2020-53a. D20.243161 2020 Actieplan Wmo gemeente Kapelle

Actieplan Wmo gemeente Kapelle oktober 2020

College van burgemeester en wethouders gemeente Kapelle, onder redactie van Cindy de Jonge, beleidsmedewerker sociaal domein

Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding ................................................................................................................ 2 Aanleiding ............................................................................................................................. 2 Samenwerking in de regio .................................................................................................... 2 Aanpak.................................................................................................................................. 2 Hoofdstuk 2 Algemene ontwikkelingen Wmo ........................................................................... 3 Ontwikkelingen waarop we géén invloed hebben ................................................................. 3 Aan welke knoppen kunnen we draaien ............................................................................... 3 Hoofdstuk 3 Quickscan Norbert Strijker ................................................................................... 4 Bevindingen Norbert Strijker ................................................................................................. 4 Aanbevelingen Norbert Strijker .............................................................................................

4 Hoofdstuk 4 Grip op Wmo - Berenschot ................................................................................... 6 Aanbevelingen Berenschot ................................................................................................... 6 Hoofstuk 5 Lokaal actieplan gemeente Kapelle ....................................................................... 7

1

Hoofdstuk 1 Inleiding Aanleiding Dit actieplan is geschreven op verzoek van het college van burgemeester en wethouders van gemeente Kapelle en een motie van de gemeenteraad in haar vergadering van 28 mei 2020. De aanleiding is de oplopende kosten in het sociaal domein. De gemeente Kapelle is niet uniek op dit gebied, het speelt in heel Nederland. Na het actieplan Jeugdhulp ‘Van recht naar perspectief’, verzocht de gemeenteraad van Kapelle om voor de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) een soortgelijk actieplan op te stellen.

Samenwerking in de regio Gemeente Kapelle werkt vanaf 2015 nauw samen met de andere Bevelandse gemeenten om uitvoering te geven aan de Wmo. Dit doen ze in de gemeenschappelijke regeling De Bevelanden. Zij zijn voor alle inwoners van de Bevelandse gemeenten de toegangspoort voor ondersteuning vanuit de Wmo. Voor de effectiviteit van maatregelen gerelateerd aan de toegang zijn we daardoor grotendeels afhankelijk van de samenwerking met andere gemeenten. Dit maakt het Actieplan Wmo anders dan de Jeugdhulp.

Aanpak Gemeente Kapelle heeft contact gezocht met de samenwerkende gemeenten om gezamenlijk te onderzoeken hoe we meer grip kunnen krijgen op de Wmo. Dit zijn gemeente Borsele, Goes, Reimerswaal en Noord-Beveland waarmee we samen participeren in GR de Bevelanden. Daarnaast werkt gemeente Kapelle samen met alle gemeenten in de Oosterschelderegio voor beleidsvoorbereiding en inkoop, via GR SWVO. Naast het gezamenlijke onderzoek hebben we daarnaast gevraagd aan Norbert Strijker (eerder betrokken bij het Actieplan Jeugdhulp) om specifiek voor de gemeente Kapelle een lokaal onderzoek uit te voeren. Voor dit actieplan zijn deze twee onderzoeken gebruikt: • Het onderzoek van Berenschot voor de gemeenten in de Oosterschelderegio • Een QuickScan door Norbert Strijker om inzicht te krijgen welke knoppen gemeente Kapelle heeft om de stijgende kosten van de Wmo te beperken. In bijgaand actieplan vindt u de uitkomsten en aanbevelingen uit de onderzoeken. Op basis hiervan hebben we lokale acties opgesteld.

Uitgangspunt van het actieplan: 1. We blijven hulp en ondersteuning bieden aan inwoners die dat écht nodig hebben 2. Onze hulp en ondersteuning is zo licht als mogelijk, zo zwaar als nodig 3. Beheersbaarheid, terug naar de basis en normalisatie als vertrekpunt voor de hulp en ondersteuning

2

Hoofdstuk 2 Algemene ontwikkelingen Wmo Door toenemende kosten en afnemende budgetten staan we in de gemeente Kapelle voor de opgave om de baten en lasten beter met elkaar in balans te brengen. We willen hulp en ondersteuning behouden voor de mensen die het écht nodig hebben. Aan de andere kant dwingt de sterke stijging van de uitgaven ons tot het nemen van maatregelen om de tekorten terug te dringen. Gemeente Kapelle heeft, net als alle andere gemeenten in Nederland, te maken met ontwikkelingen die zorgen voor een stijging van de kosten in het sociale domein. Op een aantal van deze ontwikkelingen hebben we geen invloed. Daarna wordt ingegaan aan welke knoppen we wel kunnen draaien.

