING 2021 WAT
DOEL
KOSTEN
Getrainde vrijwilligers
Signaleren
€ 5.000
Dorpsteams
Signaleren
€ 20.000
Wijkcirkels
Doorbreken
€ 12.000
ZonMW
Ontmoetingstafels Coalitie
€ 37.000
Doorbreken Voorkomen
€ 1.000 € 1.000
Gemeentebegroting
€ 2.000
Totaal
€ 39.000
15
EVALUATIE In 2021 gaan we een aantal acties vormgeven. We gaan vrijwilligers trainen, de Dorpsteams opstarten, het aantal Wijkcirkels uitbreiden, Ontmoetingstafels organiseren en de coalitie uitbreiden. Voor de zomer van 2021 gaan we tussentijds evalueren. Hierbij focussen we vooral op de praktische kant: is alles in gang gezet, waarom wel of niet en wat moet er dan nog gebeuren. Eind 2021 gaan we inhoudelijk evalueren. Centraal staat dan of de acties als proces lopen. Wordt er eenzaamheid gesignaleerd door de getrainde vrijwilligers, komen de signalen op de juiste plek terecht en wat gebeurt er met de signalen? En andersom gaan we evalueren via welke weg de deelnemers bij de Ontmoetingstafels en de Wijkcirkels terecht zijn gekomen: via een Dorpsteam of Cederhof Welzijn of bijvoorbeeld via een nieuwsbrief? Aan de hand van deze inhoudelijk evaluatie krijgen we in beeld of de keten functioneert en zo niet wat er dan nodig is. Wanneer zijn de Wijkcirkels en Ontmoetingstafels succesvol? Dit willen we niet uitdrukken in cijfers. Als deelnemers elkaar vinden en er duurzame relaties ontstaan, wordt eenzaamheid doorbroken. Hiervoor moeten realistische verwachtingen worden gecreëerd over de snelheid waarmee een duurzaam of diepgaand contact ontstaat.
Werkende weg kunnen we mogelijk ook tot nieuwe inzichten komen, bijvoorbeeld dat de ene interventie voor bepaalde doelgroepen geschikter is dan de andere. Met deze informatie zullen we de plannen door ontwikkelen. 2022 zal in het teken staan van het verfijnen van de keten: hoe sluiten de verschillende acties optimaal op elkaar aan? Hierover maken we samenwerkingsafspraken met de coalitiepartners: wie heeft welke rol in het proces.
De gemeente Kapelle en de samenwerkingspartners hebben als centrale doelstelling het signaleren, doorbreken en voorkomen van eenzaamheid. Meten en monitoren van de ontwikkeling van eenzaamheid gebeurt via GGD-monitors. De uitkomsten zijn vierjaarlijks beschikbaar. De eerstvolgende uitkomsten verwachten we in de zomer van 2021. Hierin zijn nog geen resultaten zichtbaar van de in dit plan gepresenteerde acties. Bij de volgende monitor willen we terugzien dat het aantal mensen dat zich eenzaam voelt niet gestegen is. Voor de ZonMW subsidie moet er eind 2021 een eindverantwoording worden afgelegd. De beoogde projectresultaten voor ZonMW op 1 januari 2022 zijn het opstarten van een Dorpsteam per kern en het uitbreiden van het aantal Wijkcirkels binnen de gemeente Kapelle, waaronder één specifiek voor inwoners van 75 jaar en ouder. Hierbij wordt een vertegenwoordiger vanuit de doelgroep betrokken. Het ZonMW traject is bedoeld om de activiteiten op te starten met behulp van de subsidie en deze, bij gebleken succes, per 2022 duurzaam in te bedden in het gemeentelijk beleid.
16
BIJLAGE 1: STARTBIJEENKOMST Op 2 oktober 2020 heeft er een startbijeenkomst plaatsgevonden die werd begeleid door de adviseur eenzaamheid vanuit het landelijk actieprogramma Eén tegen eenzaamheid. Tevens was wethouder A. Evertz aanwezig om de bijeenkomst te openen en om deel te nemen. Aanwezig waren: Gemeente Kapelle, de Hervormde Kerk Kapelle, Dorpshuis de Wemel en Saar aan Huis (mantelzorgorganisatie). Ook een raadslid vanuit de gemeente Kapelle was aanwezig. Er is een presentatie gehouden over eenzaamheid. Wat houdt eenzaamheid in. Hoe ontstaat het? Wat zijn de gevolgen? Alle partijen geven aan met regelmaat eenzaamheid te signaleren. Er is behoefte aan een centraal punt waar partijen hun zorgen over inwoners kunnen uitspreken. Partijen zijn met elkaar in gesprek gegaan en een rol die alle partijen voor zichzelf zien is het signaleren van eenzaamheid. Daarnaast heeft dorpshuis de Wemel aangegeven ook behoefte te hebben om iets neer te zetten voor de eenzame inwoners. Aan het einde van de bijeenkomst is er een verklaring ondertekend om gezamenlijk in te zetten op het signaleren en doorbreken van eenzaamheid.
17
BIJLAGE 2: WERKBIJEENKOMST Op donderdag 14 januari 2021 heeft er een werkbijeenkomst plaatsgevonden voor de Kapelse aanpak tegen eenzaamheid. Aanwezig waren: Cederhof Welzijn, Dorpshuizen de Vroone en de Wemel, Protestantse Kerk gemeente Kapelle, Saar aan Huis, Bibliotheek Oosterschelde en de jongerenwerker gemeente Kapelle Tijdens de bijeenkomst is kort besproken wat eenzaamheid inhoudt en is ingegaan op het huidige aanbod aan activiteiten om eenzaamheid te doorbreken. Geconcludeerd werd dat er veel aanbod is op het gebied van preventie en voor inwoners met een verhoogd risico op vereenzamen, maar dat inwoners die ernstige vereenzaamd zijn lastig te bereiken zijn. Er zijn een aantal suggesties gedaan om het bestaande aanbod beter onder de aandacht te brengen zoals een overzichtelijke agenda maken van alle activiteiten binnen de gemeente Kapelle, één website waarop alle activiteiten die binnen de gemeente worden georganiseerd vermeldt staan en om samenwerking te zoeken om gezamenlijk eenzaamheid aan te pakken.
18
GEMEENTE KAPELLE
T 14 0113 E gemeente@kapelle.nl