Ontwikkelingen waarop we géén invloed hebben • Iedereen betaalt dezelfde eigen bijdrage voor Wmo-ondersteuning Het Rijk heeft bepaald dat met ingang van 2019 het inkomen en vermogen geen invloed heeft op de hoogte van de eigen bijdrage voor Wmo-voorzieningen. Ongeacht je inkomen, iedereen betaald hetzelfde bedrag aan eigen bijdrage. Voorheen betaalden mensen met een hoog inkomen de Wmo-voorziening volledig zelf via de eigen bijdrage, waardoor ze vaak afzagen van een aanvraag. Ook kon er makkelijker verwezen worden naar de eigen verantwoordelijkheid, waardoor de Wmo het vangnet was voor degenen die het niet zelf konden regelen en betalen. Dit is echter komen te vervallen. • Extramularisering1 en vergrijzing Mede door de extramularisering en vergrijzing zijn er steeds meer mensen met een ondersteuningsbehoefte die zelfstandig wonen. Hierdoor wordt er steeds meer een beroep gedaan op ondersteuning in de thuissituatie. • Afschaffen alfahulp en reële tarieven Sinds een aantal jaar is het niet langer toegestaan om huishoudelijke hulp in te zetten via zogenaamde alfahulpen. Deze hulp dient geleverd te worden door een medewerker in loondienst. De kosten van een medewerker in loondienst zijn hoger dan voorheen voor alfahulpen. Daarnaast is sinds 1 juni 2017 de AMvB Reële prijs Wmo 2015 van kracht.

Het doel van deze AMvB is dat gemeenten reële tarieven hanteren voor maatschappelijke ondersteuning. Dit om de kwaliteit en continuïteit van deze hulp te borgen. • Minder budget vanuit het Rijk De opgave van gemeenten is het leveren van goede hulp en ondersteuning tegen lagere kosten dan voorheen onder de AWBZ. Bij de decentralisaties in 2015 heeft het Rijk het budget voor Wmo begeleiding en dagbesteding verlaagd met 25%.

Aan welke knoppen kunnen we draaien -

Strengere toegangscriteria binnen de wettelijke kaders Voorliggende voorzieningen creëren Sturen op resultaten en tijdig afschalen (of verwijzen naar andere wetten) Manier van organiseren van toegang en beleid Contractering

1 De ontwikkeling dat er steeds minder mensen in aanmerking komen om te worden opgenomen in een

intramurale voorziening.

3

Hoofdstuk 3 Quickscan Norbert Strijker Norbert Strijker is een kennisspecialist in het sociaal domein die gemeenten ondersteunt in het oplossen van voorliggende uitdagingen. Norbert Strijker heeft een lange geschiedenis van uitvoeren van QuickScans bij gemeenten waaruit praktische en werkbare oplossingen ontstaan zijn. Eerder heeft hij onderzoek uitgevoerd naar de Jeugdhulp in gemeente Kapelle. In juli 2020 zijn door de heer Strijker diverse onderzoeksactiviteiten uitgevoerd.

Bevindingen Norbert Strijker -

-

-

De tijdsdruk onder consulenten is groot waardoor dit ten koste gaat van kwaliteit. Er komen 4500 meldingen per jaar binnen en dit is stijgend op 14 fte. Teruggerekend moet je dan tussen de 6 en 10 meldingen per week per medewerker wegwerken, naast het afhandelen van aanvragen en het opvolgen van afspraken. De Wmo beleidsregels bevatten diverse onhandigheden of verouderde elementen (bijvoorbeeld verschil tussen algemeen gebruikelijk en voorzienbaar). Kwaliteit van de verslaglegging is matig. Hierdoor is niet altijd duidelijk welke afwegingen er zijn gemaakt en of de beslissing om tot een voorziening te komen terecht is. Op basis van de 19 dossiers is geconstateerd dat in enkele gevallen onterecht een indicatie is verstrekt. Uit interviews blijkt dat er vaak meer motivatie achter een beslissing zit, dat niet in het verslag is te lezen. De kwaliteitsmedewerker van WIZ werkt als interne controller. Deze toetst niet de kwaliteit van de onderzoeken en verslaglegging.

Aanbevelingen Norbert Strijker 1. Toegang slimmer organiseren samen met Bevelandse gemeenten Zorg dat de toegang kwalitatief beter en meer vanuit de bedoeling van de wet gaat werken door: -

Consulenten intensief te ondersteunen in hun kennis en vaardigheden. Het slimmer te organiseren van de toegang zodat er meer tijd is om kwalitatief onderzoek te doen bij de dossiers waar dat nodig is en minder bij waar het niet nodig is. Resultaat van de ondersteuning als uitgangspunt te maken. Ondersteuning wordt alleen ingezet op basis van een goed gemotiveerd ondersteuningsplan. Bepaal criteria voor verslaglegging waaraan elk verslag moet voldoen. Dit helpt consulenten om op een bepaalde wijze te gaan denken. Laat de kwaliteitsmedewerker de kwaliteit hiervan toetsen. Vanuit een goed gemotiveerd ondersteuningsplan kan beter geëvalueerd worden wat onnodige verlengingen van indicaties voorkomt.

Dit proces kan (indien andere gemeenten ermee instemmen) ingezet worden vanaf eind 2020 begin 2021. Noodzaak tot ondersteuning zal ongeveer 6 maanden bedragen voor diverse workshops en begeleiding van de consulenten en indien mogelijk van de kwaliteitsmedewerker. Het is belangrijk dat er een kwaliteitsmedewerker aanwezig is die na genoemde half jaar coacht en toetst en fungeert als brug naar management en beleid. Aansluitend en ondersteunend aan deze aanbeveling raad ik aan de beleidsregels aan te passen. Deze dienen als denkkader voor de consulenten. Tevens zorgen goede beleidsregels ervoor dat beslissingen onderbouwt worden vanuit beleid en dat de druk om moeilijke beslissingen te nemen niet per casus gevoeld wordt. Effect van bovenstaande zal Wmo breed gevoeld worden met nadruk op woon- en vervoervoorzieningen en begeleiding. 4

2. Stuur op resultaat en monitoring samen met Bevelandse gemeenten Maak ondersteuningsplannen meer onderdeel van het proces en zorg dat doelen concreet, meetbaar en effectief zijn. Dit laatste bereik je vanuit de eerste aanbeveling maar moet in het proces geborgd worden waarbij de samenwerking met de zorgaanbieders versterkt wordt. Stop met indicaties voor onbepaalde tijd bij begeleiding. Indicaties voor onbepaalde tijd zijn geen verkeerd idee maar dan moeten evaluaties strak onderdeel zijn van het proces en dat is nu niet zo. Dat maakt de kans groot dat een aantal cliënten begeleiding krijgen vanuit de Wmo die al een Wlz (Wet langdurige zorg)-indicatie hebben of mogelijk in aanmerking komen voor een Wlz-indicatie (zie aanbeveling 5). 3. Gebruik de Opplusregeling2 als voorliggende voorziening Werk de opplusregeling verder uit en leg het actief neer als voorliggende voorziening bij GR de Bevelanden. Hiervoor moet de opplusregeling onder handen genomen worden en praktischer gemaakt zodat deze gemakkelijk te vinden is en uitvoerbaar is. Eventueel kan deze uitgebreid worden. 4. Onderzoek andere financieringsmogelijkheden voor specifieke aanbieders Sommige aanbieders bieden specifieke ondersteuning op de scheidslijn met behandeling vanuit de zorgverzekeringswet of Wlz.

Verstandig is om deze aanbieders onder de loep te nemen waarbij gekeken kan worden naar mogelijkheden vanuit andere wetten en naar de noodzaak voor hoge indicaties. 5. Voorkom onterechte Wmo-ondersteuning voor Wlz-cliënten (lokaal en/of samen met Bevelandse gemeenten} Op basis van alle gegevens en het feit dat bij een aantal indicaties sprake is van onbepaalde tijd zou het gericht onderzoeken van mogelijke Wlz cliënten in 2021 al kunnen leiden tot een forse besparing. Vaak gaat het bij deze cliënten om forse gecombineerde indicaties van begeleiding, dagbesteding en huishoudelijke hulp. Per client praat je al gauw over bedragen tussen de € 10.000 en € 20.000. Dat betekent dat in 2021 vrij eenvoudig onder voorbehoud een behoorlijke besparing gerealiseerd kan worden. Belangrijk hierbij is om dit juridisch goed af te dichten. Wat aan te raden is om hier een simpele vorm te kiezen: vraag een bureau om dossiers te bekijken, onderzoek te doen en te bepalen of Wlz aangevraagd kan worden. Onze voorkeur is om deze laatste aanbeveling dit samen met de Bevelandse gemeenten op te pakken. Mocht dit niet binnen afzienbare tijd lukken, dan nemen we als gemeente zelf actie hierop.

2

De opplusregeling is een regeling waarbij inwoners van gemeente Kapelle van 55 jaar en ouder een financiële tegemoetkoming krijgen in de kosten om hun woning levensloopbestendig te maken.

5

Hoofdstuk 4 Grip op Wmo - Berenschot Om meer grip te krijgen op de kostenstijging van de kosten van de Wmo hebben de gemeenten in de Oosterschelderegio, SWVO en WIZ aan Berenschot gevraagd om inzicht te geven in de stijgingen en om vervolgens te komen tot concrete besparingsmaatregelen. Ze hebben het volgende onderzocht: • • • • • •

vergelijking van de uitvoeringskosten tussen de gemeenten in de Oosterschelderegio en benchmarkgemiddelden vergelijking van de programmakosten tussen de gemeenten in de Oosterschelderegio second opinion uitgevoerd op de huidige tarieven voor hulp bij het huishouden en begeleiding we in beeld gebracht in welke mate relevante sturingsinformatie momenteel inzichtelijk is en in welke mate hieraan sturing kan worden gegeven casusonderzoek en indicatieproces partnerschap zorgaanbieders

Aanbevelingen Berenschot3 De rode draad uit het advies is dat de Wmo weer benaderd moet worden zoals die ooit bedoeld is en dat de context van de wet de uitgangspunten biedt van de besparingsmaatregelen. Mensen die ondersteuning nodig hebben moeten hierop nu en in de toekomst aanspraak kunnen maken. Tegelijkertijd komen de financiële kaders binnen de Wmo steeds beter in beeld. Het gevoel van schaarste is op dit moment niet overal aanwezig. ➢ Maak de schaarste breed voelbaar en zichtbaar samen met Bevelandse gemeenten Door inwoners uit te nodigen om zich (actiever) in te zetten voor de gemeenschap ontstaan een andere cultuur en ander gedrag van inwoners. Wij adviseren dan ook om breed voelbaar en zichtbaar te maken dat de financiële middelen beperkt zijn. ➢ Integreer de administratieve afhandeling, de beleidsontwikkeling en het contractmanagement én positioneer toegangsprofessionals dichter bij gemeenten (samen met SWVO en Bevelandse gemeenten) De verantwoordelijkheden en sturing is te versnipperd. De toegangsprofessionals zijn onvoldoende gefaciliteerd om aanvragen goed te kunnen beoordelen en het voorliggend veld te betrekken in de ondersteuningsvraag. Wij adviseren dan ook om dichter te positioneren binnen gemeenten zoals in dit rapport staat toegelicht. ➢ Zet zes concrete besparingsmaatregelen in: o Maatregel 1.

Omvormen van maatwerkvoorzieningen begeleiding naar algemene voorzieningen o Maatregel 2. Gemiddelde ureninzet huishoudelijke hulp beperken o Maatregel 3. Formuleren en sturen op realisatie van cliëntdoelen o Maatregel 4. Afschalen van zware maatwerkvoorzieningen naar lichte maatwerkvoorzieningen (nieuwe indicaties en herindicaties) o Maatregel 5. Contracteren: open-houseconstructie herzien en introduceren van budgetplafonds en verbod op marketing o Maatregel 6. Gerichtere aanpak duurdere casussen; langs de verschillende wetten, beperken stapeling

3

Nadere toelichting van deze aanbevelingen zijn te lezen in het rapport Grip op Wmo - Berenschot

6

Hoofstuk 5 Lokaal actieplan gemeente Kapelle Op basis het onderzoek van Berenschot is er bestuurlijk commitment in de Bevelanden om gezamenlijk op deze onderdelen aan de slag te gaan. SWVO en GR de Bevelanden stellen een procesvoorstel op. De uitkomsten van het rapport sluiten naadloos aan bij de reeds ingezette beweging van WIZ om wijkgericht te gaan werken. Ook sluit het aan bij de wens van gemeente Kapelle om de toegang dichter bij de inwoner te organiseren. Gemeente Kapelle wilt samen met de Bevelandse gemeenten en WIZ, zich gaan richten op slimmer organiseren van de toegang en sturen op resultaten, (Quickscan: aanbeveling 1+2, Berenschot: maatregel 3). Door meer kennis, expertise en capaciteit bij de toegang te realiseren, samen met strengere criteria en monitoren van resultaten, zorgen we ervoor dat de drempel verhoogd wordt, passende hulp wordt ingezet en duidelijkere doelen worden gesteld. Wij pleiten ervoor om hier vaart achter te zetten. Daarnaast zijn er maatregelen die we lokaal kunnen inzetten. Dit zijn maatregelen die veelal los van de andere gemeenten georganiseerd kunnen worden. Lokale acties van gemeente Kapelle: Wat

Onderzoek

Motivatie

Wanneer

Hoe en met wie In overleg met WIZ wordt extra formatie ingehuurd.

Herindicaties van casussen waarbij er meerdere Wmovoorzieningen zijn ingezet, en waar mogelijk recht is op hulp vanuit andere wetten Onderzoek andere financieringsmogelijkheden voor specifieke aanbieders

Quickscan: aanbeveling 5 Berenschot: maatregel 6

Hiermee kunnen we snel onrechtmatigheden opsporen. Naast een Quick win, kunnen we deze inzetten onafhankelijk van andere gemeenten.

Eerste half jaar 2021 een eenmalige exercitie.

Quickscan: aanbeveling 4

Eerste half jaar 2021. Eventueel combineren met eerste actie.

In overleg met WIZ wordt extra formatie ingehuurd.

Voorliggende voorziening Opplusregeling

Quickscan: aanbeveling 4 Berenschot: maatregel 2

Specifieke hulp en ondersteuning zit op de scheidslijn van maatschappelijke opvang, behandeling (zorgverzekeringswet) en intramurale GGZ (Wlz). Dit kunnen we lokaal uitvoeren. We streven er naar dat het normaal onderdeel van het leven wordt om je woning levensloopbestedig te maken. Hiervoor vormen we de opplusregeling om tot een voorliggende voorziening.

Tweede half jaar 2021 aanpassen opplusregeling + communicatiecampagne. Vanaf 2022 als voorliggende voorziening hanteren bij nieuwe cliënten en primaat van verhuizen strikter toepassen.

In afstemming met WIZ

Besparing Vanaf 2022 structureel € 40.000 (4 dossiers a € 10.000) Vanaf 2023 structureel € 40.000 (20% jaarlijkse kosten) 2022: € 5.000 2023: € 10.000 2024: € 15.000 2025: € 20.000

Jaar

Besparingsopgave Sociaal Domein (excl Jeudhulp) (t.o.v. 2019) 2021 € 0

Lokaal actieplan Wmo (t.o.v. 2019)

2022 2023 2024 2025

€ 0 (in 2021 hebben we extra kosten voor uitvoering/inhuur, een deel hiervan verdienen we op termijn terug) € 45.000 € 90.000 € 95.000 € 100.000

€ 50.000 € 75.000 € 100.000 € 100.000

8